Fakkeldragers in het onderwijs

In deze aflevering hoor je Stephan Haukes, directeur van de Avonturyn in Nijmegen, moedige pionier en iemand die durft te dromen waar anderen stoppen bij procedures. Samen met emeritus hoogleraar filosofie Jan Bransen spreken we over onderwijs dat zich voegt naar het kind, niet andersom.

Samen met Stephan en Jan spreken we over:

• De vier domeinen van mens-zijn die Jan Bransen inbrengt (in navolging van Mirthe Kamphuis): zijn, doen, kennen en willen vormen één dikke hoop – in het reguliere onderwijs zijn we erin geslaagd dat kennen los te trekken, terwijl VSO laat zien dat die vier onlosmakelijk verbonden zijnWaarom de scheidslijn tussen regulier en speciaal onderwijs kunstmatig is en wat regulier kan leren van speciaal
• Hoe units als minigezinnen werken: twaalf- tot zestienjarigen die samen leren, niet gescheiden in hokjes maar verbonden in heterogeniteit
• De paradox van samenwerken versus individueel presteren: waarom spieken en samenwerken soms verdacht veel op elkaar lijken
• Leren als bijproduct van oefenen . Jan Bransen: "Leren sluipt stiekem je hersenen in"
• Waarom kwalificatie vanzelf komt als je eerst investeert in wie kinderen zijn: hun veerkracht, hun plezier, hun vermogen om teleurstellingen te verwerken
• Het vieren van unieke momenten in plaats van afleveren bij de eindstreep zoals Sam's bioscoopwaardige film "Omarm de Chaos"
• Waarom het lied "Bloemen zijn rood" van Gerard van Maasakkers (vertaling van Harry Chapin's "Flowers are Red") zo'n krachtige onderwijsmetafoor is: over conditionering die creativiteit doodt en de moed om toch te blijven tekenen zoals jij het ziet

Een aflevering voor iedereen die gelooft dat onderwijs pas echt mensgericht wordt wanneer we durven vieren in plaats van afleveren.

Aflevering 8 Fakkeldragers in het Onderwijs

In deze aflevering ga ik in gesprek met Erwin Kampen, aardrijkskundedocent aan het Drachtster Lyceum. Samen met Marijn Bontje van H3Lab verkennen we hoe vertrouwen de basis vormt voor mensgericht onderwijs.

Wat betekent het om leerlingen écht te zien, ook wanneer systemen, data en protocollen juist uitnodigen tot controle en beheersing?

Erwin neemt Oorlogswinter van Jan Terlouw mee als fakkelfragment. Aan de hand van dit verhaal spreken we over menselijkheid in tijden van spanning en over de keuzes die je als mens en als leraar steeds opnieuw maakt: kies je voor denken in beperkingen vanuit angst of in mogelijkheden en kansen?

We onderzoeken hoe een groep bestaat uit individuen én hoe individuen samen een groep vormen. Ook voeren we een deep-democratisch gesprek over Magister: ondersteunt het leerlingen en docenten daadwerkelijk of staat het vertrouwen soms juist in de weg?

Hoewel technologie en dataverzameling een grotere rol spelen dan ooit, blijft één ding telkens terugkomen: zonder de mens werkt het niet. Het is de docent die ziet, die verbindt en die het verschil maakt.

In deze aflevering van Fakkeldragers in het Onderwijs bezoeken we Jenaplanschool Het Wilde Woud in Haren. Een plek waar leeromgevingen niet simpelweg worden ingericht, maar zorgvuldig worden gevormd: met ritme, aandacht, natuurlijke materialen en betekenisvolle ruimte.

Onze fakkeldrager is Essienna van Lelyveld: een bevlogen onderwijsprofessional die na een traditionele schooltijd thuiskwam in het Jenaplanonderwijs. Samen met Annelies van Walsem van Vrijeschool De Es in Assen verkennen we het thema 'ruimte' in het onderwijs.

Het gesprek ontwikkelt zich langs vier thematische lijnen:

1. Ruimte – Wat betekent ruimte voor kinderen, leerkrachten en het schoolleven? Binnenruimte, buitenruimte, ritme, veiligheid en tussenruimte komen samen in één vraag: wat heeft een mens nodig om te groeien?

2. Vertrouwen – Het vertrouwen in kinderen, in jezelf als professional, in het team – en het systeem dat soms schuurt door controle en afvinkcultuur.

3. Samen opvoeden – De rol van ouders, de wederkerigheid tussen thuis en school, en de zorgvuldigheid waarmee materiaal, omgeving en rituelen worden aangeboden.

