У новым выпуску праграмы ксёндз Раман Суша запрашае нас у падарожжа па ўнутраным свеце чалавека праз прызму поглядаў швейцарскага псіхіятра Людвіга Бінсвангера. Кожны з нас жыве ў сваёй унікальнай рэальнасці, якую філосаф называе "светапраектам" — своеасаблівым унутраным чарцяжом нашага існавання. Душэўны боль часта ўзнікае тады, калі гэты свет становіцца вузкім і замкнёным, ператвараючыся ў пастку без гарызонту і будучыні. Важна разумець, што сапраўднае вылячэнне пачынаецца не з выпраўлення сімптомаў, а з асцярожнай працы над тым, як чалавек фактычна адчувае сваё быццё.

Асаблівую ўвагу аўтар удзяляе паняццю "падзення духу", калі чалавек адмаўляецца ад уласнай суб’ектыўнасці і перадае права кіраваць сваім жыццём знешнім сілам ці страхам. Бінсвангер адрознівае тэарэтычны светапогляд ад жывога светапраекта, падкрэсліваючы, што можна прыгожа разважаць пра надзею, але пры гэтым існаваць у поўнай пустэчы. Калі чалавек губляе сувязь з часам, ён зацыкліваецца на мінулых памылках або застывае ў бессэнсоўнай сучаснасці. У такіх выпадках будучыня перастае быць жывой прасторай для мараў і ператвараецца ў крыніцу пастаяннай трывогі і пагрозы.

Выхад з гэтага стану ляжыць праз "светафармацыю" — працэс апрацоўкі зямлі ўласнага сэрца, каб зноў зрабіць свой свет прыдатным для жыцця. Гэта падобна да духоўнай тэрафармацыі, дзе мы ствараем атмасферу, у якой можна свабодна дыхаць і аднавіць натуральны рытм часу. Фармаваць свой свет азначае вярнуць сабе ўласны крок і адмовіцца ад чужых чаканняў, якія навязваюць нам неўласцівы тэмп. Толькі спыніўшыся і прыслухаўшыся да сябе, мы можам адкрыць гарызонт, дзе ёсць месца для надзеі, любові і рэалізацыі нашых талентаў.  

У чарговай перадачы з цыклу “Філасофскія нататкі” ксёндз Раман Суша звяртаецца да постаці каталіцкага мысляра Макса Пікарда, які называў нашу цывілізацыю “светам уцёкаў”.

Сучасны чалавек жыве ў рытме пастаяннай спешкі і шуму. Культура вучыць яго, што трэба быць заўсёды занятым, заўсёды ў дарозе. Цішыня палохае яго і здаецца невыноснай. Аднак такая цішыня, у якой чалавек застаецца сам-насам з сабой, без экрана, без заняткаў – гэта прастора сустрэчы з сабой, з іншым чалавекам і з Богам, які, паводле Пікарда, не знікае з нашага жыцця, нават калі мы ад Яго адварочваемся. Бог застаецца ў цішыні, цярпліва ідучы следам за нашымі крокамі, каб абярнуўшыся, нам было Каму выплакаць слёзы.

У новым выпуску “Філасофскіх нататак” ксёндз Раман Суша знаёміць з ідэямі мысляра, які разважаў пра крызіс чалавечага падмурку. Гаворка ідзе пра Карла Лёвіта – нямецкага філосафа ХХ стагоддзя, вучня Гусэрля і Хайдэгера.

Лёвіт паказвае, што ідэя гістарычнага прагрэсу нарадзілася з хрысціянскай эсхаталогіі, то бок з хрысціянскай веры ў напрамак гісторыі, спаўненне Божага валадарства. Калі ж мы адкідваем веру ў Божае валадарства, але пакідаем ідэю прагрэсіўнага руху гісторыі без Бога, то атрымліваем супярэчнасць. Гісторыя больш не мае трансцэндэнтнай мэты, але мы ўсё яшчэ чакаем ад яе сэнсу. Такое пустое чаканне, паводле Лёвіта, і робіць сучаснае гістарычнае мысленне ўнутрана нестабільным. Але крызіс гістарычнага сэнсу ніколі не застаецца толькі тэарэтычнай праблемай – ён заўсёды закранае чалавека знутры, падкрэслівае ксёндз Раман.  

У новым выпуску "Філасофскіх нататак" ксёндз Раман Суша прапануе паразважаць над ідэямі выдатнага псіхіятра Віктара Франкла. Аўтар звяртае ўвагу на феномен экзістэнцыяльнага вакууму, калі чалавек губляе ўнутраныя апоры і не знаходзіць сіл жыць далей. Сапраўднай пагрозай для сучаснасці з’яўляецца не фізічны боль, а адсутнасць сэнсу ў штодзённых справах. Менавіта пошук адказу на пытанне "дзеля чаго" становіцца галоўнай задачай для кожнай асобы ў моманты выпрабаванняў.

