Het Marathoninterview

Het Marathoninterview

By NPO Luister / VPROSociety & Culture
Download on the App Store

All Het Marathoninterview episodes

  • VPRO Marathoninterview - Hugo Claus: uur 2
    Toen Hugo Claus op dinsdag 15 juli 1986 bij journalist en landgenoot Johan Anthierens aanschoof voor een interview van vijf uur, bevond hij zich op het toppunt van zijn roem. Zijn magnum opus, Het verdriet van België, was drie jaar eerder uitgekomen en had een aardverschuiving in de literaire wereld veroorzaakt. In de zomer van 1986 was al bekend dat hij er in november van hetzelfde jaar uit handen van koningin Beatrix de Prijs der Nederlandse Letteren voor zou krijgen, de belangrijkste literatuurprijs voor het Nederlandse taalgebied. Claus' werk kan - net als de veelzijdige schrijver, schilder, dichter en regisseur - niet onder één noemer gebracht worden, maar terugkerende thema's zijn de verhouding tot zijn ouders en Vlaanderen in en kort na de oorlog. Hugo Claus is een productief schrijver: zijn lijst van publicaties - boeken, essays, operalibretto's, gedichten, verhalen, filmscenario's en toneelstukken - is schier oneindig. Hoewel niet al zijn werken als pareltjes worden beschouwd is ook zijn prijzenlijst indrukwekkend. Hij is de meest bekroonde Nederlandse auteur en wordt al jaren genoemd als kandidaat voor een Nobelprijs voor de Literatuur.
    ------------------------------
    Biografie Hugo Claus
    Een langbloeier
    De meest bekroonde schrijver van het Nederlands taalgebied en literaire superster Hugo Claus was op vrijdag 18 juli 1986 de derde marathoninterview-gast. Hugo Maurice Julien Claus werd op 5 april 1929 geboren uit het huwelijk van drukker Jozef Claus en Germaine Vanderlinden. Hij was hun eerste zoon, er zouden er nog drie volgen. Bij de geboorte van Odo, nummer twee, werd Hugo naar de nonnen gebracht, waar hij tot zijn elfde bleef. Het verblijf in de nonnenpensionaat vormde een belangrijk thema in Het Verdriet van België, zijn magnum opus dat in 1983 verscheen en een hype veroorzaakte. Claus heeft heel wat (kost)scholen versleten voordat hij in 1946 het ouderlijke huis voor altijd de rug toekeerde.
    Hij ging in Sint-Martens-Leerne wonen en volgde beeldhouwles aan de Academie voor de Schone Kunsten in Gent. In 1947 verscheen zijn eerste dichtbundel Kleine Reeks, maar hij moest zijn brood vooral met seizoensarbeid in een Noord-Franse suikerfabriek verdienen. Het eerste grote succes als schrijver kwam na de publicatie van zijn eerste roman De Metsiers (aanvankelijk De Eendenjacht genaamd) in 1950. Claus schreef het boek in één maand (vanwege een weddenschap) en won er meteen een prijs mee: de Leo J. Krijnprijs. Hoewel zijn talent meteen werd onderkend, hadden veel mensen in het keurige, katholieke België problemen met de thematiek van het boek: incest en inteelt.
    Van 1950 tot 1953 woonde Claus in Parijs. Daar ontmoette hij Elly Overzier, dochter van een Nederlandse reder, waar hij zijn leven tot 1964 mee zou delen. Uit het huwelijk tussen de ‘literaire wonderknaap’ en ‘het mooiste meisje van Vlaanderen’ werd in 1963 zoon Thomas Pieter Achilles geboren. In Parijs deed hij nog een hoop andere kennissen op. Hij kwam in contact met Antonin Artaud, die Claus zeer heeft beïnvloed met zijn surrealistische toneelstukken. Ook leerde hij daar de leden van de Cobra-beweging kennen en dichters als Remco Kampert, Simon Vinkenoog en Rudy Kousbroek.
    Claus woonde in deze periode achtereenvolgens in Parijs, Italië (Elly speelde daar in films van Alberto Lattuada en Luigi Malerba) en Gent. Met de romans De Hondsdagen (1953), De Koele Minnaar (1956) het toneelstuk Een Bruid in de Morgen (1955) vestigde hij zijn naam als auteur definitief. Dat wil echter niet zeggen dat Claus overal waar hij ging juichende massa’s aantrof. Na zijn reis door de Verenigde Staten en Mexico in 1960 en ‘61 werd hij door een rechtbank in Vlaanderen tot vier maanden gevangenisstraf veroordeeld, omdat zijn toneelstuk Masscheroen in strijd was met de openbare zeden. Het publiek protesteerde echter tegen het vonnis, waardoor de straf in een voorwaardelijke gevangenisstraf en een boete werd omgezet.
    Zijn relatie met de Nederlandse actrice Kitty Courbois noodde hem in 1970 naar Amsterdam. De relatie hield een jaar stand, maar het leverde wel een nieuw boek op: Het jaar van de Kreeft. De volgende dame aan zijn zijde was wederom een Nederlandse, en niet de minste. Silvia Kristel vertolkte in 1973 de titelrol in Emmanuelle, een reeks Franse erotische films. Van 1974 tot 1978 waren de twee bij elkaar. In 1975 kwam hun zoon Arthur ter wereld. Daarna ontwikkelde de relatie zich tot een vriendschapsverhouding, aldus Kristel.
    Claus keerde terug naar Gent, waar hij vervolgens de deur plat liep in de Hotsy Totsy Club, een jazzcafé dat door zijn broer Guido werd uitgebaat. Zijn tweede huwelijk werd in 1993 met Veerle de Wit gesloten. Met haar is hij tot op de dag van vandaag getrouwd. Ondertussen wijdde Claus zich ook aan de het maken van films. Hij regisseerde in 1983 De Leeuw van Vlaanderen, een middeleeuws epos over de opstand van Vlaanderen tegen de Fransen. Het project zou eerst een meerdelige serie worden, maar werd, tot Claus’ grote woede en frustratie tot een film van 1 uur en 40 minuten geknipt.
    Het schrijven ging in de zomer van 1986 moeizaam, omdat hij van notities was beroofd die hij gedurende 6 à 7 jaar voor een nieuw, groot boek had opgetekend. Dat boek is dan ook nooit geschreven. Mogelijk was de opening in 1996 van het Studie- en Documentatiecentrum Hugo Claus aan de Universiteit Antwerpen een pleister op de wonden. Het centrum wil de studie van het werk van Claus bevorderen.
    De laatste jaren wordt de bejaarde schrijver overal gevierd met bloemlezingen en tentoonstellingen. Vooral rond zijn 65e, 70e en 75e verjaardag waren er in België en Nederland overal allerlei activiteiten georganiseerd om Claus te eren. Ook zijn schilderkunst wordt steeds vaker geëxposeerd. De laatste jaren lijkt Claus’ onuitputtelijke inspiratie voor het schrijven van nieuwe boeken en gedichten een beetje opgedroogd. Sinds 2004 is er geen nieuw werk aan zijn oeuvre toegevoegd.
    Op 19 maart 2008 werd bekend dat Hugo Claus was overleden. Omdat twee jaar eerder Alzheimer bij hem was geconstateerd, heeft hij bepaald zelf het tijdstip van overlijden te beslissen. Wanneer zijn geest echt begon af te takelen, wilde hij niet meer verder leven. Die beslissing zorgde voor een vernieuwde discussie over euthanasie in Belgie.
    -----------------------------
    Hoogtepunten uit het interview
    “Ik kan niet spreken, ik stotter, ik hakkel, mijn zinsconstructies zijn uiterst lamentabel”
    Hugo Claus had zich goed voorbereid op zijn marathoninterview van 15 juli 1986. Aan journalist en landgenoot Johan Anthierens meldt hij dat hij de avond ervoor goed gedineerd heeft. Maar hij begrijpt niet waarom hij gevraagd is voor een vijf uur durend interview, want “ik kan niet spreken, ik ben geen politicoloog, ik weet van de natuur heel weinig, over dieren heb ik ook niets te vertellen, dus ik ben uiterst benieuwd wat u van plan bent.” “U schrijft zo af en toe een boek, daar kunnen we het over hebben”, riposteerde Anthierens.
    De interviewer gaat meteen over op de Grote Prijs der Nederlanden, die Claus een paar maanden later uit handen van koningin Beatrix zal ontvangen. “Ik wil niet schamper doen over een mooie prijs, maar ik merk aan mijn bloedstroom niet dat ik juich van blijdschap over het winnen. Ik lig er niet wakker van. Ja, die prijs komt natuurlijk te laat.” Wel is Claus schamper over de opzet die Anthierens voor het interview bedacht had, waarin die pijn van het zijn rijkelijk aan bod moet komen: “De pijn van het zijn, daar ben ik al 57 jaar mee bezig, ik heb geen schaduw van een muizenkloot van zin in de pijn van het zijn kunnen ontdekken.”
    Anthierens is erg onder de indruk van de omvang van Claus’ oeuvre, maar ook dat ziet de auteur anders: “Vijf amechtige versjes in een nobele, voor de elite geschreven chique uitgave, dat is dan een boek. Dat beschouwt men als brokstukken van een oeuvre.” Of Hugo Claus blij is dat er ook boeken over hem geschreven zijn, kan hij kort zijn. “Ik werk niet mee aan thesissen. Waar ik wel een heilig geduld voor heb, zijn mensen die mij hun manuscript toesturen. Die kijk ik allemaal wel na. Ik vind dat erbij horen, als mensen iets van hun eigen leven willen verkankeren door er een boek over te schrijven. Ik verander dan hier en daar een adjectief en stuur het terug met een leuke brief.”
    Na Het Verdriet van België is Claus meer dan ooit tevoren een literaire superstar, volgens Anthierens, maar ook nog altijd onbegrepen met een grote O. “Ja, de dichter hoort per definitie onbegrepen te worden. Men gaat voorbij aan de reële betekenis van de meeste goede boeken. Maar dat hoort erbij, zoals ook mijn klacht daarover erbij hoort.” Claus is niet van mening, anders dan Anthierens, dat hij veel kennis bezit: “Ik heb geen kennis, ik verzamel materiaal. Ik ben alleen ietske minder lui dan mijn confraters. Ik hoor over schrijvers die op vakantie gaan naar een of ander eiland, Venetië, weet ik veel. Dat is mij vreemd”. “Ze willen waarschijnlijk cultuur opsnuiven”, probeert Anthierens nog. “Nee, ze willen gewoon met hun kont in het zand zitten.”
    Over de onderbreking van het nieuws elk heel uur is Claus niet te spreken: “Bij een marathon spreek je zonder interruptie. Jij vindt het gesprek te rustig en nu ga je azijnachtige vragen stellen, omdat ons de gelegenheid voor reflectie is geboden.” Anthierens weet Claus een paar uur later niet te vermurwen om in de fauteuils te gaan zitten: “een zeker oncomfort nodigt mij uit, maar zodra ik daar ga zitten, ga ik een tukje doen.”
    Tot slot komt Anthierens op het roemruchte liefdesleven van Claus. Of koningin Beatrix ook in de smaak valt, is de vraag: “is het niet zo dat er iets wonderlijks kan gebeuren op de dag van de uitreiking van de Grote Prijs der Nederlandse Letteren? Iets goudscheppends voor de familiebladen?” “Zelfs al zou ik dat durven hopen, dan zou ik die hoop niet uitspreken.”
    -----------------------------
    De interviewer:
    Johan Anthierens een innemende dwarsligger.
    De Vlaamse journalist, publicist en schrijver Johan Antierens is in 2000 op 62-jarige leeftijd overleden. In de jaren zeventig werd hij bekend door zijn kroniek Ooggetuige in het weekblad Knack. Hij werd vanwege zijn scherpe en satirische uitspraken en geschriften tot het enfant terrible van Vlaanderen gebombardeerd. In Nederland verwierf hij bekendheid als rebelse commentator van België.
    54 min
  • VPRO Marathoninterview - Hugo Claus: uur 5
    Toen Hugo Claus op dinsdag 15 juli 1986 bij journalist en landgenoot Johan Anthierens aanschoof voor een interview van vijf uur, bevond hij zich op het toppunt van zijn roem. Zijn magnum opus, Het verdriet van België, was drie jaar eerder uitgekomen en had een aardverschuiving in de literaire wereld veroorzaakt. In de zomer van 1986 was al bekend dat hij er in november van hetzelfde jaar uit handen van koningin Beatrix de Prijs der Nederlandse Letteren voor zou krijgen, de belangrijkste literatuurprijs voor het Nederlandse taalgebied. Claus' werk kan - net als de veelzijdige schrijver, schilder, dichter en regisseur - niet onder één noemer gebracht worden, maar terugkerende thema's zijn de verhouding tot zijn ouders en Vlaanderen in en kort na de oorlog. Hugo Claus is een productief schrijver: zijn lijst van publicaties - boeken, essays, operalibretto's, gedichten, verhalen, filmscenario's en toneelstukken - is schier oneindig. Hoewel niet al zijn werken als pareltjes worden beschouwd is ook zijn prijzenlijst indrukwekkend. Hij is de meest bekroonde Nederlandse auteur en wordt al jaren genoemd als kandidaat voor een Nobelprijs voor de Literatuur.
    ------------------------------
    Biografie Hugo Claus
    Een langbloeier
    De meest bekroonde schrijver van het Nederlands taalgebied en literaire superster Hugo Claus was op vrijdag 18 juli 1986 de derde marathoninterview-gast. Hugo Maurice Julien Claus werd op 5 april 1929 geboren uit het huwelijk van drukker Jozef Claus en Germaine Vanderlinden. Hij was hun eerste zoon, er zouden er nog drie volgen. Bij de geboorte van Odo, nummer twee, werd Hugo naar de nonnen gebracht, waar hij tot zijn elfde bleef. Het verblijf in de nonnenpensionaat vormde een belangrijk thema in Het Verdriet van België, zijn magnum opus dat in 1983 verscheen en een hype veroorzaakte. Claus heeft heel wat (kost)scholen versleten voordat hij in 1946 het ouderlijke huis voor altijd de rug toekeerde.
    Hij ging in Sint-Martens-Leerne wonen en volgde beeldhouwles aan de Academie voor de Schone Kunsten in Gent. In 1947 verscheen zijn eerste dichtbundel Kleine Reeks, maar hij moest zijn brood vooral met seizoensarbeid in een Noord-Franse suikerfabriek verdienen. Het eerste grote succes als schrijver kwam na de publicatie van zijn eerste roman De Metsiers (aanvankelijk De Eendenjacht genaamd) in 1950. Claus schreef het boek in één maand (vanwege een weddenschap) en won er meteen een prijs mee: de Leo J. Krijnprijs. Hoewel zijn talent meteen werd onderkend, hadden veel mensen in het keurige, katholieke België problemen met de thematiek van het boek: incest en inteelt.
    Van 1950 tot 1953 woonde Claus in Parijs. Daar ontmoette hij Elly Overzier, dochter van een Nederlandse reder, waar hij zijn leven tot 1964 mee zou delen. Uit het huwelijk tussen de ‘literaire wonderknaap’ en ‘het mooiste meisje van Vlaanderen’ werd in 1963 zoon Thomas Pieter Achilles geboren. In Parijs deed hij nog een hoop andere kennissen op. Hij kwam in contact met Antonin Artaud, die Claus zeer heeft beïnvloed met zijn surrealistische toneelstukken. Ook leerde hij daar de leden van de Cobra-beweging kennen en dichters als Remco Kampert, Simon Vinkenoog en Rudy Kousbroek.
