Het Marathoninterview

Het Marathoninterview

By NPO Luister / VPROSociety & Culture
Download on the App Store

All Het Marathoninterview episodes

  • Kees Fens: uur 2
    Kees Fens rookte vroeger dertig sigaretten per dag en las zes dikke boeken per week. Dat werd wegens gezondheidsproblemen allemaal wat minde - hij stopte met roken en het aantal boeken kwam vaak niet boven de twee per week - maar in de zomer van 1986 verschenen er twee maal per week stukken van Fens in de Volkskrant. Tot 1977 waren dat alleen literaire kritieken, daarna vooral essays over allerlei cultuurhistorische onderwerpen, met een kleine voorkeur voor het werk van de kerkvader Augustinus. Maar ook de poëzie en de sport kwamen ruimschoots aan bod. Op 8 augustus 1986 was Fens al enkele jaren hoogleraar Moderne Letterkunde aan de Katholieke Universiteit Nijmegen. En dat terwijl hij nooit een academische graad had behaald. Met Vrij Nederlandjournaliste Aukje Holtrop praatte hij vijf uur lang over het katholicisme, zijn ambities als jonge jongen en zijn grote passie: literatuur.
    ---------------------------------------
    Biografie Kees Fens
    "Iets waarmee je gelukkig bent geweest, daar moet je je niet van afkeren"
    De ‘beste lezer van Nederland’ kwam in 1929 in een rooms-katholiek milieu ter wereld. Zijn ernstig zieke vader zag de jonge Fens twee keer per jaar, wanneer hij hem kwam bezoeken in het sanatorium. In 1939 stierf zijn vader. “Dat was ook niet zo leuk.” Op de lagere school kreeg hij les van de Broeders van Maastricht, een religieuze orde van jonge mannen die geen priester werden, maar in plaats daarvan jongens les gaven. Fens heeft daar naar eigen zeggen uitstekend onderwijs genoten. Het katholicisme maakte als jongetje grote indruk op hem en hij is dan ook in de rest van zijn leven altijd naar de kerk blijven gaan: “Iets waarmee je gelukkig bent geweest, daar moet je je niet van afkeren.”
    Na de lagere school ging hij naar het St. Ignatiusgymnasium in de hoofdstad. Hij behaalde in 1948 zijn A-diploma en volgde daarna een avondstudie Nederlands voor het Middelbaar Onderwijs aan de net opgerichte Vrije Leergangen in Amsterdam. Een universitaire studie zat er vooralsnog niet in. Vanaf 1959 tot 1982 was hij docent Nederlands, eerst op het Triniteitscollege in Haarlem, later op de Frederik Muller Akademie in Amsterdam.
    In 1955 begon Fens met het schrijven van literaire kritieken in het weekblad De Linie. In 1960 begon hij voor De Tijd te schrijven en toen hij daar in 1968 mee ophield, verschenen zijn kritieken in De Volkskrant. Jarenlang baseerden lezers het al dan niet aanschaffen van een boek op zijn recensie in de Volkskrant. Met Jaap Oversteegen stond hij in 1962 aan de wieg van het literaire tijdschrift Merlijn. De makers van het tijdschrift bewogen vooral in academische kringen. Literatuur moest op een meer wetenschappelijke manier worden benaderd. Het ging om de tekstanalyse. In een interview met het Rotterdams Dagblad zegt Fens in oktober 1999: “Ik denk dat Merlijn het belangrijkste tijdschrift is geweest. De methode van Merlijn heeft zich op de universiteiten, naast de mode van de dag, ontwikkeld tot de klassieke vorm van tekstanalyse. Het idee dat je niet zomaar alles kunt beweren over een roman of een gedicht, maar dat je ook moet aantonen dat het er echt in de tekst staat.” Het tijdschrift ging in 1966, na vier seizoenen, ter ziele. Vanaf 1977 ging hij officieel als medewerker en columnist van de Volkskrant door het leven, ook omdat hij zich niet meer alleen op de literatuur richtte, maar onder meer ook sportcolumns schreef.
    Fens werd in juni 1983 de eerste niet-academische hoogleraar van Nederland. Hij werd professor Moderne Letterkunde aan de Katholieke Universiteit Nijmegen. Ruim elf jaar later ging hij met emeritaat. In zijn afscheidscollege, ruim elf jaar later, uitte hij zijn teleurstelling en frustratie over het gebrek aan interesse voor zijn vak: “Als ik hier een college zou aankondigen over Thomas Moore tussen Middeleeuwen en humanisme, zie ik weinig studenten.” Na zijn emeritaat werd hij in 1994 aan dezelfde universiteit bijzonder hoogleraar literaire kritiek. Die functie legde hij in 2001 neer. Drie jaar later ontving hij een eredoctoraat van de Universiteit van Amsterdam. In een interview naar aanleiding daarvan zei Fens in dezelfde krant: “Mede door de overheersing van de middelmaat werd voor mij het schrijven van literaire kritieken niet interessant meer.” De lijst met gebundelde kritieken en essays is indrukwekkend. Voor zijn werk kreeg hij onder andere de Laurens Janszoon Costerprijs en de P.C. Hooftprijs.
    Kees Fens schreef het boekenweekessay van 2007, Op Weg naar het Schavot, in het kader van het thema Lof der Zotheid. Op het Boekenbal werd hij tot Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw benoemd.
    ------------------------------------
    Hoogtepunten uit het interview
    "Ik hoorde jaren later dat mijn vader heel goed moppen kon vertellen, toen ging ik door de grond, want dat vind ik een van de ergste dingen die mensen kunnen doen"
    Kees Fens zat op vrijdag 8 augustus, met Aukje Holtrop afgesloten van de rest van de wereld, in een kamer met een hele bijzondere inrichting. Hij vermoedde dat een kapitein ervoor verantwoordelijk was: “Het lijkt nog het meest op een huiskamer van een langgeleden gepensioneerde kapitein van de Maatschappij Nederland of zo, dat is zo'n maatschappij die op Indie gevaren heeft, want ik kijk recht op een heel slecht schilderij van een hele grote boot, dat ie waarschijnlijk bij zijn afscheid gekregen heeft. Het leukste wat in de kamer staat is een paard uit een draaimolen, dat heeft ie waarschijnlijk aangeschaft voor zijn kleinkinderen. Dat doet me denken aan de woonkamer van Simon Carmiggelt, die dat jaren in zijn kamer had staan, eerst voor zijn kinderen, later van zijn kleinkinderen. Het enige wat detoneert is een klok die typisch kantine-achtig is, die je alleen maar in Nederlandse kantines ziet.”
    De dood van zijn vader, toen hij 9 jaar oud was, heeft bij Fens zijn sporen achtergelaten. “het eerste beeld dat ik van hem heb (zijn vader) is iemand die in bed ligt. Want mijn vader lag in een sanatorium en daar mochten wij dus twee keer per jaar komen. Dat was in Hoog-Laren. En dan in de grote vakantie een keer, en met de kerstvakantie een keer. Als iemand vroeg dood gaat, blijf je altijd met duizenden vragen zitten. AH: zou het veel verschil maken met iemand die veel later overlijdt? KF: ja dat denk ik wel, het meest erge is is dat je niet weet wat voor iemand het is, je vormt je pas rond je 25e, 30e een beeld van je ouders. Maar 9 jaar en bij iemand die nooit thuis is geweest? Naarmate je zelf wat ouder wordt, wordt je nieuwsgierigheid naar je oorsprong ook groter. Mijn moeder is geen norm, die vond alles geweldig. Ik hoorde jaren later dat hij heel goed moppen kon vertellen, toen ging ik door de grond, want dat vind ik een van de ergste dingen die mensen kunnen doen, een barst in het schilderij.”
    Uiteraard gaat het in de vijf uur die het interview duurt ook over Fens’alom geprezen taalgebruik. Maar er zijn ook kritische geluiden, niet in de laatste plaats van Fens zelf: “ik schrijf natuurlijk wel met veel bijzinnen, zinnen tussen haakjes en streepjes en dat is eigenlijk niet goed, want dat betekent dat je de mededeling niet in 1 zin krijgt. Als ik veel korte zinnen achter elkaar schrijf, dan krijgt wat je schrijft, zoiets ontzettend absoluuts, zoiets stelligs. Je moet maar eens opletten, de stelligste hoofdartikelen die je in een Nederlandse krant te lezen krijgt, die staan in de Telegraaf, dat zijn hele korte zinnen. Een heel enkele keer dat ik wat herlees, dan zie je aankomen, daar kun je meteen dit tegen in brengen. Dan laat ik zien dat ik het tegendeel ook wel in de gaten heb. Maar die nuancering blijkt natuurlijk ook uit de woordkeus. Je gebruikt gauw wel eens een woord als wellicht of waarschijnlijk, of dunkt me. Dat doe ik te veel, te veel hoor. Ik gooi het er ook wel uit, maar dan schrik ik van de stelligheid van het proza.”
    Aan het einde van de vijf uur krijgt Fens nog één minuut van Cor Galis om te zeggen wat hij op zijn hart heeft. Hij weet er elke seconde van te benutten. “Ik wou mijn bewondering uitspreken voor het optreden van Wim Kok bij de onlangs politieke debatten in de Kamer. Het enige bezwaar dat ik tegen hem heb is dat hij als alle integere mensen geen gevoel voor humor heeft, want humor is het begin van de corruptie, want wie lacht, stemt toe. En ik wou hem ook hier om prijzen, omdat hij het woord portemonnee in de meest essentiële zin die het woord kan hebben weer in het Nederlandse parlement heeft ingevoerd. Hij is ook de enige Nederlander, vind ik, die het woord portemonnee kan uitspreken zoals het hoort, namelijk als een beurs waar bijna niks in zit en waar je steeds weer in moet kijken of er nog wat inzit om in de dagelijkse levensbehoefte te voldoen. Er is geen Nederlander, zou ik willen zeggen, het woord portemonnee zo indringend kan uitspreken, hij legt het ook altijd als laatste woord in de zin, en dat vind ik terecht, daar heb ik met zeer veel bewondering naar geluisterd, eerlijk gezegd, en dat wilde ik toch graag kwijt.”
    --------------------------------------------------------
    De interviewer: Aukje Holtrop
    "Het is elke keer een gelukje als ik het mag doen"
    “Ik kende Kees Fens helemaal niet goed. Ik had hem wel een paar keer ontmoet, maar daar was alles mee gezegd. Mijn man kende hem dus hij was wel eens bij ons thuis geweest, maar echt kennen, nee. Het was de eerste zomer dat we het marathoninterview deden en we vonden dat er een vrouw in moest. We hadden volgens mij Annie Schmidt al geregeld, maar die kon ineens niet. Toen hadden we een week om iemand anders te regelen. Kees Fens wilde meteen, dus dat was fantastisch."
    "Mijn man, die Kees kende omdat hij ook neerlandicus was, zei dat hij het wel zou doen en dat hij vreselijk leuk kon vertellen. Dat leek mij ook een goed idee, dus heb ik me in één week als een gek voorbereid. Ik had de vijf uur in thema’s ingedeeld: je begint dan in het heden, gaat terug naar het verleden en zo ga je langzaam naar de toekomst. En als thema’s heb je dan zijn jeugd, het gezin, het katholicisme. Ik maak altijd wel een structuur voor een interview, dat doe je ook als je een stuk schrijft. Het is natuurlijk de kunst om te zorgen dat het lijkt of zo’n gesprek uit de losse pols komt, maar er zit natuurlijk heel wat voorbereiding achter."
