Filozofia jest dla dziewczyn

W końcowym odcinku naszego podcastowego cyklu filozoficznego bierzemy z doktoressą Katarzyną Kasią na warsztat potężne narzędzie, jakim jest wyobraźnia. Bez niej nie byłoby niczego, a już na pewno nie byłoby filozofii, bo żeby ona w ogóle zaistniała, w głowach filozofów musiało najpierw powstać jakieś wyobrażenie struktury rzeczywistości, w której funkcjonujemy. Bez wyobraźni starożytny mędrzec Demokryt z Abdery nie wymyśliłby atomów przed epoką teleskopów i zderzaczy hadronów, a współczesna nauka, mimo maszyn oraz zaawansowanych technologii, byłaby niczym bez inwencji i wyobraźni przekraczającej granice. Sięgamy po myśl Mikołaja Kuzańczyka, późnośredniowiecznego filozofa, który dowartościowuje wyobraźnię jako siłę stwórczą (by nie powiedzieć bluźnierczo – boską). Przywołujemy Francisa Bacona, Davida Hume’a, Immanuela Kanta i Olgę Tokarczuk tropiących moc wyobraźni. Podążamy śladem żyjącego imaginacją Don Kichota i zaglądamy do książek, które są najlepszym sposobem na ćwiczenie „mięśnia” wyobraźni. Bo wyobraźnia jako narzędzie poznania, twórczości i empatii jest warta zachodu.

Podcastu „Filozofia jest dla dziewczyn” możesz posłuchać na platformach Spotify, Apple Podcasts oraz YouTube.

W tym odcinku z troską pochylamy się nad... troską, szukając tego, co można przeciwstawić przemocy i egoizmowi naszych czasów. Oto starożytna epimeleiai jej współczesne wcielenia – przywołujemy je, rozmawiając zarówno o indywidualnej „trosce o duszę”, do której nawoływał już Sokrates, jak i o etyce wspólnoty, czyli o trosce, której gesty wykonujemy w relacjach bliższych (przysłowiowe: matka i dziecko) i dalszych, związanych z życiem społeczeństw i grup także tych łączących nas z bytami pozaludzkimi. Przyglądamy się niewidzialnej pracy troski, zwykle wykonywanej przez kobiety, ale też trosce o Ziemię i naszą wspólną matkę – Naturę. Razem z Katarzyną Kasią wskakujemy w rollercoaster filozoficzny, który od starożytności przenosi nas błyskawicznie do etyczki feministycznej drugiej połowy XX wieku, Carol Gilligan, autorki klasycznej już pozycji „In a Different Voice”, i jej uczennic. Przywołujemy też naszą ukochaną Jolantę Brach-Czainę i jej „krzątactwo”, jako akt oporu wobec nicości. Po drodze zahaczamy o etykę chrześcijańską, figurę Jezusa (jak na dwie agnostyczki przystało) i pojęcie caritas oraz miłości bliźniego, która, jak się wydaje, tak trudno przychodzi człowiekowi. Na koniec proponujemy uwolnić tę potrzebę troski, którą każdy gdzieś tam w sobie ma schowaną (czasem głęboko) i postulujemy oficjalne zadekretowanie „Roku troski”.

Podcastu „Filozofia jest dla dziewczyn” możesz posłuchać na platformach Spotify, Apple Podcasts oraz YouTube.