    Claus woonde in deze periode achtereenvolgens in Parijs, Italië (Elly speelde daar in films van Alberto Lattuada en Luigi Malerba) en Gent. Met de romans De Hondsdagen (1953), De Koele Minnaar (1956) het toneelstuk Een Bruid in de Morgen (1955) vestigde hij zijn naam als auteur definitief. Dat wil echter niet zeggen dat Claus overal waar hij ging juichende massa’s aantrof. Na zijn reis door de Verenigde Staten en Mexico in 1960 en ‘61 werd hij door een rechtbank in Vlaanderen tot vier maanden gevangenisstraf veroordeeld, omdat zijn toneelstuk Masscheroen in strijd was met de openbare zeden. Het publiek protesteerde echter tegen het vonnis, waardoor de straf in een voorwaardelijke gevangenisstraf en een boete werd omgezet.
    Zijn relatie met de Nederlandse actrice Kitty Courbois noodde hem in 1970 naar Amsterdam. De relatie hield een jaar stand, maar het leverde wel een nieuw boek op: Het jaar van de Kreeft. De volgende dame aan zijn zijde was wederom een Nederlandse, en niet de minste. Silvia Kristel vertolkte in 1973 de titelrol in Emmanuelle, een reeks Franse erotische films. Van 1974 tot 1978 waren de twee bij elkaar. In 1975 kwam hun zoon Arthur ter wereld. Daarna ontwikkelde de relatie zich tot een vriendschapsverhouding, aldus Kristel.
    Claus keerde terug naar Gent, waar hij vervolgens de deur plat liep in de Hotsy Totsy Club, een jazzcafé dat door zijn broer Guido werd uitgebaat. Zijn tweede huwelijk werd in 1993 met Veerle de Wit gesloten. Met haar is hij tot op de dag van vandaag getrouwd. Ondertussen wijdde Claus zich ook aan de het maken van films. Hij regisseerde in 1983 De Leeuw van Vlaanderen, een middeleeuws epos over de opstand van Vlaanderen tegen de Fransen. Het project zou eerst een meerdelige serie worden, maar werd, tot Claus’ grote woede en frustratie tot een film van 1 uur en 40 minuten geknipt.
    Het schrijven ging in de zomer van 1986 moeizaam, omdat hij van notities was beroofd die hij gedurende 6 à 7 jaar voor een nieuw, groot boek had opgetekend. Dat boek is dan ook nooit geschreven. Mogelijk was de opening in 1996 van het Studie- en Documentatiecentrum Hugo Claus aan de Universiteit Antwerpen een pleister op de wonden. Het centrum wil de studie van het werk van Claus bevorderen.
    De laatste jaren wordt de bejaarde schrijver overal gevierd met bloemlezingen en tentoonstellingen. Vooral rond zijn 65e, 70e en 75e verjaardag waren er in België en Nederland overal allerlei activiteiten georganiseerd om Claus te eren. Ook zijn schilderkunst wordt steeds vaker geëxposeerd. De laatste jaren lijkt Claus’ onuitputtelijke inspiratie voor het schrijven van nieuwe boeken en gedichten een beetje opgedroogd. Sinds 2004 is er geen nieuw werk aan zijn oeuvre toegevoegd.
    Op 19 maart 2008 werd bekend dat Hugo Claus was overleden. Omdat twee jaar eerder Alzheimer bij hem was geconstateerd, heeft hij bepaald zelf het tijdstip van overlijden te beslissen. Wanneer zijn geest echt begon af te takelen, wilde hij niet meer verder leven. Die beslissing zorgde voor een vernieuwde discussie over euthanasie in Belgie.
    -----------------------------
    Hoogtepunten uit het interview
    “Ik kan niet spreken, ik stotter, ik hakkel, mijn zinsconstructies zijn uiterst lamentabel”
    Hugo Claus had zich goed voorbereid op zijn marathoninterview van 15 juli 1986. Aan journalist en landgenoot Johan Anthierens meldt hij dat hij de avond ervoor goed gedineerd heeft. Maar hij begrijpt niet waarom hij gevraagd is voor een vijf uur durend interview, want “ik kan niet spreken, ik ben geen politicoloog, ik weet van de natuur heel weinig, over dieren heb ik ook niets te vertellen, dus ik ben uiterst benieuwd wat u van plan bent.” “U schrijft zo af en toe een boek, daar kunnen we het over hebben”, riposteerde Anthierens.
    De interviewer gaat meteen over op de Grote Prijs der Nederlanden, die Claus een paar maanden later uit handen van koningin Beatrix zal ontvangen. “Ik wil niet schamper doen over een mooie prijs, maar ik merk aan mijn bloedstroom niet dat ik juich van blijdschap over het winnen. Ik lig er niet wakker van. Ja, die prijs komt natuurlijk te laat.” Wel is Claus schamper over de opzet die Anthierens voor het interview bedacht had, waarin die pijn van het zijn rijkelijk aan bod moet komen: “De pijn van het zijn, daar ben ik al 57 jaar mee bezig, ik heb geen schaduw van een muizenkloot van zin in de pijn van het zijn kunnen ontdekken.”
    Anthierens is erg onder de indruk van de omvang van Claus’ oeuvre, maar ook dat ziet de auteur anders: “Vijf amechtige versjes in een nobele, voor de elite geschreven chique uitgave, dat is dan een boek. Dat beschouwt men als brokstukken van een oeuvre.” Of Hugo Claus blij is dat er ook boeken over hem geschreven zijn, kan hij kort zijn. “Ik werk niet mee aan thesissen. Waar ik wel een heilig geduld voor heb, zijn mensen die mij hun manuscript toesturen. Die kijk ik allemaal wel na. Ik vind dat erbij horen, als mensen iets van hun eigen leven willen verkankeren door er een boek over te schrijven. Ik verander dan hier en daar een adjectief en stuur het terug met een leuke brief.”
    Na Het Verdriet van België is Claus meer dan ooit tevoren een literaire superstar, volgens Anthierens, maar ook nog altijd onbegrepen met een grote O. “Ja, de dichter hoort per definitie onbegrepen te worden. Men gaat voorbij aan de reële betekenis van de meeste goede boeken. Maar dat hoort erbij, zoals ook mijn klacht daarover erbij hoort.” Claus is niet van mening, anders dan Anthierens, dat hij veel kennis bezit: “Ik heb geen kennis, ik verzamel materiaal. Ik ben alleen ietske minder lui dan mijn confraters. Ik hoor over schrijvers die op vakantie gaan naar een of ander eiland, Venetië, weet ik veel. Dat is mij vreemd”. “Ze willen waarschijnlijk cultuur opsnuiven”, probeert Anthierens nog. “Nee, ze willen gewoon met hun kont in het zand zitten.”
    Over de onderbreking van het nieuws elk heel uur is Claus niet te spreken: “Bij een marathon spreek je zonder interruptie. Jij vindt het gesprek te rustig en nu ga je azijnachtige vragen stellen, omdat ons de gelegenheid voor reflectie is geboden.” Anthierens weet Claus een paar uur later niet te vermurwen om in de fauteuils te gaan zitten: “een zeker oncomfort nodigt mij uit, maar zodra ik daar ga zitten, ga ik een tukje doen.”
    Tot slot komt Anthierens op het roemruchte liefdesleven van Claus. Of koningin Beatrix ook in de smaak valt, is de vraag: “is het niet zo dat er iets wonderlijks kan gebeuren op de dag van de uitreiking van de Grote Prijs der Nederlandse Letteren? Iets goudscheppends voor de familiebladen?” “Zelfs al zou ik dat durven hopen, dan zou ik die hoop niet uitspreken.”
    -----------------------------
    De interviewer:
    Johan Anthierens een innemende dwarsligger.
    De Vlaamse journalist, publicist en schrijver Johan Antierens is in 2000 op 62-jarige leeftijd overleden. In de jaren zeventig werd hij bekend door zijn kroniek Ooggetuige in het weekblad Knack. Hij werd vanwege zijn scherpe en satirische uitspraken en geschriften tot het enfant terrible van Vlaanderen gebombardeerd. In Nederland verwierf hij bekendheid als rebelse commentator van België.
    52 min
  • VPRO Marathoninterview - Hugo Claus: uur 4
    Toen Hugo Claus op dinsdag 15 juli 1986 bij journalist en landgenoot Johan Anthierens aanschoof voor een interview van vijf uur, bevond hij zich op het toppunt van zijn roem. Zijn magnum opus, Het verdriet van België, was drie jaar eerder uitgekomen en had een aardverschuiving in de literaire wereld veroorzaakt. In de zomer van 1986 was al bekend dat hij er in november van hetzelfde jaar uit handen van koningin Beatrix de Prijs der Nederlandse Letteren voor zou krijgen, de belangrijkste literatuurprijs voor het Nederlandse taalgebied. Claus' werk kan - net als de veelzijdige schrijver, schilder, dichter en regisseur - niet onder één noemer gebracht worden, maar terugkerende thema's zijn de verhouding tot zijn ouders en Vlaanderen in en kort na de oorlog. Hugo Claus is een productief schrijver: zijn lijst van publicaties - boeken, essays, operalibretto's, gedichten, verhalen, filmscenario's en toneelstukken - is schier oneindig. Hoewel niet al zijn werken als pareltjes worden beschouwd is ook zijn prijzenlijst indrukwekkend. Hij is de meest bekroonde Nederlandse auteur en wordt al jaren genoemd als kandidaat voor een Nobelprijs voor de Literatuur.
    ------------------------------
    Biografie Hugo Claus
    Een langbloeier
    De meest bekroonde schrijver van het Nederlands taalgebied en literaire superster Hugo Claus was op vrijdag 18 juli 1986 de derde marathoninterview-gast. Hugo Maurice Julien Claus werd op 5 april 1929 geboren uit het huwelijk van drukker Jozef Claus en Germaine Vanderlinden. Hij was hun eerste zoon, er zouden er nog drie volgen. Bij de geboorte van Odo, nummer twee, werd Hugo naar de nonnen gebracht, waar hij tot zijn elfde bleef. Het verblijf in de nonnenpensionaat vormde een belangrijk thema in Het Verdriet van België, zijn magnum opus dat in 1983 verscheen en een hype veroorzaakte. Claus heeft heel wat (kost)scholen versleten voordat hij in 1946 het ouderlijke huis voor altijd de rug toekeerde.
    Hij ging in Sint-Martens-Leerne wonen en volgde beeldhouwles aan de Academie voor de Schone Kunsten in Gent. In 1947 verscheen zijn eerste dichtbundel Kleine Reeks, maar hij moest zijn brood vooral met seizoensarbeid in een Noord-Franse suikerfabriek verdienen. Het eerste grote succes als schrijver kwam na de publicatie van zijn eerste roman De Metsiers (aanvankelijk De Eendenjacht genaamd) in 1950. Claus schreef het boek in één maand (vanwege een weddenschap) en won er meteen een prijs mee: de Leo J. Krijnprijs. Hoewel zijn talent meteen werd onderkend, hadden veel mensen in het keurige, katholieke België problemen met de thematiek van het boek: incest en inteelt.
    Van 1950 tot 1953 woonde Claus in Parijs. Daar ontmoette hij Elly Overzier, dochter van een Nederlandse reder, waar hij zijn leven tot 1964 mee zou delen. Uit het huwelijk tussen de ‘literaire wonderknaap’ en ‘het mooiste meisje van Vlaanderen’ werd in 1963 zoon Thomas Pieter Achilles geboren. In Parijs deed hij nog een hoop andere kennissen op. Hij kwam in contact met Antonin Artaud, die Claus zeer heeft beïnvloed met zijn surrealistische toneelstukken. Ook leerde hij daar de leden van de Cobra-beweging kennen en dichters als Remco Kampert, Simon Vinkenoog en Rudy Kousbroek.
    Claus woonde in deze periode achtereenvolgens in Parijs, Italië (Elly speelde daar in films van Alberto Lattuada en Luigi Malerba) en Gent. Met de romans De Hondsdagen (1953), De Koele Minnaar (1956) het toneelstuk Een Bruid in de Morgen (1955) vestigde hij zijn naam als auteur definitief. Dat wil echter niet zeggen dat Claus overal waar hij ging juichende massa’s aantrof. Na zijn reis door de Verenigde Staten en Mexico in 1960 en ‘61 werd hij door een rechtbank in Vlaanderen tot vier maanden gevangenisstraf veroordeeld, omdat zijn toneelstuk Masscheroen in strijd was met de openbare zeden. Het publiek protesteerde echter tegen het vonnis, waardoor de straf in een voorwaardelijke gevangenisstraf en een boete werd omgezet.
    Zijn relatie met de Nederlandse actrice Kitty Courbois noodde hem in 1970 naar Amsterdam. De relatie hield een jaar stand, maar het leverde wel een nieuw boek op: Het jaar van de Kreeft. De volgende dame aan zijn zijde was wederom een Nederlandse, en niet de minste. Silvia Kristel vertolkte in 1973 de titelrol in Emmanuelle, een reeks Franse erotische films. Van 1974 tot 1978 waren de twee bij elkaar. In 1975 kwam hun zoon Arthur ter wereld. Daarna ontwikkelde de relatie zich tot een vriendschapsverhouding, aldus Kristel.
    Claus keerde terug naar Gent, waar hij vervolgens de deur plat liep in de Hotsy Totsy Club, een jazzcafé dat door zijn broer Guido werd uitgebaat. Zijn tweede huwelijk werd in 1993 met Veerle de Wit gesloten. Met haar is hij tot op de dag van vandaag getrouwd. Ondertussen wijdde Claus zich ook aan de het maken van films. Hij regisseerde in 1983 De Leeuw van Vlaanderen, een middeleeuws epos over de opstand van Vlaanderen tegen de Fransen. Het project zou eerst een meerdelige serie worden, maar werd, tot Claus’ grote woede en frustratie tot een film van 1 uur en 40 minuten geknipt.
    Het schrijven ging in de zomer van 1986 moeizaam, omdat hij van notities was beroofd die hij gedurende 6 à 7 jaar voor een nieuw, groot boek had opgetekend. Dat boek is dan ook nooit geschreven. Mogelijk was de opening in 1996 van het Studie- en Documentatiecentrum Hugo Claus aan de Universiteit Antwerpen een pleister op de wonden. Het centrum wil de studie van het werk van Claus bevorderen.
    De laatste jaren wordt de bejaarde schrijver overal gevierd met bloemlezingen en tentoonstellingen. Vooral rond zijn 65e, 70e en 75e verjaardag waren er in België en Nederland overal allerlei activiteiten georganiseerd om Claus te eren. Ook zijn schilderkunst wordt steeds vaker geëxposeerd. De laatste jaren lijkt Claus’ onuitputtelijke inspiratie voor het schrijven van nieuwe boeken en gedichten een beetje opgedroogd. Sinds 2004 is er geen nieuw werk aan zijn oeuvre toegevoegd.
    Op 19 maart 2008 werd bekend dat Hugo Claus was overleden. Omdat twee jaar eerder Alzheimer bij hem was geconstateerd, heeft hij bepaald zelf het tijdstip van overlijden te beslissen. Wanneer zijn geest echt begon af te takelen, wilde hij niet meer verder leven. Die beslissing zorgde voor een vernieuwde discussie over euthanasie in Belgie.
    -----------------------------
    Hoogtepunten uit het interview
    “Ik kan niet spreken, ik stotter, ik hakkel, mijn zinsconstructies zijn uiterst lamentabel”
    Hugo Claus had zich goed voorbereid op zijn marathoninterview van 15 juli 1986. Aan journalist en landgenoot Johan Anthierens meldt hij dat hij de avond ervoor goed gedineerd heeft. Maar hij begrijpt niet waarom hij gevraagd is voor een vijf uur durend interview, want “ik kan niet spreken, ik ben geen politicoloog, ik weet van de natuur heel weinig, over dieren heb ik ook niets te vertellen, dus ik ben uiterst benieuwd wat u van plan bent.” “U schrijft zo af en toe een boek, daar kunnen we het over hebben”, riposteerde Anthierens.