    "Ik weet nog dat de kamer in Het Gebouw waar het gesprek werd opgenomen was omgevormd tot iets heel bijzonders. Er lag een tijger op de grond, er hingen allemaal vreemde schilderijen, er was ontzettend veel eten en drinken. Ik vroeg Kees Fens als eerste om de kamer te beschrijven. Zo kwamen we al snel op zijn vader uit die stierf toen hij een jaar of tien was. Die had tbc, dus was ook niet thuis. Zijn moeder heeft het na de dood van zijn vader heel moeilijk gehad, het gezin leidde een armoedig bestaan. Daar vertelde hij heel mooi over, net als over zijn katholieke opvoeding."
    "Peter Flik was ervan overtuigd dat de gespreksstof niet lang genoeg was voor vijf uur radio. Hem leek het heel leuk om te zien wat er gebeurde als er stiltes vielen. Ik was er eigenlijk niet bang voor, niet voor de stiltes, maar ik geloofde ook niet dat er stiltes zouden vallen. Er stonden ook platen klaar, daar konden eventuele stiltes mee worden opgevangen, maar daar is volgens mij nooit gebruik van gemaakt."
    "Kees vond het geweldig om te doen, een live gesprek van vijf uur. Daar ligt wel een beetje ijdelheid aan ten grondslag, maar het was ook ontzettend leuk om met hem te praten. Hij is ontzettend intelligent en geestig en kon heel smakelijk vertellen over de dingen die hij op straat zag, over de haringverkoper of over neefjes en nichtjes. Hij is een geweldig observator. Daarin heeft hij wel wat van Carmiggelt, die kwam ook niet veel verder dan Amsterdam, maar kon ook prachtig vertellen."
    "Hij is een echte journalist, in het opzicht dat hij zich er dood aan kan ergeren dat hij tegenwoordig maar twee keer per week in de krant staat. Hij heeft ook een tijd lang met drie stukken per week in de krant gestaan, maar dat was hem waarschijnlijk nog te weinig. Hij zit nog steeds vaak te morren over dat ie weer minder woorden heeft gekregen. Uit het gesprek is eigenlijk wel een vriendschap ontstaan. Ik bezoek hem vrij regelmatig en dan zitten we een uurtje aan zijn keukentafel en dat is altijd heerlijk."
    55 min
  • Kees Fens: uur 4
    Kees Fens rookte vroeger dertig sigaretten per dag en las zes dikke boeken per week. Dat werd wegens gezondheidsproblemen allemaal wat minde - hij stopte met roken en het aantal boeken kwam vaak niet boven de twee per week - maar in de zomer van 1986 verschenen er twee maal per week stukken van Fens in de Volkskrant. Tot 1977 waren dat alleen literaire kritieken, daarna vooral essays over allerlei cultuurhistorische onderwerpen, met een kleine voorkeur voor het werk van de kerkvader Augustinus. Maar ook de poëzie en de sport kwamen ruimschoots aan bod. Op 8 augustus 1986 was Fens al enkele jaren hoogleraar Moderne Letterkunde aan de Katholieke Universiteit Nijmegen. En dat terwijl hij nooit een academische graad had behaald. Met Vrij Nederlandjournaliste Aukje Holtrop praatte hij vijf uur lang over het katholicisme, zijn ambities als jonge jongen en zijn grote passie: literatuur.
    ---------------------------------------
    Biografie Kees Fens
    "Iets waarmee je gelukkig bent geweest, daar moet je je niet van afkeren"
    De ‘beste lezer van Nederland’ kwam in 1929 in een rooms-katholiek milieu ter wereld. Zijn ernstig zieke vader zag de jonge Fens twee keer per jaar, wanneer hij hem kwam bezoeken in het sanatorium. In 1939 stierf zijn vader. “Dat was ook niet zo leuk.” Op de lagere school kreeg hij les van de Broeders van Maastricht, een religieuze orde van jonge mannen die geen priester werden, maar in plaats daarvan jongens les gaven. Fens heeft daar naar eigen zeggen uitstekend onderwijs genoten. Het katholicisme maakte als jongetje grote indruk op hem en hij is dan ook in de rest van zijn leven altijd naar de kerk blijven gaan: “Iets waarmee je gelukkig bent geweest, daar moet je je niet van afkeren.”
    Na de lagere school ging hij naar het St. Ignatiusgymnasium in de hoofdstad. Hij behaalde in 1948 zijn A-diploma en volgde daarna een avondstudie Nederlands voor het Middelbaar Onderwijs aan de net opgerichte Vrije Leergangen in Amsterdam. Een universitaire studie zat er vooralsnog niet in. Vanaf 1959 tot 1982 was hij docent Nederlands, eerst op het Triniteitscollege in Haarlem, later op de Frederik Muller Akademie in Amsterdam.
    In 1955 begon Fens met het schrijven van literaire kritieken in het weekblad De Linie. In 1960 begon hij voor De Tijd te schrijven en toen hij daar in 1968 mee ophield, verschenen zijn kritieken in De Volkskrant. Jarenlang baseerden lezers het al dan niet aanschaffen van een boek op zijn recensie in de Volkskrant. Met Jaap Oversteegen stond hij in 1962 aan de wieg van het literaire tijdschrift Merlijn. De makers van het tijdschrift bewogen vooral in academische kringen. Literatuur moest op een meer wetenschappelijke manier worden benaderd. Het ging om de tekstanalyse. In een interview met het Rotterdams Dagblad zegt Fens in oktober 1999: “Ik denk dat Merlijn het belangrijkste tijdschrift is geweest. De methode van Merlijn heeft zich op de universiteiten, naast de mode van de dag, ontwikkeld tot de klassieke vorm van tekstanalyse. Het idee dat je niet zomaar alles kunt beweren over een roman of een gedicht, maar dat je ook moet aantonen dat het er echt in de tekst staat.” Het tijdschrift ging in 1966, na vier seizoenen, ter ziele. Vanaf 1977 ging hij officieel als medewerker en columnist van de Volkskrant door het leven, ook omdat hij zich niet meer alleen op de literatuur richtte, maar onder meer ook sportcolumns schreef.
    Fens werd in juni 1983 de eerste niet-academische hoogleraar van Nederland. Hij werd professor Moderne Letterkunde aan de Katholieke Universiteit Nijmegen. Ruim elf jaar later ging hij met emeritaat. In zijn afscheidscollege, ruim elf jaar later, uitte hij zijn teleurstelling en frustratie over het gebrek aan interesse voor zijn vak: “Als ik hier een college zou aankondigen over Thomas Moore tussen Middeleeuwen en humanisme, zie ik weinig studenten.” Na zijn emeritaat werd hij in 1994 aan dezelfde universiteit bijzonder hoogleraar literaire kritiek. Die functie legde hij in 2001 neer. Drie jaar later ontving hij een eredoctoraat van de Universiteit van Amsterdam. In een interview naar aanleiding daarvan zei Fens in dezelfde krant: “Mede door de overheersing van de middelmaat werd voor mij het schrijven van literaire kritieken niet interessant meer.” De lijst met gebundelde kritieken en essays is indrukwekkend. Voor zijn werk kreeg hij onder andere de Laurens Janszoon Costerprijs en de P.C. Hooftprijs.
    Kees Fens schreef het boekenweekessay van 2007, Op Weg naar het Schavot, in het kader van het thema Lof der Zotheid. Op het Boekenbal werd hij tot Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw benoemd.
    ------------------------------------
    Hoogtepunten uit het interview
    "Ik hoorde jaren later dat mijn vader heel goed moppen kon vertellen, toen ging ik door de grond, want dat vind ik een van de ergste dingen die mensen kunnen doen"
    Kees Fens zat op vrijdag 8 augustus, met Aukje Holtrop afgesloten van de rest van de wereld, in een kamer met een hele bijzondere inrichting. Hij vermoedde dat een kapitein ervoor verantwoordelijk was: “Het lijkt nog het meest op een huiskamer van een langgeleden gepensioneerde kapitein van de Maatschappij Nederland of zo, dat is zo'n maatschappij die op Indie gevaren heeft, want ik kijk recht op een heel slecht schilderij van een hele grote boot, dat ie waarschijnlijk bij zijn afscheid gekregen heeft. Het leukste wat in de kamer staat is een paard uit een draaimolen, dat heeft ie waarschijnlijk aangeschaft voor zijn kleinkinderen. Dat doet me denken aan de woonkamer van Simon Carmiggelt, die dat jaren in zijn kamer had staan, eerst voor zijn kinderen, later van zijn kleinkinderen. Het enige wat detoneert is een klok die typisch kantine-achtig is, die je alleen maar in Nederlandse kantines ziet.”
    De dood van zijn vader, toen hij 9 jaar oud was, heeft bij Fens zijn sporen achtergelaten. “het eerste beeld dat ik van hem heb (zijn vader) is iemand die in bed ligt. Want mijn vader lag in een sanatorium en daar mochten wij dus twee keer per jaar komen. Dat was in Hoog-Laren. En dan in de grote vakantie een keer, en met de kerstvakantie een keer. Als iemand vroeg dood gaat, blijf je altijd met duizenden vragen zitten. AH: zou het veel verschil maken met iemand die veel later overlijdt? KF: ja dat denk ik wel, het meest erge is is dat je niet weet wat voor iemand het is, je vormt je pas rond je 25e, 30e een beeld van je ouders. Maar 9 jaar en bij iemand die nooit thuis is geweest? Naarmate je zelf wat ouder wordt, wordt je nieuwsgierigheid naar je oorsprong ook groter. Mijn moeder is geen norm, die vond alles geweldig. Ik hoorde jaren later dat hij heel goed moppen kon vertellen, toen ging ik door de grond, want dat vind ik een van de ergste dingen die mensen kunnen doen, een barst in het schilderij.”
    Uiteraard gaat het in de vijf uur die het interview duurt ook over Fens’alom geprezen taalgebruik. Maar er zijn ook kritische geluiden, niet in de laatste plaats van Fens zelf: “ik schrijf natuurlijk wel met veel bijzinnen, zinnen tussen haakjes en streepjes en dat is eigenlijk niet goed, want dat betekent dat je de mededeling niet in 1 zin krijgt. Als ik veel korte zinnen achter elkaar schrijf, dan krijgt wat je schrijft, zoiets ontzettend absoluuts, zoiets stelligs. Je moet maar eens opletten, de stelligste hoofdartikelen die je in een Nederlandse krant te lezen krijgt, die staan in de Telegraaf, dat zijn hele korte zinnen. Een heel enkele keer dat ik wat herlees, dan zie je aankomen, daar kun je meteen dit tegen in brengen. Dan laat ik zien dat ik het tegendeel ook wel in de gaten heb. Maar die nuancering blijkt natuurlijk ook uit de woordkeus. Je gebruikt gauw wel eens een woord als wellicht of waarschijnlijk, of dunkt me. Dat doe ik te veel, te veel hoor. Ik gooi het er ook wel uit, maar dan schrik ik van de stelligheid van het proza.”