Досвед Франкла ў нацысцкіх канцлагерах пацвердзіў, што ўнутраную свабоду чалавека немагчыма адабраць нават у самых жудасных умовах. Чалавек як духоўная істота здольны да саматрансцэндэнцыі — выхаду за межы ўласнага "я" дзеля іншай асобы або вышэйшай справы. Сэнс жыцця не выдумляецца адвольна, а адкрываецца праз канкрэтныя сітуацыі, працу, любоў ці годнае стаўленне да пакут. Чым менш мы засяроджаны на сабе і сваім эгаізме, тым больш мы набліжаемся да сваёй сапраўднай прыроды.

Жыццё пастаянна задае нам пытанні, і кожны наш учынак з’яўляецца адказам на гэты заклік. Ксёндз Раман падкрэслівае, што сапраўднае шчасце немагчыма без ахвярнага служэння і пошуку Бога ў кожным моманце. Мужнасць у цярпенні і здольнасць змяніць сваю ўнутраную пазіцыю робяць асобу непераможнай перад абліччам лёсу. Гэтая перадача запрашае кожнага слухача спыніцца і адчуць, чаго менавіта жыццё чакае ад яго ў гэтую хвіліну.

У гэтым выпуску падкаста “Філасофскія нататкі” ксёндз Раман Суша прапануе спыніцца на постаці Лешка Калакоўскага – польскага філосафа ХХ стагоддзя. Калакоўскі задумваецца над пытаннем: чаму мы робім тое, што робім? Напрыклад, чаму чалавек адпраўляецца ў падарожжа? Што насамрэч вабіць яго ў дарозе?

Паводле філосафа, нас вабіць навізна, і гэта звязана з тым, як мы перажываем час. Нам важна адчуваць, што жыццё не замкнулася, што наперадзе ёсць нешта нязведанае.

Калі чалавек адкрыты на падарожжа ў яго добрым маральным сэнсе, калі ён не баіцца выйсці за межы звыклага, – гэта можа стаць крокам насустрач Духу Святому, які абнаўляе нашыя сэрцы, – адзначае ксёндз Раман.

У новым выпуску “Філасофскіх нататак” ксёндз Раман Суша знаёміць з постацю Поля Клодэля, французскага мысляра, паэта і дыпламата. Адштурхоўваючыся ад яго асабістага досведу навяртання ў парыжскім саборы Нотр-Дам, аўтар разважае пра тое, як вера, філасофія і мастацтва нараджаюцца з жывой сустрэчы Бога і чалавека.

Галоўная тэма падкаста – ідэя “паэзіі рэальнасці”. Клодэль бачыць свет не як замкнёную матэрыяльную сістэму, а як мову і знак, як адказ на Божы заклік. Прырода, гісторыя, праца, пакуты і радасць раскрываюцца як часткі вялікага дыялогу, у якім чалавек пакліканы не проста карыстацца рэчамі, але слухаць і разумець іх сэнс.

“Нават пакута, нават няўдача могуць стаць месцам сэнсу, калі чалавек не замыкаецца ў сабе, а застаецца адкрытым Богу. Гэта спосаб бачыць свет не столькі як выклік і муку, колькі як дар і заданне”, - падкрэслівае ксёндз Раман.  

У сваёй новай праграме ксёндз Раман Суша прапануе паразважаць над думкамі французскага філосафа Жака Элюля, які глыбока аналізаваў уплыў тэхнічнага прагрэсу на чалавечую сутнасць. Аўтар падкрэслівае, што сапраўдная праблема хаваецца не ў саміх гаджэтах ці інтэрнэце, а ў дамінаванні ідэалогіі, дзе галоўным крытэрыем жыцця становіцца выключна эфектыўнасць. Такая тэхнакратычная гонка непазбежна змяняе наша мысленне і патрабуе ад псіхікі каласальных высілкаў, прымушаючы нервовую сістэму працаваць на мяжы магчымасцяў. Мы неўзаметку падстроіліся пад новае асяроддзе, дзе замест цягліц стамляецца душа, а камфорт суседнічае з небяспечнай стратай унутранай раўнавагі.

Асаблівую ўвагу святар звяртае на феномен бесперапыннай камунікацыі, якая патрабуе ад сучаснага чалавека імгненнай рэакцыі на любыя падзеі. Ксёндз Раман нагадвае евангельскую ісціну пра тое, што здабыццё ўсяго свету не вартае шкоды для ўласнай душы, калі чалавек губляе сапраўдную меру рэчаў.