4. Jezelf mogen zijn – Geïnspireerd door de jeugdliteratuur die Essienna inbrengt: Kikker is Kikker van Max Velthuijs. Een verhaal dat uitnodigt om trouw te blijven aan wie je bent, te leren van de ander zonder jezelf te verliezen, en je eigen ontwikkeling te omarmen.

In deze aflevering ontvouwt zich een diepe onderstroom: de behoefte aan onderwijs dat weer mensgericht durft te zijn. Waar ruimte, aandacht en verbeelding niet gezien worden als extra’s, maar als het fundament waarop kinderen én professionals kunnen floreren.

Een gesprek vol herkenning, wijsheid en richting voor iedereen die zoekt naar onderwijs dat klopt met wie we zijn en wie we willen worden.

In deze zesde aflevering van Fakkeldragers in het Onderwijs verkennen we samen met Kirsten Doorn en Ingeborg Warners het thema competentie en aanmoediging, geïnspireerd door het prentenboek Coco kan het! van Loes Riphagen.

Wat is er eigenlijk nodig om te kunnen vliegen? Voor leerlingen, voor leerkrachten of misschien gewoon voor mensen in het algemeen? We hebben het over hoge verwachtingen stellen en tegelijk bemoedigend aanwezig zijn. Over hoe een team elkaar kan optillen door aan te moedigen én doelen scherp te stellen.

We bespreken wat er gebeurt als je denkt dat je het niet kunt, en hoe juist dan speelsheid, vertrouwen en aanmoediging verschil maken. Van bordsessies en elke dag een stapje beter, tot het terugkijken en samen vieren wat er al bereikt is.

Een gesprek over scherpte waar het nodig is, speelsheid waar het kan – en vooral over hoe je samen blijft zoeken naar manieren waarop het wél lukt.

De fakkeldrager die vandaag in de spotlight staat is Anita Buiter. Met poëzie uit de bundel 'Gelukkig en blij' van Edward van den Vendel als gids neemt zij ons mee in het belang van diversiteit, het uitstellen van je oordeel en de kracht van vriendelijkheid.

Samen met co-host Danielle Reid gaan we in gesprek over hoe zij allebei hun weg in het onderwijs vonden, wat je leert van invallen en hoe waardevol het is om ouders actief te betrekken. We verkennen hoe jeugdliteratuur en kinderboeken een bron van inspiratie kunnen zijn om samenhang te creëren – in het lesaanbod, maar ook binnen het team.

Zodra je als collega’s bij elkaar naar binnen kijkt, ontdek je hoeveel je van elkaar kunt leren en zie je de samenhang tussen de leerlijn beter. Wanneer die waarde eenmaal zichtbaar wordt, ontstaan er vanzelf creatieve manieren om dit samen waar te maken. Een gesprek vol inzichten, verhalen en inspiratie uit de onderwijspraktijk.

In deze aflevering van Fakkeldragers in het onderwijs ontmoeten we Suzanne Vermaas, leerkracht van twee groepen 1/2, onderbouwcoördinator, NT2 specialist en specialist jonge kind. Zij werkt op OBS Meander in Groningen. Suzanne stelt het voorleven centraal. Vanuit Mio, mijn Mio van Astrid Lindgren neemt zij ons mee in de wereld van het jonge kind: een wereld die nog klein en prachtig is en waar we het onheil zo lang mogelijk buiten houden. De vraag de we ons hierbij stelden, is: "Hoe beschermen we die schoonheid zo lang mogelijk, terwijl we kinderen stap voor stap voorbereiden op wat buiten wacht?"

Samen met Pim van Ark, leerkracht groep 1/2 en specialist jonge kind spreken we over angsten, de kracht van verhalen en de betekenis van spel – én het observeren van spel – in de ontwikkeling.

Daarnaast gaat het over professionele cultuur: hoe geef je elkaar eerlijke feedback, werk je samen aan de hoogste kwaliteit en ken je zowel je eigen als elkaars “gebruiksaanwijzing”?

Afspraken maken is mooi, maar er samen naar leven is een kunst op zich. In dit kader hebben we het ook over het eens zijn met de afspraken versus 'ermee kunnen leven' en halen we een voorbeeld van meester Jan van Linda van Druijten (lefonderwijskwaliteit) aan.

Het maken van goede afspraken begint met echt betekenis te geven en concreet te maken wat 'we' onder bijvoorbeeld 'rustig' verstaan. Hoe ziet dat eruit? Wat hoor je dan? Wat merk je dan? Hoe doet een ieder dit?

Een inspirerend gesprek over liefde voor het kind, de waarde van verhalen en de gezamenlijke zoektocht naar onderwijs dat kinderen werkelijk laat groeien.

In deze derde aflevering van Fakkeldragers in het Onderwijs draait alles om starten. Een nieuw schooljaar, een nieuwe les, of gewoon elke dag opnieuw beginnen: steeds weer krijg je de kans om fris te starten.