    Aan het einde van de vijf uur krijgt Fens nog één minuut van Cor Galis om te zeggen wat hij op zijn hart heeft. Hij weet er elke seconde van te benutten. “Ik wou mijn bewondering uitspreken voor het optreden van Wim Kok bij de onlangs politieke debatten in de Kamer. Het enige bezwaar dat ik tegen hem heb is dat hij als alle integere mensen geen gevoel voor humor heeft, want humor is het begin van de corruptie, want wie lacht, stemt toe. En ik wou hem ook hier om prijzen, omdat hij het woord portemonnee in de meest essentiële zin die het woord kan hebben weer in het Nederlandse parlement heeft ingevoerd. Hij is ook de enige Nederlander, vind ik, die het woord portemonnee kan uitspreken zoals het hoort, namelijk als een beurs waar bijna niks in zit en waar je steeds weer in moet kijken of er nog wat inzit om in de dagelijkse levensbehoefte te voldoen. Er is geen Nederlander, zou ik willen zeggen, het woord portemonnee zo indringend kan uitspreken, hij legt het ook altijd als laatste woord in de zin, en dat vind ik terecht, daar heb ik met zeer veel bewondering naar geluisterd, eerlijk gezegd, en dat wilde ik toch graag kwijt.”
    --------------------------------------------------------
    De interviewer: Aukje Holtrop
    "Het is elke keer een gelukje als ik het mag doen"
    “Ik kende Kees Fens helemaal niet goed. Ik had hem wel een paar keer ontmoet, maar daar was alles mee gezegd. Mijn man kende hem dus hij was wel eens bij ons thuis geweest, maar echt kennen, nee. Het was de eerste zomer dat we het marathoninterview deden en we vonden dat er een vrouw in moest. We hadden volgens mij Annie Schmidt al geregeld, maar die kon ineens niet. Toen hadden we een week om iemand anders te regelen. Kees Fens wilde meteen, dus dat was fantastisch."
    "Mijn man, die Kees kende omdat hij ook neerlandicus was, zei dat hij het wel zou doen en dat hij vreselijk leuk kon vertellen. Dat leek mij ook een goed idee, dus heb ik me in één week als een gek voorbereid. Ik had de vijf uur in thema’s ingedeeld: je begint dan in het heden, gaat terug naar het verleden en zo ga je langzaam naar de toekomst. En als thema’s heb je dan zijn jeugd, het gezin, het katholicisme. Ik maak altijd wel een structuur voor een interview, dat doe je ook als je een stuk schrijft. Het is natuurlijk de kunst om te zorgen dat het lijkt of zo’n gesprek uit de losse pols komt, maar er zit natuurlijk heel wat voorbereiding achter."
    "Ik weet nog dat de kamer in Het Gebouw waar het gesprek werd opgenomen was omgevormd tot iets heel bijzonders. Er lag een tijger op de grond, er hingen allemaal vreemde schilderijen, er was ontzettend veel eten en drinken. Ik vroeg Kees Fens als eerste om de kamer te beschrijven. Zo kwamen we al snel op zijn vader uit die stierf toen hij een jaar of tien was. Die had tbc, dus was ook niet thuis. Zijn moeder heeft het na de dood van zijn vader heel moeilijk gehad, het gezin leidde een armoedig bestaan. Daar vertelde hij heel mooi over, net als over zijn katholieke opvoeding."
    "Peter Flik was ervan overtuigd dat de gespreksstof niet lang genoeg was voor vijf uur radio. Hem leek het heel leuk om te zien wat er gebeurde als er stiltes vielen. Ik was er eigenlijk niet bang voor, niet voor de stiltes, maar ik geloofde ook niet dat er stiltes zouden vallen. Er stonden ook platen klaar, daar konden eventuele stiltes mee worden opgevangen, maar daar is volgens mij nooit gebruik van gemaakt."
    "Kees vond het geweldig om te doen, een live gesprek van vijf uur. Daar ligt wel een beetje ijdelheid aan ten grondslag, maar het was ook ontzettend leuk om met hem te praten. Hij is ontzettend intelligent en geestig en kon heel smakelijk vertellen over de dingen die hij op straat zag, over de haringverkoper of over neefjes en nichtjes. Hij is een geweldig observator. Daarin heeft hij wel wat van Carmiggelt, die kwam ook niet veel verder dan Amsterdam, maar kon ook prachtig vertellen."
    "Hij is een echte journalist, in het opzicht dat hij zich er dood aan kan ergeren dat hij tegenwoordig maar twee keer per week in de krant staat. Hij heeft ook een tijd lang met drie stukken per week in de krant gestaan, maar dat was hem waarschijnlijk nog te weinig. Hij zit nog steeds vaak te morren over dat ie weer minder woorden heeft gekregen. Uit het gesprek is eigenlijk wel een vriendschap ontstaan. Ik bezoek hem vrij regelmatig en dan zitten we een uurtje aan zijn keukentafel en dat is altijd heerlijk."
    55 min
  • VPRO Marathoninterview - H.J.A. Hofland Uur 5 met Ischa Meijer
    De 'beste Nederlandse journalist van de twintigste' eeuw zat op 1 augustus 1986 met Ischa Meijer in een afgesloten kamer op de tweede verdieping van de Hilversumse VPRO-villa. Hofland was in 1986 al ruim veertien jaar columnist voor het NRC en was daarvoor hoofdredacteur geweest bij het Algemeen Handelsblad. Nadat dat dagblad fuseerde met de Nieuwe Rotterdamse Courant was hij korte tijd mede-hoofdredacteur, totdat er een geweldig conflict tussen hem en de hoofdredactie uitbarstte. Hij schreef naar aanleiding van dit conflict - en andere grote ergernissen over de gang van zaken bij besturend Nederland - de essaybundel Tegels Lichten, zijn "wraakboek" tegen de "notabelen".
    Hofland maakte in 1986 al deel uit van vele 'clubjes', zoals Meijer het noemde. Hij had overal vrienden en samen met hen vormde hij ook toen al het hart van journalistiek, politiek en literair Nederland. Hans van Mierlo, Willem Oltmans, Harry Mulisch: hij leerde ze allemaal kennen bij het Algemeen Handelsblad of in Scheltema of Welling, Amsterdamse cafés, waar de grote namen kwamen om met elkaar te tafelen en/of te discussiëren.
    In 1996 kreeg Hofland de Gouden Ganzenveer van de Nederlandse uitgevers en in 1999 werd hij door het vakblad De Journalist uitgeroepen tot beste journalist van Nederland van de twintigste eeuw.
    ------------------------------------
    Biografie H.J.A. Hofland
    ‘Wenst autobiografische gegevens niet te verstrekken’
    Hendrik Jan Anton Hofland werd op 27 juli 1929 geboren in Rotterdam. Dat Rotterdam van voor de oorlog kon Hofland in 1986 nog zien als hij zijn ogen dichtdeed. Toen de stad werd gebombardeerd was hij tien en hij maakte het allemaal van dichtbij mee. Hoewel hij in Rotterdam opgroeide, kwam de rest van zijn familie uit Amsterdam:
    Nadat plannen om soldaat te worden en tegen de Japanners te vechten door zijn vader waren verijdeld, vertrok Hofland in 1946 naar Nijenrode. Het leek de oude Hofland een goed idee. Henk zelf vond het “een stom schooltje”. Hij heeft het doctoraal nooit gehaald. Wel kon hij daar de banden met zijn jeugdvriend Willem Oltmans aanhalen.
    Zijn militaire dienst volbracht hij in 1948 en in 1950 verhuisde hij naar Amsterdam.
    Op 1 mei 1953 betrad de 23-jarige Henk Hofland voor het eerst het gebouw van het Algemeen Handelsblad, de krant waar hij zijn carrière begon en in zekere zin nog altijd voortzet; het Algemeen Handelsblad fuseerde in 1970 met de Nieuwe Rotterdamse Courant en werd NRC Handelsblad. Hij begon er met een vakantiebaantje voor drie maanden op de Buitenlandredactie, maar ‘blijft hangen’. Hij werkt op de redactie onder andere samen met Hans van Mierlo en Jan Blokker.
    Voordat hij in 1968 de jongste hoofdredacteur van Nederland werd bij het Algemeen Handelsblad, leidde hij kort het zaterdagse Supplement. Na de fusie met de Nieuwe Rotterdamse Courant bleef Hofland aan als hoofdredacteur, maar raakte verzeild in een enorm conflict met de directie, waar hij in 1986 nog altijd met veel woede en frustratie op terug keek.
    Hij vertrok als hoofdredacteur, maar kwam in 1972 terug als nooit tevoren met de bundel 'Tegels Lichten, of: Ware Verhalen over de Autoriteiten in het Land van de Voldongen Feiten'. De bundel bevatte geruchtmakende essays over allerlei ‘affaires’. Hij schreef het boek uit woede en frustratie over de Nederlandse doofpotcultuur.
    Hofland begon in hetzelfde jaar zijn tweede carrière bij het NRC Handelsblad als columnist. Tot de dag van vandaag schrijft hij wekelijks drie columns voor de krant. Zaterdags publiceert hij ze onder de naam S. Montag. Sinds begin 2002 schrijft hij ook een wekelijkse column in De Groene Amsterdammer. Omdat hij niet meer gebonden was aan de redactie, kon hij gaan en staan waar hij wilde en deed dat dan ook. Vanaf de jaren ’80 verblijft Hofland twee maal per jaar langere tijd in New York. Hij reisde veel en schreef zijn stukken in de krant, daarnaast ook enkele romans: Nacht over Alicante (1982), De alibicentrale (1990), De Jupiter (1991), Het diepste punt van Nederland (1993) en Cicero Consultans (2007).
    -------------------------------
    Hoogtepunten uit het interview
    “Ik ben een laag-bij-de-gronds mens”
    Een journalistiek onderonsje, dat vat het marathoninterview van vrijdag 1 augustus 1986 goed samen. Ischa Meijer, journalist en televisiemaker, ontving H.J.A. (Henk) Hofland voor een vijf uur durend om over het vak te praten, en alles wat er bij komt kijken. Hofland kwam net terug van een langer verblijf in New York, dus op de vraag wat er in de Volkskrant staat, kan hij geen antwoord geven. In New York koopt hij elke dag de gerenommeerde New York Times en de New York Post, ”een ochtendblad van afzichtelijke signatuur”.
    Hij leest zijn kranten bij voorkeur in zo'n typisch New Yorks koffiehuisje, iets dat je in Nederland niet hebt, vanwege Drees. ”De vakbonden en de welvaartstaat en Drees, die hebben ons de das omgedaan. Die hebben de fleur uit het leven gehaald. Ik ben een ontzettend progressieve man, die zeer voor vrijheid, gelijkheid, broederschap is. Maar in ons land is zoveel fleur uit het leven gehaald door de reglementen. Wanneer ik een koffiehuis wil openen van 6 uur ’s ochtends tot 12 uur ’s nachts, heb je meteen te maken met duizenden reglementen en knorrige types van de PPR." Overigens wil hij wel met rust gelaten worden tijdens het doornemen van het nieuws: ”ik ben een contactgestoord persoon, ik wil het liefst in mn eentje zitten. Ik hou niet zo van dat gelul."
    Al in het eerste uur komt het gesprek via New York op het Rotterdam van voor het bombardement op 10 mei 1940. ”Er zijn geen wereldoorlogen overheen gegaan. Het is intact. Ik ben opgegroeid in Rotterdam, ik ken R’dam van voor de oorlog heel goed. Toen ik 7, 8 was begon ik de stad een beetje te verkennen. Je wipte dan op zo’n sleperskarren en dan zag je, achteruit rijdend, de hele stad. Als ik mijn ogen dicht doe, kan ik R’dam van voor de oorlog echt tekenen. Dat is allemaal weg, verbrand, platgegooid, vreselijk. En dan kom je in NY downtown, en daar zie je een ouderwetse, aan R’dam denkende sfeer: gevelrij, belettering, etalages, winkels, kortom, waar nu nog iets van over is, hoe heet dat, achter het Haringvliet heb je het Witte Huis en daar heb je een haventje, dat is nog een beetje oude stadssfeer."
