فلسفه علم

کیهان‌شناسی در میان سایر علوم طبیعی چند ویژگی منحصر بفرد دارد که این علم را از سایر علوم متمایز کرده و از جهاتی آن را در مرز علوم تجربی و فلسفه قرار داده است. از جهاتی شاید کیهان‌شناسی فلسفی‌ترین علم تجربی است. بعد فلسفی کیهان‌شناسی از جهت روش شناسی آن نیست. چرا که کیهان‌شناسی، بخصوص از دهه‌ی ۶۰ میلادی به این سو که تابش ریزموج زمینه‌ی کیهانی (Cosmic Microwave Background) کشف شد، دیگر حدسیات صرفاً فلسفی و یا حتی نظریه‌پردازی‌های ریاضی تنها نیست. بلکه علمی مشاهداتی و تجربی و حتی آزمایشگاهی است. پس بعد فلسفی آن کجاست؟ این پرسشی است که در اپیزود ۲۴ پادکست فلسفه علم به سراغ آن رفته‌ایم و در کنار پاسخ به این پرسش به مسائلی خاص‌تر در مرزهای کیهان‌شناسی و فلسفه نیز پرداخته‌ایم؛ مسائلی مانند تنظیم ظریف (Fine-Tuning) و اصل انسان‌نگر (Anthropic Principle).

مهمان این اپیزود یکی از برجسته‌ترین و پرکارترین اساتید فلسفه علم در ایران است؛ دکتر موسی اکرمی استاد تمام دانشگاه در گروه فلسفه علم دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم تحقیقات تهران و نویسنده، مترجم و ویراستار صدها اثر در حوزه‌های فیزیک و فلسفه، فلسفه ریاضیات، فلسفه سیاسی، فلسفه هنر، فلسفه کیهان‌شناسی و تاریخ علم است. تحصیلات دانشگاهی اکرمی در حوزه‌های فیزیک و فلسفه است و همچنین سال‌ها معاون پژوهشی بنیاد دانشنامه بزرگ فارسی و همکار استاد احمد بیرشک بود.

در اپیزود ۲۴ پادکست فلسفه علم با افتخار در خدمت دکتر موسی اکرمی بودیم و با او درباره فلسفه کیهان‌شناسی گفت‌وگو کردیم.

حمایت مالی:

پادکست فلسفه علم رایگان است و شنوندگان هیچ مسسولیت اخلاقی، قانونی یا عرفی برای پرداخت هزینه ندارند. اگر خواستید لطف کنید و به ارتقای کیفیت و بقای این پادکست کمک کنید، از لینک‌ها و روش‌های زیر می‌توانید حامی مالی پادکست فلسفه علم باشید:

https://cheraghprize.com/donate/

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

بعد از انتشار اپیزود ۲۳ پادکست فلسفه علم، «طب‌های سنتی، جایگزین و پزشکی؛ داستان یک مناقشه و گزارشی از یک دفاع» دکتر کیارش آرامش مجموعه‌ای از نکات و انتقاداتی را مطرح کردند. از ایشان خواهش کردیم تا مجموعه آن را در قالب یک فایل صوتی تهیه کنند تا به سمع مخاطبان پادکست فلسفه علم هم برسد.

اپیزود ۲۳+ دیدگاه‌های دکتر آرامش در ارتباط با موضوع اپیزود اخیر است که می‌شنوید.

همچنین صاحب‌نظران و پژوهشگران دیگری که در ارتباط با این موضوع دیدگاهی دارند که لازم می‌دانند به گوش مخاطبان پادکست فلسفه علم برسد، ما با کمال افتخار آماده انتشار آن‌ها هستیم.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

اپیزود ۲۳ پادکست فلسفه علم گزارشی است از رساله دکترای امیرحسن موسوی با موضوع «تحلیل مناقشه طب‌های مکمل و پزشکی رایج در ایران از منظر فلسفه علم». این رساله در تاریخ ۱ آبان ۱۴۰۲ در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی دفاع شد.

این پژوهش به تحلیل فلسفی یکی از مهم‌ترین مناقشه‌های حوزه پزشکی در ایران و جهان پرداخته است؛ مناقشه میان پزشکی مدرن، علمی یا مبتنی بر شواهد (Evidence Based Medicine) و انواع طب‌های مکمل و جایگزین (Complementary and Alternative Medicine) و مشخصاً یکی از پرطرفدارترین شاخه‌های آن در ایران، طب سنتی یا طب ایرانی.

