GZT Podcast

Klişeler Arşivi'nin bu bölümünde 2021 verilerine göre bir tarayıcıdan Google'dan daha fazla ziyaret edilen TikTok kültürünü Önder Abay'la tartışıyoruz.

Klişeler Arşivi'nin bu bölümünde "onarma" klişesini Onaranlar Kulübü'nden Doğukan Güngör'le konuşuyoruz.

Klişeler Arşivi adıyla özdeşecek şekilde her hafta bir konu üzerine yoğunlaşacak ve tabanımıza yapışan sakız misali, hayatımızdan çıkmayan "klişeler" üzerine bir arşiv oluşturacak.

Klişeler Arşivi'nin ilk bölümünde; radyo öldü, diyenlere nispet olan podcastlerin popülerliğini "Bu Mu Yani?" ekibiyle konuşuyoruz.

Klişeler Arşivi adıyla özdeşecek şekilde her hafta bir konu üzerine yoğunlaşacak ve tabanımıza yapışan sakız misali, hayatımızdan çıkmayan "klişeler" üzerine bir arşiv oluşturacak.

Klişeler Arşivi adıyla özdeşecek şekilde her hafta bir konu üzerine yoğunlaşacak ve tabanımıza yapışan sakız misali, hayatımızdan çıkmayan "klişeler" üzerine bir arşiv oluşturacak.

Taliban’ın Afganistan’ı tamamen ele geçirmesiyle beraber kurulacak meşru hükümetin devlet başkanı olarak ismi geçen Molla Abdulgani Birader, henüz 12 yaşındayken kendisini topraklarını işgal eden Sovyet birlikleriyle çatışırken buldu. Molla Birader, Molla Ömer'le birlikte Kandahar’daki medresede Afgan Taliban'ın temellerini atan isimdir. Askerî ve siyasi zekâsıyla ön plana çıkan Molla Birader, 1996'dan Taliban’ın yönetimi kaybedeceği 2001 yılına kadar ülkede kritik görevler üstlendi. Pakistan istihbaratı ile CIA’in ortak operasyonu neticesinde Pakistan’da tutuklanan Birader, 2018 yılının sonbaharında ABD ile barış görüşmelerini başlatma şartıyla serbest bırakıldı. Molla Birader, sonraki süreçte hem Afgan hükümeti hem de ABD ile müzakereleri yöneten kişiydi.

“Ekmek bulamıyorlarsa böcek yesinler!”

Fransız Devrimi'ni başlattığı rivayet edilen meşhur sözü, uyarladık... Bugün bir çok yerde duyduğumuz bu sözün hedefinde ise biz sıradan insanlar var.

Dünya Ekonomi Forumu 2018'de “Neden yakın zaman sonra böcek yiyor olacağız?” başlığıyla bir analiz yayınladı. Ekim 2018'de New York Times hazırladığı haberde “Neden daha fazla böcek yemiyoruz?” diye sordu. Ekim 2019'da CNN, “Gezegeni besleyebilen ve belki kurtarabilen yiyecekler: Böcekler” başlığıyla bir içerik yayınladı. Mayıs 2021'de ise AB Komisyonu bazı tür böceklerin gıda üretiminde kullanımını onaylayan yasayı onayladı. Hamburger, protein bar ve bisküvi üretiminde böcek kullanımının önü yasal olarak açıldı.

Tüm bunlara gerekçe olarak da artan nüfus ve gıda yetersizliği gösterildi. Peki gerçek ne?

Beslenme, çeşitliliğe sahip bir konudur. Herkesin farklı alışkanlıkları olmasıyla birlikte sağlıklı bir beslenme ancak meyve, sebze, tahıl ve etin dengeli bir biçimde öğünlerimize katılmasıyla gerçekleşir. Ancak son zamanlarda et tüketimi düşmanlaştırılıyor. İklim değişikliği konusu da bu kişilerin temel argümanlarından biri oldu.

Peki gerçekler bu kişilerin söylediği gibi mi?

Çiftlik hayvanları gerçekten tüm suyu tüketiyor mu?

Çiftlik hayvanları gerçekten tüm besinimizi tüketiyor mu?

Çiftlik hayvanları gerçekten tüm toprakları tüketiyor mu?