    Meijer bewondert de voorspellende gaven van Hofland. Hij had een dag voordat Britse en Amerikaanse vliegtuigen Tripoli en Bengasi, twee vermeende terroristische bases in Libië, bombardeerden, in de krant geschreven dat het er binnenkort wel van moest komen. Zo bijzonder is dat allemaal niet, aldus Hofland: ”ik ben een laag-bij-de-gronds mens, ik interesseer me voor concrete dingen. Er is eigenlijk heel weinig verrassends in de politiek aan de gang, de mechanismen krachtens de politiek werkt zijn voorspelbaar, in hoge mate. Als je de continuïteit kent, ben je niet zo snel verbaasd als er iets gebeurd."
    Ik geloof niet in het gezeur in wandelgangen. Dat is onzin, gelul. De meeste journalisten die in de wandelgangen verkeren, gaan aan een soort beroepsdeformatie leiden, die zich uitdrukt in het feit dat ze het ontzettend belangrijk vinden, wat ze in die omgeving overkomt. Ten eerste kun je daar geen leuk stuk over schrijven, geen hond leest het, ten tweede interesseert het mij niets. Ik ben er op een gegeven ogenblik mee opgehouden. Ik vind het ook niet vervelend om een net pak aan te trekken en mooie schoenen, maar ik denk niet dat die tot de belangrijkste instrumenten van de journalist behoren.
    Aan de nieuwsvoorziening in Nederland kan Hofland zich mateloos ergeren. ”Het lijkt hier wel alsof het hele land onder de dope zit, als je naar het nieuws kijkt, denk je dat ze net tien tranquilizers achter de kiezen hebben. Word ‘es wakker! Het nieuws wordt niet alleen voorgelezen[in Amerika], maar ook een beetje verkocht. Dan zitten ze er niet als dooie harken bij, maar doen ze echt hun best om er iets van te maken. Je kunt daar natuurlijk ook doodziek van worden. Toch is het leuker, er ontbreekt die versuffing aan, die onze nieuwsvoorziening eigen is."
    Ouder worden is geen pretje voor de columnist: ”nee, het is een gruwel, een ramp. Ik voel dat het perspectief kleiner wordt, dat het opraakt. Je jaren raken op. Je moet altijd leven alsof je het eeuwig leven hebt en morgen je laatste dag kan zijn. Dat lijkt wel een soort VPRO-dagsluiting."
    43 min
  • VPRO Marathoninterview - H.J.A. Hofland Uur 4 met Ischa Meijer
    De 'beste Nederlandse journalist van de twintigste' eeuw zat op 1 augustus 1986 met Ischa Meijer in een afgesloten kamer op de tweede verdieping van de Hilversumse VPRO-villa. Hofland was in 1986 al ruim veertien jaar columnist voor het NRC en was daarvoor hoofdredacteur geweest bij het Algemeen Handelsblad. Nadat dat dagblad fuseerde met de Nieuwe Rotterdamse Courant was hij korte tijd mede-hoofdredacteur, totdat er een geweldig conflict tussen hem en de hoofdredactie uitbarstte. Hij schreef naar aanleiding van dit conflict - en andere grote ergernissen over de gang van zaken bij besturend Nederland - de essaybundel Tegels Lichten, zijn "wraakboek" tegen de "notabelen".
    Hofland maakte in 1986 al deel uit van vele 'clubjes', zoals Meijer het noemde. Hij had overal vrienden en samen met hen vormde hij ook toen al het hart van journalistiek, politiek en literair Nederland. Hans van Mierlo, Willem Oltmans, Harry Mulisch: hij leerde ze allemaal kennen bij het Algemeen Handelsblad of in Scheltema of Welling, Amsterdamse cafés, waar de grote namen kwamen om met elkaar te tafelen en/of te discussiëren.
    In 1996 kreeg Hofland de Gouden Ganzenveer van de Nederlandse uitgevers en in 1999 werd hij door het vakblad De Journalist uitgeroepen tot beste journalist van Nederland van de twintigste eeuw.
    ------------------------------------
    Biografie H.J.A. Hofland
    ‘Wenst autobiografische gegevens niet te verstrekken’
    Hendrik Jan Anton Hofland werd op 27 juli 1929 geboren in Rotterdam. Dat Rotterdam van voor de oorlog kon Hofland in 1986 nog zien als hij zijn ogen dichtdeed. Toen de stad werd gebombardeerd was hij tien en hij maakte het allemaal van dichtbij mee. Hoewel hij in Rotterdam opgroeide, kwam de rest van zijn familie uit Amsterdam:
    Nadat plannen om soldaat te worden en tegen de Japanners te vechten door zijn vader waren verijdeld, vertrok Hofland in 1946 naar Nijenrode. Het leek de oude Hofland een goed idee. Henk zelf vond het “een stom schooltje”. Hij heeft het doctoraal nooit gehaald. Wel kon hij daar de banden met zijn jeugdvriend Willem Oltmans aanhalen.
    Zijn militaire dienst volbracht hij in 1948 en in 1950 verhuisde hij naar Amsterdam.
    Op 1 mei 1953 betrad de 23-jarige Henk Hofland voor het eerst het gebouw van het Algemeen Handelsblad, de krant waar hij zijn carrière begon en in zekere zin nog altijd voortzet; het Algemeen Handelsblad fuseerde in 1970 met de Nieuwe Rotterdamse Courant en werd NRC Handelsblad. Hij begon er met een vakantiebaantje voor drie maanden op de Buitenlandredactie, maar ‘blijft hangen’. Hij werkt op de redactie onder andere samen met Hans van Mierlo en Jan Blokker.
    Voordat hij in 1968 de jongste hoofdredacteur van Nederland werd bij het Algemeen Handelsblad, leidde hij kort het zaterdagse Supplement. Na de fusie met de Nieuwe Rotterdamse Courant bleef Hofland aan als hoofdredacteur, maar raakte verzeild in een enorm conflict met de directie, waar hij in 1986 nog altijd met veel woede en frustratie op terug keek.
    Hij vertrok als hoofdredacteur, maar kwam in 1972 terug als nooit tevoren met de bundel 'Tegels Lichten, of: Ware Verhalen over de Autoriteiten in het Land van de Voldongen Feiten'. De bundel bevatte geruchtmakende essays over allerlei ‘affaires’. Hij schreef het boek uit woede en frustratie over de Nederlandse doofpotcultuur.
    Hofland begon in hetzelfde jaar zijn tweede carrière bij het NRC Handelsblad als columnist. Tot de dag van vandaag schrijft hij wekelijks drie columns voor de krant. Zaterdags publiceert hij ze onder de naam S. Montag. Sinds begin 2002 schrijft hij ook een wekelijkse column in De Groene Amsterdammer. Omdat hij niet meer gebonden was aan de redactie, kon hij gaan en staan waar hij wilde en deed dat dan ook. Vanaf de jaren ’80 verblijft Hofland twee maal per jaar langere tijd in New York. Hij reisde veel en schreef zijn stukken in de krant, daarnaast ook enkele romans: Nacht over Alicante (1982), De alibicentrale (1990), De Jupiter (1991), Het diepste punt van Nederland (1993) en Cicero Consultans (2007).
    -------------------------------
    Hoogtepunten uit het interview
    “Ik ben een laag-bij-de-gronds mens”
    Een journalistiek onderonsje, dat vat het marathoninterview van vrijdag 1 augustus 1986 goed samen. Ischa Meijer, journalist en televisiemaker, ontving H.J.A. (Henk) Hofland voor een vijf uur durend om over het vak te praten, en alles wat er bij komt kijken. Hofland kwam net terug van een langer verblijf in New York, dus op de vraag wat er in de Volkskrant staat, kan hij geen antwoord geven. In New York koopt hij elke dag de gerenommeerde New York Times en de New York Post, ”een ochtendblad van afzichtelijke signatuur”.
    Hij leest zijn kranten bij voorkeur in zo'n typisch New Yorks koffiehuisje, iets dat je in Nederland niet hebt, vanwege Drees. ”De vakbonden en de welvaartstaat en Drees, die hebben ons de das omgedaan. Die hebben de fleur uit het leven gehaald. Ik ben een ontzettend progressieve man, die zeer voor vrijheid, gelijkheid, broederschap is. Maar in ons land is zoveel fleur uit het leven gehaald door de reglementen. Wanneer ik een koffiehuis wil openen van 6 uur ’s ochtends tot 12 uur ’s nachts, heb je meteen te maken met duizenden reglementen en knorrige types van de PPR." Overigens wil hij wel met rust gelaten worden tijdens het doornemen van het nieuws: ”ik ben een contactgestoord persoon, ik wil het liefst in mn eentje zitten. Ik hou niet zo van dat gelul."
    Al in het eerste uur komt het gesprek via New York op het Rotterdam van voor het bombardement op 10 mei 1940. ”Er zijn geen wereldoorlogen overheen gegaan. Het is intact. Ik ben opgegroeid in Rotterdam, ik ken R’dam van voor de oorlog heel goed. Toen ik 7, 8 was begon ik de stad een beetje te verkennen. Je wipte dan op zo’n sleperskarren en dan zag je, achteruit rijdend, de hele stad. Als ik mijn ogen dicht doe, kan ik R’dam van voor de oorlog echt tekenen. Dat is allemaal weg, verbrand, platgegooid, vreselijk. En dan kom je in NY downtown, en daar zie je een ouderwetse, aan R’dam denkende sfeer: gevelrij, belettering, etalages, winkels, kortom, waar nu nog iets van over is, hoe heet dat, achter het Haringvliet heb je het Witte Huis en daar heb je een haventje, dat is nog een beetje oude stadssfeer."
    Meijer bewondert de voorspellende gaven van Hofland. Hij had een dag voordat Britse en Amerikaanse vliegtuigen Tripoli en Bengasi, twee vermeende terroristische bases in Libië, bombardeerden, in de krant geschreven dat het er binnenkort wel van moest komen. Zo bijzonder is dat allemaal niet, aldus Hofland: ”ik ben een laag-bij-de-gronds mens, ik interesseer me voor concrete dingen. Er is eigenlijk heel weinig verrassends in de politiek aan de gang, de mechanismen krachtens de politiek werkt zijn voorspelbaar, in hoge mate. Als je de continuïteit kent, ben je niet zo snel verbaasd als er iets gebeurd."
    Ik geloof niet in het gezeur in wandelgangen. Dat is onzin, gelul. De meeste journalisten die in de wandelgangen verkeren, gaan aan een soort beroepsdeformatie leiden, die zich uitdrukt in het feit dat ze het ontzettend belangrijk vinden, wat ze in die omgeving overkomt. Ten eerste kun je daar geen leuk stuk over schrijven, geen hond leest het, ten tweede interesseert het mij niets. Ik ben er op een gegeven ogenblik mee opgehouden. Ik vind het ook niet vervelend om een net pak aan te trekken en mooie schoenen, maar ik denk niet dat die tot de belangrijkste instrumenten van de journalist behoren.
    Aan de nieuwsvoorziening in Nederland kan Hofland zich mateloos ergeren. ”Het lijkt hier wel alsof het hele land onder de dope zit, als je naar het nieuws kijkt, denk je dat ze net tien tranquilizers achter de kiezen hebben. Word ‘es wakker! Het nieuws wordt niet alleen voorgelezen[in Amerika], maar ook een beetje verkocht. Dan zitten ze er niet als dooie harken bij, maar doen ze echt hun best om er iets van te maken. Je kunt daar natuurlijk ook doodziek van worden. Toch is het leuker, er ontbreekt die versuffing aan, die onze nieuwsvoorziening eigen is."