طرفین این مناقشه عموماً حوزه فعالیت خود، طرف مقابل و نام این مناقشه را بسته به مفروضات فلسفی و علم‌شناختی خود، به نام‌های مختلفی می‌خوانند؛ علم و شبه‌علم در پزشکی یا مناقشات مرتبط با طب سنتی/طب ایرانی/اسلامی و پزشکی رایج/مدرن/علمی ازجمله آن‌هاست. از سویی گروه بزرگی از فعالان پزشکی رایج یا مدرن، انواع طب‌های جایگزین یا یکپارچه (Integrative Medicine) را شبه‌علم، بی‌اثر، بی‌فایده، مضر یا شیادی قلمداد می‌کنند و از سویی دیگر باورمندان به طب‌های مکمل، پزشکی متعارف را ناکافی، غربی، جزءنگر، شیمیایی، فاقد توجه به جنبه‌های غیر زیست‌شناختی بیمار/حذف‌کننده رابطه درمانگر-بیمار و آسیب‌زا قلمداد می‌کنند.

در این اپیزود پژمان نوروزی و سیاوش صفاریان‌پور با امیرحسن موسوی درباره این پژوهش گفت‌وگو کرده‌اند.

حمایت مالی:

پادکست فلسفه علم رایگان است و شنوندگان هیچ مسسولیت اخلاقی، قانونی یا عرفی برای پرداخت هزینه ندارند. اگر خواستید لطف کنید و به ارتقای کیفیت و بقای این پادکست کمک کنید، از لینک‌ها و روش‌های زیر می‌توانید حامی مالی پادکست فلسفه علم باشید:

https://cheraghprize.com/donate/

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

تجارب نزدیک به مرگ (Near-Death Experience) به گروهی از تجارب احساسی گفته می‌شود که بعضی از افرادی که بر اثر جراحات سنگین، ایست قلبی، خفگی، کما و ... در آستانه مرگ بوده‌ و به زندگی برگشته‌اند آن را گزارش کرده‌اند. بیشتر این تجارب که در فرهنگ‌ها و جغرافیاهای متفاوت و از زمان‌های دور گزارش شده، مثبت بوده و شامل انواع احساسات از جمله جدا شدن از بدن، احساس شناور بودن، آرامش کامل، امنیت، گرما، شادی، تجربه انحلال مطلق و مرور رویدادهای مهم زندگی است و گاهی دیدن تونل نور و دیدن بستگان مرده. در بعضی موارد این تجارب شامل احساسات منفی نظیر ناراحتی، پریشانی، خلأ، ویرانی، پوچی وسیع و دیدن مکان‌های ناخوشایند است. این تجارب معمولاً در طول مرگ بالینی برگشت‌پذیر رخ می‌دهند. برنامه تلوزیونی «زندگی پس از زندگی» در سه سال گذشته از شبکه چهارم سیما پخش شده و به بیان دیدگاه‌هایی در این ارتباط و همینطور روایت افرادی که چنین تجاربی را از سر گذرانده‌اند، می‌پردازد.

در اپیزود 22 پادکست فلسفه علم میزبان دکتر حامد قدیری بوده‌ایم و از او پرسیده‌ایم که آیا بن‌بست‌هایی مثل تبیین‌نشدنِ برخی موارد تجربه‌ی نزدیک به مرگ یا پیدانشدنِ راه‌حل نهایی برای برخی بیماری‌ها، بحرانی برای علم محسوب می‌شود؟ چه تفاوت‌های کلی‌ای بین نگاه پیشامدرن و مدرن به علم وجود دارد؟ و از منظر فلسفی و علمی چه نقدهایی به برنامه‌هایی نظیر زندگی پس از زندگی که تاکنون در ده‌ها کشور ساخته شده است، وارد است؟

حامد قدیری سازنده پادکست فلسفی لوگوس است که در هر قسمت از آن، یک بحث فلسفی را به زبانی نسبتاً ساده بیان می‌کند. او کار خودش را «ترویج» می‌داند، فلسفه خوانده است و حالا هم عضو هیئت‌علمی گروه فلسفه‌ی دین دانشگاه ادیان و مذاهب است. حوزه‌هایی که به‌شکل تخصصی کار می‌کند یکی فلسفه‌ی زبان و مشخصاً فلسفه‌ی زبان دین است و دیگری بحث تاریخی و پدیدارشناختی درباره‌ی سکولاریته و مختصات نگاه مدرن به عالَم است.