Выйсце з гэтай сітуацыі бачыцца не ва ўцёках ад цывілізацыі, а ў вяртанні да чалавека як цэнтральнай каштоўнасці і носьбіта жывога сумлення. Важна перастаць быць проста функцыянальнымі элементамі чужых сцэнараў і навучыцца адрозніваць праўдзівае ад другараднага ў інфармацыйным шуме. Хрысціянскі погляд заклікае нас жыць не сродкамі, а высокай мэтай, імкнучыся станавіцца не больш прадуктыўнымі, а больш чалавечнымі і спагадлівымі.

У новым выпуску перадачы “Філасофскія нататкі” ксёндз Раман Суша звяртаецца да думкі каталіцкага філосафа з Лугана – Рамана Амэрыё, чалавека строгай інтэлектуальнай сумленнасці.

Паводле Амэрыё, філасофстваваць – гэта ўмець “пераходзіць ад з’явы да падмурку”, ад знешняга ўражання да сапраўднай сутнасці. Ён папярэджваў пра небяспеку “любові без праўды”. Калі пачуццё і жаданне ідуць наперадзе праўды, яны лёгка губляюць кірунак.

Амэрыё перасцерагаў ад перакуленага парадку, калі чалавек пачынае ставіць “любоў” перад “Словам”, то бок перад праўдай. Гэта калечыць і мысленне, і духоўнае жыццё. Філосаф называў такую з'яву “размяшчэннем нечага не на сваім месцы”.

Ён нагадваў, што праўда не крычыць і не патрабуе апладысментаў. Чалавек бывае ў праўдзе настолькі, наколькі здольны да пакоры. Калі праўда на сваім месцы, любоў становіцца надзейнай, а не паказной.  

У новым выпуску “Філасофскіх нататак” ксёндз Раман Суша запрашае пазнаёміцца з постаццю Генры Дэвіда Тора – мысляра, які пэўны час пражыў у лесе і вучыў не проста глядзець на свет, але найперш слухаць яго.

Свет у Тора не маўчыць: ён гучыць і адкрываецца таму, хто здольны ўслухацца сэрцам. Такое слуханне змяняе сам спосаб пазнання і вяртае чалавека ў жывую сувязь з рэчаіснасцю.

Асобную ўвагу філосаф надаваў крытыцы грамадства, якое пастаянна шуміць, спяшаецца, назапашвае, але ў якім чалавек часта застаецца самотным нават сярод людзей.

Тора паказвае, што самота нараджаецца не з цішыні, а з адсутнасці сэнсу, з няздольнасці слухаць – ні свет, ні ўласнае сумленне. Галоўны ўрок Тора – урок уважлівасці: слухаць сумленне, пераадольваць страх быць “не як усе”, аднаўляць кантакт з сэрцам і праўдай. Вось шлях, які прапануе гэтая філасофія.

Луіджы Джуссані: Мастацтва не ўцякаць ад сябе

У новым выпуску падкаста "Філасофскія нататкі" ксёндз Раман Суша прапануе слухачам спыніцца і зірнуць на сваё жыццё праз прызму думак выдатнага італьянскага святара Луіджы Джуссані. Гэты эфір разбурае звыклы стэрэатып пра філасофію як пра складаную, адарваную ад рэальнасці навуку. Наадварот, аўтар раскрывае яе як жывое мастацтва задаваць пытанні — тыя самыя нязручныя і глыбокія, што нараджаюцца ў цішыні нашага сэрца, а не пад уплывам модных трэндаў ці сацыяльных сетак.

Аўтар запрашае паразважаць над тым, чаму сучасны чалавек так баіцца заставацца сам-насам з сабой. Ксёндз Раман падрабязна спыняецца на трох спакусах, пра якія папярэджваў Джуссані: ад эстэтычных уцёкаў у жыццё-спектакль і цынічнай адмовы верыць у нешта большае да спробы перакласці адказнасць за сваё шчасце на "сістэму" і грамадскі прагрэс.

Але выйсце ёсць, і яно не ў тым, каб схавацца, а ў тым, каб вярнуць сабе здольнасць здзіўляцца. Праз словы Джуссані вядоўца падводзіць нас да галоўнай думкі: чалавек не можа жыць "замест сябе" і задавольвацца чужымі адказамі. Сапраўднае жыццё пачынаецца з інтэнсіўнага пражывання рэальнасці і пошуку не сухіх тэорый, а жывой Сустрэчы.