    Ouder worden is geen pretje voor de columnist: ”nee, het is een gruwel, een ramp. Ik voel dat het perspectief kleiner wordt, dat het opraakt. Je jaren raken op. Je moet altijd leven alsof je het eeuwig leven hebt en morgen je laatste dag kan zijn. Dat lijkt wel een soort VPRO-dagsluiting."
    50 min
  • VPRO Marathoninterview - H.J.A. Hofland Uur 3 met Ischa Meijer
    De 'beste Nederlandse journalist van de twintigste' eeuw zat op 1 augustus 1986 met Ischa Meijer in een afgesloten kamer op de tweede verdieping van de Hilversumse VPRO-villa. Hofland was in 1986 al ruim veertien jaar columnist voor het NRC en was daarvoor hoofdredacteur geweest bij het Algemeen Handelsblad. Nadat dat dagblad fuseerde met de Nieuwe Rotterdamse Courant was hij korte tijd mede-hoofdredacteur, totdat er een geweldig conflict tussen hem en de hoofdredactie uitbarstte. Hij schreef naar aanleiding van dit conflict - en andere grote ergernissen over de gang van zaken bij besturend Nederland - de essaybundel Tegels Lichten, zijn "wraakboek" tegen de "notabelen".
    Hofland maakte in 1986 al deel uit van vele 'clubjes', zoals Meijer het noemde. Hij had overal vrienden en samen met hen vormde hij ook toen al het hart van journalistiek, politiek en literair Nederland. Hans van Mierlo, Willem Oltmans, Harry Mulisch: hij leerde ze allemaal kennen bij het Algemeen Handelsblad of in Scheltema of Welling, Amsterdamse cafés, waar de grote namen kwamen om met elkaar te tafelen en/of te discussiëren.
    In 1996 kreeg Hofland de Gouden Ganzenveer van de Nederlandse uitgevers en in 1999 werd hij door het vakblad De Journalist uitgeroepen tot beste journalist van Nederland van de twintigste eeuw.
    ------------------------------------
    Biografie H.J.A. Hofland
    ‘Wenst autobiografische gegevens niet te verstrekken’
    Hendrik Jan Anton Hofland werd op 27 juli 1929 geboren in Rotterdam. Dat Rotterdam van voor de oorlog kon Hofland in 1986 nog zien als hij zijn ogen dichtdeed. Toen de stad werd gebombardeerd was hij tien en hij maakte het allemaal van dichtbij mee. Hoewel hij in Rotterdam opgroeide, kwam de rest van zijn familie uit Amsterdam:
    Nadat plannen om soldaat te worden en tegen de Japanners te vechten door zijn vader waren verijdeld, vertrok Hofland in 1946 naar Nijenrode. Het leek de oude Hofland een goed idee. Henk zelf vond het “een stom schooltje”. Hij heeft het doctoraal nooit gehaald. Wel kon hij daar de banden met zijn jeugdvriend Willem Oltmans aanhalen.
    Zijn militaire dienst volbracht hij in 1948 en in 1950 verhuisde hij naar Amsterdam.
    Op 1 mei 1953 betrad de 23-jarige Henk Hofland voor het eerst het gebouw van het Algemeen Handelsblad, de krant waar hij zijn carrière begon en in zekere zin nog altijd voortzet; het Algemeen Handelsblad fuseerde in 1970 met de Nieuwe Rotterdamse Courant en werd NRC Handelsblad. Hij begon er met een vakantiebaantje voor drie maanden op de Buitenlandredactie, maar ‘blijft hangen’. Hij werkt op de redactie onder andere samen met Hans van Mierlo en Jan Blokker.
    Voordat hij in 1968 de jongste hoofdredacteur van Nederland werd bij het Algemeen Handelsblad, leidde hij kort het zaterdagse Supplement. Na de fusie met de Nieuwe Rotterdamse Courant bleef Hofland aan als hoofdredacteur, maar raakte verzeild in een enorm conflict met de directie, waar hij in 1986 nog altijd met veel woede en frustratie op terug keek.
    Hij vertrok als hoofdredacteur, maar kwam in 1972 terug als nooit tevoren met de bundel 'Tegels Lichten, of: Ware Verhalen over de Autoriteiten in het Land van de Voldongen Feiten'. De bundel bevatte geruchtmakende essays over allerlei ‘affaires’. Hij schreef het boek uit woede en frustratie over de Nederlandse doofpotcultuur.
    Hofland begon in hetzelfde jaar zijn tweede carrière bij het NRC Handelsblad als columnist. Tot de dag van vandaag schrijft hij wekelijks drie columns voor de krant. Zaterdags publiceert hij ze onder de naam S. Montag. Sinds begin 2002 schrijft hij ook een wekelijkse column in De Groene Amsterdammer. Omdat hij niet meer gebonden was aan de redactie, kon hij gaan en staan waar hij wilde en deed dat dan ook. Vanaf de jaren ’80 verblijft Hofland twee maal per jaar langere tijd in New York. Hij reisde veel en schreef zijn stukken in de krant, daarnaast ook enkele romans: Nacht over Alicante (1982), De alibicentrale (1990), De Jupiter (1991), Het diepste punt van Nederland (1993) en Cicero Consultans (2007).
    -------------------------------
    Hoogtepunten uit het interview
    “Ik ben een laag-bij-de-gronds mens”
    Een journalistiek onderonsje, dat vat het marathoninterview van vrijdag 1 augustus 1986 goed samen. Ischa Meijer, journalist en televisiemaker, ontving H.J.A. (Henk) Hofland voor een vijf uur durend om over het vak te praten, en alles wat er bij komt kijken. Hofland kwam net terug van een langer verblijf in New York, dus op de vraag wat er in de Volkskrant staat, kan hij geen antwoord geven. In New York koopt hij elke dag de gerenommeerde New York Times en de New York Post, ”een ochtendblad van afzichtelijke signatuur”.
    Hij leest zijn kranten bij voorkeur in zo'n typisch New Yorks koffiehuisje, iets dat je in Nederland niet hebt, vanwege Drees. ”De vakbonden en de welvaartstaat en Drees, die hebben ons de das omgedaan. Die hebben de fleur uit het leven gehaald. Ik ben een ontzettend progressieve man, die zeer voor vrijheid, gelijkheid, broederschap is. Maar in ons land is zoveel fleur uit het leven gehaald door de reglementen. Wanneer ik een koffiehuis wil openen van 6 uur ’s ochtends tot 12 uur ’s nachts, heb je meteen te maken met duizenden reglementen en knorrige types van de PPR." Overigens wil hij wel met rust gelaten worden tijdens het doornemen van het nieuws: ”ik ben een contactgestoord persoon, ik wil het liefst in mn eentje zitten. Ik hou niet zo van dat gelul."
    Al in het eerste uur komt het gesprek via New York op het Rotterdam van voor het bombardement op 10 mei 1940. ”Er zijn geen wereldoorlogen overheen gegaan. Het is intact. Ik ben opgegroeid in Rotterdam, ik ken R’dam van voor de oorlog heel goed. Toen ik 7, 8 was begon ik de stad een beetje te verkennen. Je wipte dan op zo’n sleperskarren en dan zag je, achteruit rijdend, de hele stad. Als ik mijn ogen dicht doe, kan ik R’dam van voor de oorlog echt tekenen. Dat is allemaal weg, verbrand, platgegooid, vreselijk. En dan kom je in NY downtown, en daar zie je een ouderwetse, aan R’dam denkende sfeer: gevelrij, belettering, etalages, winkels, kortom, waar nu nog iets van over is, hoe heet dat, achter het Haringvliet heb je het Witte Huis en daar heb je een haventje, dat is nog een beetje oude stadssfeer."
    Meijer bewondert de voorspellende gaven van Hofland. Hij had een dag voordat Britse en Amerikaanse vliegtuigen Tripoli en Bengasi, twee vermeende terroristische bases in Libië, bombardeerden, in de krant geschreven dat het er binnenkort wel van moest komen. Zo bijzonder is dat allemaal niet, aldus Hofland: ”ik ben een laag-bij-de-gronds mens, ik interesseer me voor concrete dingen. Er is eigenlijk heel weinig verrassends in de politiek aan de gang, de mechanismen krachtens de politiek werkt zijn voorspelbaar, in hoge mate. Als je de continuïteit kent, ben je niet zo snel verbaasd als er iets gebeurd."
    Ik geloof niet in het gezeur in wandelgangen. Dat is onzin, gelul. De meeste journalisten die in de wandelgangen verkeren, gaan aan een soort beroepsdeformatie leiden, die zich uitdrukt in het feit dat ze het ontzettend belangrijk vinden, wat ze in die omgeving overkomt. Ten eerste kun je daar geen leuk stuk over schrijven, geen hond leest het, ten tweede interesseert het mij niets. Ik ben er op een gegeven ogenblik mee opgehouden. Ik vind het ook niet vervelend om een net pak aan te trekken en mooie schoenen, maar ik denk niet dat die tot de belangrijkste instrumenten van de journalist behoren.
    Aan de nieuwsvoorziening in Nederland kan Hofland zich mateloos ergeren. ”Het lijkt hier wel alsof het hele land onder de dope zit, als je naar het nieuws kijkt, denk je dat ze net tien tranquilizers achter de kiezen hebben. Word ‘es wakker! Het nieuws wordt niet alleen voorgelezen[in Amerika], maar ook een beetje verkocht. Dan zitten ze er niet als dooie harken bij, maar doen ze echt hun best om er iets van te maken. Je kunt daar natuurlijk ook doodziek van worden. Toch is het leuker, er ontbreekt die versuffing aan, die onze nieuwsvoorziening eigen is."
    Ouder worden is geen pretje voor de columnist: ”nee, het is een gruwel, een ramp. Ik voel dat het perspectief kleiner wordt, dat het opraakt. Je jaren raken op. Je moet altijd leven alsof je het eeuwig leven hebt en morgen je laatste dag kan zijn. Dat lijkt wel een soort VPRO-dagsluiting."
    54 min
  • VPRO Marathoninterview - H.J.A. Hofland Uur 2 met Ischa Meijer
    De 'beste Nederlandse journalist van de twintigste' eeuw zat op 1 augustus 1986 met Ischa Meijer in een afgesloten kamer op de tweede verdieping van de Hilversumse VPRO-villa. Hofland was in 1986 al ruim veertien jaar columnist voor het NRC en was daarvoor hoofdredacteur geweest bij het Algemeen Handelsblad. Nadat dat dagblad fuseerde met de Nieuwe Rotterdamse Courant was hij korte tijd mede-hoofdredacteur, totdat er een geweldig conflict tussen hem en de hoofdredactie uitbarstte. Hij schreef naar aanleiding van dit conflict - en andere grote ergernissen over de gang van zaken bij besturend Nederland - de essaybundel Tegels Lichten, zijn "wraakboek" tegen de "notabelen".
    Hofland maakte in 1986 al deel uit van vele 'clubjes', zoals Meijer het noemde. Hij had overal vrienden en samen met hen vormde hij ook toen al het hart van journalistiek, politiek en literair Nederland. Hans van Mierlo, Willem Oltmans, Harry Mulisch: hij leerde ze allemaal kennen bij het Algemeen Handelsblad of in Scheltema of Welling, Amsterdamse cafés, waar de grote namen kwamen om met elkaar te tafelen en/of te discussiëren.