    De interviewer gaat meteen over op de Grote Prijs der Nederlanden, die Claus een paar maanden later uit handen van koningin Beatrix zal ontvangen. “Ik wil niet schamper doen over een mooie prijs, maar ik merk aan mijn bloedstroom niet dat ik juich van blijdschap over het winnen. Ik lig er niet wakker van. Ja, die prijs komt natuurlijk te laat.” Wel is Claus schamper over de opzet die Anthierens voor het interview bedacht had, waarin die pijn van het zijn rijkelijk aan bod moet komen: “De pijn van het zijn, daar ben ik al 57 jaar mee bezig, ik heb geen schaduw van een muizenkloot van zin in de pijn van het zijn kunnen ontdekken.”
    Anthierens is erg onder de indruk van de omvang van Claus’ oeuvre, maar ook dat ziet de auteur anders: “Vijf amechtige versjes in een nobele, voor de elite geschreven chique uitgave, dat is dan een boek. Dat beschouwt men als brokstukken van een oeuvre.” Of Hugo Claus blij is dat er ook boeken over hem geschreven zijn, kan hij kort zijn. “Ik werk niet mee aan thesissen. Waar ik wel een heilig geduld voor heb, zijn mensen die mij hun manuscript toesturen. Die kijk ik allemaal wel na. Ik vind dat erbij horen, als mensen iets van hun eigen leven willen verkankeren door er een boek over te schrijven. Ik verander dan hier en daar een adjectief en stuur het terug met een leuke brief.”
    Na Het Verdriet van België is Claus meer dan ooit tevoren een literaire superstar, volgens Anthierens, maar ook nog altijd onbegrepen met een grote O. “Ja, de dichter hoort per definitie onbegrepen te worden. Men gaat voorbij aan de reële betekenis van de meeste goede boeken. Maar dat hoort erbij, zoals ook mijn klacht daarover erbij hoort.” Claus is niet van mening, anders dan Anthierens, dat hij veel kennis bezit: “Ik heb geen kennis, ik verzamel materiaal. Ik ben alleen ietske minder lui dan mijn confraters. Ik hoor over schrijvers die op vakantie gaan naar een of ander eiland, Venetië, weet ik veel. Dat is mij vreemd”. “Ze willen waarschijnlijk cultuur opsnuiven”, probeert Anthierens nog. “Nee, ze willen gewoon met hun kont in het zand zitten.”
    Over de onderbreking van het nieuws elk heel uur is Claus niet te spreken: “Bij een marathon spreek je zonder interruptie. Jij vindt het gesprek te rustig en nu ga je azijnachtige vragen stellen, omdat ons de gelegenheid voor reflectie is geboden.” Anthierens weet Claus een paar uur later niet te vermurwen om in de fauteuils te gaan zitten: “een zeker oncomfort nodigt mij uit, maar zodra ik daar ga zitten, ga ik een tukje doen.”
    Tot slot komt Anthierens op het roemruchte liefdesleven van Claus. Of koningin Beatrix ook in de smaak valt, is de vraag: “is het niet zo dat er iets wonderlijks kan gebeuren op de dag van de uitreiking van de Grote Prijs der Nederlandse Letteren? Iets goudscheppends voor de familiebladen?” “Zelfs al zou ik dat durven hopen, dan zou ik die hoop niet uitspreken.”
    -----------------------------
    De interviewer:
    Johan Anthierens een innemende dwarsligger.
    De Vlaamse journalist, publicist en schrijver Johan Antierens is in 2000 op 62-jarige leeftijd overleden. In de jaren zeventig werd hij bekend door zijn kroniek Ooggetuige in het weekblad Knack. Hij werd vanwege zijn scherpe en satirische uitspraken en geschriften tot het enfant terrible van Vlaanderen gebombardeerd. In Nederland verwierf hij bekendheid als rebelse commentator van België.
    55 min
  • Hugo Claus
    Toen Hugo Claus op dinsdag 15 juli 1986 bij journalist en landgenoot Johan Anthierens aanschoof voor een interview van vijf uur, bevond hij zich op het toppunt van zijn roem. Zijn magnum opus, Het verdriet van België, was drie jaar eerder uitgekomen en had een aardverschuiving in de literaire wereld veroorzaakt. In de zomer van 1986 was al bekend dat hij er in november van hetzelfde jaar uit handen van koningin Beatrix de Prijs der Nederlandse Letteren voor zou krijgen, de belangrijkste literatuurprijs voor het Nederlandse taalgebied. Claus' werk kan - net als de veelzijdige schrijver, schilder, dichter en regisseur - niet onder één noemer gebracht worden, maar terugkerende thema's zijn de verhouding tot zijn ouders en Vlaanderen in en kort na de oorlog. Hugo Claus is een productief schrijver: zijn lijst van publicaties - boeken, essays, operalibretto's, gedichten, verhalen, filmscenario's en toneelstukken - is schier oneindig. Hoewel niet al zijn werken als pareltjes worden beschouwd is ook zijn prijzenlijst indrukwekkend. Hij is de meest bekroonde Nederlandse auteur en wordt al jaren genoemd als kandidaat voor een Nobelprijs voor de Literatuur.
    4 hr 24 min
  • VPRO Marathoninterview - W.J. 'Molly' Geertsema: uur 1
    Een beschaafd gesprek met de 'verschrikkelijke schreeuwman'
    Ten tijde van het marathoninterview op 11 juli 1986 was Molly Geertsema Eerste Kamerlid voor de VVD en was hij daarmee naar eigen zeggen nog volop actief in de politiek. Het was wel de laatste fase van een imposante bestuurlijke carrière. Op zijn CV stonden onder meer de functies van burgemeester (van Warffum en Wassenaar), Tweede Kamerlid en fractievoorzitter van de VVD-kamerfractie, minister van Binnenlandse Zaken, vice-premier, Commissaris van de Koningin van Gelderland en dus Eerste Kamerlid. Daarnaast had Geertsema, een workaholic pur sang, een lijst van nevenfuncties en commissariaten, die alle proporties te buiten ging. Hij sliep vier à vijf uur per nacht en werkte ook vooral in de auto op weg van de ene naar de andere vergadering.
    Door zijn bulderstem had Geertsema onder journalisten de bijnaam 'de verschrikkelijke schreeuwman' verworven. Die stem werd vooral ingezet als er in het debat onzorgvuldig werd gediscussieerd. Geertsema kon in duidelijke bewoordingen zeggen waar het op stond en trok zich weinig aan van politieke correctheid. Dat ondervond ook interviewer Henk van Hoorn tijdens het vijf uur durende gesprek.
    Henk van Hoorn over het marathoninterview met Molly Geertsema:
    "Ik vond Geertsema interessant omdat hij een grote rol in de Nederlandse politiek had gespeeld, dus alleen voor de geschiedenisboekjes was het al van belang om hem te interviewen. Dat gebeurde toen nog belachelijk lang, vijf uur of zo."
    ----------------------------
    Biografie W.J. Geertsema
    'Molly, de verschrikkelijke schreeuwman'
    VVD-politicus, burgemeester van Wassenaar (1961-1971), minister van Binnenlandse Zaken en vice-premier (1971-1973), Eerste (1983-1987) en Tweede Kamerlid (1959-1971, 1973) en Commissaris van de Koningin in Gelderland (1973-1983).
    Willem Jacob Geertsema werd door zijn studiegenoten ‘Molly’ gedoopt, een naam die hij de rest van zijn leven voerde. Bij het vaderlandse journaille stond hij vanwege de enorme draagwijdte van zijn stentorstem echter bekend als ‘de verschrikkelijke schreeuwman’. Geertsema was op 11 juli 1986 te gast in het tweede Marathoninterview dat de VPRO live uitzond. Hij stond niet bekend om zijn uitvoerige bespiegelingen. Geertsema was een man van de korte, maar krachtige uitspraken. Een op het oog weinig voor de hand liggende gast voor een vijf uur durend marathoninterview.
    Geertsema werd als enig kind geboren uit het huwelijk van bankier Johan Geertsema en Geertruida Drooglever Fortuyn. De familie Geertsema was een liberaal bestuursgeslacht; een hele reeks voorouders had in het parlement gezeten en één had het zelfs tot minister van Binnenlandse Zaken geschopt. Na het Tweede Gymnasium in 1937 te hebben afgerond, ging Geertsema Rechten studeren in Leiden. Tien jaar later, vertraagd door tussenkomst van de Tweede Wereldoorlog, studeerde hij af. Hij was tijdens zijn studententijd actief als praeses van het Leidsch Studenten Corps en van de Nederlandse Studentenraad.
    Na zijn afstuderen in 1947 trad Geertsema met kunsthistorica Adolfine Schoonenberg in het huwelijk. Hij werd dat jaar ook lid van de Partij van de Vrijheid, die een jaar later opging in de Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD). Vanaf 1950 zat hij in de gemeenteraad van Leiden. Drie jaar later verruilde hij die functie voor het burgemeesterschap van de Noord-Groningse gemeente Warffum. Geertsema had echter niet al te veel op met het platteland en hield het daar in 1957 voor gezien. Hij werd hoofd van de afdeling Publiekrechtelijke Bedrijfsorganisatie van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en verkaste naar Den Haag.
    Op 20 maart 1959 maakte Geertsema zijn entree in de Tweede Kamer. Maar het kamerlidmaatschap kon hem maar met mate bekoren. Daarom verruilde hij de kamer in 1961 voor het burgemeesterschap van Wassenaar. Tien jaar lang bleef hij zijn functie als parlementariër met die van burgemeester zonder enige moeite, stress of belangenverstrengeling combineren. Geertsema beschikte over een onuitputtelijke energie. Als hij uit de avondvergadering van de Kamer kwam, ging hij naar Wassenaar om stukken door te nemen. Vier à vijf uur slaap per dag was voor Geertsema afdoende.
    Binnen de VVD kreeg Geertsema steeds meer invloed. Van 1963 tot 1965 en in 1969 was hij leider van de Tweede Kamerfractie van de VVD. Molly’s bestaan als burgemeester kwam begin 1971 ten einde, toen hij zich als lijsttrekker van de VVD helemaal op de campagne voor de Kamerverkiezingen wilde storten. Hij vertegenwoordigde, misschien wel tegen wil en dank, de linkervleugel van zijn partij. Hij had niets tegen pornografie en werd lid van het COC, omdat hij groot voorstander was van de emancipatie van homoseksuelen. Maar niet in alle zaken was Geertsema even vooruitstrevend. Werklozen moesten niet zeuren als ze werk moesten doen dat ze niet beviel en proberen de hongersnood in Afrika te ledigen was water naar de zee brengen.
    Het liefste van alles wilde Molly Geertsema minister van Binnenlandse Zaken worden. Die droom kwam na de verkiezingen in 1971 in vervulling toen hij toetrad tot het kabinet-Biesheuvel, waarin hij ook vice-premier werd. Helaas voor Geertsema was het kabinet-Biesheuvel geen lang leven beschoren. Door onenigheid met coalitiepartij DS’70 kwam er al na een kleine twee jaar een einde aan zijn ministerschap. Het was een grote teleurstelling. Niet alleen omdat hij op zijn beleidsterrein geen doorbraak wist te bewerkstelligen in slepende kwesties, zoals de algemene grondwetsherziening en de reorganisatie van het binnenlandse bestuur en de politie, maar ook omdat opvolger De Gaay Fortman de plannen die Geertsema zelf had geïnitieerd, zoals het vergroten van de slagkracht van het openbaar bestuur door de 12 provincies in vijf landsdelen om te bouwen, al gauw in de la deed verdwijnen.
    Geertsema pakte hierna het Tweede Kamerlidmaatschap kort weer op, maar vertrok al op 1 december 1973 naar Gelderland om daar Commissaris van de Koningin te worden. Hij werd ‘kasteelheer’ van het slot Middachten in De Steeg. Daar ging hij voortvarend te werk om het provinciale bestuur te moderniseren en te democratiseren. Toch was hij niet tevreden met zijn nieuwe baan, hij had het er bij lange na niet druk genoeg mee. Daarom nam de lijst aan commissariaten en nevenfuncties in deze tijd buitensporige proporties aan. Zo was hij bijvoorbeeld president-commissaris van de kerncentrale Dodewaard toen er grote maatschappelijke onrust was over de plaatsing van kruisraketten in Nederland. Door de kernactivisten werd hij als belichaming van de atoomlobby gezien. Zo kwamen er een paar vaten ‘radioactief’ in zijn tuin terecht, begeleidt door een spandoek met de tekst: “Voor iedere atoompief een vaatje radioactief”.
    Geertsema zelf begon in 1983 aan een carrière in de Eerste Kamer, die tot 1987 zou duren. Daarna trok hij zich terug in zijn Wassenaarse optrekje. Daar stierf hij op 27 juni 1991. De dood van de markante bestuurder werd betreurd. Niet dat hij alleen maar vrienden had, want “zonder mijn brouilles kan ik niet leven.”
    --------
    Hoogtepunten uit het interview
    “Ik kan me niet voorstellen dat luisteraars aan een dergelijk interview veel vreugde beleven”
    Oud-minister Geertsema’s komst naar de radiostudio in Het Gebouw van de VPRO ging gepaard met heel wat spierkracht van “potige mannen van de VPRO”. Vanwege zijn astma en longemfyseem kon hij de trappen naar de tweede etage niet te voet bestijgen. De brandweer was een dag eerder gevraagd te komen helpen, maar die verklaarde alleen mensen naar beneden te helpen, niet naar boven. Vervolgens werd de ambulancedienst ingeschakeld om advies te geven over het vervoer van een oudere, gewichtige man per stoel naar boven. ‘Molly’ Geertsema zat net na achten in ieder geval zonder ademhalingsproblemen in de studio, samen met Henk van Hoorn, maar afgezonderd van de rest van de wereld. Geertsema kon zich niet herinneren ooit eerder vijf uur met iemand te hebben gepraat. Journalisten zijn daarbij weinig origineel en stellen altijd dezelfde vragen, aldus de éminence grise van de VVD. “Zo, die zit”, zegt Van Hoorn.
    Ook in de rest van het gesprek, dat erg vriendelijk, maar op sommige punten behoorlijk vinnig verloopt, steekt Geertsema zijn minachting voor journalisten “als soort” niet onder stoelen of banken. “Journalisten staan sowieso op een lage trad van de menselijke beschaving.” Hij stoort zich aan de grote mate van eenzijdigheid van de media. Zo zegt hij over Het Parool: “Dat heeft een zekere mate van linkse eenzijdigheid, die krant zal alles wat ik zeg in zijn richting proberen uit te leggen.”
    Het gebrek aan privacy als bekende persoonlijkheid breekt Geertsema soms ook op: “Ik heb er niet de neiging toe, maar als ik zou gaan schuinsmarcheren, dan kan dat niet, omdat iedereen dan weet dat ik dan aan het schuinsmarcheren ben. Ook in het buitenland. Er kwam een echtpaar op me af toen ik op een terras in IJsland zat. Ze wilden met mij over politiek praten, waarschijnlijk omdat ze dachten dat ik dat nooit meer doe. Daar heb je dan wel de pest in. Ook in Parijs, waar ik een zoon heb wonen, ga ik wel eens het café in. Laatst kwam er een echtpaar op me af dat met me op de foto wilde. Dan ben ik blij dat er geen blondine naast me zit. Ik kan mij niet veroorloven ergens anders dan thuis door te zakken, waar ter wereld ook.”