Od wielkich kryzysów z poprzedniego odcinka naszego podcastu przechodzimy do pomniejszych trudności i uciążliwości, którymi na co dzień usłane jest nasze życie. To one czepiają się nas nieustannie, niczym rzepy psiego ogona, potrafią doprowadzić do rozpaczy, podkopać nasze siły do dalszego trwania i poczucie sensu. Obwołujemy więc miniony właśnie grudzień miesiącem trudności, bo to czas, kiedy wszyscy gonią jak szaleni ku Świętom i strasznie się spinają, a niektórzy potem spinają się też strasznie samym świętowaniem. Naszymi towarzyszami w tej (najeżonej trudnościami) podróży jest smutas Sören Kierkegaard (i jego niedoszła żona Regina Olsen) oraz Fryderyk Nietzsche i Umberto Eco, ale też nasza ukochana Jolanta Brach-Czaina. Przywołujemy również współczesną książkę „Life is hard. Filozofia na trudne czasy”, której autorem jest profesor filozofii na MIT – Kieran Setiya. Zastanawiamy się, czym byłoby nasze życie bez przeszkód, czego nauczył nas pewien upierdliwy stołek i czym jest „siniakowe memento mori”. A doktoressa Kasia ujawnia też, że filozofa tak naprawdę służy do utrudniania nam życia i dlaczego to jest jednak dobre!

Podcastu „Filozofia jest dla dziewczyn” możesz posłuchać na platformach Spotify, Apple Podcasts oraz YouTube.

W tym odcinku podcastu „Filozofia jest dla dziewczyn” analizujemy modne ostatnio słowo w dyskursie publicznym i prywatnych rozmowach – kryzys. Może być egzystencjalny, psychiczny, klimatyczny, polityczny, zdrowotny, gospodarczy. Razem z dr Katarzyną Kasią zastanawiamy się, czy filozofia może być odpowiedzią na kryzys. Niektórzy mówią, że filozofia jest córką kryzysu, inne, że jego matką, w każdym razie filozofia bardzo dobrze pokazuje ambiwalencję zawartą w samym pojęciu „kryzys”, jeżeli myślimy o nim jako o stanie zakłócenia, nieciągłości, czy o sytuacji, która nie jest komfortowa materialnie czy psychicznie. Bywa też szansą na nowe otwarcie, każe wyjść poza schematy myślowe i poszukiwać głębszego porządku. Zapraszamy do rozmowy o kryzysach Marksa, Hegla i Ani z Zielonego wzgórza. Przychodzą do nas egzystencjaliści, stoicy, Jolanta Brach-Czaina oraz Kryzysowa Narzeczona. Sprawdzamy, czy dziś żyjemy w najgłębszym z kryzysów, czy raczej w najlepszym momencie historii. Zapytujemy, czy dopiero wraz z końcem cywilizacji przyjdzie kres kryzysu. I czy rewersem kryzysu może być nadzieja.

Podcastu „Filozofia jest dla dziewczyn” możesz posłuchać na platformach Spotify, Apple Podcasts oraz YouTube.

Samotnicy i Samotniczki! W dzisiejszym odcinku pochylimy się (mgr Sańczuk z dr Kasią) nad „epidemią naszych czasów”, jak mówi się o samotności. Nietrudno o poczucie izolacji i oddzielenia w dobie szybkich randek z Tindera, zagubienia w sieci, zatomizowanego, podzielonego na frakcje oraz plemiona świata. My jednak oglądamy samotność z wielu stron. Zarówno z tych mrocznych, związanych z wykluczeniem, opuszczeniem czy niezrozumieniem, które potrafi uczynić nas samotnymi nawet w związku, ale też z tych pozytywnych, w których samotność z wyboru pozwala usłyszeć siebie, tworzyć czy odpocząć od zgiełku świata. Dyskutujemy np. z egzystencjalistami, którzy samotność uważali za przyrodzoną cechę człowieczeństwa, a jej wybór wiązał się z ceną prawdziwej wolności, o czym nauczali choćby Sartre i Camus. Cytujemy Nietzschego, który pisał, że „wśród ludzi wielu ciebie pożera, w samotności sam pożerasz siebie” i Virginię Woolf, która zalecała kobietom emancypacyjną samotność „własnego pokoju”. Ale dostrzegamy też ból osamotnienia starych ludzi czy straszne uczucie, gdy stajemy się ofiarą współczesnego „ghostingu”. Pojawiają się u nas m.in. samotny biały żagiel, Tom Ford, Soren Kierkegaard, Bridget Jones, Martin Heidegger, Emmanuel Levinas i „Kobieta samotna” Agnieszki Holland.