    In 1996 kreeg Hofland de Gouden Ganzenveer van de Nederlandse uitgevers en in 1999 werd hij door het vakblad De Journalist uitgeroepen tot beste journalist van Nederland van de twintigste eeuw.
    ------------------------------------
    Biografie H.J.A. Hofland
    ‘Wenst autobiografische gegevens niet te verstrekken’
    Hendrik Jan Anton Hofland werd op 27 juli 1929 geboren in Rotterdam. Dat Rotterdam van voor de oorlog kon Hofland in 1986 nog zien als hij zijn ogen dichtdeed. Toen de stad werd gebombardeerd was hij tien en hij maakte het allemaal van dichtbij mee. Hoewel hij in Rotterdam opgroeide, kwam de rest van zijn familie uit Amsterdam:
    Nadat plannen om soldaat te worden en tegen de Japanners te vechten door zijn vader waren verijdeld, vertrok Hofland in 1946 naar Nijenrode. Het leek de oude Hofland een goed idee. Henk zelf vond het “een stom schooltje”. Hij heeft het doctoraal nooit gehaald. Wel kon hij daar de banden met zijn jeugdvriend Willem Oltmans aanhalen.
    Zijn militaire dienst volbracht hij in 1948 en in 1950 verhuisde hij naar Amsterdam.
    Op 1 mei 1953 betrad de 23-jarige Henk Hofland voor het eerst het gebouw van het Algemeen Handelsblad, de krant waar hij zijn carrière begon en in zekere zin nog altijd voortzet; het Algemeen Handelsblad fuseerde in 1970 met de Nieuwe Rotterdamse Courant en werd NRC Handelsblad. Hij begon er met een vakantiebaantje voor drie maanden op de Buitenlandredactie, maar ‘blijft hangen’. Hij werkt op de redactie onder andere samen met Hans van Mierlo en Jan Blokker.
    Voordat hij in 1968 de jongste hoofdredacteur van Nederland werd bij het Algemeen Handelsblad, leidde hij kort het zaterdagse Supplement. Na de fusie met de Nieuwe Rotterdamse Courant bleef Hofland aan als hoofdredacteur, maar raakte verzeild in een enorm conflict met de directie, waar hij in 1986 nog altijd met veel woede en frustratie op terug keek.
    Hij vertrok als hoofdredacteur, maar kwam in 1972 terug als nooit tevoren met de bundel 'Tegels Lichten, of: Ware Verhalen over de Autoriteiten in het Land van de Voldongen Feiten'. De bundel bevatte geruchtmakende essays over allerlei ‘affaires’. Hij schreef het boek uit woede en frustratie over de Nederlandse doofpotcultuur.
    Hofland begon in hetzelfde jaar zijn tweede carrière bij het NRC Handelsblad als columnist. Tot de dag van vandaag schrijft hij wekelijks drie columns voor de krant. Zaterdags publiceert hij ze onder de naam S. Montag. Sinds begin 2002 schrijft hij ook een wekelijkse column in De Groene Amsterdammer. Omdat hij niet meer gebonden was aan de redactie, kon hij gaan en staan waar hij wilde en deed dat dan ook. Vanaf de jaren ’80 verblijft Hofland twee maal per jaar langere tijd in New York. Hij reisde veel en schreef zijn stukken in de krant, daarnaast ook enkele romans: Nacht over Alicante (1982), De alibicentrale (1990), De Jupiter (1991), Het diepste punt van Nederland (1993) en Cicero Consultans (2007).
    -------------------------------
    Hoogtepunten uit het interview
    “Ik ben een laag-bij-de-gronds mens”
    Een journalistiek onderonsje, dat vat het marathoninterview van vrijdag 1 augustus 1986 goed samen. Ischa Meijer, journalist en televisiemaker, ontving H.J.A. (Henk) Hofland voor een vijf uur durend om over het vak te praten, en alles wat er bij komt kijken. Hofland kwam net terug van een langer verblijf in New York, dus op de vraag wat er in de Volkskrant staat, kan hij geen antwoord geven. In New York koopt hij elke dag de gerenommeerde New York Times en de New York Post, ”een ochtendblad van afzichtelijke signatuur”.
    Hij leest zijn kranten bij voorkeur in zo'n typisch New Yorks koffiehuisje, iets dat je in Nederland niet hebt, vanwege Drees. ”De vakbonden en de welvaartstaat en Drees, die hebben ons de das omgedaan. Die hebben de fleur uit het leven gehaald. Ik ben een ontzettend progressieve man, die zeer voor vrijheid, gelijkheid, broederschap is. Maar in ons land is zoveel fleur uit het leven gehaald door de reglementen. Wanneer ik een koffiehuis wil openen van 6 uur ’s ochtends tot 12 uur ’s nachts, heb je meteen te maken met duizenden reglementen en knorrige types van de PPR." Overigens wil hij wel met rust gelaten worden tijdens het doornemen van het nieuws: ”ik ben een contactgestoord persoon, ik wil het liefst in mn eentje zitten. Ik hou niet zo van dat gelul."
    Al in het eerste uur komt het gesprek via New York op het Rotterdam van voor het bombardement op 10 mei 1940. ”Er zijn geen wereldoorlogen overheen gegaan. Het is intact. Ik ben opgegroeid in Rotterdam, ik ken R’dam van voor de oorlog heel goed. Toen ik 7, 8 was begon ik de stad een beetje te verkennen. Je wipte dan op zo’n sleperskarren en dan zag je, achteruit rijdend, de hele stad. Als ik mijn ogen dicht doe, kan ik R’dam van voor de oorlog echt tekenen. Dat is allemaal weg, verbrand, platgegooid, vreselijk. En dan kom je in NY downtown, en daar zie je een ouderwetse, aan R’dam denkende sfeer: gevelrij, belettering, etalages, winkels, kortom, waar nu nog iets van over is, hoe heet dat, achter het Haringvliet heb je het Witte Huis en daar heb je een haventje, dat is nog een beetje oude stadssfeer."
    Meijer bewondert de voorspellende gaven van Hofland. Hij had een dag voordat Britse en Amerikaanse vliegtuigen Tripoli en Bengasi, twee vermeende terroristische bases in Libië, bombardeerden, in de krant geschreven dat het er binnenkort wel van moest komen. Zo bijzonder is dat allemaal niet, aldus Hofland: ”ik ben een laag-bij-de-gronds mens, ik interesseer me voor concrete dingen. Er is eigenlijk heel weinig verrassends in de politiek aan de gang, de mechanismen krachtens de politiek werkt zijn voorspelbaar, in hoge mate. Als je de continuïteit kent, ben je niet zo snel verbaasd als er iets gebeurd."
    Ik geloof niet in het gezeur in wandelgangen. Dat is onzin, gelul. De meeste journalisten die in de wandelgangen verkeren, gaan aan een soort beroepsdeformatie leiden, die zich uitdrukt in het feit dat ze het ontzettend belangrijk vinden, wat ze in die omgeving overkomt. Ten eerste kun je daar geen leuk stuk over schrijven, geen hond leest het, ten tweede interesseert het mij niets. Ik ben er op een gegeven ogenblik mee opgehouden. Ik vind het ook niet vervelend om een net pak aan te trekken en mooie schoenen, maar ik denk niet dat die tot de belangrijkste instrumenten van de journalist behoren.
    Aan de nieuwsvoorziening in Nederland kan Hofland zich mateloos ergeren. ”Het lijkt hier wel alsof het hele land onder de dope zit, als je naar het nieuws kijkt, denk je dat ze net tien tranquilizers achter de kiezen hebben. Word ‘es wakker! Het nieuws wordt niet alleen voorgelezen[in Amerika], maar ook een beetje verkocht. Dan zitten ze er niet als dooie harken bij, maar doen ze echt hun best om er iets van te maken. Je kunt daar natuurlijk ook doodziek van worden. Toch is het leuker, er ontbreekt die versuffing aan, die onze nieuwsvoorziening eigen is."
    Ouder worden is geen pretje voor de columnist: ”nee, het is een gruwel, een ramp. Ik voel dat het perspectief kleiner wordt, dat het opraakt. Je jaren raken op. Je moet altijd leven alsof je het eeuwig leven hebt en morgen je laatste dag kan zijn. Dat lijkt wel een soort VPRO-dagsluiting."
    53 min
  • VPRO Marathoninterview - H.J.A. Hofland Uur 1 met Ischa Meijer
    De 'beste Nederlandse journalist van de twintigste' eeuw zat op 1 augustus 1986 met Ischa Meijer in een afgesloten kamer op de tweede verdieping van de Hilversumse VPRO-villa. Hofland was in 1986 al ruim veertien jaar columnist voor het NRC en was daarvoor hoofdredacteur geweest bij het Algemeen Handelsblad. Nadat dat dagblad fuseerde met de Nieuwe Rotterdamse Courant was hij korte tijd mede-hoofdredacteur, totdat er een geweldig conflict tussen hem en de hoofdredactie uitbarstte. Hij schreef naar aanleiding van dit conflict - en andere grote ergernissen over de gang van zaken bij besturend Nederland - de essaybundel Tegels Lichten, zijn "wraakboek" tegen de "notabelen".
    Hofland maakte in 1986 al deel uit van vele 'clubjes', zoals Meijer het noemde. Hij had overal vrienden en samen met hen vormde hij ook toen al het hart van journalistiek, politiek en literair Nederland. Hans van Mierlo, Willem Oltmans, Harry Mulisch: hij leerde ze allemaal kennen bij het Algemeen Handelsblad of in Scheltema of Welling, Amsterdamse cafés, waar de grote namen kwamen om met elkaar te tafelen en/of te discussiëren.
    In 1996 kreeg Hofland de Gouden Ganzenveer van de Nederlandse uitgevers en in 1999 werd hij door het vakblad De Journalist uitgeroepen tot beste journalist van Nederland van de twintigste eeuw.
    ------------------------------------
    Biografie H.J.A. Hofland
    ‘Wenst autobiografische gegevens niet te verstrekken’
    Hendrik Jan Anton Hofland werd op 27 juli 1929 geboren in Rotterdam. Dat Rotterdam van voor de oorlog kon Hofland in 1986 nog zien als hij zijn ogen dichtdeed. Toen de stad werd gebombardeerd was hij tien en hij maakte het allemaal van dichtbij mee. Hoewel hij in Rotterdam opgroeide, kwam de rest van zijn familie uit Amsterdam:
    Nadat plannen om soldaat te worden en tegen de Japanners te vechten door zijn vader waren verijdeld, vertrok Hofland in 1946 naar Nijenrode. Het leek de oude Hofland een goed idee. Henk zelf vond het “een stom schooltje”. Hij heeft het doctoraal nooit gehaald. Wel kon hij daar de banden met zijn jeugdvriend Willem Oltmans aanhalen.
    Zijn militaire dienst volbracht hij in 1948 en in 1950 verhuisde hij naar Amsterdam.
    Op 1 mei 1953 betrad de 23-jarige Henk Hofland voor het eerst het gebouw van het Algemeen Handelsblad, de krant waar hij zijn carrière begon en in zekere zin nog altijd voortzet; het Algemeen Handelsblad fuseerde in 1970 met de Nieuwe Rotterdamse Courant en werd NRC Handelsblad. Hij begon er met een vakantiebaantje voor drie maanden op de Buitenlandredactie, maar ‘blijft hangen’. Hij werkt op de redactie onder andere samen met Hans van Mierlo en Jan Blokker.