    De formatie van het kabinet-Lubbers II was een dankbaar gespreksonderwerp voor de heren. Op de coalitie en de onderwerpen in het regeerakkoord werd een groot gedeelte van het gesprek ingegaan. Geertsema’s hart ging vooral uit naar de wet op de gelijke behandeling en de strikte naleving daarvan. “Ik vind het erg als mensen anders behandeld worden op grond van iets waar ze niets aan kunnen doen. Vooral op het gebied van seksuele geaardheid. Al heel lang lid van het COC, hoewel ik zelf niet homofiel ben. Maar om de homofiele medemens te helpen.” Daar kan Van Hoorn zich nog in vinden, maar op andere punten lopen de mening van hem en de rechtlijnige liberaal sterk uiteen. Politici die als commissaris van een bedrijf zaakjes regelen; Geertsema ziet geen enkel bezwaar. De onmogelijkheid van algemeen kiesrecht in Zuid-Afrika – dat toen nog gebukt ging onder het apartheidsregime – omdat de zwarte dorpsbevolking het concept democratie niet snapt: “Veel gekleurde mensen waren ook meer bezig met hun gewassen en hun vee dan met het bestuur van hun land. In Nederland was er ook eerst censuskiesrecht, alleen voor de mensen die al wat om zich heen hadden gekeken.” Van Hoorn valt van zijn stoel van verbazing: “Algemeen kiesrecht is toch een democratisch beginsel? En nu zegt u dat sommige mensen geen recht hebben op een recht omdat ze te weinig verstand van zaken hebben.” “Als je geen weet hebt van een wereld buiten je dorp, dan kun je geen kiesrecht krijgen”, en daarmee was de zaak afgedaan.
    Ook het gevaar van de ramp met de kerncentrale van Tsjernobyl, die drie maanden eerder had plaatsgevonden, werd volgens Geertsema schromelijk overdreven: “Als er geen verkiezingen op komst waren geweest, had u rustig spinazie mogen eten.” Toch keek Geertsema na vijf uur met genoegen op het gesprek terug: “Er waaiden geen frisse winden, maar gelukkig ook geen onfrisse in dit gezelschap. Ik kan me alleen niet indenken dat luisteraars aan een dergelijk interview veel vreugde beleven.” Vervolgens horen we hem “nog een glaasje sherry om het af te leren” nemen. De sherry vond hij heel behoorlijk “als je ervan uitgaat dat het medium is”.
    -------------------
    De interviewer
    Henk van Hoorn
    "Als hij zoiets nu zou zeggen zou hem dat zijn kop kosten. "
    "Ik heb als journalist bij de parlementaire redactie Den Haag Vandaag vaak kortere gesprekken met Geertsema gevoerd, hoewel hij Den Haag al snel verliet, toen ik er kwam. Hij vertrok toen naar Gelderland om daar Commissaris van de Koningin te worden. Ik vond Geertsema interessant omdat hij een grote rol in de Nederlandse politiek had gespeeld, dus alleen voor de geschiedenisboekjes was het al van belang om hem te interviewen. Dat gebeurde toen nog belachelijk lang, vijf uur of zo. Ik weet nog dat hij in een stoel naar boven gedragen moest worden, omdat hij een zwakke gezondheid had. Een paar krachtige mannen gebruikten de ambulancetruc. Achteraf vraag ik me af waarom we niet op de begane grond hebben uitgezonden, maar het idee was toen om het interview in een ruimte te houden die totaal van de buitenwereld afgesloten was, met geblindeerde muren en zo."
    "Hij ging al snel tot de aanval op de media over en daar kun je eigenlijk niets aan doen. Dat hoeft ook niet, want anders wordt je meteen zo in die aanval betrokken. Ik was het misschien ook best met hem eens, wat de eenzijdigheid van sommige kranten en journalisten betreft. Ik heb zelf ook vaak kritiek geleverd op de pers. Je kan er dan wel op ingaan, net als op andere kwesties waar je het niet mee eens bent, maar daar schiet je natuurlijk niet zoveel mee op."
    "Ik wist wel ongeveer hoe hij over Zuid-Afrika dacht. Ongelofelijk, dat was vier jaar voor Mandela vrij kwam. Als hij zoiets nu zou zeggen [Geertsema acht de zwarte dorpsbevolking nog niet rijp voor democratie] zou hem dat zijn kop kosten. Maar het was 1986 en hij was zeker niet de enige in de VVD die er zo over dacht. Dat was toch een behoorlijke conservatieve club."
    "Ik heb me niet verveeld tijdens het interview, het is altijd alleen zo vervelend dat je de antwoorden van te voren niet weet, haha. Het interview ging waarschijnlijk wel heel erg over politiek. Het was misschien een beetje saai. Ik vind dan wel dat er tegenwoordig teveel op het privé-leven wordt ingegaan, maar ik zou er nu toch een ander gesprek van gemaakt hebben. Meer privé-zaken aan de orde gesteld hebben, omdat je er zo toch achter komt wat iemand beweegt. Dat had bij Geertsema ook wel gekund, als je maar weet hoe je dat aan moet pakken, via slinkse wegen. Maar in 1986 kon dat echt niet. Ik wilde er ook geen twistgesprek van maken. Dat is natuurlijk leuk om naar te luisteren, maar inhoudelijk schiet je daar niet veel mee op."
    49 min
  • VPRO Marathoninterview - W.J. 'Molly' Geertsema: uur 5
    Een beschaafd gesprek met de 'verschrikkelijke schreeuwman'
    Ten tijde van het marathoninterview op 11 juli 1986 was Molly Geertsema Eerste Kamerlid voor de VVD en was hij daarmee naar eigen zeggen nog volop actief in de politiek. Het was wel de laatste fase van een imposante bestuurlijke carrière. Op zijn CV stonden onder meer de functies van burgemeester (van Warffum en Wassenaar), Tweede Kamerlid en fractievoorzitter van de VVD-kamerfractie, minister van Binnenlandse Zaken, vice-premier, Commissaris van de Koningin van Gelderland en dus Eerste Kamerlid. Daarnaast had Geertsema, een workaholic pur sang, een lijst van nevenfuncties en commissariaten, die alle proporties te buiten ging. Hij sliep vier à vijf uur per nacht en werkte ook vooral in de auto op weg van de ene naar de andere vergadering.
    Door zijn bulderstem had Geertsema onder journalisten de bijnaam 'de verschrikkelijke schreeuwman' verworven. Die stem werd vooral ingezet als er in het debat onzorgvuldig werd gediscussieerd. Geertsema kon in duidelijke bewoordingen zeggen waar het op stond en trok zich weinig aan van politieke correctheid. Dat ondervond ook interviewer Henk van Hoorn tijdens het vijf uur durende gesprek.
    Henk van Hoorn over het marathoninterview met Molly Geertsema:
    "Ik vond Geertsema interessant omdat hij een grote rol in de Nederlandse politiek had gespeeld, dus alleen voor de geschiedenisboekjes was het al van belang om hem te interviewen. Dat gebeurde toen nog belachelijk lang, vijf uur of zo."
    ----------------------------
    Biografie W.J. Geertsema
    'Molly, de verschrikkelijke schreeuwman'
    VVD-politicus, burgemeester van Wassenaar (1961-1971), minister van Binnenlandse Zaken en vice-premier (1971-1973), Eerste (1983-1987) en Tweede Kamerlid (1959-1971, 1973) en Commissaris van de Koningin in Gelderland (1973-1983).
    Willem Jacob Geertsema werd door zijn studiegenoten ‘Molly’ gedoopt, een naam die hij de rest van zijn leven voerde. Bij het vaderlandse journaille stond hij vanwege de enorme draagwijdte van zijn stentorstem echter bekend als ‘de verschrikkelijke schreeuwman’. Geertsema was op 11 juli 1986 te gast in het tweede Marathoninterview dat de VPRO live uitzond. Hij stond niet bekend om zijn uitvoerige bespiegelingen. Geertsema was een man van de korte, maar krachtige uitspraken. Een op het oog weinig voor de hand liggende gast voor een vijf uur durend marathoninterview.
    Geertsema werd als enig kind geboren uit het huwelijk van bankier Johan Geertsema en Geertruida Drooglever Fortuyn. De familie Geertsema was een liberaal bestuursgeslacht; een hele reeks voorouders had in het parlement gezeten en één had het zelfs tot minister van Binnenlandse Zaken geschopt. Na het Tweede Gymnasium in 1937 te hebben afgerond, ging Geertsema Rechten studeren in Leiden. Tien jaar later, vertraagd door tussenkomst van de Tweede Wereldoorlog, studeerde hij af. Hij was tijdens zijn studententijd actief als praeses van het Leidsch Studenten Corps en van de Nederlandse Studentenraad.
    Na zijn afstuderen in 1947 trad Geertsema met kunsthistorica Adolfine Schoonenberg in het huwelijk. Hij werd dat jaar ook lid van de Partij van de Vrijheid, die een jaar later opging in de Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD). Vanaf 1950 zat hij in de gemeenteraad van Leiden. Drie jaar later verruilde hij die functie voor het burgemeesterschap van de Noord-Groningse gemeente Warffum. Geertsema had echter niet al te veel op met het platteland en hield het daar in 1957 voor gezien. Hij werd hoofd van de afdeling Publiekrechtelijke Bedrijfsorganisatie van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en verkaste naar Den Haag.
    Op 20 maart 1959 maakte Geertsema zijn entree in de Tweede Kamer. Maar het kamerlidmaatschap kon hem maar met mate bekoren. Daarom verruilde hij de kamer in 1961 voor het burgemeesterschap van Wassenaar. Tien jaar lang bleef hij zijn functie als parlementariër met die van burgemeester zonder enige moeite, stress of belangenverstrengeling combineren. Geertsema beschikte over een onuitputtelijke energie. Als hij uit de avondvergadering van de Kamer kwam, ging hij naar Wassenaar om stukken door te nemen. Vier à vijf uur slaap per dag was voor Geertsema afdoende.
    Binnen de VVD kreeg Geertsema steeds meer invloed. Van 1963 tot 1965 en in 1969 was hij leider van de Tweede Kamerfractie van de VVD. Molly’s bestaan als burgemeester kwam begin 1971 ten einde, toen hij zich als lijsttrekker van de VVD helemaal op de campagne voor de Kamerverkiezingen wilde storten. Hij vertegenwoordigde, misschien wel tegen wil en dank, de linkervleugel van zijn partij. Hij had niets tegen pornografie en werd lid van het COC, omdat hij groot voorstander was van de emancipatie van homoseksuelen. Maar niet in alle zaken was Geertsema even vooruitstrevend. Werklozen moesten niet zeuren als ze werk moesten doen dat ze niet beviel en proberen de hongersnood in Afrika te ledigen was water naar de zee brengen.
    Het liefste van alles wilde Molly Geertsema minister van Binnenlandse Zaken worden. Die droom kwam na de verkiezingen in 1971 in vervulling toen hij toetrad tot het kabinet-Biesheuvel, waarin hij ook vice-premier werd. Helaas voor Geertsema was het kabinet-Biesheuvel geen lang leven beschoren. Door onenigheid met coalitiepartij DS’70 kwam er al na een kleine twee jaar een einde aan zijn ministerschap. Het was een grote teleurstelling. Niet alleen omdat hij op zijn beleidsterrein geen doorbraak wist te bewerkstelligen in slepende kwesties, zoals de algemene grondwetsherziening en de reorganisatie van het binnenlandse bestuur en de politie, maar ook omdat opvolger De Gaay Fortman de plannen die Geertsema zelf had geïnitieerd, zoals het vergroten van de slagkracht van het openbaar bestuur door de 12 provincies in vijf landsdelen om te bouwen, al gauw in de la deed verdwijnen.
    Geertsema pakte hierna het Tweede Kamerlidmaatschap kort weer op, maar vertrok al op 1 december 1973 naar Gelderland om daar Commissaris van de Koningin te worden. Hij werd ‘kasteelheer’ van het slot Middachten in De Steeg. Daar ging hij voortvarend te werk om het provinciale bestuur te moderniseren en te democratiseren. Toch was hij niet tevreden met zijn nieuwe baan, hij had het er bij lange na niet druk genoeg mee. Daarom nam de lijst aan commissariaten en nevenfuncties in deze tijd buitensporige proporties aan. Zo was hij bijvoorbeeld president-commissaris van de kerncentrale Dodewaard toen er grote maatschappelijke onrust was over de plaatsing van kruisraketten in Nederland. Door de kernactivisten werd hij als belichaming van de atoomlobby gezien. Zo kwamen er een paar vaten ‘radioactief’ in zijn tuin terecht, begeleidt door een spandoek met de tekst: “Voor iedere atoompief een vaatje radioactief”.
    Geertsema zelf begon in 1983 aan een carrière in de Eerste Kamer, die tot 1987 zou duren. Daarna trok hij zich terug in zijn Wassenaarse optrekje. Daar stierf hij op 27 juni 1991. De dood van de markante bestuurder werd betreurd. Niet dat hij alleen maar vrienden had, want “zonder mijn brouilles kan ik niet leven.”
    --------
    Hoogtepunten uit het interview
    “Ik kan me niet voorstellen dat luisteraars aan een dergelijk interview veel vreugde beleven”
    Oud-minister Geertsema’s komst naar de radiostudio in Het Gebouw van de VPRO ging gepaard met heel wat spierkracht van “potige mannen van de VPRO”. Vanwege zijn astma en longemfyseem kon hij de trappen naar de tweede etage niet te voet bestijgen. De brandweer was een dag eerder gevraagd te komen helpen, maar die verklaarde alleen mensen naar beneden te helpen, niet naar boven. Vervolgens werd de ambulancedienst ingeschakeld om advies te geven over het vervoer van een oudere, gewichtige man per stoel naar boven. ‘Molly’ Geertsema zat net na achten in ieder geval zonder ademhalingsproblemen in de studio, samen met Henk van Hoorn, maar afgezonderd van de rest van de wereld. Geertsema kon zich niet herinneren ooit eerder vijf uur met iemand te hebben gepraat. Journalisten zijn daarbij weinig origineel en stellen altijd dezelfde vragen, aldus de éminence grise van de VVD. “Zo, die zit”, zegt Van Hoorn.
    Ook in de rest van het gesprek, dat erg vriendelijk, maar op sommige punten behoorlijk vinnig verloopt, steekt Geertsema zijn minachting voor journalisten “als soort” niet onder stoelen of banken. “Journalisten staan sowieso op een lage trad van de menselijke beschaving.” Hij stoort zich aan de grote mate van eenzijdigheid van de media. Zo zegt hij over Het Parool: “Dat heeft een zekere mate van linkse eenzijdigheid, die krant zal alles wat ik zeg in zijn richting proberen uit te leggen.”
    Het gebrek aan privacy als bekende persoonlijkheid breekt Geertsema soms ook op: “Ik heb er niet de neiging toe, maar als ik zou gaan schuinsmarcheren, dan kan dat niet, omdat iedereen dan weet dat ik dan aan het schuinsmarcheren ben. Ook in het buitenland. Er kwam een echtpaar op me af toen ik op een terras in IJsland zat. Ze wilden met mij over politiek praten, waarschijnlijk omdat ze dachten dat ik dat nooit meer doe. Daar heb je dan wel de pest in. Ook in Parijs, waar ik een zoon heb wonen, ga ik wel eens het café in. Laatst kwam er een echtpaar op me af dat met me op de foto wilde. Dan ben ik blij dat er geen blondine naast me zit. Ik kan mij niet veroorloven ergens anders dan thuis door te zakken, waar ter wereld ook.”
