Godzina bez fikcji

📖 “Samotny jak Szwed?” to tytuł jej najnowszej książki. Podtytuł - “O ludziach Północy, którzy lubią bywać sami”. Czym jest samotność, a czym bycie samemu, dlaczego Pippi może być wzorem samotniczki oraz czy można się nauczyć samotności. No i oczywiście o Szwecji, porozmawiam z Katarzyną Tubylewicz, reporterką, dziennikarką, pisarką, po prostu - twórczynią.   

Gdy rozmawialiśmy na spotkaniu w Krakowie z okazji wydania książki-przewodnika po Sztokholmie, zacząłem od pytania o to, jak pachnie stolica Szwecji. Lubię rozmowy z Katarzyną Tubylewicz, bo jest osobą, która nie tylko od lat próbuje przybliżyć Polakom Szwecję, ale też udowadnia, że można myśleć poza schematami. I można przeprowadzić wywiad niemożliwy - o niego na pewno zapytam.   

Autorem fotografii w książce jest Daniel Tubylewicz. O to, czy spojrzenie syna powiedziało coś nowego autorce, również zamierzam zapytać. Słyszymy się w “Godzinie bez fikcji” jak zawsze w środę o 21:00 w Resecie Obywatelskim.

🌱🍃 Weganizm, ekokrytyka, ekopoetyka, co jeszcze? W ostatnim dziesięcioleciu pojawiło się wiele propozycji krytycznego przyjrzenia się światu i narracjom, do których jesteśmy przyzwyczajeni. Czas na zmianę i koniec “antropocenu”, ale jak zbudować język tej zmiany? Denialiści, antyszczepy, szury, foliarze, dziadersi - nawet przeciwnicy zmian mają nowe nazwy.  

Julia Fiedorczuk w “Innych możliwościach”, rozmowach z amerykańskimi poetami i poetkami, pokazuje, że “poezja jest przestrzenią, w obrębie której w sposób względnie nieskrępowany daje się prowadzić badania w kwestii ‘ekspresyjnych, intelektualnych i transformacyjnych możliwości języka’”, tu cytując poetkę, Haryette Mullen.   

Współczesny kryzys, zdaniem Fiedorczuk i ekokrytyków/ekokrytyczek, jest kryzysem wyobraźni. Bo kiedy mówimy “katastrofa klimatyczna”, to o czym mówimy i co sobie wtedy wyobrażamy? Mój ulubiony przykład to wiersz Czesława Miłosza, “Piosenka o końcu świata”, w którym poeta pisze: “W dzień końca świata / Pszczoła krąży nad kwiatem nasturcji”. W dzień końca świata pszczół nie będzie, kwiatów nasturcji raczej też nie. Czy poeci i poetki mogą nam pomóc w przezwyciężeniu kryzysu?   

Forrest Gander, jeden z ulubionych poetów Fiedorczuk jest z wykształcenia geologiem, mówi, że “ekologicznie zaangażowany utwór nie może mieć stałej struktury”. Z drugiej strony współczesna poezja zrywa z hermetyzmem i wraca do opisu świata łatwiejszego w zrozumieniu dla masowego odbiorcy, o czym przypomniała nam ostatnio Amanda Gorman. Jak się w tym wszystkim odnaleźć? Zamierzam się dowiedzieć od Julii Fiedorczuk.

📚🕰 “Historycy tak mają - już wszystko było”, usłyszałem gdy zapraszałem Państwa i moją środową gościnię do “Godziny bez fikcji”. Czy znajomość historii, literatury, historii sztuki, biegłość w opowiadaniu o zmianach zachodzących przed naszym urodzeniem, jednak nie uczy biegłości w rozważaniu tego, co przed nami? Dlaczego historycy i historyczki są kiepskimi futurologami?  

Od roku karmimy się opowieściami o przełomie, resecie, czymś co ma nadejść, jak tylko wyjdziemy z obecnej sytuacji. Historia sztuki jest historią przełomów i przemian, choć czasem tragicznych w skutkach, szybko zapomnianych czy niedocenionych.  

Hugo Ball, artysta, poeta w lutym 1916 roku razem z Hansem Arpem, Tristanem Tzarą i Marcelem Janco założył w Zurychu ‘Cabaret Voltaire’, uważany za miejsce narodzin dadaizmu. Już cztery miesiące później Ball pisze “Dada Manifesto”, który sprawi, że wycofa się z ruchu dadaistów, za kilka lat nawróci się na katolicyzm i będzie studiował mistyków. Zaprzyjaźni się z Hessem i jeszcze przed śmiercią w 1927 roku ukończy biografię autora “Wilka stepowego”. Przełom w świecie sztuki dla Balla okazał się niezbyt szczęśliwy.   