    Voordat hij in 1968 de jongste hoofdredacteur van Nederland werd bij het Algemeen Handelsblad, leidde hij kort het zaterdagse Supplement. Na de fusie met de Nieuwe Rotterdamse Courant bleef Hofland aan als hoofdredacteur, maar raakte verzeild in een enorm conflict met de directie, waar hij in 1986 nog altijd met veel woede en frustratie op terug keek.
    Hij vertrok als hoofdredacteur, maar kwam in 1972 terug als nooit tevoren met de bundel 'Tegels Lichten, of: Ware Verhalen over de Autoriteiten in het Land van de Voldongen Feiten'. De bundel bevatte geruchtmakende essays over allerlei ‘affaires’. Hij schreef het boek uit woede en frustratie over de Nederlandse doofpotcultuur.
    Hofland begon in hetzelfde jaar zijn tweede carrière bij het NRC Handelsblad als columnist. Tot de dag van vandaag schrijft hij wekelijks drie columns voor de krant. Zaterdags publiceert hij ze onder de naam S. Montag. Sinds begin 2002 schrijft hij ook een wekelijkse column in De Groene Amsterdammer. Omdat hij niet meer gebonden was aan de redactie, kon hij gaan en staan waar hij wilde en deed dat dan ook. Vanaf de jaren ’80 verblijft Hofland twee maal per jaar langere tijd in New York. Hij reisde veel en schreef zijn stukken in de krant, daarnaast ook enkele romans: Nacht over Alicante (1982), De alibicentrale (1990), De Jupiter (1991), Het diepste punt van Nederland (1993) en Cicero Consultans (2007).
    -------------------------------
    Hoogtepunten uit het interview
    “Ik ben een laag-bij-de-gronds mens”
    Een journalistiek onderonsje, dat vat het marathoninterview van vrijdag 1 augustus 1986 goed samen. Ischa Meijer, journalist en televisiemaker, ontving H.J.A. (Henk) Hofland voor een vijf uur durend om over het vak te praten, en alles wat er bij komt kijken. Hofland kwam net terug van een langer verblijf in New York, dus op de vraag wat er in de Volkskrant staat, kan hij geen antwoord geven. In New York koopt hij elke dag de gerenommeerde New York Times en de New York Post, ”een ochtendblad van afzichtelijke signatuur”.
    Hij leest zijn kranten bij voorkeur in zo'n typisch New Yorks koffiehuisje, iets dat je in Nederland niet hebt, vanwege Drees. ”De vakbonden en de welvaartstaat en Drees, die hebben ons de das omgedaan. Die hebben de fleur uit het leven gehaald. Ik ben een ontzettend progressieve man, die zeer voor vrijheid, gelijkheid, broederschap is. Maar in ons land is zoveel fleur uit het leven gehaald door de reglementen. Wanneer ik een koffiehuis wil openen van 6 uur ’s ochtends tot 12 uur ’s nachts, heb je meteen te maken met duizenden reglementen en knorrige types van de PPR." Overigens wil hij wel met rust gelaten worden tijdens het doornemen van het nieuws: ”ik ben een contactgestoord persoon, ik wil het liefst in mn eentje zitten. Ik hou niet zo van dat gelul."
    Al in het eerste uur komt het gesprek via New York op het Rotterdam van voor het bombardement op 10 mei 1940. ”Er zijn geen wereldoorlogen overheen gegaan. Het is intact. Ik ben opgegroeid in Rotterdam, ik ken R’dam van voor de oorlog heel goed. Toen ik 7, 8 was begon ik de stad een beetje te verkennen. Je wipte dan op zo’n sleperskarren en dan zag je, achteruit rijdend, de hele stad. Als ik mijn ogen dicht doe, kan ik R’dam van voor de oorlog echt tekenen. Dat is allemaal weg, verbrand, platgegooid, vreselijk. En dan kom je in NY downtown, en daar zie je een ouderwetse, aan R’dam denkende sfeer: gevelrij, belettering, etalages, winkels, kortom, waar nu nog iets van over is, hoe heet dat, achter het Haringvliet heb je het Witte Huis en daar heb je een haventje, dat is nog een beetje oude stadssfeer."
    Meijer bewondert de voorspellende gaven van Hofland. Hij had een dag voordat Britse en Amerikaanse vliegtuigen Tripoli en Bengasi, twee vermeende terroristische bases in Libië, bombardeerden, in de krant geschreven dat het er binnenkort wel van moest komen. Zo bijzonder is dat allemaal niet, aldus Hofland: ”ik ben een laag-bij-de-gronds mens, ik interesseer me voor concrete dingen. Er is eigenlijk heel weinig verrassends in de politiek aan de gang, de mechanismen krachtens de politiek werkt zijn voorspelbaar, in hoge mate. Als je de continuïteit kent, ben je niet zo snel verbaasd als er iets gebeurd."
    Ik geloof niet in het gezeur in wandelgangen. Dat is onzin, gelul. De meeste journalisten die in de wandelgangen verkeren, gaan aan een soort beroepsdeformatie leiden, die zich uitdrukt in het feit dat ze het ontzettend belangrijk vinden, wat ze in die omgeving overkomt. Ten eerste kun je daar geen leuk stuk over schrijven, geen hond leest het, ten tweede interesseert het mij niets. Ik ben er op een gegeven ogenblik mee opgehouden. Ik vind het ook niet vervelend om een net pak aan te trekken en mooie schoenen, maar ik denk niet dat die tot de belangrijkste instrumenten van de journalist behoren.
    Aan de nieuwsvoorziening in Nederland kan Hofland zich mateloos ergeren. ”Het lijkt hier wel alsof het hele land onder de dope zit, als je naar het nieuws kijkt, denk je dat ze net tien tranquilizers achter de kiezen hebben. Word ‘es wakker! Het nieuws wordt niet alleen voorgelezen[in Amerika], maar ook een beetje verkocht. Dan zitten ze er niet als dooie harken bij, maar doen ze echt hun best om er iets van te maken. Je kunt daar natuurlijk ook doodziek van worden. Toch is het leuker, er ontbreekt die versuffing aan, die onze nieuwsvoorziening eigen is."
    Ouder worden is geen pretje voor de columnist: ”nee, het is een gruwel, een ramp. Ik voel dat het perspectief kleiner wordt, dat het opraakt. Je jaren raken op. Je moet altijd leven alsof je het eeuwig leven hebt en morgen je laatste dag kan zijn. Dat lijkt wel een soort VPRO-dagsluiting."
    51 min
  • VPRO Marathoninterview - I.A. Diepenhorst: uur 1
    Marathoninterview zoals het marathoninterview bedoeld is.
    Boven het bericht van zijn overlijden in het NRC stond de titel 'Marathonspreker'. Prof. Mr. I.A. Diepenhorst was het type gast waar de marathoninterviews voor bedoeld zijn. Welbespraakt en voer voor de geschiedenisboekjes. Zijn zinnen waren onnavolgbaar. Het leverde spannende radio op: komt deze zin, die drie minuten geleden is ingezet, wel tot een grammaticaal en rationeel goed einde? In praktisch alle gevallen wel.
    De ARP-politicus verwierf in de jaren '50 en '60 landelijke bekendheid met zijn rubriek voor de NCRV-televisie. Later werd Diepenhorst minister van Onderwijs in het kabinet-Cals en kreeg als eerste met demonstrerende studenten te maken. De oud-ARP-politicus en oud-rector magnificus van de Vrije Universiteit (aan de benaming 'VU' had Diepenhorst een hekel) was in de zomer van 1986 de gast van tv-maker Rob Klaasman. Zijn actieve politieke carrière was toen al een tijdje ten einde.
    De "begaafde huiselijke zonderling" - Diepenhorst is zijn hele leven vrijgezel geweest en heeft bij zijn moeder gewoond tot zij op 95-jarige leeftijd overleed - was in 1981, toen de drie confessionele partijen KVP, CHU en ARP in het CDA waren overgegaan, niet op de kandidatenlijst voor zijn geliefde Eerste Kamer gezet. Dat stak. Hij stierf op 88-jarige leeftijd in Zeist, waar hij zijn hele leven had gewoond.
    -----------------------------------
    Biografie I.A. Diepenhorst
    “Een begaafde, huiselijke zonderling”
    Isaac Arend Diepenhorst werd op 18 juli 1916 in Rotterdam geboren. Zijn vader G.A. Diepenhorst was Tweede Kamerlid geweest voor de Anti-revolutionaire Partij en oom P.A. had voor dezelfde partij in de Eerste Kamer gezeten. Isaac, of Iek, kwam dus uit een politiek confessioneel nest en zou dat nest nooit meer verlaten. Letterlijk: Diepenhorst woonde samen met zijn moeder in het ouderlijk huis, tot zij begin 1986 op 94-jarige leeftijd stierf. Ook in zijn studententijd in Amsterdam – Diepenhorst studeerde theologie en rechten – woonde hij bij familie in, wat hem naar eigen zeggen in de ogen van anderen een “begaafde, huiselijke zonderling” maakte. Wellicht zorgde het er wel voor dat hij in 1945 al op 29-jarige leeftijd hoogleraar strafrecht werd aan de Vrije Universiteit.
    In 1952 kwam Diepenhorst, die de koosnaam Iekje had toebedeeld gekregen, voor de ARP in de Eerste Kamer. Daar viel hij direct op door zijn uiterst verzorgde taalgebruik. Kort daarna kreeg hij een rubriek, Volk en Staat, op de NCRV-radio. Het maakte hem buitengewoon populair in protestantse kringen snel populair. Met zijn sonore stem en zijn prachtige, ingewikkelde zinsconstructies vulde hij wekelijks de goed beluisterde rubriek en hij ontpopte zich als een retorisch fenomeen. Alledaagse woorden werden vervangen door een deftigere variant: ‘meteen’ werd ‘aanstonds’, ‘ontsporingen’ werd ‘derailleringen’. Later leidde hij een tv-forum van de NCRV, waarin zijn mededeling “aan mijn linkerzijde, voor de kijker rechts” een gevleugelde uitspraak werd.
    Diepenhorst was tot twee keer toe rector magnificus van de Vrije Universiteit. Dat was in de periode 1960-1961 en 1972-1976, voor en na de roerige jaren ’60. Over de studentensitt-ins had Diepenhorst in het interview het volgende te melden: “u hebt in die tijd gehad, wat een poosje ook beslist voor de toehoorders iets nieuws betekende, die zogenaamde studentensitt-ins, die vrije debatten, met drie à vier vooraanstaanden op het podium en dan konden ze vanuit de zaal beginnen. Als ze daar gepast gebruik van maakten en niet domweg begonnen te beledigen, maar scherp bleven, dan was het werkelijk uiterst levendig, het was spannend, het was afwisselend.”
    Diepenhorst werd in 1965 minister van Onderwijs in het kabinet-Cals. Toen het kabinet een jaar later in de Nacht van Schmelzer viel, bleef hij die functie in het interimkabinet-Zijlstra bekleden. Hij was de eerste minister van Onderwijs die met studentenprotesten werd geconfronteerd, zij het dat ze in zijn tijd nog redelijk zeldzaam waren. De bom barstte in de volgende kabinetsperiode, onder minister Veringa. Na zijn ministerschap zat Diepenhorst 4 jaar in de Tweede Kamer. Hij zag het niveau van spreken daar met lede ogen aan. Politici als Van Agt en Wiegel bewonderde Diepenhorst vanwege hun redenaarskunsten.