    De formatie van het kabinet-Lubbers II was een dankbaar gespreksonderwerp voor de heren. Op de coalitie en de onderwerpen in het regeerakkoord werd een groot gedeelte van het gesprek ingegaan. Geertsema’s hart ging vooral uit naar de wet op de gelijke behandeling en de strikte naleving daarvan. “Ik vind het erg als mensen anders behandeld worden op grond van iets waar ze niets aan kunnen doen. Vooral op het gebied van seksuele geaardheid. Al heel lang lid van het COC, hoewel ik zelf niet homofiel ben. Maar om de homofiele medemens te helpen.” Daar kan Van Hoorn zich nog in vinden, maar op andere punten lopen de mening van hem en de rechtlijnige liberaal sterk uiteen. Politici die als commissaris van een bedrijf zaakjes regelen; Geertsema ziet geen enkel bezwaar. De onmogelijkheid van algemeen kiesrecht in Zuid-Afrika – dat toen nog gebukt ging onder het apartheidsregime – omdat de zwarte dorpsbevolking het concept democratie niet snapt: “Veel gekleurde mensen waren ook meer bezig met hun gewassen en hun vee dan met het bestuur van hun land. In Nederland was er ook eerst censuskiesrecht, alleen voor de mensen die al wat om zich heen hadden gekeken.” Van Hoorn valt van zijn stoel van verbazing: “Algemeen kiesrecht is toch een democratisch beginsel? En nu zegt u dat sommige mensen geen recht hebben op een recht omdat ze te weinig verstand van zaken hebben.” “Als je geen weet hebt van een wereld buiten je dorp, dan kun je geen kiesrecht krijgen”, en daarmee was de zaak afgedaan.
    Ook het gevaar van de ramp met de kerncentrale van Tsjernobyl, die drie maanden eerder had plaatsgevonden, werd volgens Geertsema schromelijk overdreven: “Als er geen verkiezingen op komst waren geweest, had u rustig spinazie mogen eten.” Toch keek Geertsema na vijf uur met genoegen op het gesprek terug: “Er waaiden geen frisse winden, maar gelukkig ook geen onfrisse in dit gezelschap. Ik kan me alleen niet indenken dat luisteraars aan een dergelijk interview veel vreugde beleven.” Vervolgens horen we hem “nog een glaasje sherry om het af te leren” nemen. De sherry vond hij heel behoorlijk “als je ervan uitgaat dat het medium is”.
    -------------------
    De interviewer
    Henk van Hoorn
    "Als hij zoiets nu zou zeggen zou hem dat zijn kop kosten. "
    "Ik heb als journalist bij de parlementaire redactie Den Haag Vandaag vaak kortere gesprekken met Geertsema gevoerd, hoewel hij Den Haag al snel verliet, toen ik er kwam. Hij vertrok toen naar Gelderland om daar Commissaris van de Koningin te worden. Ik vond Geertsema interessant omdat hij een grote rol in de Nederlandse politiek had gespeeld, dus alleen voor de geschiedenisboekjes was het al van belang om hem te interviewen. Dat gebeurde toen nog belachelijk lang, vijf uur of zo. Ik weet nog dat hij in een stoel naar boven gedragen moest worden, omdat hij een zwakke gezondheid had. Een paar krachtige mannen gebruikten de ambulancetruc. Achteraf vraag ik me af waarom we niet op de begane grond hebben uitgezonden, maar het idee was toen om het interview in een ruimte te houden die totaal van de buitenwereld afgesloten was, met geblindeerde muren en zo."
    "Hij ging al snel tot de aanval op de media over en daar kun je eigenlijk niets aan doen. Dat hoeft ook niet, want anders wordt je meteen zo in die aanval betrokken. Ik was het misschien ook best met hem eens, wat de eenzijdigheid van sommige kranten en journalisten betreft. Ik heb zelf ook vaak kritiek geleverd op de pers. Je kan er dan wel op ingaan, net als op andere kwesties waar je het niet mee eens bent, maar daar schiet je natuurlijk niet zoveel mee op."
    "Ik wist wel ongeveer hoe hij over Zuid-Afrika dacht. Ongelofelijk, dat was vier jaar voor Mandela vrij kwam. Als hij zoiets nu zou zeggen [Geertsema acht de zwarte dorpsbevolking nog niet rijp voor democratie] zou hem dat zijn kop kosten. Maar het was 1986 en hij was zeker niet de enige in de VVD die er zo over dacht. Dat was toch een behoorlijke conservatieve club."
    "Ik heb me niet verveeld tijdens het interview, het is altijd alleen zo vervelend dat je de antwoorden van te voren niet weet, haha. Het interview ging waarschijnlijk wel heel erg over politiek. Het was misschien een beetje saai. Ik vind dan wel dat er tegenwoordig teveel op het privé-leven wordt ingegaan, maar ik zou er nu toch een ander gesprek van gemaakt hebben. Meer privé-zaken aan de orde gesteld hebben, omdat je er zo toch achter komt wat iemand beweegt. Dat had bij Geertsema ook wel gekund, als je maar weet hoe je dat aan moet pakken, via slinkse wegen. Maar in 1986 kon dat echt niet. Ik wilde er ook geen twistgesprek van maken. Dat is natuurlijk leuk om naar te luisteren, maar inhoudelijk schiet je daar niet veel mee op."
    51 min
  • VPRO Marathoninterview - W.J. 'Molly' Geertsema: uur 4
    Een beschaafd gesprek met de 'verschrikkelijke schreeuwman'
    Ten tijde van het marathoninterview op 11 juli 1986 was Molly Geertsema Eerste Kamerlid voor de VVD en was hij daarmee naar eigen zeggen nog volop actief in de politiek. Het was wel de laatste fase van een imposante bestuurlijke carrière. Op zijn CV stonden onder meer de functies van burgemeester (van Warffum en Wassenaar), Tweede Kamerlid en fractievoorzitter van de VVD-kamerfractie, minister van Binnenlandse Zaken, vice-premier, Commissaris van de Koningin van Gelderland en dus Eerste Kamerlid. Daarnaast had Geertsema, een workaholic pur sang, een lijst van nevenfuncties en commissariaten, die alle proporties te buiten ging. Hij sliep vier à vijf uur per nacht en werkte ook vooral in de auto op weg van de ene naar de andere vergadering.
    Door zijn bulderstem had Geertsema onder journalisten de bijnaam 'de verschrikkelijke schreeuwman' verworven. Die stem werd vooral ingezet als er in het debat onzorgvuldig werd gediscussieerd. Geertsema kon in duidelijke bewoordingen zeggen waar het op stond en trok zich weinig aan van politieke correctheid. Dat ondervond ook interviewer Henk van Hoorn tijdens het vijf uur durende gesprek.
    Henk van Hoorn over het marathoninterview met Molly Geertsema:
    "Ik vond Geertsema interessant omdat hij een grote rol in de Nederlandse politiek had gespeeld, dus alleen voor de geschiedenisboekjes was het al van belang om hem te interviewen. Dat gebeurde toen nog belachelijk lang, vijf uur of zo."
    ----------------------------
    Biografie W.J. Geertsema
    'Molly, de verschrikkelijke schreeuwman'
    VVD-politicus, burgemeester van Wassenaar (1961-1971), minister van Binnenlandse Zaken en vice-premier (1971-1973), Eerste (1983-1987) en Tweede Kamerlid (1959-1971, 1973) en Commissaris van de Koningin in Gelderland (1973-1983).
    Willem Jacob Geertsema werd door zijn studiegenoten ‘Molly’ gedoopt, een naam die hij de rest van zijn leven voerde. Bij het vaderlandse journaille stond hij vanwege de enorme draagwijdte van zijn stentorstem echter bekend als ‘de verschrikkelijke schreeuwman’. Geertsema was op 11 juli 1986 te gast in het tweede Marathoninterview dat de VPRO live uitzond. Hij stond niet bekend om zijn uitvoerige bespiegelingen. Geertsema was een man van de korte, maar krachtige uitspraken. Een op het oog weinig voor de hand liggende gast voor een vijf uur durend marathoninterview.
    Geertsema werd als enig kind geboren uit het huwelijk van bankier Johan Geertsema en Geertruida Drooglever Fortuyn. De familie Geertsema was een liberaal bestuursgeslacht; een hele reeks voorouders had in het parlement gezeten en één had het zelfs tot minister van Binnenlandse Zaken geschopt. Na het Tweede Gymnasium in 1937 te hebben afgerond, ging Geertsema Rechten studeren in Leiden. Tien jaar later, vertraagd door tussenkomst van de Tweede Wereldoorlog, studeerde hij af. Hij was tijdens zijn studententijd actief als praeses van het Leidsch Studenten Corps en van de Nederlandse Studentenraad.
    Na zijn afstuderen in 1947 trad Geertsema met kunsthistorica Adolfine Schoonenberg in het huwelijk. Hij werd dat jaar ook lid van de Partij van de Vrijheid, die een jaar later opging in de Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD). Vanaf 1950 zat hij in de gemeenteraad van Leiden. Drie jaar later verruilde hij die functie voor het burgemeesterschap van de Noord-Groningse gemeente Warffum. Geertsema had echter niet al te veel op met het platteland en hield het daar in 1957 voor gezien. Hij werd hoofd van de afdeling Publiekrechtelijke Bedrijfsorganisatie van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en verkaste naar Den Haag.
    Op 20 maart 1959 maakte Geertsema zijn entree in de Tweede Kamer. Maar het kamerlidmaatschap kon hem maar met mate bekoren. Daarom verruilde hij de kamer in 1961 voor het burgemeesterschap van Wassenaar. Tien jaar lang bleef hij zijn functie als parlementariër met die van burgemeester zonder enige moeite, stress of belangenverstrengeling combineren. Geertsema beschikte over een onuitputtelijke energie. Als hij uit de avondvergadering van de Kamer kwam, ging hij naar Wassenaar om stukken door te nemen. Vier à vijf uur slaap per dag was voor Geertsema afdoende.
    Binnen de VVD kreeg Geertsema steeds meer invloed. Van 1963 tot 1965 en in 1969 was hij leider van de Tweede Kamerfractie van de VVD. Molly’s bestaan als burgemeester kwam begin 1971 ten einde, toen hij zich als lijsttrekker van de VVD helemaal op de campagne voor de Kamerverkiezingen wilde storten. Hij vertegenwoordigde, misschien wel tegen wil en dank, de linkervleugel van zijn partij. Hij had niets tegen pornografie en werd lid van het COC, omdat hij groot voorstander was van de emancipatie van homoseksuelen. Maar niet in alle zaken was Geertsema even vooruitstrevend. Werklozen moesten niet zeuren als ze werk moesten doen dat ze niet beviel en proberen de hongersnood in Afrika te ledigen was water naar de zee brengen.
    Het liefste van alles wilde Molly Geertsema minister van Binnenlandse Zaken worden. Die droom kwam na de verkiezingen in 1971 in vervulling toen hij toetrad tot het kabinet-Biesheuvel, waarin hij ook vice-premier werd. Helaas voor Geertsema was het kabinet-Biesheuvel geen lang leven beschoren. Door onenigheid met coalitiepartij DS’70 kwam er al na een kleine twee jaar een einde aan zijn ministerschap. Het was een grote teleurstelling. Niet alleen omdat hij op zijn beleidsterrein geen doorbraak wist te bewerkstelligen in slepende kwesties, zoals de algemene grondwetsherziening en de reorganisatie van het binnenlandse bestuur en de politie, maar ook omdat opvolger De Gaay Fortman de plannen die Geertsema zelf had geïnitieerd, zoals het vergroten van de slagkracht van het openbaar bestuur door de 12 provincies in vijf landsdelen om te bouwen, al gauw in de la deed verdwijnen.
    Geertsema pakte hierna het Tweede Kamerlidmaatschap kort weer op, maar vertrok al op 1 december 1973 naar Gelderland om daar Commissaris van de Koningin te worden. Hij werd ‘kasteelheer’ van het slot Middachten in De Steeg. Daar ging hij voortvarend te werk om het provinciale bestuur te moderniseren en te democratiseren. Toch was hij niet tevreden met zijn nieuwe baan, hij had het er bij lange na niet druk genoeg mee. Daarom nam de lijst aan commissariaten en nevenfuncties in deze tijd buitensporige proporties aan. Zo was hij bijvoorbeeld president-commissaris van de kerncentrale Dodewaard toen er grote maatschappelijke onrust was over de plaatsing van kruisraketten in Nederland. Door de kernactivisten werd hij als belichaming van de atoomlobby gezien. Zo kwamen er een paar vaten ‘radioactief’ in zijn tuin terecht, begeleidt door een spandoek met de tekst: “Voor iedere atoompief een vaatje radioactief”.
    Geertsema zelf begon in 1983 aan een carrière in de Eerste Kamer, die tot 1987 zou duren. Daarna trok hij zich terug in zijn Wassenaarse optrekje. Daar stierf hij op 27 juni 1991. De dood van de markante bestuurder werd betreurd. Niet dat hij alleen maar vrienden had, want “zonder mijn brouilles kan ik niet leven.”
    --------
    Hoogtepunten uit het interview
    “Ik kan me niet voorstellen dat luisteraars aan een dergelijk interview veel vreugde beleven”
    Oud-minister Geertsema’s komst naar de radiostudio in Het Gebouw van de VPRO ging gepaard met heel wat spierkracht van “potige mannen van de VPRO”. Vanwege zijn astma en longemfyseem kon hij de trappen naar de tweede etage niet te voet bestijgen. De brandweer was een dag eerder gevraagd te komen helpen, maar die verklaarde alleen mensen naar beneden te helpen, niet naar boven. Vervolgens werd de ambulancedienst ingeschakeld om advies te geven over het vervoer van een oudere, gewichtige man per stoel naar boven. ‘Molly’ Geertsema zat net na achten in ieder geval zonder ademhalingsproblemen in de studio, samen met Henk van Hoorn, maar afgezonderd van de rest van de wereld. Geertsema kon zich niet herinneren ooit eerder vijf uur met iemand te hebben gepraat. Journalisten zijn daarbij weinig origineel en stellen altijd dezelfde vragen, aldus de éminence grise van de VVD. “Zo, die zit”, zegt Van Hoorn.
    Ook in de rest van het gesprek, dat erg vriendelijk, maar op sommige punten behoorlijk vinnig verloopt, steekt Geertsema zijn minachting voor journalisten “als soort” niet onder stoelen of banken. “Journalisten staan sowieso op een lage trad van de menselijke beschaving.” Hij stoort zich aan de grote mate van eenzijdigheid van de media. Zo zegt hij over Het Parool: “Dat heeft een zekere mate van linkse eenzijdigheid, die krant zal alles wat ik zeg in zijn richting proberen uit te leggen.”
    Het gebrek aan privacy als bekende persoonlijkheid breekt Geertsema soms ook op: “Ik heb er niet de neiging toe, maar als ik zou gaan schuinsmarcheren, dan kan dat niet, omdat iedereen dan weet dat ik dan aan het schuinsmarcheren ben. Ook in het buitenland. Er kwam een echtpaar op me af toen ik op een terras in IJsland zat. Ze wilden met mij over politiek praten, waarschijnlijk omdat ze dachten dat ik dat nooit meer doe. Daar heb je dan wel de pest in. Ook in Parijs, waar ik een zoon heb wonen, ga ik wel eens het café in. Laatst kwam er een echtpaar op me af dat met me op de foto wilde. Dan ben ik blij dat er geen blondine naast me zit. Ik kan mij niet veroorloven ergens anders dan thuis door te zakken, waar ter wereld ook.”
    De formatie van het kabinet-Lubbers II was een dankbaar gespreksonderwerp voor de heren. Op de coalitie en de onderwerpen in het regeerakkoord werd een groot gedeelte van het gesprek ingegaan. Geertsema’s hart ging vooral uit naar de wet op de gelijke behandeling en de strikte naleving daarvan. “Ik vind het erg als mensen anders behandeld worden op grond van iets waar ze niets aan kunnen doen. Vooral op het gebied van seksuele geaardheid. Al heel lang lid van het COC, hoewel ik zelf niet homofiel ben. Maar om de homofiele medemens te helpen.” Daar kan Van Hoorn zich nog in vinden, maar op andere punten lopen de mening van hem en de rechtlijnige liberaal sterk uiteen. Politici die als commissaris van een bedrijf zaakjes regelen; Geertsema ziet geen enkel bezwaar. De onmogelijkheid van algemeen kiesrecht in Zuid-Afrika – dat toen nog gebukt ging onder het apartheidsregime – omdat de zwarte dorpsbevolking het concept democratie niet snapt: “Veel gekleurde mensen waren ook meer bezig met hun gewassen en hun vee dan met het bestuur van hun land. In Nederland was er ook eerst censuskiesrecht, alleen voor de mensen die al wat om zich heen hadden gekeken.” Van Hoorn valt van zijn stoel van verbazing: “Algemeen kiesrecht is toch een democratisch beginsel? En nu zegt u dat sommige mensen geen recht hebben op een recht omdat ze te weinig verstand van zaken hebben.” “Als je geen weet hebt van een wereld buiten je dorp, dan kun je geen kiesrecht krijgen”, en daarmee was de zaak afgedaan.
