Godzina bez fikcji

📃✍ Gdy umarł Adam Zagajewski pomyślałem, ciekawe kogo teraz nazwą “najwybitniejszym żyjącym polskim poetą”. Poezja w świadomości zbiorowej pojawia się przy okazji rocznic jak 11 września, patriotycznych uniesień, upamiętnień powstań i od czasu do czasu - dnia kota w pustym mieszkaniu. Choć piszą ją tłumy, to czytani są tylko nieliczni i nieliczne. Dlaczego warto dołączyć do grona czytających?  

Artur Burszta, szef jednego z najbardziej prestiżowych wydawnictw specjalizujących się w poezji, organizator festiwalu Stacja Literatura, który od lat 90. umożliwia czytelnikom i czytelniczkom spotkania z poezją będzie Państwa i moim gościem w audycji, w której porozmawiamy o tym, co dzisiaj daje nam poezja, kogo warto poznać i jak wyglądają ekonomiczne patorealia “bycia poetą” czy “poetką”.

📖✍ A co gdyby to wszystko opisać? To, co widzimy w telewizji i na zdjęciach w gazetach i internecie? Jak opisać Polskę osobom, które - być może - nigdy jej nie widziały. Na przykład tak:  

“Letnia noc. Na szerokiej ulicy z reprezentacyjnymi budynkami setki stłoczonych ludzi. Niektórzy podnoszą ręce. Trzymają aparaty, filmują, robią zdjęcia. Na poprzeczną rurkę znaku drogowego przymocowanego do latarni wspięła się młoda dziewczyna. Trzyma pluszową kaczkę. [tłum skanduje: Rzućcie kaczkę ] Dziewczyna rzuca ją przed siebie. Chłopak łapie. Rzuca w drugą stronę. Nad głowami ludzi transparent z tekstem: POLSKA PAŃSTWEM PRAWA”.  

Piotr Marecki wraz z Reginą Mynarską i Kamilą Albin w książce “To nie jest Polska” opisują znane zdjęcia i filmy z polskiej historii używając do tego metody audiodeskrypcji. Efekt jest wstrząsający.   

Marecki pochodzi z miasta nazywanego “Troją Północy” i może dlatego w 2020 roku okazał się jednym z najczęściej komentowanych polskich Odyseuszy. Jego “Polska przydrożna”, antyreporterski reportaż, w którym równie dużo uwagi poświęca robieniu instastorek jak i przyglądaniu się przydrożnym szyldom czy rozmowom z mieszkańcami i mieszkankami, wzbudził spore kontrowersje. Przez jednych uważany za najgorszą książkę roku, a autor za wielkomiejskiego bufona, przez innych za wizjonerską nową opowieść o naszym kraju.  

Zajmuje się historią kultury niezależnej i kulturą cyfrową, na Uniwersytecie Jagiellońskim prowadzi UBU lab, jednostkę naukową zajmującą się kulturą cyfrową, współprowadzi wydawnictwo Korporacja Ha!Art. Piotr Marecki od lat testuje różne sposoby opisu świata, zajmując się rzeczami i tematami uważanymi często za marginalne, podobnymi do książek z motta jego wydawnictwa - rzeczami, które się nie opłacają. O co chodzi Mareckiemu? Zamierzam spróbować się dowiedzieć w “Godzinie bez fikcji” w Resecie Obywatelskim.

Osoby nienormatywne - homoseksualne, biseksualne, czy queerowe - były ofiarami nazistowskiego aparatu przemocy i słynnego paragrafu 175, byli Niemcami, Żydami, Ślązakami, ale też, o czym przez lata milczano, Polakami. O tym dlaczego milczano, jak badać historię nienormatywności i dlaczego w polskiej pamięci zbiorowej “różowe trójkąty” musiały ustąpić miejsca innym osobom? Ale też o tym kim jest Joanna Ostrowska, autorka książek, które pokazują historię z “wstydliwych”, przemilczanych perspektyw.   

Kurt Brüssow: “Po trzykrotnym wezwaniu przez ówczesnego lekarza obozowego Obersturmführera SS Entressa do dobrowolnego poddania się kastracji, 31.01.43 r. zostałem przymusowo wykastrowany, chociaż sąd przy wymierzaniu kary  pozbawienia wolności osądził mnie nie jako homoseksualistę, ale jako osobę bioseksualną [sic!] i nie wniósł o przeprowadzenie kastracji. Operacja została wykonana na rozkaz szefa wydziału politycznego Untersturmführera SS Kramera i kierownika obozu Hauptsturmführera SS Aumeiera. Operacja ta odebrała mi nadzieję, jaką żywi każdy człowiek na szczęście posiadania własnych dzieci”.   