Podcastu „Filozofia jest dla dziewczyn” możesz posłuchać na platformach Spotify, Apple Podcasts oraz YouTube.

W podcaście „Filozofia jest dla dziewczyn” Anna Sańczuk i Katarzyna Kasia rozmawiają o tym, jak budować wspólnoty w skrajnie podzielonym społeczeństwie. Gdy stare mity założycielskie przestają działać, a nie wszyscy chcemy jednoczyć się wobec wyznaczonego wroga, co może mieć potencjał integracyjny? Zaglądamy do klasycznego dzieła antropologa i filozofa René Girarda „Kozioł ofiarny”, a także po dzieła „Po człowieku” filozofki Rosi Braidotti oraz „Splatając na nowo to, co społeczne” socjologa i filozofa nauki Bruno Latoura, który zarysował wyjście poza antropocentryczną wizję wspólnoty. Wszystko, co istnieje, jest już ze sobą połączone i wzajemnie na siebie wpływa. – Świat znajduje się dziś w takim kryzysie, że w pojedynkę uratować go się nie da – mówi Katarzyna Kasia. Jedyną odpowiedzią jest bycie razem, tkanie wspólnot, świadomość współzależności. Naszym słowem na nowy rok niech będzie wię właśnie wspólnota.

Podcastu „Filozofia jest dla dziewczyn” możesz posłuchać na platformach Spotify, Apple Podcasts oraz YouTube.

„O ile śmierć jest obowiązkowa, to starość jest przywilejem” – mówi Katarzyna Kasia. W drugim odcinku 4. serii „Filozofii dla dziewczyn” poruszamy kolejny radosny temat, rozmawiając z dr Katarzyną o tym, co prędzej czy później spotka tych z nas, którzy dożyją, a mianowicie – o starości. Jak się do niej przygotować i jak się w niej odnaleźć? Jak widzieli ją starożytni filozofowie: Platon, Arytstoteles, Sokrates, a jak renesansowy filozof z Anglii Francis Bacon w swoich błyskotliwych „Esejach” (w których według nas przewidział zaistnienie centrów aktywizacji międzypokoleniowej!)? Zaglądamy na aktualną wystawę festiwalu „Warszawa w budowie” pt. „Starsze miasto” poświęconą dojrzałym mieszkańcom stolicy, zastanawiamy się nad tym, czy starość to  udręka czy jednak wspomniany przywilej oraz, jak na starowinki przystało, cytujemy skompromitowaną „Seksmisję”. Badamy, czy odpowiednikiem siwego mędrca jest stara baba (wpada do nas na chwilę srebrnowłosa i mądra Andie MacDowell), a także, czy na zatrzymanie młodości lepsze będą zastrzyki z botoksu, czy z radosnej głupoty (od razu mówię: preferujemy to drugie rozwiązanie). Dzięki dojrzałości możemy docenić to, co mamy, a dzięki naszej młodości możemy ciągle być ciekawe nowego.

Podcastu „Filozofia jest dla dziewczyn” możesz posłuchać na platformach Spotify, Apple Podcasts oraz YouTube.

Co filozofowie myślą o śmierci? Czwarty sezon rozmówek dziewczyńsko-filozoficznych o życiu zaczynamy od rozmowy o szczególnej formie życia, jaką jest życie pozagrobowe. A to dlatego, że startujemy z nową serią podcastu pierwszego listopada, świętując Halloween i Dziady, przywołując duchy, wąchając chryzantemy i zapalając znicze. Idziemy więc ścieżką francuskiego filozofa Pierre’a Hadota, który traktował filozofię, jako ćwiczenie duchowe, m.in. przygotowanie do śmierci, przyglądamy się obyczajom i mitologiom związanym z żegnaniem zmarłych w różnych kulturach od Celtów i Słowian po starożytnych Greków. Tropimy pozagrobowe poglądy Demokryta, Platona i stoików, przyglądamy się momentom, w których zasłona między światem żywych i umarłych robi się szczególnie cienka. Pytamy, czym jest dla nas pamięć o tych, co odeszli, jaką tęsknotę koimy pogrzebowymi rytuałami, co ogrzewamy w ogniu, który zapalamy na grobach.