O tym czy możemy się czegoś nauczyć z historii, a szczególnie z historii sztuki porozmawiam z profesor Marią Poprzęcką.

“Poczułam, że ludziom usuwa się grunt po nogami”, mówi o swoim zespole - muzykach, pracownikach technicznych, realizatorach nagrań - Natalia Kukulska w rozmowie z Karoliną Korwin Piotrowską. Kilkanaście rozmów o tym, co się wydarzyło przez ostatni rok i jakie to ma dla nas i naszego myślenia o świecie konsekwencje.   

Jedni mówią, że “ludzie dostosują się do wszystkiego” (Batory), drudzy obawiają się, że kultura będzie już tylko “produkować rzecz” (Szelc), jeszcze inni, że “epidemia niczego na lepsze nie zmieni” (Sekielski). Jakże to dalekie od tego, o czym mówiliśmy na początku pandemii. Ale są też optymiści i optymistki, Michał Nogaś wierzy, że “świat przestał być zbiorem zamkniętych enklaw”, a Rusinek chce włączyć się do rewolucji. Co z tych rozmów zatrzymała dla siebie Autorka?   

Dla mnie powoli mijający rok pandemii w Polsce to opowieść o złudzeniach, które wyprodukowaliśmy już na samym jej początku po to, by nie musieć nic zmieniać. To historia o tym, że większość podejmowanych prób zmian wciąż tkwiła korzeniami w dawnych sposobach radzenia sobie z rzeczywistością. I wielkie rozczarowanie brakiem solidarności i tym, że najwięcej na niej stracili ci, co i tak wcześniej nie mieli zbyt wiele.

⏰ W “Godzinie bez fikcji” porozmawiamy o seksie, literaturze i przyrodzie. Państwa i moim gościem będzie Łukasz Łuczaj, biolog, “wizjoner” (jak znalazłem w jednym z biogramów) i profesor Uniwersytetu Rzeszowskiego.   

Łuczaj jest autorem książki mającej być “propozycją bardziej świadomego bzykania w lesie”. “Seks w wielkim lesie” to niezwykle zabawny, chwilami bardzo erotyczny i ociekający wieloma śluzami, momentami autobiograficzny esej-przewodnik po lesie i jego erotycznych konotacjach.  

Z Łuczajem porozmawiam o tym, jak pisać o seksie i przyrodzie - czy nasze problemy z opisem świata natury nie przypominają czasem problemów z opisem scen erotycznych? Jak funkcjonuje w tym metafora, a jak porównanie? Czemu czasem się śmiejemy, a niekiedy mamy wrażenie nieprzyzwoitości.   

Będę dużo cytował - nie tylko Łuczaja i Blanki Lipińskiej.

⌚ “Godzina bez fikcji” tym razem w specjalnym, hybrydowym i dłuższym wydaniu. Będziemy patrzeć na zachód i wschód. Moimi gośćmi będą Max Cegielski i Piotr Tarczyński.  

Zaczniemy od wschodu - z Maxem Cegielskim porozmawiam o... K2.  

Świat obiegło zdjęcie zdobywcy K2 ze szczytu. W rękach nie trzymał flagi kraju, a logo firmy, agencji organizującej wspinaczki m.in. w Himalajach, należącej do niektórych uczestników zimowej wyprawy na “Królową”, jak mówią himalaiści.   

Szerpowie i Gurkhowie mieszkają m.in. w Nepalu, a K2 leży w Pakistanie, czy etniczna opowieść o zdobywaniu "swojego" jest naciągana? Jak można inaczej spojrzeć na himalaizm, sport który w Polsce jest traktowany ze szczególnym sentymentem podlewanym nie jeden raz "narodowymi" aspiracjami?   

Przed pandemią w rejon lodowca Baltoro przyjeżdżało około tysiąca turystów rocznie, na jednego z nich przypadało nawet kilkunastu tragarzy. W wyprawie 10 osób bierze udział ich ponad stu. Turyści skarżą się na smród i gnijące padliny zwierząt, a rząd w Islamabadzie nie podejmuje żadnych działań mających wspierać odśmiecanie terenu K2, Broad Peak i Gasherbrumów. Z Pakistanu, w przeciwieństwie do terenu wokół Everestu jednak nie ma wielu danych dot. zaśmiecenia, podobnie jak inicjatyw pomocowych.   