Ostrowska: “Niektórzy woleli śmierć od oskarżenia o homoseksualizm. W 1969 roku  brygadzista Henryk Rybowik zamordował robotnika Jana Teguskiego.  W trakcie procesu pojawiło się podejrzenie, że mężczyzn łączyła relacja intymna. Rybowikowi zależało tylko na jednym: „Jeżeli mi udowodnią, że ja z Teguskim żyłem jak mężczyzna z kobietą, to niech mnie skażą na  śmierć”. Ostatecznie dostał piętnaście lat więzienia. Sąd nie uznał go  za homoseksualistę.  

Historia przemocy nie skończyła się w 1945 roku. O tym w środę o 21:00 w Resecie Obywatelskim w “Godzinie bez fikcji” porozmawiam z Joanną Ostrowską, autorką książki “Oni. Homoseksualiści w czasie II wojny światowej”. Zapraszam!

🎨  Jak (i kogo) uczyć o różnorodności w Polsce, kraju w którym czarni mieszkańcy i mieszkanki stanowią niezauważalną mniejszość, o której się mówi głównie przy okazji dyskusji o słowie na “M”?   

Państwa i moją gościnią w “Godzinie bez fikcji” będzie Margaret Amaka Ohia-Nowak, akademiczka, trenerka edukacji antydyskryminacyjnej i międzykulturowej, ale też - jak sama przyznała w jednym z wywiadów - ekspertka w opowiadaniu o “byciu inną”.   

Co zmieniło się w ostatnich latach w życiu czarnych mieszkańców i mieszkanek Polski, czy publiczne debaty poświęcone słowu na “M”, wierszowi Tuwima czy książce Sienkiewicza przyczyniają się do wzrostu społecznej świadomości w zakresie rasizmu? Czy ruch Black Live Matters to sprawa tylko Stanów Zjednoczonych? Czym są “intersekcjonalność” i “antyrasizm”? I co można usłyszeć, gdy ludzie wokół zakładają, że ich nie rozumiesz?  

Zapraszam na rozmowę o tym, jak można doświadczać świat inaczej.

🌳🏡 W “Godzinie bez fikcji” porozmawiamy o architekturze, a dokładniej o… “śródmiejskich założeniach pierścieniowych”, czyli o plantach, promenadach i ringach, które znamy choćby z Krakowa, Poznania czy Gdańska. Łukasz Bugalski, architekt związany z Politechniką Gdańską napisał na ich temat książkę, w której pokazuje, że możemy się czegoś ważnego nauczyć z historii planowania miast po to, by żyło nam się w przyszłości lepiej.  

Jak zmieniało się miejskie planowanie i dlaczego “śródmiejskie założenia pierścieniowe” mogą być przyczynkiem do fascynującej rozmowy o współczesności?  

Rozmowa nie tylko dla tych, co lubią przechadzać się po Plantach.

⌚📚 W “Godzinie bez fikcji” w środę Państwa i moim gościem będzie Grzegorz Kulik, tłumacz m.in. "Dracha" Szczepana Twardocha na język śląski. Serdecznie zapraszam.

✝❓ Jarosław Makowski w “Kościele w czasach dobrej zmiany” od razu przechodzi do sedna i zaczyna od odpowiedzi na pytanie: “Po co ci ten Kościół?”. Później jest tylko ciekawiej - “Kościół i władza”, “Kościelna biowładza” czy “Niech zstąpi sekularyzacja i odnowi oblicze tej ziemi” - to tytuły kilku rozdziałów z książki Makowskiego.   

Jest filozofem, ale takim wiedzącym, że należy pisać komunikatywnie. Może dlatego, że jest też radnym w Katowicach i miejskim aktywistą. Już trzy lata temu nawoływał w tytule książki: “Pobudka Kościele”. A może jednak lepiej by było gdyby Kościół zrobił sobie długą drzemkę? Gniew i rozczarowanie, które przebija z tej książki są jak najbardziej uzasadnione, ale co dają ludziom, którzy co kilka tygodni muszą wychodzić na ulice, by przypominać o swoich prawach? Polska bez Kościoła jest ideą utopijną, ale taką też jest idea Polski pod kościelnym mokasynem. Jaka jest zatem propozycja Makowskiego?