Podcastu „Filozofia jest dla dziewczyn” możesz posłuchać na platformach Spotify, Apple Podcasts oraz YouTube.

W ostatnim odcinku trzeciego sezonu podcastu „Filozofia jest dla dziewczyn” Anna Sańczuk i Katarzyna Kasia wyruszają w podróż ku domowi, szukając swojego miejsca, stabilnej przystani w rozchybotanym świecie migracji, wojen, nomadyzmu, także tego emocjonalnego. Inspiracją okazało się dla nas hasło tegorocznej edycji Festiwalu Sztuki Efemerycznej KONTEKSTY w Sokołowsku: „Homecoming”. Zastanawiamy się nad tym, czym jest w filozofii kwestia domu – co w filozofii oznacza udomowienie i oswojenie myśli. Rozmawiamy o przynależności do pewnych miejsc i historii, o stabilnych miejscach zakorzenienia w życiu, o tęsknocie za domem, ale też o domach, które można zostawić, by zacząć budować coś swojego. Przyglądamy się domowi filozofii europejskiej, którym jest Grecja. Nurkujemy w nasze prywatne historie domowe – Katarzyna opowiada poruszająca historię żydowskiej części swojej rodziny, a potem ruszamy w podróż za Odyseuszem i zaglądamy do eseju Waltera Benjamina o Myszce Miki, która codziennie wychodzi w świat, żeby poznać, czym jest strach. Żeby go oswoić i okiełznać, bo nie da się go z naszego życia wyeliminować. Wyjście z domu to moment inicjacji i transformacji, a dom jest po to, żeby z niego wyjść, ale i po to, by kogoś do niego zaprosić. Choćby „strudzonego wędrowca”, migranta, obcego, który wraz z tym zaproszeniem pod nasz dach przestaje być obcy.

Podcastu „Filozofia jest dla dziewczyn” możesz posłuchać na platformach Spotify, Apple Podcasts oraz YouTube.

Tym razem odlatujemy w kosmos – Anna Sańczuk wraz z Katarzyną Kasią, zainspirowały się Sławoszem Uznańskim-Wiśniewskim i starożytnymi greckimi mędrcami, którzy wymyślili nam to działające na wyobraźnię słowo zanurzone w nieskończoności, tak odmiennej od tego, czego zwykle doświadczamy (czyli głównie różnych form skończoności). Nucimy jak Moby „We are all made of stars” i przywołujemy patrona polskiej fantastyki Janusza Zajdla i mądre książki: „Jak zobaczyć świat” Nicholasa Mirzoeffa oraz piękny „Dom Oriona” Julii Fiedorczuk, w którym wszystko – ludzie, minerały, zwierzęta, natura, gwiazdy, planety – tworzy jeden połączony na wiele sposobów, kosmicznie splątany byt, o czym łatwo zapomnieć, żyjąc na co dzień w podzielonym ludzkim świecie. Wracamy do jońskiej filozofii przyrody, do Talesa i pitagorejczyków. A doktoressa Kasia cytuje „Żywoty i poglądy słynnych filozofów” Diogenesa Laertiosa – jedyny zachowany z czasów starożytnych podręcznik historii filozofii, napisany przez Greka żyjącego w 1. poł. III w. n.e. Kosmos jako przeciwieństwo chaosu. Kosmos jako zderzenie z obcością i poczuciem znikomości. Kosmos jako początek namysłu filozoficznego, próba przeniknięcia wewnętrznego motoru świata i tego, „jak to wszystko jest poskręcane”.

Podcastu „Filozofia jest dla dziewczyn” możesz posłuchać na platformach Spotify, Apple Podcasts oraz YouTube.