    Ook het gevaar van de ramp met de kerncentrale van Tsjernobyl, die drie maanden eerder had plaatsgevonden, werd volgens Geertsema schromelijk overdreven: “Als er geen verkiezingen op komst waren geweest, had u rustig spinazie mogen eten.” Toch keek Geertsema na vijf uur met genoegen op het gesprek terug: “Er waaiden geen frisse winden, maar gelukkig ook geen onfrisse in dit gezelschap. Ik kan me alleen niet indenken dat luisteraars aan een dergelijk interview veel vreugde beleven.” Vervolgens horen we hem “nog een glaasje sherry om het af te leren” nemen. De sherry vond hij heel behoorlijk “als je ervan uitgaat dat het medium is”.
    -------------------
    De interviewer
    Henk van Hoorn
    "Als hij zoiets nu zou zeggen zou hem dat zijn kop kosten. "
    "Ik heb als journalist bij de parlementaire redactie Den Haag Vandaag vaak kortere gesprekken met Geertsema gevoerd, hoewel hij Den Haag al snel verliet, toen ik er kwam. Hij vertrok toen naar Gelderland om daar Commissaris van de Koningin te worden. Ik vond Geertsema interessant omdat hij een grote rol in de Nederlandse politiek had gespeeld, dus alleen voor de geschiedenisboekjes was het al van belang om hem te interviewen. Dat gebeurde toen nog belachelijk lang, vijf uur of zo. Ik weet nog dat hij in een stoel naar boven gedragen moest worden, omdat hij een zwakke gezondheid had. Een paar krachtige mannen gebruikten de ambulancetruc. Achteraf vraag ik me af waarom we niet op de begane grond hebben uitgezonden, maar het idee was toen om het interview in een ruimte te houden die totaal van de buitenwereld afgesloten was, met geblindeerde muren en zo."
    "Hij ging al snel tot de aanval op de media over en daar kun je eigenlijk niets aan doen. Dat hoeft ook niet, want anders wordt je meteen zo in die aanval betrokken. Ik was het misschien ook best met hem eens, wat de eenzijdigheid van sommige kranten en journalisten betreft. Ik heb zelf ook vaak kritiek geleverd op de pers. Je kan er dan wel op ingaan, net als op andere kwesties waar je het niet mee eens bent, maar daar schiet je natuurlijk niet zoveel mee op."
    "Ik wist wel ongeveer hoe hij over Zuid-Afrika dacht. Ongelofelijk, dat was vier jaar voor Mandela vrij kwam. Als hij zoiets nu zou zeggen [Geertsema acht de zwarte dorpsbevolking nog niet rijp voor democratie] zou hem dat zijn kop kosten. Maar het was 1986 en hij was zeker niet de enige in de VVD die er zo over dacht. Dat was toch een behoorlijke conservatieve club."
    "Ik heb me niet verveeld tijdens het interview, het is altijd alleen zo vervelend dat je de antwoorden van te voren niet weet, haha. Het interview ging waarschijnlijk wel heel erg over politiek. Het was misschien een beetje saai. Ik vind dan wel dat er tegenwoordig teveel op het privé-leven wordt ingegaan, maar ik zou er nu toch een ander gesprek van gemaakt hebben. Meer privé-zaken aan de orde gesteld hebben, omdat je er zo toch achter komt wat iemand beweegt. Dat had bij Geertsema ook wel gekund, als je maar weet hoe je dat aan moet pakken, via slinkse wegen. Maar in 1986 kon dat echt niet. Ik wilde er ook geen twistgesprek van maken. Dat is natuurlijk leuk om naar te luisteren, maar inhoudelijk schiet je daar niet veel mee op."
    54 min
  • VPRO Marathoninterview - W.J. 'Molly' Geertsema: uur 3
    Een beschaafd gesprek met de 'verschrikkelijke schreeuwman'
    Ten tijde van het marathoninterview op 11 juli 1986 was Molly Geertsema Eerste Kamerlid voor de VVD en was hij daarmee naar eigen zeggen nog volop actief in de politiek. Het was wel de laatste fase van een imposante bestuurlijke carrière. Op zijn CV stonden onder meer de functies van burgemeester (van Warffum en Wassenaar), Tweede Kamerlid en fractievoorzitter van de VVD-kamerfractie, minister van Binnenlandse Zaken, vice-premier, Commissaris van de Koningin van Gelderland en dus Eerste Kamerlid. Daarnaast had Geertsema, een workaholic pur sang, een lijst van nevenfuncties en commissariaten, die alle proporties te buiten ging. Hij sliep vier à vijf uur per nacht en werkte ook vooral in de auto op weg van de ene naar de andere vergadering.
    Door zijn bulderstem had Geertsema onder journalisten de bijnaam 'de verschrikkelijke schreeuwman' verworven. Die stem werd vooral ingezet als er in het debat onzorgvuldig werd gediscussieerd. Geertsema kon in duidelijke bewoordingen zeggen waar het op stond en trok zich weinig aan van politieke correctheid. Dat ondervond ook interviewer Henk van Hoorn tijdens het vijf uur durende gesprek.
    Henk van Hoorn over het marathoninterview met Molly Geertsema:
    "Ik vond Geertsema interessant omdat hij een grote rol in de Nederlandse politiek had gespeeld, dus alleen voor de geschiedenisboekjes was het al van belang om hem te interviewen. Dat gebeurde toen nog belachelijk lang, vijf uur of zo."
    ----------------------------
    Biografie W.J. Geertsema
    'Molly, de verschrikkelijke schreeuwman'
    VVD-politicus, burgemeester van Wassenaar (1961-1971), minister van Binnenlandse Zaken en vice-premier (1971-1973), Eerste (1983-1987) en Tweede Kamerlid (1959-1971, 1973) en Commissaris van de Koningin in Gelderland (1973-1983).
    Willem Jacob Geertsema werd door zijn studiegenoten ‘Molly’ gedoopt, een naam die hij de rest van zijn leven voerde. Bij het vaderlandse journaille stond hij vanwege de enorme draagwijdte van zijn stentorstem echter bekend als ‘de verschrikkelijke schreeuwman’. Geertsema was op 11 juli 1986 te gast in het tweede Marathoninterview dat de VPRO live uitzond. Hij stond niet bekend om zijn uitvoerige bespiegelingen. Geertsema was een man van de korte, maar krachtige uitspraken. Een op het oog weinig voor de hand liggende gast voor een vijf uur durend marathoninterview.
    Geertsema werd als enig kind geboren uit het huwelijk van bankier Johan Geertsema en Geertruida Drooglever Fortuyn. De familie Geertsema was een liberaal bestuursgeslacht; een hele reeks voorouders had in het parlement gezeten en één had het zelfs tot minister van Binnenlandse Zaken geschopt. Na het Tweede Gymnasium in 1937 te hebben afgerond, ging Geertsema Rechten studeren in Leiden. Tien jaar later, vertraagd door tussenkomst van de Tweede Wereldoorlog, studeerde hij af. Hij was tijdens zijn studententijd actief als praeses van het Leidsch Studenten Corps en van de Nederlandse Studentenraad.
    Na zijn afstuderen in 1947 trad Geertsema met kunsthistorica Adolfine Schoonenberg in het huwelijk. Hij werd dat jaar ook lid van de Partij van de Vrijheid, die een jaar later opging in de Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD). Vanaf 1950 zat hij in de gemeenteraad van Leiden. Drie jaar later verruilde hij die functie voor het burgemeesterschap van de Noord-Groningse gemeente Warffum. Geertsema had echter niet al te veel op met het platteland en hield het daar in 1957 voor gezien. Hij werd hoofd van de afdeling Publiekrechtelijke Bedrijfsorganisatie van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en verkaste naar Den Haag.
    Op 20 maart 1959 maakte Geertsema zijn entree in de Tweede Kamer. Maar het kamerlidmaatschap kon hem maar met mate bekoren. Daarom verruilde hij de kamer in 1961 voor het burgemeesterschap van Wassenaar. Tien jaar lang bleef hij zijn functie als parlementariër met die van burgemeester zonder enige moeite, stress of belangenverstrengeling combineren. Geertsema beschikte over een onuitputtelijke energie. Als hij uit de avondvergadering van de Kamer kwam, ging hij naar Wassenaar om stukken door te nemen. Vier à vijf uur slaap per dag was voor Geertsema afdoende.
    Binnen de VVD kreeg Geertsema steeds meer invloed. Van 1963 tot 1965 en in 1969 was hij leider van de Tweede Kamerfractie van de VVD. Molly’s bestaan als burgemeester kwam begin 1971 ten einde, toen hij zich als lijsttrekker van de VVD helemaal op de campagne voor de Kamerverkiezingen wilde storten. Hij vertegenwoordigde, misschien wel tegen wil en dank, de linkervleugel van zijn partij. Hij had niets tegen pornografie en werd lid van het COC, omdat hij groot voorstander was van de emancipatie van homoseksuelen. Maar niet in alle zaken was Geertsema even vooruitstrevend. Werklozen moesten niet zeuren als ze werk moesten doen dat ze niet beviel en proberen de hongersnood in Afrika te ledigen was water naar de zee brengen.
    Het liefste van alles wilde Molly Geertsema minister van Binnenlandse Zaken worden. Die droom kwam na de verkiezingen in 1971 in vervulling toen hij toetrad tot het kabinet-Biesheuvel, waarin hij ook vice-premier werd. Helaas voor Geertsema was het kabinet-Biesheuvel geen lang leven beschoren. Door onenigheid met coalitiepartij DS’70 kwam er al na een kleine twee jaar een einde aan zijn ministerschap. Het was een grote teleurstelling. Niet alleen omdat hij op zijn beleidsterrein geen doorbraak wist te bewerkstelligen in slepende kwesties, zoals de algemene grondwetsherziening en de reorganisatie van het binnenlandse bestuur en de politie, maar ook omdat opvolger De Gaay Fortman de plannen die Geertsema zelf had geïnitieerd, zoals het vergroten van de slagkracht van het openbaar bestuur door de 12 provincies in vijf landsdelen om te bouwen, al gauw in de la deed verdwijnen.
    Geertsema pakte hierna het Tweede Kamerlidmaatschap kort weer op, maar vertrok al op 1 december 1973 naar Gelderland om daar Commissaris van de Koningin te worden. Hij werd ‘kasteelheer’ van het slot Middachten in De Steeg. Daar ging hij voortvarend te werk om het provinciale bestuur te moderniseren en te democratiseren. Toch was hij niet tevreden met zijn nieuwe baan, hij had het er bij lange na niet druk genoeg mee. Daarom nam de lijst aan commissariaten en nevenfuncties in deze tijd buitensporige proporties aan. Zo was hij bijvoorbeeld president-commissaris van de kerncentrale Dodewaard toen er grote maatschappelijke onrust was over de plaatsing van kruisraketten in Nederland. Door de kernactivisten werd hij als belichaming van de atoomlobby gezien. Zo kwamen er een paar vaten ‘radioactief’ in zijn tuin terecht, begeleidt door een spandoek met de tekst: “Voor iedere atoompief een vaatje radioactief”.
    Geertsema zelf begon in 1983 aan een carrière in de Eerste Kamer, die tot 1987 zou duren. Daarna trok hij zich terug in zijn Wassenaarse optrekje. Daar stierf hij op 27 juni 1991. De dood van de markante bestuurder werd betreurd. Niet dat hij alleen maar vrienden had, want “zonder mijn brouilles kan ik niet leven.”
    --------
    Hoogtepunten uit het interview
    “Ik kan me niet voorstellen dat luisteraars aan een dergelijk interview veel vreugde beleven”
    Oud-minister Geertsema’s komst naar de radiostudio in Het Gebouw van de VPRO ging gepaard met heel wat spierkracht van “potige mannen van de VPRO”. Vanwege zijn astma en longemfyseem kon hij de trappen naar de tweede etage niet te voet bestijgen. De brandweer was een dag eerder gevraagd te komen helpen, maar die verklaarde alleen mensen naar beneden te helpen, niet naar boven. Vervolgens werd de ambulancedienst ingeschakeld om advies te geven over het vervoer van een oudere, gewichtige man per stoel naar boven. ‘Molly’ Geertsema zat net na achten in ieder geval zonder ademhalingsproblemen in de studio, samen met Henk van Hoorn, maar afgezonderd van de rest van de wereld. Geertsema kon zich niet herinneren ooit eerder vijf uur met iemand te hebben gepraat. Journalisten zijn daarbij weinig origineel en stellen altijd dezelfde vragen, aldus de éminence grise van de VVD. “Zo, die zit”, zegt Van Hoorn.
    Ook in de rest van het gesprek, dat erg vriendelijk, maar op sommige punten behoorlijk vinnig verloopt, steekt Geertsema zijn minachting voor journalisten “als soort” niet onder stoelen of banken. “Journalisten staan sowieso op een lage trad van de menselijke beschaving.” Hij stoort zich aan de grote mate van eenzijdigheid van de media. Zo zegt hij over Het Parool: “Dat heeft een zekere mate van linkse eenzijdigheid, die krant zal alles wat ik zeg in zijn richting proberen uit te leggen.”
    Het gebrek aan privacy als bekende persoonlijkheid breekt Geertsema soms ook op: “Ik heb er niet de neiging toe, maar als ik zou gaan schuinsmarcheren, dan kan dat niet, omdat iedereen dan weet dat ik dan aan het schuinsmarcheren ben. Ook in het buitenland. Er kwam een echtpaar op me af toen ik op een terras in IJsland zat. Ze wilden met mij over politiek praten, waarschijnlijk omdat ze dachten dat ik dat nooit meer doe. Daar heb je dan wel de pest in. Ook in Parijs, waar ik een zoon heb wonen, ga ik wel eens het café in. Laatst kwam er een echtpaar op me af dat met me op de foto wilde. Dan ben ik blij dat er geen blondine naast me zit. Ik kan mij niet veroorloven ergens anders dan thuis door te zakken, waar ter wereld ook.”
    De formatie van het kabinet-Lubbers II was een dankbaar gespreksonderwerp voor de heren. Op de coalitie en de onderwerpen in het regeerakkoord werd een groot gedeelte van het gesprek ingegaan. Geertsema’s hart ging vooral uit naar de wet op de gelijke behandeling en de strikte naleving daarvan. “Ik vind het erg als mensen anders behandeld worden op grond van iets waar ze niets aan kunnen doen. Vooral op het gebied van seksuele geaardheid. Al heel lang lid van het COC, hoewel ik zelf niet homofiel ben. Maar om de homofiele medemens te helpen.” Daar kan Van Hoorn zich nog in vinden, maar op andere punten lopen de mening van hem en de rechtlijnige liberaal sterk uiteen. Politici die als commissaris van een bedrijf zaakjes regelen; Geertsema ziet geen enkel bezwaar. De onmogelijkheid van algemeen kiesrecht in Zuid-Afrika – dat toen nog gebukt ging onder het apartheidsregime – omdat de zwarte dorpsbevolking het concept democratie niet snapt: “Veel gekleurde mensen waren ook meer bezig met hun gewassen en hun vee dan met het bestuur van hun land. In Nederland was er ook eerst censuskiesrecht, alleen voor de mensen die al wat om zich heen hadden gekeken.” Van Hoorn valt van zijn stoel van verbazing: “Algemeen kiesrecht is toch een democratisch beginsel? En nu zegt u dat sommige mensen geen recht hebben op een recht omdat ze te weinig verstand van zaken hebben.” “Als je geen weet hebt van een wereld buiten je dorp, dan kun je geen kiesrecht krijgen”, en daarmee was de zaak afgedaan.
