Postkolonyal düşünür, yazar ve tarihçi Dipesh Chakrabarty ile yaptığımız röportajın yayınlanmamış bir bölümü daha var. Bu röportajı gelecek haftaya ertelemek zorundayız. Bildiğiniz üzere, İspanya’nın Ceuta veya Sebte bölgesindeki durum günlerdir gündemde. Ana akım medyada çok sayıda görüntü yer alıyor. Günlerdir bu görüntüleri izlerken, bunların bizim üzerimizde de bir etkisi olduğunu düşündüm. Bizi bir tür seyirciye dönüştürüyorlar. 

Bu vesileyle, yarınki programımızda, İspanya’da doğmuş, Türkiye’de yaşayan ve İstanbul Üniversitesi’nde Siyaset Bilimi alanında doktora derecesini tamamlamış araştırmacı Carlos Sánches konuğumuz olacak. Carlos, Afrika Çalışmaları ve Uluslararası İlişkiler alanında yüksek lisans derecesine sahiptir. Dini kimlik ve göç konularında uzman. 

Dün Carlos ile konuşurken, bu röportajı nasıl yapılandıracağımız üzerine uzun uzun konuştuk. Yukarıda bahsettiğim “Görüntü, Hakikat ve Tanıklık” başlıklı röportaj fikri aklımıza geldi ve Carlos, benim ile alt başlıklar şu şekilde paylaştı: 
 
•⁠ ⁠İnsanların (göçmenlerin) bir araç olarak kullanılması 

•⁠ ⁠⁠Avrupa’daki Fas lobisi ve İspanya-Fas ilişkileri 

•⁠ ⁠⁠Batı Sahra (sanırım Türkiye dinleyiciler bu konuya ilgi duyacaktır) 

•⁠ ⁠⁠ve tabii ki İspanya’nın son orman yangınlarını konuşmak.

​24 Temmuz 2026 tarihinde, Berlin’den önemli bir postkolonyal düşünür ve tarihçi, Dipesh Chakrabarty ile konuşma fırsatı buldum. 

Hatırlarsınız, 2000’li yıllarda, Dipesh Chakrabarty, Provincializing Europe: Postcolonial Thought and Historical Difference (Avrupa’yı Taşralılaştırmak: Postkolonyal Düşünce ve Tarihsel Farklılık) başlıklı çığır açıcı bir kitap kaleme aldı. O günden bu yana, neredeyse hepimizin entelektüel yolculuğunda önemli bir düşünsel referans olmuştur. 

1980’li yıllarda Hindistan’da Tarihçi Ranajit Guha’nın öncelik ettiği, Hindistan'da o zamana kadar yapılmış tarih çalışmalarına yönelik yeni bir yaklaşımı öne çıkarmıştı; bu yaklaşım,  Edward Thompson’ın izinden giden (History from below) “Aşağıdan gelen tarih”e yöneliyordu. Bu da, daha sonra Hindistan bağlamında yeni bir tarihsel bakışı ön plana çıkardı ve “Subaltern Studies Group” diye bir-takım insanlar bir araya geldi. Ve Subaltern Studies Group, isimler arasında Shahid Amin, Gyanendra Pande ve Dipesh Chakrabarty de yer alıyordu.

Dipesh Chakrabarty’nin tarihe yaklaşımı, diğer postkolonyal düşünürler arasında, beni başından beri düşündürmüştür. Bu yaklaşım, 'Planetory', 'Anthropocene' ve 'Climate History' gibi hayat bilgisine yakından ilişkili. Dipesh’in diğer çalışmaları arasında 2021 tarihli The Climate of History in a Planetary Age ve 2023 tarihli One Planet, Many Worlds: The Climate Parallax, Waltham, Mass de yer alıyor.
 
Şimdi, bu çalışmalara baktığımda, zihnimde temel olarak şu soru geliyor: Küreselleşme gibi postkolonyal bağlamda –özellikle de Dipesh’in yaşadığı dönemde– çeşitli insan hakları meseleleri gündeme gelirken, Dipesh Chakrabarty nasıl kendine iklim tarihi, gezegensel kavramı ve Antroposen gibi meseleler içinde buldu? Temel bir soru ancak Dipesh’in bu konudaki tutumunun ardındaki nedenleri merak ediyorum, açıkçası.  

Not: Dipesh ile yaptığımız röportaj 55 dakika sürdü. Bu nedenle röportajı iki bölüme ayırdık. Bu hafta bir bölümü, gelecek hafta ise diğer bölümü dinleyeceksiniz. Ayrıca şunu da belirtmek isterim ki, bu röportaj, benim için çok zihin açıcı oldu, yaptığımız bu röportajda hem tarih hem eleştiri hatta özeleştiri içeren noktalar mevcut.

77 yaşındaki Dipesh Chakarbarty, alçakgönüllü ve sıcak bir gülümsemeyle bizi selamlıyor.

​

​

30 Haziran 2026 tarihinde, İstanbul saatiyle 11:30’da, Londra’dan, Corpwatch yönetici direktörü ve Iraq, Inc.: A Profitable Occupation kitabının yazarı Pratap Chatterjee ile röportaj yapma fırsatı bulduk.  