    In de Eerste Kamer voelde Diepenhorst zich meer op zijn gemak, hij achtte het belang van het orgaan dan ook groot. Prof. Mr. I.A. Diepenhorst bekleedde naast zijn politieke ook veel andere maatschappelijke functies. Hij was van 1954 tot 1989 voorzitter van de vereniging voor blinden, slechtzienden en meervoudig gehandicapten Bartimeus, hij was van 1961 tot 1989 voorzitter van de Interkerkelijke Commissie voor de Geestelijke Verzorging in de Inrichtingen van Justitie, van 1969 tot 1986 voorzitter van de Onderwijsraad, het adviesorgaan van de minister van Onderwijs. Daarnaast was hij bijvoorbeeld nog voorzitter van de Vereniging van Reclasseringsinstellingen, lid van verscheidene kerkelijke deputaatschappen, bestuursvoorzitter Stichting Academisch Ziekenhuis te Utrecht en voorzitter Stichting Vrienden van de Portugees Israëlitische Synagoge.
    Na het samengaan van de KVP, de CHU en de ARP in het CDA in 1980, waar Diepenhorst overigens een groot voorstander van was, werd hij tot zijn grote teleurstelling niet op de kandidatenlijst voor de Eerste Kamer gezet. Daarmee kwam aan zijn politieke loopbaan een voor hem onverwacht einde. Diepenhorst is altijd in Zeist blijven wonen. Daar stierf hij op 88-jarige leeftijd, drie weken na zijn jongere en enige broer A.I. Diepenhorst, waarvan hij “zielsveel hield.”
    ---------------------------------
    Hoogtepunten uit het interview
    “Ik ben benieuwd of er in Nederland één hond is die naar dit interview luistert”
    Wie van eindeloze zinnen houdt, die lijken te verzanden en vast te lopen in evenzo oneindige bijzinnen, maar die door het ongekende retorische talent van hem die ze uitspreekt toch altijd weer op hun pootjes tercht komen, die kan zijn hart ophalen aan het marathoninterview dat Rob Klaasman op 25 juli 1986, op een druilerige zomermorgen, hield met Prof. Mr. I.A. Diepenhorst, mannenbroeder. Zelf vond hij niet dat je aan het begin van een zin te lang na moest denken over hoe je het einde zou bereiken: “men weet niet altijd wat men zegt, men hoopt alleen dat het aankomt. Dat van die ingewikkelde volzinnen, ik denk dat het wat overdreven wordt. Het is dikwijls ook een teken van zwakte. Dat het helemaal niet zo is, dat als men de zaken ingewikkelder voorstelt in volzinnen, dat daardoor het waarheidsgehalte toeneemt.”
    Klaasman vraagt de oud-minister van Onderwijs naar zijn beweegredenen om mee te doen aan het marathoninterview. Veel van zijn oud-collegae hebben het immers niet aangedurfd: “Heel eenvoudig, men wil iets meemaken, dit is mijn kans anderen te dwingen naar mij te luisteren. Ik ben heel benieuwd of er in Nederland één hond is die naar dit interview luistert. Ik zie het vooral al seen grap.”
    Diepenhorst voelde zich fit, maar had alleen last van een hartnekkige riebelhoest, die het noodzakelijk maakte in elke pauze een “gorgeldrank” met kamille te nemen, zodat zijn stem het niet zou begeven. “Ik had gisteren überhaupt geen stem, en nu heb ik een onzeker gevoel. Ik probeer in de pauze steeds mijn stem op peil te houden. Vanochtend heb ik op het punt gestaan om naar Hilversum te bellen en te zeggen: ik kom niet.” Een luisteraar belt later nog een tip door, opgedroogde salie met kokend water. Diepenhorst: “Ik wacht rustig af.”
    De gewezen forumleider van de NCRV was een groot spreker en vond dat elke publieke figuur zich in de kunst van het spreken moest bekwamen. Helaas kwam hij in de praktijk weinig voorbeelden van oratorisch talent tegen: “Anders dan in het Engelse parlement, wordt in het Nederlandse parlement niet zo gehecht aan de pakkende voordracht, het is nogal eens een versaaide vertoning. Er is te weinig aandacht voor de uitwendige vorm.” Ook met de vergaderstijl van de Tweede Kamer is Diepenhorst niet erg ingenomen, er wordt van ‘s ochtends vroeg tot ‘s avonds laat vergaderd, alle kleine partijtjes moeten ook aan het woord: “Met spreektijdbekorting kan heel wat bereikt worden.” Wat hem wel kon bekoren waren de “zogenaamde studentensitt-ins, die vrije debatten, met drie à vier vooraanstaanden op het podium en dan konden ze vanuit de zaal beginnen. Als ze daar gepast gebruik van maakten en niet domweg begonnen te beledigen, maar scherp bleven, dan was het werkelijk uiterst levendig, het was spannend, het was afwisselend. Het is wat anders als men het spreken onmogelijk gaat maken: honen, sissen, lauterbauwen. Dan is het vrije woord eruit.”
    De “begaafde, huiselijke zonderling” – een typering die Diepenhorst zichzelf gaf – heeft zijn hele leven in zijn ouderlijk huis gewoond. Als Rob Klaasman opmerkt dat Diepenhorst dat hij met zijn moeder samenwoont, moet die hem corrigeren: “Ik denk dat de gegevens een klein beetje achterlopen. Mijn moeder is begin dit jaar overleden. Die is op 14 dagen na 95 geworden”. Klaasman vond dat toch wel ongewoon. “Ik denk dat het meer voorkomt dan in de regel gedacht wordt. Het is gewoon zo gegaan. Men neemt het leven zoals het is Er zaten voor mij zeer aantrekkelijke kanten aan.” Klaasman wil daarna weten of het niet gemakszucht is geweest die hem heeft belet een gezin te stichten. “De stelling is nog verdedigbaar dat er twee voor nodig zijn, men moet ook nog tegen de geschikte aan lopen en dan is het nog zo dat de geschikte moet willen.” “Maar vroeger was het toch zo dat de man de vrouw gewoon nam?” vraagt Klaasman. “Het is mij nooit zo opgevallen, misschien lag het initiatief iets meer bij de man, maar ik heb niet de impressie gehad dat de dames er werkelijk met de haren bijgesleept moesten worden.”
    De laatste minuut van het interview wordt gevuld met het antwoord op de vraag hoe Diepenhorst herinnerd zou willen worden. “Ik denk dat als men van mij zou zeggen: alles bij elkaar genomen een geschikte vent, die het goed meende en die werkelijk met sommige dingen in zijn leven ernst maakte. Meer begeer ik niet.”
    ---------------------------------
    De interviewer
    Rob Klaasman
    Prof. I.A. Diepenhorst zat op 25 juli 1986 tegenover Rob Klaasman. De tv-programmamaker overleed op 13 december 1988 op 44-jarige leeftijd na een langdurig ziekbed. Voor de VPRO maakte hij onder andere de roemruchte programma’s ‘Het gat van Nederland’, ‘Berichten uit de samenleving’, ‘Hollands Spoor’, ‘Machiavelli’ en ‘Diogenes’. Kees Fens schreef onder zijn pseudoniem A.L. Boom in De Tijd naar aanleiding van Klaasmans overlijden: “hij [Klaasman] heeft mij televisie leren lezen. En dat heeft hij natuurlijk bij tienduizenden uitgericht. Wij zijn onze ogen gaan wantrouwen. Er zijn schrijvers, dichters, schilders die met hun middelen hetzelfde uitrichten. Klaasman was een kunstenaar.”
    Ook met politici kon Klaasman in zijn werk goed omgaan. Ad ’s-Gravesande had Klaasman in het begin van de jaren zeventig naar de VPRO gehaald. Hij zei over Klaasman na diens overlijden: “Voor Hollands Spoor heeft Klaasman prachtige interviews gemaakt met Van Agt en Den Uyl. En Frans Andriessen werd, nadat het CDA de verkiezingen verloor, in bed gefilmd.Hij ging op een goede, nietsontziende manier te werk. Hij had een briljante techniek om mensen los te weken van wat ze het liefst zouden willen zeggen.” Dat kunstje vertoonde Klaasman ook op de radio, in het marathoninterview met ‘Oom Iek’.
    52 min
  • Het marathoninterview: I.A. Diepenhorst - uur 5 - (25 juli 1986)
    Een marathoninterview waar een marathoninterview voor bedoeld is. Boven het bericht van zijn overlijden in het NRC stond de titel 'Marathonspreker'. Prof. Mr. I.A. Diepenhorst was het type gast waar de marathoninterviews voor bedoeld zijn. Welbespraakt en voer voor de geschiedenisboekjes. Zijn zinnen waren onnavolgbaar. Het leverde spannende radio op: komt deze zin, die drie minuten geleden is ingezet, wel tot een grammaticaal en rationeel goed einde? In praktisch alle gevallen wel. De ARP-politicus verwierf in de jaren '50 en '60 landelijke bekendheid met zijn rubriek voor de NCRV-televisie. Later werd Diepenhorst minister van Onderwijs in het kabinet-Cals en kreeg als eerste met demonstrerende studenten te maken. De oud-ARP-politicus en oud-rector magnificus van de Vrije Universiteit (aan de benaming 'VU' had Diepenhorst een hekel) was in de zomer van 1986 de gast van tv-maker Rob Klaasman. Zijn actieve politieke carrière was toen al een tijdje ten einde. De "begaafde huiselijke zonderling" - Diepenhorst is zijn hele leven vrijgezel geweest en heeft bij zijn moeder gewoond tot zij op 95-jarige leeftijd overleed - was in 1981, toen de drie confessionele partijen KVP, CHU en ARP in het CDA waren overgegaan, niet op de kandidatenlijst voor zijn geliefde Eerste Kamer gezet. Dat stak. Hij stierf op 88-jarige leeftijd in Zeist, waar hij zijn hele leven had gewoond.
    1 hr
  • Het marathoninterview: I.A. Diepenhorst - uur 4 - (25 juli 1986)
    Een marathoninterview waar een marathoninterview voor bedoeld is. Boven het bericht van zijn overlijden in het NRC stond de titel 'Marathonspreker'. Prof. Mr. I.A. Diepenhorst was het type gast waar de marathoninterviews voor bedoeld zijn. Welbespraakt en voer voor de geschiedenisboekjes. Zijn zinnen waren onnavolgbaar. Het leverde spannende radio op: komt deze zin, die drie minuten geleden is ingezet, wel tot een grammaticaal en rationeel goed einde? In praktisch alle gevallen wel. De ARP-politicus verwierf in de jaren '50 en '60 landelijke bekendheid met zijn rubriek voor de NCRV-televisie. Later werd Diepenhorst minister van Onderwijs in het kabinet-Cals en kreeg als eerste met demonstrerende studenten te maken. De oud-ARP-politicus en oud-rector magnificus van de Vrije Universiteit (aan de benaming 'VU' had Diepenhorst een hekel) was in de zomer van 1986 de gast van tv-maker Rob Klaasman. Zijn actieve politieke carrière was toen al een tijdje ten einde. De "begaafde huiselijke zonderling" - Diepenhorst is zijn hele leven vrijgezel geweest en heeft bij zijn moeder gewoond tot zij op 95-jarige leeftijd overleed - was in 1981, toen de drie confessionele partijen KVP, CHU en ARP in het CDA waren overgegaan, niet op de kandidatenlijst voor zijn geliefde Eerste Kamer gezet. Dat stak. Hij stierf op 88-jarige leeftijd in Zeist, waar hij zijn hele leven had gewoond.
    1 hr