    Ook het gevaar van de ramp met de kerncentrale van Tsjernobyl, die drie maanden eerder had plaatsgevonden, werd volgens Geertsema schromelijk overdreven: “Als er geen verkiezingen op komst waren geweest, had u rustig spinazie mogen eten.” Toch keek Geertsema na vijf uur met genoegen op het gesprek terug: “Er waaiden geen frisse winden, maar gelukkig ook geen onfrisse in dit gezelschap. Ik kan me alleen niet indenken dat luisteraars aan een dergelijk interview veel vreugde beleven.” Vervolgens horen we hem “nog een glaasje sherry om het af te leren” nemen. De sherry vond hij heel behoorlijk “als je ervan uitgaat dat het medium is”.
    -------------------
    De interviewer
    Henk van Hoorn
    "Als hij zoiets nu zou zeggen zou hem dat zijn kop kosten. "
    "Ik heb als journalist bij de parlementaire redactie Den Haag Vandaag vaak kortere gesprekken met Geertsema gevoerd, hoewel hij Den Haag al snel verliet, toen ik er kwam. Hij vertrok toen naar Gelderland om daar Commissaris van de Koningin te worden. Ik vond Geertsema interessant omdat hij een grote rol in de Nederlandse politiek had gespeeld, dus alleen voor de geschiedenisboekjes was het al van belang om hem te interviewen. Dat gebeurde toen nog belachelijk lang, vijf uur of zo. Ik weet nog dat hij in een stoel naar boven gedragen moest worden, omdat hij een zwakke gezondheid had. Een paar krachtige mannen gebruikten de ambulancetruc. Achteraf vraag ik me af waarom we niet op de begane grond hebben uitgezonden, maar het idee was toen om het interview in een ruimte te houden die totaal van de buitenwereld afgesloten was, met geblindeerde muren en zo."
    "Hij ging al snel tot de aanval op de media over en daar kun je eigenlijk niets aan doen. Dat hoeft ook niet, want anders wordt je meteen zo in die aanval betrokken. Ik was het misschien ook best met hem eens, wat de eenzijdigheid van sommige kranten en journalisten betreft. Ik heb zelf ook vaak kritiek geleverd op de pers. Je kan er dan wel op ingaan, net als op andere kwesties waar je het niet mee eens bent, maar daar schiet je natuurlijk niet zoveel mee op."
    "Ik wist wel ongeveer hoe hij over Zuid-Afrika dacht. Ongelofelijk, dat was vier jaar voor Mandela vrij kwam. Als hij zoiets nu zou zeggen [Geertsema acht de zwarte dorpsbevolking nog niet rijp voor democratie] zou hem dat zijn kop kosten. Maar het was 1986 en hij was zeker niet de enige in de VVD die er zo over dacht. Dat was toch een behoorlijke conservatieve club."
    "Ik heb me niet verveeld tijdens het interview, het is altijd alleen zo vervelend dat je de antwoorden van te voren niet weet, haha. Het interview ging waarschijnlijk wel heel erg over politiek. Het was misschien een beetje saai. Ik vind dan wel dat er tegenwoordig teveel op het privé-leven wordt ingegaan, maar ik zou er nu toch een ander gesprek van gemaakt hebben. Meer privé-zaken aan de orde gesteld hebben, omdat je er zo toch achter komt wat iemand beweegt. Dat had bij Geertsema ook wel gekund, als je maar weet hoe je dat aan moet pakken, via slinkse wegen. Maar in 1986 kon dat echt niet. Ik wilde er ook geen twistgesprek van maken. Dat is natuurlijk leuk om naar te luisteren, maar inhoudelijk schiet je daar niet veel mee op."
    54 min
  • VPRO Marathoninterview - W.J. 'Molly' Geertsema: uur 2
    Een beschaafd gesprek met de 'verschrikkelijke schreeuwman'
    Ten tijde van het marathoninterview op 11 juli 1986 was Molly Geertsema Eerste Kamerlid voor de VVD en was hij daarmee naar eigen zeggen nog volop actief in de politiek. Het was wel de laatste fase van een imposante bestuurlijke carrière. Op zijn CV stonden onder meer de functies van burgemeester (van Warffum en Wassenaar), Tweede Kamerlid en fractievoorzitter van de VVD-kamerfractie, minister van Binnenlandse Zaken, vice-premier, Commissaris van de Koningin van Gelderland en dus Eerste Kamerlid. Daarnaast had Geertsema, een workaholic pur sang, een lijst van nevenfuncties en commissariaten, die alle proporties te buiten ging. Hij sliep vier à vijf uur per nacht en werkte ook vooral in de auto op weg van de ene naar de andere vergadering.
    Door zijn bulderstem had Geertsema onder journalisten de bijnaam 'de verschrikkelijke schreeuwman' verworven. Die stem werd vooral ingezet als er in het debat onzorgvuldig werd gediscussieerd. Geertsema kon in duidelijke bewoordingen zeggen waar het op stond en trok zich weinig aan van politieke correctheid. Dat ondervond ook interviewer Henk van Hoorn tijdens het vijf uur durende gesprek.
    Henk van Hoorn over het marathoninterview met Molly Geertsema:
    "Ik vond Geertsema interessant omdat hij een grote rol in de Nederlandse politiek had gespeeld, dus alleen voor de geschiedenisboekjes was het al van belang om hem te interviewen. Dat gebeurde toen nog belachelijk lang, vijf uur of zo."
    ----------------------------
    Biografie W.J. Geertsema
    'Molly, de verschrikkelijke schreeuwman'
    VVD-politicus, burgemeester van Wassenaar (1961-1971), minister van Binnenlandse Zaken en vice-premier (1971-1973), Eerste (1983-1987) en Tweede Kamerlid (1959-1971, 1973) en Commissaris van de Koningin in Gelderland (1973-1983).
    Willem Jacob Geertsema werd door zijn studiegenoten ‘Molly’ gedoopt, een naam die hij de rest van zijn leven voerde. Bij het vaderlandse journaille stond hij vanwege de enorme draagwijdte van zijn stentorstem echter bekend als ‘de verschrikkelijke schreeuwman’. Geertsema was op 11 juli 1986 te gast in het tweede Marathoninterview dat de VPRO live uitzond. Hij stond niet bekend om zijn uitvoerige bespiegelingen. Geertsema was een man van de korte, maar krachtige uitspraken. Een op het oog weinig voor de hand liggende gast voor een vijf uur durend marathoninterview.
    Geertsema werd als enig kind geboren uit het huwelijk van bankier Johan Geertsema en Geertruida Drooglever Fortuyn. De familie Geertsema was een liberaal bestuursgeslacht; een hele reeks voorouders had in het parlement gezeten en één had het zelfs tot minister van Binnenlandse Zaken geschopt. Na het Tweede Gymnasium in 1937 te hebben afgerond, ging Geertsema Rechten studeren in Leiden. Tien jaar later, vertraagd door tussenkomst van de Tweede Wereldoorlog, studeerde hij af. Hij was tijdens zijn studententijd actief als praeses van het Leidsch Studenten Corps en van de Nederlandse Studentenraad.
    Na zijn afstuderen in 1947 trad Geertsema met kunsthistorica Adolfine Schoonenberg in het huwelijk. Hij werd dat jaar ook lid van de Partij van de Vrijheid, die een jaar later opging in de Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD). Vanaf 1950 zat hij in de gemeenteraad van Leiden. Drie jaar later verruilde hij die functie voor het burgemeesterschap van de Noord-Groningse gemeente Warffum. Geertsema had echter niet al te veel op met het platteland en hield het daar in 1957 voor gezien. Hij werd hoofd van de afdeling Publiekrechtelijke Bedrijfsorganisatie van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en verkaste naar Den Haag.
    Op 20 maart 1959 maakte Geertsema zijn entree in de Tweede Kamer. Maar het kamerlidmaatschap kon hem maar met mate bekoren. Daarom verruilde hij de kamer in 1961 voor het burgemeesterschap van Wassenaar. Tien jaar lang bleef hij zijn functie als parlementariër met die van burgemeester zonder enige moeite, stress of belangenverstrengeling combineren. Geertsema beschikte over een onuitputtelijke energie. Als hij uit de avondvergadering van de Kamer kwam, ging hij naar Wassenaar om stukken door te nemen. Vier à vijf uur slaap per dag was voor Geertsema afdoende.
    Binnen de VVD kreeg Geertsema steeds meer invloed. Van 1963 tot 1965 en in 1969 was hij leider van de Tweede Kamerfractie van de VVD. Molly’s bestaan als burgemeester kwam begin 1971 ten einde, toen hij zich als lijsttrekker van de VVD helemaal op de campagne voor de Kamerverkiezingen wilde storten. Hij vertegenwoordigde, misschien wel tegen wil en dank, de linkervleugel van zijn partij. Hij had niets tegen pornografie en werd lid van het COC, omdat hij groot voorstander was van de emancipatie van homoseksuelen. Maar niet in alle zaken was Geertsema even vooruitstrevend. Werklozen moesten niet zeuren als ze werk moesten doen dat ze niet beviel en proberen de hongersnood in Afrika te ledigen was water naar de zee brengen.
    Het liefste van alles wilde Molly Geertsema minister van Binnenlandse Zaken worden. Die droom kwam na de verkiezingen in 1971 in vervulling toen hij toetrad tot het kabinet-Biesheuvel, waarin hij ook vice-premier werd. Helaas voor Geertsema was het kabinet-Biesheuvel geen lang leven beschoren. Door onenigheid met coalitiepartij DS’70 kwam er al na een kleine twee jaar een einde aan zijn ministerschap. Het was een grote teleurstelling. Niet alleen omdat hij op zijn beleidsterrein geen doorbraak wist te bewerkstelligen in slepende kwesties, zoals de algemene grondwetsherziening en de reorganisatie van het binnenlandse bestuur en de politie, maar ook omdat opvolger De Gaay Fortman de plannen die Geertsema zelf had geïnitieerd, zoals het vergroten van de slagkracht van het openbaar bestuur door de 12 provincies in vijf landsdelen om te bouwen, al gauw in de la deed verdwijnen.
    Geertsema pakte hierna het Tweede Kamerlidmaatschap kort weer op, maar vertrok al op 1 december 1973 naar Gelderland om daar Commissaris van de Koningin te worden. Hij werd ‘kasteelheer’ van het slot Middachten in De Steeg. Daar ging hij voortvarend te werk om het provinciale bestuur te moderniseren en te democratiseren. Toch was hij niet tevreden met zijn nieuwe baan, hij had het er bij lange na niet druk genoeg mee. Daarom nam de lijst aan commissariaten en nevenfuncties in deze tijd buitensporige proporties aan. Zo was hij bijvoorbeeld president-commissaris van de kerncentrale Dodewaard toen er grote maatschappelijke onrust was over de plaatsing van kruisraketten in Nederland. Door de kernactivisten werd hij als belichaming van de atoomlobby gezien. Zo kwamen er een paar vaten ‘radioactief’ in zijn tuin terecht, begeleidt door een spandoek met de tekst: “Voor iedere atoompief een vaatje radioactief”.
    Geertsema zelf begon in 1983 aan een carrière in de Eerste Kamer, die tot 1987 zou duren. Daarna trok hij zich terug in zijn Wassenaarse optrekje. Daar stierf hij op 27 juni 1991. De dood van de markante bestuurder werd betreurd. Niet dat hij alleen maar vrienden had, want “zonder mijn brouilles kan ik niet leven.”
    --------
    Hoogtepunten uit het interview
    “Ik kan me niet voorstellen dat luisteraars aan een dergelijk interview veel vreugde beleven”
    Oud-minister Geertsema’s komst naar de radiostudio in Het Gebouw van de VPRO ging gepaard met heel wat spierkracht van “potige mannen van de VPRO”. Vanwege zijn astma en longemfyseem kon hij de trappen naar de tweede etage niet te voet bestijgen. De brandweer was een dag eerder gevraagd te komen helpen, maar die verklaarde alleen mensen naar beneden te helpen, niet naar boven. Vervolgens werd de ambulancedienst ingeschakeld om advies te geven over het vervoer van een oudere, gewichtige man per stoel naar boven. ‘Molly’ Geertsema zat net na achten in ieder geval zonder ademhalingsproblemen in de studio, samen met Henk van Hoorn, maar afgezonderd van de rest van de wereld. Geertsema kon zich niet herinneren ooit eerder vijf uur met iemand te hebben gepraat. Journalisten zijn daarbij weinig origineel en stellen altijd dezelfde vragen, aldus de éminence grise van de VVD. “Zo, die zit”, zegt Van Hoorn.
    Ook in de rest van het gesprek, dat erg vriendelijk, maar op sommige punten behoorlijk vinnig verloopt, steekt Geertsema zijn minachting voor journalisten “als soort” niet onder stoelen of banken. “Journalisten staan sowieso op een lage trad van de menselijke beschaving.” Hij stoort zich aan de grote mate van eenzijdigheid van de media. Zo zegt hij over Het Parool: “Dat heeft een zekere mate van linkse eenzijdigheid, die krant zal alles wat ik zeg in zijn richting proberen uit te leggen.”
    Het gebrek aan privacy als bekende persoonlijkheid breekt Geertsema soms ook op: “Ik heb er niet de neiging toe, maar als ik zou gaan schuinsmarcheren, dan kan dat niet, omdat iedereen dan weet dat ik dan aan het schuinsmarcheren ben. Ook in het buitenland. Er kwam een echtpaar op me af toen ik op een terras in IJsland zat. Ze wilden met mij over politiek praten, waarschijnlijk omdat ze dachten dat ik dat nooit meer doe. Daar heb je dan wel de pest in. Ook in Parijs, waar ik een zoon heb wonen, ga ik wel eens het café in. Laatst kwam er een echtpaar op me af dat met me op de foto wilde. Dan ben ik blij dat er geen blondine naast me zit. Ik kan mij niet veroorloven ergens anders dan thuis door te zakken, waar ter wereld ook.”
    De formatie van het kabinet-Lubbers II was een dankbaar gespreksonderwerp voor de heren. Op de coalitie en de onderwerpen in het regeerakkoord werd een groot gedeelte van het gesprek ingegaan. Geertsema’s hart ging vooral uit naar de wet op de gelijke behandeling en de strikte naleving daarvan. “Ik vind het erg als mensen anders behandeld worden op grond van iets waar ze niets aan kunnen doen. Vooral op het gebied van seksuele geaardheid. Al heel lang lid van het COC, hoewel ik zelf niet homofiel ben. Maar om de homofiele medemens te helpen.” Daar kan Van Hoorn zich nog in vinden, maar op andere punten lopen de mening van hem en de rechtlijnige liberaal sterk uiteen. Politici die als commissaris van een bedrijf zaakjes regelen; Geertsema ziet geen enkel bezwaar. De onmogelijkheid van algemeen kiesrecht in Zuid-Afrika – dat toen nog gebukt ging onder het apartheidsregime – omdat de zwarte dorpsbevolking het concept democratie niet snapt: “Veel gekleurde mensen waren ook meer bezig met hun gewassen en hun vee dan met het bestuur van hun land. In Nederland was er ook eerst censuskiesrecht, alleen voor de mensen die al wat om zich heen hadden gekeken.” Van Hoorn valt van zijn stoel van verbazing: “Algemeen kiesrecht is toch een democratisch beginsel? En nu zegt u dat sommige mensen geen recht hebben op een recht omdat ze te weinig verstand van zaken hebben.” “Als je geen weet hebt van een wereld buiten je dorp, dan kun je geen kiesrecht krijgen”, en daarmee was de zaak afgedaan.