Hollanda dünyanın en mutlu ülkeleri sıralamasında beşinci sırada. Refah seviyesi sıralamasında ise altı. Zaman zaman karşımıza çıkan analizler, ülkenin az nüfusu ve küçük toprağına rağmen ne kadar çalışkan, zeki ve başarılı olduğunu anlatıp durur. Peki hikaye gerçekten bu kadar toz pembe mi?

Propaganda’nın bu bölümünde tarihin pek konuşulmayan bir sahnesine, kendi özel ordusu dahi olan ve bugünün Hollandası’nı kuran tüm zamanların en güçlü şirketinin hikayesine bakacağız: Hollanda Doğu Hindistan Şirketi.

“Savaşsız ticaret, ticaretsiz savaş olmaz”

Bu sözler, Hollanda Doğu Hindistan Şirketi'nin bir subayına ait: Jan Pieterszoon Coen

Hikayeyi baştan anlatalım.

“Follow the money”, yani Türkçe karşılığıyla “parayı takip et”... Bir çok polisiye dizi ve filmde duyduğumuz bu cümle şu anlama geliyor:

Bir yerde bir suç varsa, para akışını takip ederek suçluya ulaşabilirsiniz.

Aslında aynı mekanizma kara-propaganda için de geçerli. Bir medya kuruluşu sistematik şekilde kara-propaganda yapıyorsa, bakmanız gereken yer bu medya kuruluşunun finansal yapısıdır.

Türkiye’nin COVID-19 sürecindeki politikasından yerli SİHA üretimine kadar her başarısını adeta karalamak için birbiriyle yarışan medya organları da yakın zaman önce ortak bir finansal tabloda bir araya geldiler:

ABD merkezli Chrest Vakfı’nın fon listesi.

Liste, tarafsızlık ve bağımsızlık iddiasıyla yayın yapan Medyascope, 140Journos, P24 ve Serbesiyet gibi bir çok medya kuruluşunu içeriyor. Bunların arasında birincilik ise 2016 ile 2020 yılları arasında toplam 476 bin dolar fon alan Medyascope’a ait. Tabi bu, sadece Chrest Vakfı’ndan gelen fon.

Chrest Vakfı Amerika Birleşik Devletleri’nin Irving şehrinde 1999 yılında kuruldu. Kurucuları Jeff Jensen ve Lou Anne King Jensen’ın amacı ailenin sahip olduğu finansal geliri sivil topluma yönlendirmekti. Ancak vakfın özel bir odağı var: Türkiye.

Vakfın resmi sitesinde yazan tarihçeye göre, vakıf yöneticileri fonlarına uluslararası bir boyut katmak istiyorlar ve bunun için tek bir ülkeyi, Türkiye’yi seçiyorlar. 2001’den 2016’ya kadar sadece Türkiye ve yakın bölgesindeki sivil toplum girişimlerini destekliyorlar.

Chrest Vakfı Türkiye’de medyayı fonlayan tek vakıf değil. Yine Amerika merkezli Ulusal Demokrasi Vakfı'ndan Alman vakıflarına kadar birçok yabancı kuruluş Türkiye’deki bazı medya kuruluşlarını daha önce de fonladı. NED, 2016-2019 yılları arasında T24, Gazete Duvar, Medyascope ve Bianet gibi haber sitelerine 682 bin dolar tutarında fon sağladı. Hatta zaman zaman bu fonlarının karşılığını yeterince alamadıklarından sitem dahi ettiler.

Geçtiğimiz sene Center for American Progress adlı düşünce kuruluşu “Türkiye’nin Değişen Medya Ortamı” adında bir rapor yayınladı. Rapora göre Gazete Duvar, Medyascope, T24 ve Bianet gibi haber siteleri fonlanmalarına rağmen Rusya merkezli Sputnik kadar takipçi kazanamadı.

Unutulmamalı ki özellikle Türkiye gibi siyasi gündemin yoğun olduğu ülkelerde medyaya müdahale, aynı zamanda siyasete de müdahaledir. Amerika ve Avrupa merkezli fonlara muhatap olan medya kuruluşları, bunun bir suç olmadığını dile getiriyorlar. Elbetteki fon almak bir suç değil. Ancak okuduğumuz ya da izlediğimiz bir yayının Amerika tarafından fonlandığını bilmek de kamuoyunun bir hakkı.

Öyle görünüyor ki, tarafsız ve bağımsız oldukları kadar, şeffaf olduklarını da iddia eden bu medya kuruluşları okuyucularında ya da izleyicilerinde böyle bir hak görmüyor.