Op 30 november 2020 staren biologen wereldwijd naar dezelfde livestream, naar dezelfde grafiek, naar hetzelfde onmogelijke getal: 92,4. In één klap beslecht AlphaFold, de kunstmatige intelligentie van DeepMind, vijftig jaar wetenschappelijke strijd over het eiwitvouwingsprobleem.

Het raadsel leek onoplosbaar. Een eiwit van negentiennegentig aminozuren kent meer mogelijke configuraties dan er atomen in het heelal zijn. Experimentele methoden kostten maanden, soms jaren, voor één enkele structuur. Maar het team van Demis Hassabis en John Jumper bouwde een neuraal netwerk dat leert van de evolutie zelf, van de patronen die de natuur gebruikt.

CASP-oprichter John Moult spreekt de woorden uit die de wereld overgaan: het probleem is in zekere zin opgelost. Binnen maanden bevat de AlphaFold-database meer dan tweehonderd miljoen voorspellingen, gratis toegankelijk voor iedereen. In 2024 volgt de Nobelprijs voor Scheikunde.

Wat als AlphaFold had gefaald? Zou het eiwitvouwingsprobleem nog jaren onopgelost zijn gebleven, en de geneeskunde decennia achter blijven lopen?

Op 28 juni 2012 verschijnt in Berkeley een wetenschappelijk artikel dat de wereld voorgoed verandert: de geboorte van CRISPR, een moleculaire schaar die DNA kan knippen op exact de plek die je wilt. Biochemicus Jennifer Doudna en microbioloog Emmanuelle Charpentier tonen aan dat een bacterieel afweersysteem kan worden omgebouwd tot een programmeerbaar gereedschap.

De schoonheid van hun ontdekking zit in de eenvoud. Waar eerdere methoden voor genbewerking maanden werk en duizenden euro's kostten, volstaat nu een gids-RNA van twintig letters code. Laboratoria over de hele wereld kunnen genetische experimenten uitvoeren die voorheen onmogelijk waren.

In 2020 ontvangen beide vrouwen de Nobelprijs voor Scheikunde. Maar de werkelijke erfenis reikt verder: patiënten met sikkelcelziekte kunnen nu genezen worden, niet alleen behandeld. Tegelijkertijd groeien de ethische vragen. Wat als Doudna en Charpentier elkaar nooit hadden ontmoet op die conferentie in Puerto Rico?

Op 14 april 2010 staat Lucia de Berk in het Gerechtshof Arnhem en hoort de woorden waar ze negen jaar op wachtte: volledige vrijspraak. De voormalige kinderverpleegkundige werd in 2004 veroordeeld tot levenslang plus tbs voor zeven moorden en drie pogingen. Nederland had zijn seriemoordenares. Maar het bewijs deugde niet.

Een statistisch getal van één op driehonderdtweeënveertig miljoen gaf de illusie van wiskundige zekerheid. Wetenschappers ontdekten fundamentele fouten in de berekening. De medische diagnoses bleken gebaseerd op aannames, niet op bewijs. Tunnelvisie, oordeelde het hof uiteindelijk: een systeem dat zichzelf bevestigde.

De zaak Lucia de Berk past in een patroon van gerechtelijke dwalingen dat Nederland schokte. Vijftien minuten kostte het om negen jaar onrecht te beëindigen, om een vrouw haar leven terug te geven. Maar wat als de wetenschappers hadden gezwegen, als niemand had durven twijfelen toen iedereen zeker was?

In de nacht van 1 februari 1953 breken bij Oude-Tonge op Goeree-Overflakkee de dijken door en verandert het eiland binnen vijftien minuten in een binnenzee. Windkracht twaalf, springtij en achterstallig onderhoud vormen een dodelijke combinatie die niemand heeft voorzien.

De radio is om middernacht gestopt met uitzenden. Nederland slaapt wanneer om kwart voor vier de eerste bres scheurt en een zwarte watermuur het land in gulpt. Ooggetuigen zien huizen verdwijnen, horen de kreten van mensen die ondergaan boven het gebrul van de storm uitklinken.

De ramp eist 1836 levens en maakt 72.000 mensen dakloos. Drie weken later keurt de regering het Deltaplan goed van ingenieur Johan van Veen, die al jaren waarschuwde voor dit scenario. Wat als de radio die nacht wel had uitgezonden, en de bevolking op tijd was gevlucht?

Op 9 januari 2007 staat Steve Jobs in Moscone West, San Francisco, klaar om de wereld te veranderen met een apparaat dat officieel nog niet bestaat. In zijn broekzak zit een instabiel prototype dat elk moment kan crashen. Toch waagt hij de gok.

De mobiele telefoon is in 2007 een apparaat dat veel belooft en weinig waarmaakt: lelijke toestellen met fysieke toetsenborden, piepkleine schermpjes en frustrerende internetverbindingen. Jobs kondigt drie revolutionaire producten aan: een breedbeeld iPod, een mobiele telefoon en een internetcommunicator. Dan smelten de iconen samen. Dit is één apparaat: de iPhone.

Met zijn multi-touch demonstratie laat Jobs zien hoe technologie onzichtbaar kan worden. Geen stylus, geen toetsenbord, alleen je vingers. Het publiek beseft dat alles wat concurrenten bouwen opeens hopeloos verouderd is. Binnen vierenzeventig dagen na de lancering verkoopt Apple een miljoen exemplaren.

Wat als de iPhone was gecrasht tijdens die presentatie? Wat als Jobs niet op het podium had gestaan?

Op 25 november 1975 tikken de laatste minuten van koloniaal Suriname weg in het André Kamperveen Sportstadion in Paramaribo. Veertigduizend mensen kijken toe hoe de Nederlandse driekleur daalt en een nieuwe vlag rijst: groen, wit, rood met een gouden ster. Kroonprinses Beatrix, prins Claus en premier Joop den Uyl zijn getuige van het einde van driehonderd jaar koloniale geschiedenis.