حمایت مالی:

پادکست فلسفه علم رایگان است و شنوندگان هیچ مسسولیت اخلاقی، قانونی یا عرفی برای پرداخت هزینه ندارند. اگر خواستید لطف کنید و به ارتقای کیفیت و بقای این پادکست کمک کنید، از لینک‌ها و روش‌های زیر می‌توانید حامی مالی پادکست فلسفه علم باشید:

https://cheraghprize.com/donate/

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

زیبایی چیست؟ بر اساس مطالعات تجربی، چرا در همه فرهنگ‌ها ویژگی‌ای

مانند تقارن زیبایی محسوب می‌شود؟

اپیزود ۲۱ پادکست فلسفه علم بخش دوم گفت‌وگوی ما با دکتر هادی صمدی است. هادی صمدی یکی از استادان بنام فلسفه علم و تکنولوژی در ایران است و حوزه پژوهشی و کارهای او متمرکز است بر مطالعات تکاملی.

در بخش دوم یعنی همین اپیزود، درباره ارتباط تکامل و انتخاب طبیعی با دیگر حوزه‌ها مانند هنر، زیبایی‌شناسی، روانشناسی، اخلاق و سیاست گفت‌وگو کرده‌ایم. همینطور به این پرسش پاسخ داده‌ایم که تکامل چه درسی برای زندگی روزمره‌ی ما دارد؟ جایی که اهمیت تنوع، گوناگونی و تفاوت گونه‌ها در شکوفایی، رشد و بقای اکوسیستم اهمیت کانونی دارد. آیا گوناگونی و رنگارنگی آدم‌ها در عقاید و باورهایشان، سبک زندگی و ... هم چنین نقشی در

جوامع ایفا می‌کند؟

حمایت مالی:

پادکست فلسفه علم رایگان است و شنوندگان هیچ مسسولیت اخلاقی، قانونی یا عرفی برای پرداخت هزینه ندارند. اگر خواستید لطف کنید و به ارتقای کیفیت و بقای این پادکست کمک کنید، از لینک زیر می‌توانید حامی مالی پادکست فلسفه علم باشید:

https://cheraghprize.com/donate/

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

اپیزود بیستم پادکست فلسفه علم درباره موضوع مناقشه‌برانگیز و جذاب تکامل است. مهمان این اپیزود دکتر هادی صمدی یکی از استادان برجسته فلسفه علم در ایران است. او کارشناسی را میکروبیولوژی و ارشد و دکترا را فلسفه علم خوانده و سال‌هاست که پژوهش‌ها و مقالاتش بر حوزه تکامل متمرکز است. گفت‌وگو با دکتر صمدی دو بخشی است؛ در بخش اول که همین اپیزود پیش‌روست، تکامل را از منظر فنی بررسی کردیم؛ انتخاب طبیعی و تکامل چه نسبتی با یکدیگر دارند؟ تکامل چطور در رشته‌های دیگرگسترش پیدا کرده است؟ از آنتن‌های تکاملی که ناسا بهره می‌گیرد تا روانشناسی و زیبایی‌شناسی تکاملی و پزشکی تکاملی.

آیا نظریه «طراحی هوشمند» یک نظریه علمی‌ست و رقیبی برای تکامل محسوب می‌شود؟ تکامل فرهنگی چیست و آیا عوامل دیگری جز بقا و تولید مثل در فرآیند انتخاب طبیعی اثرگذارند؟ در این اپیزود، پژمان نوروزی و امیرحسن موسوی میزبان هادی صمدی هستند و مروری دارند بر بنیادی‌ترین و پایه‌ای‌ترین مفاهیم تکامل. همچنین به این پرسش می‌پردازند

که تکامل چیست که به یکی ازپایه‌های نظری علم مدرن تبدیل شده است؟

حمایت مالی:

پادکست فلسفه علم رایگان است و شنوندگان هیچ مسسولیت اخلاقی، قانونی یا عرفی برای پرداخت هزینه ندارند. اگر خواستید لطف کنید و به ارتقای کیفیت و بقای این پادکست کمک کنید، از لینک زیر می‌توانید از پادکست فلسفه علم حمایت مالی کنید.:

https://cheraghprize.com/donate/

متن پیاده شده این اپیزود در آدرس زیر در دسترس است:

https://cheraghprize.com/pos-ep20/

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

تفکر نقادانه یا سنجشگرایانه اندیشیدن میلی است به جست‌وجوگری، کنار آمدن با عدم‌قطعیت، احتیاط و آهستگی در اظهارنظر و ادعا، آمادگی همیشگی برای تامل کردن و مواجه شدن با اندیشه‌های جدید، ‏احتیاط در تعمیم‌دادن شتابزده و نظم ساختگی برقرار کردن میان پدیده‌ها و دوری جستن از هرگونه فریب خود یا دیگران.