🏛🖼 Tęskniliście za muzeami? No to już zamknięte. Co Państwu daje kontakt ze sztuką i czy staliście w kolejkach po ich tymczasowym otwarciu?  

Jeszcze w niedzielę do galerii i muzeów ustawiały się kolejki chętnych, by zobaczyć najnowsze propozycje kuratorskie i artystyczne. O tym, co dzisiaj słychać w sztuce, nowych trendach, zmianach, ale i ustanawianiu hierarchii, demokratyzacji i komunikacji w sztuce, będę rozmawiał z moim gościem w "Godzinie bez fikcji" 17 marca o godzinie 21:00.   

Jest głównym kuratorem Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, jurorem konkursów branżowych, współkuratorował Miesiącowi Fotografii w Krakowie, pisał książki dla dzieci i artykuły krytyczne dla całkiem dorosłych, od wielu lat jest jedną z najważniejszych osób w polskiej sztuce.  Sebastian Cichocki będzie Państwa i moim gościem. Serdecznie zapraszam.

🏆📚 Gdy Jerzy Pilch odbierał Nagrodę Nike za rok 2000, wręczono mu czek o wysokości 90 tysięcy złotych. Była to czterdziestokrotność przeciętnego wynagrodzenia. W ubiegłym roku, Radosław Rak otrzymał zaledwie dwudziestokrotność tegoż.   

To matematyczne działanie mające nas pobudzić do myślenia o prestiżu w literaturze - czym był kiedyś, gdy nie było mediów społecznościowych i jak kreuje się go dzisiaj. Jak wyglądają obiegi literatury i kreowanie w niej hierarchii, czy kiedykolwiek potrzebny był tylko talent?   

Co się zmieniło w polskiej literaturze przez ostatnich czterdzieści lat i dokąd zmierzamy? O to chcę zapytać moja rozmówczynię. Będzie nią laureatka tytułu “Kreator Kultury” przyznawanego przez tygodnik “Polityka”, z wykształcenia polonistka, współzałożycielka jednego z najważniejszych polskich wydawnictw literackich, W.A.B., i twórczyni jego potęgi, dzisiaj agentka literacka, postać, którą na rynku książki zna prawie każdy, zatem chyba można użyć słowa - legenda.   

💥 Beata Stasińska będzie Państwa i moją gościnią w “Godzinie bez fikcji”. Zapraszam!

🎭 Zmarły w ubiegłym roku artysta drag, Kim Lee -  Andy Nguyen, w teledysku do piosenki “My Słowianie” tańczy w kwietnym wianku i falbankowej sukience, śpiewając (głosem Justyny Jary), że “My, Słowianie wiemy jak nasze na nas działa”. Odmieńcza rewolucja dziejąca się na naszych oczach jest ironiczna i wywrotowa, ale bywa też wściekła i pełna bólu, o czym przypominają nam zdjęcia sprzed kościoła Świętego Krzyża w Warszawie.   

Tym bardziej warto spojrzeć na to, co się wokół nas dzieje z perspektywy historii i rozwoju queerowych rewolucji.   

“I ma być tak, jak należy: / Kobiety nie chodzą w bokserkach / Mężczyźni nie chodzą w koronkowych stringach”, pisze Holly Hughes w solowym show “Preaching the Perverted”. A może można inaczej, odmieńczo? Choć sztuka wydaje się być przestrzenią wolności, to dopiero queerowa rewolucja, która wybuchła w Stanach Zjednoczonych pod koniec lat 60., pokazała, że ta wolność jest bardzo limitowana. Tak jest też dzisiaj.  

Gościnią czternastej “Godziny bez fikcji” będzie Joanna Krakowska, historyczka teatru, profesorka w Zakładzie Historii i Teorii Teatru w Instytucie Sztuki Polskiej Akademii Nauk, autorka książki “Odmieńcze rewolucje. Performans na cudzej ziemi”, w której opisuje ewolucję queerowej rewolucji, która z podrzędnych barów weszła na najważniejsze sceny, a jednocześnie wciąż jej postulat nie zostały spełnione w przestrzeni społecznej. O queerze, odmieńczości i tym, jakiej lekcji udziela nam amerykańska “odmieńcza rewolucja” porozmawiamy w środę o godzinie 21:00.