⁠Rosa Haije⁠. leerkracht en bouwcoördinator bovenbouw van ⁠ODS De Starter⁠ in Groningen vertelt vol vuur over haar keuze voor het onderwijs. Van kinds af aan speelde ze al schooltje met haar buurmeisje en met de woorden van haar moeder dat je én juf én moeder kon zijn, werd de stap richting het onderwijs een vanzelfsprekende.

Aan de hand van het allereerste verhaal van ⁠Jip & Janneke⁠ van ⁠Annie M.G. Schmidt⁠ – waarin Jip Janneke ontmoet door een gat in de heg – laat Rosa zien hoe spel, nieuwsgierigheid en contact altijd al haar manier van lesgeven hebben gekleurd.

Co-host in dit gesprek is Hanneke Hinneman⁠, schoolleider van ⁠Zoutkamperil⁠ in Zoutkamp en ⁠Mandegoud in Kloosterburen.

Samen verkennen we thema’s als de combinatie van moederschap en leraarschap, het stellen van doelen en groen pedagogisch gedrag. Ook de rol van ouders komt uitgebreid aan bod: het uitgangspunt is dat een ouder die komt, heeft altijd een punt. Niet alleen de ouders die hun zorgen uitspreken, maar juist ook de ouders die níet komen. Hoe betrek je hen en wat zegt hun afwezigheid?

Het is een gesprek vol persoonlijke verhalen en scherpe inzichten, dat laat zien hoe opnieuw beginnen telkens weer kansen biedt – voor leerkrachten, kinderen én ouders.

Annelies van Walsem locatieleider onderbouw ODS De Starter vertelt aan de hand van Ronja de Roversdochter hoe onderwijs bedoeld is om je los te maken en een plek in de wereld in te nemen.

Samen met Essiënna van Lelyveld, stamgroepleider 7/8 van Het Wilde Woud verkennen we de bedoeling van het onderwijs. We spreken niet alleen over Dalton en Jenaplan, maar ook over Montessori en Freinet. Hieruit vloeit het belang van het erkennen van de heelheid van het kind voort.

Al tijdens het inchecken raken we verwonderd: wat doet onderwijs eigenlijk met je zelfvertrouwen en hoe bepaalt het de manier waarop je in het leven staat?

Het gesprek voert ons langs grote vragen en kleine inzichten. Wat betekent het als school een ‘vakbond voor het kind’ is? Hoe vind je balans tussen middenin de maatschappij staan én juist een tegenstem durven laten horen? Welke rol spelen natuur, samenhang en buiten zijn in de totale ontwikkeling van een kind?

Onderweg raken we aan verschillende onderwijsconcepten, verkennen we de grenzen van digitalisering en vragen we ons af: wat hoort er echt binnen de schoolmuren en wat mag daarbuiten blijven? Daarnaast verkennen we de digitale wereld en de mogelijkheden om tijd te winnen in het onderwijs.

Een aflevering vol verbeelding, verbinding en verwondering, waarin leren luisteren, kijken, voelen en vragen stellen centraal staan.

Fakkeldrager Ingeborg Warners stamgroepleider groep 7/8 Jenaplanschool De Regenboog in Assen vertelt haar verhaal.

Ze gebruikt hiervoor een fragment uit 'De kleine prins' van Antoine de Saint-Exupéry. Meer informatie over het boek vind je hier

Dit fragment is aanleiding voor Kirsten Doorn, Intern begeleider bij De Annewieke in Scheemda, en Mariska Schrage om in gesprek te gaan over de relatie met het kind. Je kunt een kind (of collega) pas zien als je je hart opent en vanuit een ander perspectief kijkt. Kinderen weten van elkaar waar ze goed in zijn en schatten elkaar op waarde.

Elkaar echt leren kennen begint zodra een kind de drempel overkomt. Het kind echt kennen in de puurste vorm is van belang om een band op te bouwen. Soms lukt dat niet, hoe erg je ook je best hebt gedaan. Ook daarover gaat dit gesprek.

Het is een verhaal dat aansluit bij pedagogisch tact: het goede doen, ook in de ogen van de kinderen.

In deze bonus-aflevering interviewt podcastmaker Leonie de Jong de initiatiefneemster van deze podcast Mariska Schrage.

Mariska is van huis uit bedrijfskundige en HR consultant en belandde via het buitenland uiteindelijk zelf in het onderwijs. Daar ontdekte ze dat er behoefte is aan meer verbeelding en creativiteit in het onderwijs.

Mariska zet met deze podcast onderwijsprofessionals in het licht. In deze aflevering vertelt zij over haar eigen vuur en drijfveren.