عبارت تفکر نقادانه در بسیاری از اپیزودهای پادکست فلسفه علم اشاره شده و با مفاهیمی مانند تفکر علمی و روش‌های معتبر کسب معرفت گره خورده است. عبارتی که در یک فهم عامیانه و شاید به دلیل برابر نهاد نامناسب برای عبارت کریتیکال تینکینگ ممکن است به مچ‌گیری و دنبال اشکال حرف دیگران گشتن تعبیر شود. نوعی فهم نه تنها اشتباه بلکه در تضاد با مفهوم اصلی.

در اپیزود نوزدهم پادکست فلسفه علم با دکتر روح‌الله کریمی، مولف و پژوهشگر فلسفه، درباره تفکر نقادانه گفت‌وگو کردیم.

پادکست فلسفه علم رایگان است و شنوندگان هیچ مسسولیت اخلاقی، قانونی یا عرفی برای پرداخت هزینه ندارند. اگر خواستید لطف کنید و به ارتقای کیفیت و بقای این پادکست کمک کنید، از لینک زیر می‌توانید از پادکست فلسفه علم حمایت مالی کنید.:

https://cheraghprize.com/donate/

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

«فبک» یا «فلسفه برای کودکان» عنوان برنامه‌ای است که در برنامه درسی بسیاری از کشورها با نظام آموزشی توسعه‌یافته یکی از ارکان اساسی است. برنامه‌ای که در تلاش است در قالب داستان، نگرش‌های عقلانی، روحیه جست‌وجوگری و نحوه فکر کردن را در کودکان ارتقا دهد با تاکید بر چهار مهارت تفکر خلاقانه، تفکر نقادانه، تفکر مراقبتی و تفکر مشارکتی. بخش مهمی از فرآیند آموزش که فقدان آن سبب شده در نظام آموزشی کشور ما فردی بتواند تحصیلاتی تا مقطع دکتری داشته باشد اما با سازوکار علم و تفکر علمی آشنایی نداشته باشد.

خوشبختانه در سال‌های اخیر پژوهش، توسعه و فعایت‌های «فبک» در کشور ما هم آغاز شده. در این اپیزود با دکتر روح‌الله کریمی، پژوهشگر حوزه فبک در این باره گفت‌وگو کرده‌ایم.

حمایت مالی:

پادکست فلسفه علم رایگان است و شنوندگان هیچ مسسولیت اخلاقی، قانونی یا عرفی برای پرداخت هزینه ندارند. اگر خواستید لطف کنید و به ارتقای کیفیت و بقای این پادکست کمک کنید، از لینک زیر می‌توانید از پادکست فلسفه علم حمایت مالی کنید.:

https://cheraghprize.com/donate/

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

علم چیست؟ پاسخ این سوال به ظاهر ساده، تعیین کننده‌ی چیزهای سرنوشت‌سازی در دنیای ماست؛ از اینکه چرا باید واکسن بزنیم یا نزنیم یا چرا باید به علم اعتماد کنیم یا نکنیم تا اینکه چرا طالع‌بینی شبه‌علم است و شیادی. پاسخ به این سوال، نسبت ما را با عقلانیت، متافیزیک، تکامل، مه‌بانگ، پزشکی، علوم انسانی، تکنولوژی و حتی توسعه و پیشرفت و مدرنیته هم مشخص می‌کند. از این‌رو «فلسفه‌ی علم» شاید تنها یک شاخه تخصصی برای دانشگاهیان نباشد، بلکه دانشی است که سطوحی از آن برای هر انسانی ضروری است؛ انسانی که می‌خواهد در جهان پر سر و صدای امروز آزموده، اندیشورزانه و عاقلانه زندگی کند.