    Ook het gevaar van de ramp met de kerncentrale van Tsjernobyl, die drie maanden eerder had plaatsgevonden, werd volgens Geertsema schromelijk overdreven: “Als er geen verkiezingen op komst waren geweest, had u rustig spinazie mogen eten.” Toch keek Geertsema na vijf uur met genoegen op het gesprek terug: “Er waaiden geen frisse winden, maar gelukkig ook geen onfrisse in dit gezelschap. Ik kan me alleen niet indenken dat luisteraars aan een dergelijk interview veel vreugde beleven.” Vervolgens horen we hem “nog een glaasje sherry om het af te leren” nemen. De sherry vond hij heel behoorlijk “als je ervan uitgaat dat het medium is”.
    -------------------
    De interviewer
    Henk van Hoorn
    "Als hij zoiets nu zou zeggen zou hem dat zijn kop kosten. "
    "Ik heb als journalist bij de parlementaire redactie Den Haag Vandaag vaak kortere gesprekken met Geertsema gevoerd, hoewel hij Den Haag al snel verliet, toen ik er kwam. Hij vertrok toen naar Gelderland om daar Commissaris van de Koningin te worden. Ik vond Geertsema interessant omdat hij een grote rol in de Nederlandse politiek had gespeeld, dus alleen voor de geschiedenisboekjes was het al van belang om hem te interviewen. Dat gebeurde toen nog belachelijk lang, vijf uur of zo. Ik weet nog dat hij in een stoel naar boven gedragen moest worden, omdat hij een zwakke gezondheid had. Een paar krachtige mannen gebruikten de ambulancetruc. Achteraf vraag ik me af waarom we niet op de begane grond hebben uitgezonden, maar het idee was toen om het interview in een ruimte te houden die totaal van de buitenwereld afgesloten was, met geblindeerde muren en zo."
    "Hij ging al snel tot de aanval op de media over en daar kun je eigenlijk niets aan doen. Dat hoeft ook niet, want anders wordt je meteen zo in die aanval betrokken. Ik was het misschien ook best met hem eens, wat de eenzijdigheid van sommige kranten en journalisten betreft. Ik heb zelf ook vaak kritiek geleverd op de pers. Je kan er dan wel op ingaan, net als op andere kwesties waar je het niet mee eens bent, maar daar schiet je natuurlijk niet zoveel mee op."
    "Ik wist wel ongeveer hoe hij over Zuid-Afrika dacht. Ongelofelijk, dat was vier jaar voor Mandela vrij kwam. Als hij zoiets nu zou zeggen [Geertsema acht de zwarte dorpsbevolking nog niet rijp voor democratie] zou hem dat zijn kop kosten. Maar het was 1986 en hij was zeker niet de enige in de VVD die er zo over dacht. Dat was toch een behoorlijke conservatieve club."
    "Ik heb me niet verveeld tijdens het interview, het is altijd alleen zo vervelend dat je de antwoorden van te voren niet weet, haha. Het interview ging waarschijnlijk wel heel erg over politiek. Het was misschien een beetje saai. Ik vind dan wel dat er tegenwoordig teveel op het privé-leven wordt ingegaan, maar ik zou er nu toch een ander gesprek van gemaakt hebben. Meer privé-zaken aan de orde gesteld hebben, omdat je er zo toch achter komt wat iemand beweegt. Dat had bij Geertsema ook wel gekund, als je maar weet hoe je dat aan moet pakken, via slinkse wegen. Maar in 1986 kon dat echt niet. Ik wilde er ook geen twistgesprek van maken. Dat is natuurlijk leuk om naar te luisteren, maar inhoudelijk schiet je daar niet veel mee op."
    54 min
  • VPRO Marathoninterview - W.F. de Gaay Fortman - uur 4
    De 'progressieve confessioneel'
    Professor W. F. de Gaay Fortman was een 'progressieve confessioneel'. Op 4 juli 1986 nam hij tegenover John Jansen van Galen plaats, toenmalig hoofdredacteur van de Haagse Post, voor een vijf uur durend interview. De Gaay was toen 75 jaar en teruggetreden uit al zijn publieke functies. Hij kan gezien worden als één van de meest vooruitstrevende bruggenbouwers in de Nederlandse naoorlogse politiek. Ook in zijn tijd als rector magnificus van de Vrije Universiteit, in de woelige jaren zestig, probeerde hij verschillende gezindten samen te brengen en "de deur open te zetten". De Gaay was afkomstig uit een gereformeerd nest en onvermoeibaar in zijn pogingen om de confessionele partijen en de sociaal-democraten nader tot elkaar te brengen. Voor zijn eigen partij, de Antirevolutionaire Partij (ARP) was dat geen logische keuze, maar voor De Gaay wel. Hij voegde de daad bij het woord door in 1973 als minister van Binnenlandse Zaken toe te treden tot het meest progressieve kabinet uit de Nederlandse geschiedenis, dat van minister-president Joop Den Uyl.
    John Jansen van Galen over het marathoninterview met W.F. De Gaay Fortman:
    Een dag voor de uitzending belde ik hem nog op om de afspraak te bevestigen. "Tot 8 uur dan. En kan ik dan om 9 uur weer weg?". Ik schrok me dood: "Het interview duurt tot 13 uur!" "Oh, dat is ook goed." Het kon hem niets schelen hoe lang hij daar zat.
    ------------------------------------------------
    Biografie W.F. de Gaay Fortman
    geb. 8 mei 1911 te Amsterdam - gest. 29 maart 1997 te 's Gravenhage
    “Het heeft iets vermoeiends, compromissen sluiten”
    ARP-politicus, in kabinet-Den Uyl (1973-1977) minister van Binnenlandse Zaken, prominent Eerste Kamerlid voor de ARP (vanaf oktober 1980 CDA). Daarnaast hoogleraar privaatrecht en arbeidsrecht en rector magnificus van de Vrije Universiteit.
    Professor Wilhelm Friedrich de Gaay Fortman had zich ten tijde van het marathoninterview al teruggetrokken uit alle openbare functies. De zoon van rechter Bastiaan de Gaay Fortman en Elisabeth Nolte koos na zijn eindexamen aan het gereformeerde Gymnasium in Amsterdam voor een studie Rechten aan de Vrije Universiteit.
    In 1933 deed 'Gaius' doctoraalexamen en promoveerde drie jaar later bij hoogleraar P.S. Gerbrandy. Zijn dissertatie, De onderneming in het arbeidsrecht, bevatte voor die tijd zeer vooruitstrevende ideeën over medezeggenschap van werknemers in een bedrijf. De Gaay was zeer begaan met het lot van de Nederlandse arbeider. Hij was tijdens zijn studententijd actief voor de Nederlandse Christen-Studentenvereniging en organiseerde voor het Christelijk Nationaal Vakverbond (CNV) zomerkampen voor jonge werklozen.
    Korte tijd nadat hij was gepromoveerd, trouwde De Gaay Fortman met Marry Woltjer, dochter van een hoogleraar Klassieke Talen aan de VU. Ze kregen twee zoons en drie dochters, die hem vervolgens negentien kleinkinderen bezorgden. In het interview gaat hij kort in op de dood van twee van de negentien kleinkinderen. Eén werd door "een stomme zandauto" overreden, de ander "is in Friesland onder het ijs geschoven".
    Vanaf 1938, wanneer hij zijn entree maakt in het Ministerie van Sociale Zaken, waar hij zich vooral met arbeidsverhoudingen bezig hield, gaat het hard met de carrière van De Gaay Fortman. In hetzelfde jaar mocht hij de minister al vertegenwoordigen bij de Hoge Raad van Arbeid.
    Midden in de Tweede Wereldoorlog, in 1943, werd hij medewerker van het illegale blad Vrij Nederland. Daar leerde hij Joop den Uyl kennen. Na de oorlog stootte hij de Anti Revolutionaire Partij (ARP), waar hij in 1934 lid van was geworden, voor het hoofd door redacteur van VN te blijven. Het blad droeg niet bepaald opvattingen uit waar de ARP achter stond. Maar De Gaay wilde door voor VN te blijven schrijven een brug bouwen tussen de confessionele partijen en de sociaaldemocraten.
    Zijn loopbaan kenmerkt zich door een open houding naar andersdenkenden. Dat werd bijvoorbeeld merkbaar op de Vrij Universiteit, waar hij in 1947 hoogleraar werd. Mede dankzij hem kreeg de VU een meer algemeen christelijk karakter. Veel opzien baarde hij in eigen kring met zijn oratie Herziening van het Echtscheidingsrecht, waarin hij ervoor pleitte dat 'onheelbare tweespalt' tussen de echtgenoten een wettelijke grond voor echtscheiding werd. In de periode 1962-1963 en 1965-1972 was De Gaay Fortman rector magnificus van de VU en maakte in die functie de studentenbezettingen en de democratisering van het universiteitssysteem in zijn volle omvang mee.
    Een zwarte pagina uit zijn politieke carrière vormt de formatie van het vierde kabinet-Drees in 1956. De verkiezingsuitslag maakte een coalitie tussen de Katholieke Volkspartij (KVP) en de PvdA onontkoombaar. Al drie informateurs, Drees, Romme en Lieftinck, waren De Gaay voorgegaan. De Gaays poging werd vanaf het begin niet serieus genomen. Van verschillende kanten had hij gehoord dat de 70-jarige Drees niet nog een kabinet hoefde te leiden. Het zoeken naar een andere kandidaat-premier kostte echter te veel tijd, waardoor de stemming ten faveure van Drees keerde. De Gaay vond dat kamerfracties zich teveel naar de wil van hun partij schikten, terwijl een partij in zijn ogen geen land kan besturen.
    Vanaf de kabinetsformatie in 1951 werd De Gaay Fortman als ministerskandidaat genoemd. Hij zou tot 1973 moeten wachten, maar ook toen had het weinig gescheeld of hij had voor de eer bedankt. Hij was net een jaar lid van de Europese Commissie voor de Rechten van de Mens en had daar het gevoel echt wat voor het lot van mensen te kunnen betekenen. Toch zei De Gaay Fortman 'ja' toen informateur Burger hem vroeg minister van Binnenlandse Zaken te worden. Overigens zonder dat met zijn partij te overleggen. De Gaay was met zijn 62 jaar de oudste in het kabinet. Zijn warsheid van partijpolitiek maakte hem een soort glijmiddel tussen de verschillende partijen.
    Bij het aantreden van het eerste kabinet-Van Agt in 1977 zat De Gaays tijd als minister er op. Hij nam zitting in de Eerste Kamer en zou die in 1981 weer verlaten. In dat jaar bracht hij als informateur het kabinet-Van Agt-Den Uyl tot stand. Hij had de confessionelen, inmiddels samengegaan in het CDA, en de sociaal-democraten nog één keer geprobeerd te verenigen. Het huwelijk hield echter maar een klein jaar stand.
    In het CDA kon De Gaay overigens zijn draai niet goed vinden. Hij was niet gecharmeerd van het grote aandeel dat de katholieken in de nieuwe partij hadden. Die waren volgens hem niet progressief genoeg. Wilhelm Friedrich De Gaay Fortman stierf op 29 maart 1997 op 85-jarige leeftijd. Hij leed al geruime tijd aan hartproblemen.
    ------------------------------------------
    Hoogtepunten uit het interview
    “Ik denk dat je er best een uur af kunt doen”
    Prof. Mr. W.F. de Gaay Fortman was zich er op de vroege ochtend van vrijdag 4 juli 1986 niet van bewust dat hij voor een interview van vijf uur naar Hilversum afreisde. Hij zei althans dat hij dacht dat hij hooguit een uurtje met John Jansen van Galen zou praten. Die citeerde een aankondiging van het allereerste marathoninterview in Trouw: “een gesprek van vijf uur behoort tot de schier onmogelijke dingen.” Daarmee was de Gaay Fortman het niet eens, maar sinds zijn studententijd aan het begin van de jaren dertig had hij niet meer vijf uur met één persoon gepraat. “Toen was er nog tijd om naast de studie oeverloos te praten over de liefde, over een prachtig boek of over je dispuut, wanneer je vond dat er moeilijkheden waren.”
    Al binnen het eerste kwartier kwamen Hitler, Calvijn en de situatie in Zuid-Afrika, dat toen nog gebukt ging onder de apartheid, aan bod. Volgens De Gaay hadden de blanken in Zuid-Afrika weinig van Calvijn opgestoken, want die kwam op voor de rechten van mensen. Hoewel hij zelf uit gereformeerde kringen kwam en wekelijks naar de kerk ging, had hij niets met de dogmatiek van de kerk: “Niemand is eigenaar van de waarheid, die kun je alleen maar beleven. De wisselwerking met mensen die andere dingen vinden en geloven werkt bevrijdend en verrijkend.”
    Over de inrichting van de studio in Het Gebouw was De Gaay niet echt te spreken. “Ik zou het zelf anders hebben ingericht. Er ligt zelfs een opgezette tijger.” Gelukkig was hij niet gevoelig voor de omgeving tijdens een interview. Een gesprek bij hem thuis zat er echter niet in. Niet omdat hij zijn privé-leven van de buitenwereld wilde afschermen, maar omdat het zo’n troep was op zijn werkkamer. “Als mijn vrouw luistert, vindt ze het verschrikkelijk dat ik dit zeg. Dan denkt ze: waarom heb je het daarover?”
    Persoonlijke vragen hoorden er voor De Gaay bij wanneer men de politieke arena betrad. Maar er had volgens hem vanaf het begin van de jaren zeventig wel degelijk een verbreding van de interesse plaatsgevonden. Het stoorde hem bijvoorbeeld mateloos dat er van iedere politicus bekend was hoe zijn echtgenote heet, maar de kennis (of interesse) ging niet verder dan de voornaam. “Terwijl de achternaam genealogisch gezien van groter belang is. Maar andere dingen zijn volstrekt oninteressant. Ik ben er niet voor om allerlei dingen over mijn persoonlijk leven te delen. Ik ga bijvoorbeeld hier niet filosoferen over de verhouding met mijn kinderen en kleinkinderen.”
    John Jansen van Galen, op het moment van het interview 45 jaar oud, en W.F. de Gaay Fortman, 75 jaar, tutoyeren elkaar op verzoek van de laatste. “Ik heb je vrij veel gezien en gesproken, dan heb ik geen problemen met tutoyeren.” Jansen van Galen: “Ik heb wel enige moeite met het tutoyeren vanwege het leeftijdsverschil.” De Gaay: “Als je elkaar vaak ontmoet, treedt tutoyement op, hoe groot het leeftijdsverschil ook is. Mijn promoter Gerbrandy zei na de oorlog: “jij moet me nu ook maar bij mijn naam noemen”, daar niet in de geringste plaats mee bedoelend dat ik hem bij zijn voornaam mocht noemen.” In de politiek begon het tutoyeren (in dit geval het elkaar met de voornaam aanspreken) met de komst van Marga Klompé. “Die kon je niet ‘Klompé’ noemen.”
    Eén van de redenen voor De Gaay om op de uitnodiging van de VPRO in te gaan, was het spelelement: “Er zit wel iets van een uitdaging in.” Als het interview er na vijf uur opzit vraagt Jansen van Galen hoe het interview De Gaay is bevallen. "Het zou natuurlijk heel onvrindelijk zijn om te zeggen dat het me niet bevallen is, maar dat is niet zo. Ik heb misschien teveel ruimte gekregen om me uit te spreken (Jansen van Galen: “oh jee”) Het is belangrijk dat er iets van affiniteit voor elkaar is, omdat het vijf uur duurt. Ik denk dat je er best een uur af kunt doen. Je doet het om te kijken hoe dat nou is. Maar ik zou er niet aan moeten denken het binnen twee jaar weer te doen
    54 min