-Hastanın kaydettiği ilerlemeyi abartması ihtimali vardır. Sanki acele etmemesi gerektiğini unutmuş gibidir (SAĞLIK CÜMBÜŞÜ-Flight to goodness)-Bu ilerleme ve değişmeleri yine ideal benliği gerçekleştirmek için kullanmaya son bir çaba gösterebilir. -Başka hastalar ise ilerlemelerini fark etmeme küçültme eğiliminde olabilirler. Bu iki grupta da aslında aynı süreç işlemektedir. İdealleştirme azalmıştır ama her iki grup da kendisini sınırlamalarla ya da olağandışı özellikler olmadan kabul etmek istemez hala.-Hasta kendine karşı DUYGUDAŞLIK hisseder ve ilk defa harika ya da aşağılık olarak görmeden, gerçekten olduğu, MÜCADELE EDEN ve HIRPALANMIŞ birisi olarak görmeye başlar. (Sevilmezsem de başarılı olmazsam da, özgürlüğüm kısıtlanmışken de değerliyim)-Rüyalar da değişir. (Hırpalanmış yarış atına merhamet etmek)-Böyle rüyalar sonrasında kişi çok etkilenmiş olarak uyanabilir. Sert bir tepki hissedebilir kendisinde. Eskiden gereklilikleri nedeniyle yapamadığı şeyleri yapmaya başlarsa mekanizma değiştiği için bir şok dalgası gelebilir. (İşi olduğu için bir isteği reddetme, kötü giden bir ilişkiyi karşıyı suçlamadan bitirebilme)Bir şirketi yöneten iki kardeşin örneğini veriyor. Bu örneklerde yaşanan şiddetli tepki hastanın eski çözümü (ya tam kavga ya tam boyun eğme) uygulamak yerine orta bir yolu uygulaması nedeniyle ideal ve doğal benliği arasındaki çatışmadır. -Hasta bu sıradaki sarkaç savrulmalarını fark etmeye başlar. Hasta buna benzer bir olay olacağı zaman vereceği tepkileri tahmin etmeye başlar. Bir tepkinin anlamı anlaşıldığında, hasta bu olayı her yaşayışında daha az etkilenmeye başlar. Tepkiler zamanla azalır ve seyrekleşir. İyi dönemler giderek fazlalaşır ve yapıcı hale gelirler. Bu dönem terapistin en çok yardımcı olabileceği dönemlerden biridir. (Güvence verme şeklinde değil, ama bu şiddetli sıkıntıların son iyileşme sancıları olduğunu hatırlatarak)-İyileşme artık somut bir imkan halini alır. Hasta kendi sorunlarını kendisi çözmeye başlar. Artık bozan değil yapan kısırdöngüler olmaya başlar. -Mutlak mükemmellik ölçütleri azaldığında kendisini suçlamasına gerek kalmamaya başlar.-Korkmadan kendini inceleyebilir. Analiste daha az bağımlı kılar ve kendi olanaklarına güven duymasını sağlar. -Aynı zamanda kendisine yönelik dışsallaştırmalarını yansıtma ihtiyacı da azalır. Böylece başkaları tarafından daha az tehdit edildiğini hisseder. Onlara karşı daha az düşmanca duygular besler. Onlara yönelik arkadaşça duyguları hissetmeye başlar. -Olayları değil konu başlıklarını getirmeye başlar. (Para ile olan ilişkim, affetme ile olan ilişkim)-Gelişiminin yükünü taşıma becerisi artır. -Yön duygusu oluşunca bu kendisine bütünlük hissi vermeye başlar. -Nevrozun kendisine sağladığı sihirli inanışların yok olmasının korkusu gelebilir. -Analistin ne dese veremeyeceği bir güven duygusuna sahip olur.-Kişi duygularını, isteklerini bilir hale gelir. -İnsanları kabul etmeye, onlarla birlik kurabilmeye başlar. -İşinde özel yeteneklerinin farkına varır ve geliştirir. -Kendisini bir bütünün parçası olarak algılayıp bu bütün içindeki kendir rolünü benimser ve geliştirir. Hepinize sağlıklı, huzurlu, yaratıcı günler dilerim.Psikiyatr Gökhan Öz