درباره‌ی «علم مدرن» در جامعه‌ی ما بسیار کم گفت‌وگو شده است و این منجر به سو تفاهمی شده که از یک سو مسیری هموار برای انواع خرافات و شبه علم و نگرش‌های ضدعقلانی حتی در بالاترین سطوح تصمیم‌گیر و تصمیم‌ساز فراهم آورده است؛ از انرژی‌درمانی، طب‌ سنتی تا طالع‌بینی و هومیوپاتی و فال‌گیری و عرفان کوانتومی مولانا. و از سویی دیگر قرائتی پوزتیستی و متعلق به 70 سال پیش از علم، که هر معرفت معتبری را منحصر به علم و آن هم علم تجربی می‌داند و در نگاهی سطحی و پیش‌پاافتاده فلسفه را «فلسفه‌بافی» ترجمه می‌کند و متافیزیک را با جن‌وپری و جادو جنبل یکی دانسته و می‌اندیشد که علم علاوه بر حوزه «هست‌ها» در حوزه «بایدها» هم ابزار یا روش شناختی کافی است.

ما در پادکست فلسفه علم تلاش کرده‌ایم گفت‌وگو درباره علم را به عرصه عمومی بیاوریم. چون می‌اندیشیم که آشنایی با مباحث فلسفه علم برای دانشجویان ما، سازمان‌ها و نهادهای ما، حاکمان ما، رسانه‌های ما و دانشگاهیان و اندیشمندان ما بسیار بسیار ضروری است. در این اپیزود درباره فلسفه علم در زندگی روزمره گفت‌وگو کرده‌ایم و از این گفتیم که شناخت این دانش چطور می‌تواند در موضوعات حساس و تعیین‌کننده برای توسعه کشور سرنوشت‌ساز باشد؛ از پایتون گیت تا خودرو و سلامت

حمایت مالی:

پادکست فلسفه علم رایگان است و شنوندگان هیچ مسسولیت اخلاقی، قانونی یا عرفی برای پرداخت هزینه ندارند. اگر خواستید لطف کنید و به ارتقای کیفیت و بقای این پادکست کمک کنید، از لینک زیر می‌توانید از پادکست فلسفه علم حمایت مالی کنید.:

https://cheraghprize.com/donate/

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

در اپیزود پانزدهم از پادکست فلسفه علم، پژمان نوروزی و امیرحسن موسوی درباره فلسفه تکنولوژی، صحبت می‌کنند. تکنولوژی و فلسفه ‌پشت سر آن می‌تواند نقش بسیار مهمی در تصمیم‌سازی و سیاست‌گذاری‌های کلان یک کشور یا یک جامعه داشته باشد؛ از انرژی هسته‌ای، اینترنت، موشک‌های فضایی، پتروشمی میانکاله، سد گتوند تا شیوه‌های حکمرانی، شیوه‌های مدیریت، پزشکی و شیوه‌های درمان، نهادها، سازمان‌ها و شرکت‌ها، قانون‌گذاری، نانوایی و رمه‌داری و مهندسی و میلیون‌ها تکاپوی دیگر انسانی، همگی سیستم‌های «اجتماعی-تکنیکی» هستند برای شناخت از «چگونگی» و تغییر جهان در جهت مطلوب‌تر کردن آن برای انسان و منطبق کردن آن با خواسته‌ها و تمایلات خود، از این جهت همه آن‌ها تکنولوژی یا فناوری هستند. از این‌رو مهم‌ترین تفاوت فلسفه تکنولوژی با شاخه‌های دیگر فلسفه این است که دانستن آن و نحوه‌ی تلقی و فهم و مواجه با آن در زندگی روزانه تک تک آدم‌ها و آینده‌ی ما اثرگذار و سرنوشت‌ساز است. این اپیزود و فکر کردن به آنچه در آن گفته می‌شود به هرکسی توصیه می‌شود. برای برخی‌ها بیشتر.فلسفه علم کاری است از بنیاد جایزه چراغ.

حمایت مالی:

پادکست فلسفه علم رایگان است و شنوندگان هیچ مسسولیت اخلاقی، قانونی یا عرفی برای پرداخت هزینه ندارند. اگر خواستید لطف کنید و به ارتقای کیفیت و بقای این پادکست کمک کنید، از لینک زیر می‌توانید از پادکست فلسفه علم حمایت مالی کنید.:

https://cheraghprize.com/donate/

متن پیاده شده این اپیزود در آدرس زیر در دسترس است:

https://cheraghprize.com/pos-ep15/

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.

Hosted on Acast. See acast.com/privacy for more information.