Premier Henck Arron en president Johan Ferrier leiden een pasgeboren natie met minder dan vierhonderdduizend inwoners, etnisch verdeeld en economisch afhankelijk van bauxiet. Nederland stuurt drieënhalf miljard gulden ontwikkelingshulp mee. Maar in de maanden voor en na de onafhankelijkheid vertrekken tienduizenden Surinamers naar Nederland, bang voor een toekomst die ze niet vertrouwen.

Vijf jaar later pleegt Desi Bouterse een staatsgreep. De dromen van die novembernacht vervagen in een decennium van militair bestuur en politieke moorden. Wat als de onafhankelijkheid langzamer was voorbereid, en de etnische spanningen serieuzer waren genomen?

Op 24 februari 2022 om vijf uur 's ochtends slaapt Kyiv nog, terwijl driehonderd kilometer naar het oosten de eerste granaten al vallen bij het grensdorp Milove. In Moskou neemt Vladimir Poetin plaats voor een camera om een televisieboodschap uit te spreken die Europa voorgoed zal veranderen.

De Russische president, gevormd door het verlies van de Sovjet-Unie en geobsedeerd door Oekraïne als historisch Russisch grondgebied, kondigt een speciale militaire operatie aan. Terwijl hij nog spreekt, zijn de eerste kruisraketten al onderweg. Om vijf uur zeventien bereikt de eerste explosie Kyiv.

President Zelenskyy, een voormalig komiek van vierenveertig, wordt gewekt door zijn adviseurs. Amerikaanse inlichtingendiensten bieden evacuatie aan. Zijn antwoord wordt wereldberoemd: ik heb munitie nodig, geen lift. Hij blijft in zijn hoofdstad en wordt een symbool van verzet. In vijftien minuten verandert alles, niet alleen voor Oekraïne, maar voor heel Europa.

Wat als Kyiv wél was gevallen in die eerste chaotische dagen?

Op 2 november 2004 fietst Theo van Gogh door de Linnaeusstraat in Amsterdam-Oost, zoals elke andere dinsdagochtend. De filmmaker en columnist, bekend om zijn provocerende uitspraken over religie en zijn kortfilm Submission met Ayaan Hirsi Ali, heeft geen beveiliging. Achter hem volgt Mohammed Bouyeri, een geradicaliseerde jongeman uit het Hofstadnetwerk, met een pistool en een kapmes onder zijn kleding.

Wat volgt duurt vijftien minuten en verscheurt een natie. Acht kogels, een doorgesneden keel, een dreigbrief op het lichaam geprikt. Nederland verliest die ochtend niet alleen een filmmaker, maar ook een illusie: de gedachte dat tolerantie een schild is tegen geweld, dat controverse een spel is zonder dodelijke inzet.

De moord leidt tot brandstichtingen bij moskeeën, verscherpte beveiliging van politici en een verhard integratiedebat dat de Nederlandse politiek blijvend verandert. Wat als Van Gogh die ochtend een andere route had genomen, of de waarschuwingen wél serieus had genomen?

Op 11 september 2001 om acht uur zesenveertig boort American Airlines Vlucht 11 zich met bijna achthonderd kilometer per uur in de Noordtoren van het World Trade Center. Zeventien minuten later volgt de tweede inslag. In die zeventien minuten stort de illusie van Amerikaanse onaantastbaarheid in.

De negentien kapers van al-Qaeda hebben hun aanslag jarenlang voorbereid. Ze volgden vlieglessen in Florida en Arizona, leerden opstijgen maar niet landen. Hun leider Mohamed Atta drukt per ongeluk op de verkeerde knop en zendt uit naar de verkeerstoren in plaats van naar de passagiers. De F-15 gevechtsvliegtuigen die worden gestuurd, zijn te laat.

De gevolgen reiken verder dan de 2069 doden. Het Department of Homeland Security wordt opgericht, de Patriot Act geeft opsporingsdiensten ongekende bevoegdheden, op luchthavens verschijnen controles die nooit meer verdwijnen. De oorlog in Afghanistan duurt twintig jaar. Een generatie groeit op met terrorisme als dagelijkse werkelijkheid.

Wat als de passagiers van Vlucht 93 niet hadden teruggevochten en het vliegtuig zijn derde doelwit in Washington had bereikt?

Nelson Mandela trekt op 11 februari 1990 zijn stropdas recht en weigert de gevangenisauto. De laatste honderd meter naar de vrijheid wil hij lopen. Zevenentwintig jaar heeft hij achter tralies doorgebracht, achttien daarvan steenhakkend op Robben Island. Nu wacht de wereld: honderden journalisten bij de poort, vijftigduizend mensen op de Grand Parade in Kaapstad, miljoenen kijkers aan hun televisiescherm.

De wandeling over de oprijlaan van Victor Verster duurt een kwartier. Hand in hand met zijn vrouw Winnie, de rug recht, in een lichtgrijs pak dat hij speciaal voor deze dag heeft gekregen. Om zestien uur zestien stapt hij naar buiten en heft zijn gebalde vuist. Het beeld gaat de wereld over als symbool van een tijdperk dat eindigt.

Vier jaar later wordt de voormalige gevangene de eerste zwarte president van Zuid-Afrika. Hij kiest niet voor wraak maar voor verzoening. Tijdens zijn gevangenschap had hij Afrikaans geleerd, de taal van zijn bewakers, om hen te begrijpen. Die innerlijke reis was misschien belangrijker dan de fysieke wandeling door de poort.

Wat als Mandela verbitterd naar buiten was gelopen en had opgeroepen tot geweld?