Mam dużo pytań i wątpliwości. Z przyczyn życiowych rozmowę nagramy jednak dzień wcześniej, ale...   

...ok. 21:50 połączymy się z Maxem Cegielskim, by odpowiedzieć na Państwa pytania. To nie będzie też koniec naszego wieczornego spotkania.   

Tuż po rozmowie zapraszam do wysłuchania rozmowy z Piotrem Tarczyńskim, współtwórcą Podkastu Amerykańskiego, komentatorem politycznym i tłumaczem, którego zapytam o ostatnie wydarzenia w Stanach Zjednoczonych i o to, na jakie zmiany możemy liczyć wraz z zaprzysiężeniem Bidena. Oraz o to jak dzisiaj mówi się o Stanach w Polsce.

W “Powrocie do Reims” Katarzyny Kalwat gra francuskiego profesora socjologii, Didiera Eribona, ale opowiada też o sobie. Poniedziałek-Eribon mówi: “musiałem zdecydować kim jestem / Czy jestem wyoutowany czy ukryty / Czy jestem z Reims czy z Paryża / Czy jestem synem robotników / Czy może profesorem socjologii / Czy przedstawicielem klasy robotniczej / Czy może raczej wykształconym przedstawicielem elit / Kim jest Didier Eribon”.   

O aktorstwie i opowiadaniu siebie, dojrzewaniu do rozliczeń ale i możliwych fałszach, potrzebie ekspiacji, narcystycznych gestach i “narodowych pedałach” będę rozmawiał z Jackiem Poniedziałkiem, Państwa i moim gościem w siódmej “Godzinie bez fikcji” na falach Resetu Obywatelskiego. 13.01.2021, godzina 21:00. Zapraszam.

Pisała w reportażu “Lud”: “Tu nikomu nie żyje się łatwo, natura odarta jest z wszelkich sentymentów, zarówno wobec zwierząt, jak i wobec ludzi. I wszystko jest po coś”.   

Ilona Wiśniewska, autorka trzech książek poświęconych zimnym i ciemnym, ale czasem też ciepłym i przeraźliwie jasnym krainom, będzie Państwa i moja gościnią w szóstym odcinku “Godziny bez fikcji” na falach Resetu Obywatelskiego.  

O tym, ze Grenlandczycy mają wiele określeń na śnieg, pewnie wszyscy słyszeliśmy. Ale jak ma go opisać Polka, której przyszło żyć w czasach gdy śniegu w jej rodzinnym kraju z roku na rok mniej? Jaka może być ciemność i jak wygląda przestrzeń? Jak pachnie mróz? O zmysłowości i próbie jej opisu porozmawiamy w audycji, w środę o godzinie 21:00.

Reprezent czy reprezentantka? A może “osoba reprezentująca”? Kim będą moi dzisiejsi “goście”, “gościnie”, a może “osoby zaproszone” do programu?   

Czy możemy być “wrażliwi na słowa, wrażliwi na ludzi”? Dlaczego warto wrócić do szkoły i przypomnieć sobie jak stosujemy stronę bierną, formę bezosobową, albo umieszczamy podmiot logiczny w celowniku. O osobatywach, neutratywach, feminatywach i kodyfikacji języka porozmawiam w “Godzinie bez fikcji” z:  

Julią Maciochą, Prezeską Parady Równości  

Mateuszem Adamczykiem, członkiem Zespołu Retoryki i Komunikacji Publicznej RJP, vlogerem prowadzącym kanał na jutubie poświęcony językowi, nie tylko polskiemu  Sybil Zus Grzybowskie, przedstawiciełło Rady Języka Neutralnego

Państwa i moim gościem w czwartej już Godzinie bez Fikcji będzie Michał Rusinek, a rozmawiać będziemy o literackiej płodności autora, ale głównie o ostatniej książce - “Zero zahamowań”, w której analizuje teksty polskich piosenek próbując zrozumieć o co w nich chodzi. A nie jest to zadanie łatwe. O co chodzi w polskiej piosence, ale też o co chodzi Polakom i Polkom w 2020 roku i dlaczego czasem wyrażają to za pomocą ośmiu gwiazdek, częściej niż kiedyś przeklinając - o to zapytam Michała Rusinka.