Pratap Chatterjee, bu röportajda, “DonaldTrump’s world of CRYPTO CZARS, TECH TITANS & PRISON PROFITEERS” başlıklı, Corpwatch tarafından yayınlanan raporu ele alıyor. Özellikle, Trump ailesinin kripto para girişimlerinin, stabilcoin projelerinin ve merkeziyetsiz finans sektöründeki faaliyetlerinin önemli gelirler sağladığını savunuyor; ayrıca Palantir, GEO Group, CoreCivic, CSI Aviation ve Cantor Fitzgerald gibi şirketlerin, göçmen sınır dışı etme operasyonları, özel hapishaneler ve finans alanlarındaki katılımları yoluyla önemli kamu kaynaklarına erişim sağladığını ve bu şirketlerin yeraltı su kaynaklarını tüketen büyük çevre kirliliği kaynakları olduğunu öne sürüyor. Ve Palantir gibi büyük şirketlerin gözetim teknolojilerinin kullanımı ile bu ekonomik çıkarlar ile savaşlar, sınır dışı edilecek insanların yerleştirildiği cezaevlerini işleten şirketler olması ve insan hakları ihlalleri arasındaki ilişkileri kapsamlı bir şekilde ele alıyor. 

Geçtiğimiz hafta Çarşamba günü Venezuela’da çok şiddetli bir deprem oldu. Hâlâ birçok kişi enkaz altında mahsur kalmış durumda. Binlerce kişi hayatını kaybetti, yaralandı veyahut evlerini terk etmek zorunda kaldı.  

Şu anda elektrik ve internetle ilgili ciddi sorunlar yaşıyorlar. Neredeyse bir yıldır Venezuela’yı sarsan istikrarsızlık nedeniyle Karakas’taki altyapı çok zayıf durumda. 
 
Ancak yine geçtiğimiz hafta bir şekilde, önemli bir muhabir konuğum oldu: Andreína Chávez. Bugün ona ulaşabildik ve bir röportaj yaptık. Röportajda Venezuela’daki depremi, mevcut durumu ve Nicolás Maduro’nun ABD tarafından kaçırılmasının ardından ülkenin karşı karşıya olduğu zorlukları konuştuk. 

11 Haziran 2026’da The Guardian gazetesi köşe yazarı ve The Redoubt dergisinin editörü Charles R. Davis ile röportaj yapma fırsatı buldum. 30 Mayıs’ta Portekiz’de düzenlenen “Remigration Summit”, röportajımızın ana konusuydu.

Röportaj sırasında, The Redoubt dergisinde yayınlanan en son makalesinden de bahsetti. Makalenin başlığı şöyle: 'Why did the press ignore a gathering of the world's leading fascists?' yani “Basın, dünyanın önde gelen faşistlerinin bir araya gelmesini neden görmezden geldi?” Democracy Now!'da yapılan röportajın başlığı ise şöyle: 'Far-Right Leaders, Including Ex-CBP Chief Greg Bovino, Convene in Portugal for “Remigration Summit".'

Charles R. Davis, Portekiz’deki “Yeniden Göç Zirvesi”nin aşırı sağın ulusal kimlik anlayışına uymayan kişilerin de ülkelerden uzaklaştırılmasını savunan bir ideolojiyi temsil ettiğini belirtti. Charles, “yeniden göç” kavramının “Büyük İkame” komplo teorisiyle bağlantılı olduğunu, tarihsel olarak Nazi Almanyası’nın Yahudilere yönelik dışlayıcı politikalarıyla benzerlikler taşıdığını ve günümüzde bazı aşırı sağ çevreler ile Trump yönetimine yakın isimler tarafından desteklendiğini savundu. Ayrıca son olarak bu söylemin, kitlesel sınır dışı etmeleri meşrulaştırmaya çalışırken göçmen karşıtı ve antisemitik fikirleri güçlendirdiğini ileri sürdü. 

İstanbul Bilgi Üniversitesi Uluslararası İlişkiler ve Siyaset Bilimi Bölümü öğretim üyesi Ayhan Kaya ile bir araya geliyoruz.

25 Mart 2026 tarihinde, Springer Nature ve IMISCOE (Uluslararası Göç Araştırma Ağı) tarafından desteklenen Migration and the Politics of Integration (Göç ve Entegrasyon Politikaları) başlıklı kitap yayınlandı. Bu kitap, Ayhan Kaya ve Karin Borevi tarafından yazılmış. Biz de bu fırsatı değerlendirerek kendisiyle hem bu kitabı, hem de kitabın ana teması olan “uyum politikası”nı tartışıyor; günümüzden somut örneklerle konuyu Türkiye ve Avrupa bağlamında ele almaya çalışıyoruz.

Kitabın girişinde ve sayfalarında sıkça yer alan şu soruyu soruyoruz: Uyum, eğer bir topluluğa aidiyetin ön koşulu olarak öne sunuluyorsa – en azından iktidar (ulus devlet) bunu ön koşul olarak öne sunuyorsa - ve belirli koşulları gerektiriyorsa, o halde “Bir ‘siyasi’ topluluğa kimler dahil edilir ve hangi koşullar altında bu aidiyet gerçekleşir?
 
Kitapta ele alınan siyasi topluluk kavramı, bir ulus devlet içindeki mücadeleye katılmaktan doğan bir aidiyet duygusunu ifade ediyor... Mevcut sistemde, bu mücadelede hemen herkes (göçmenler dahil) bir “tehdit” olarak görülüyor. Bu nedenle, siyasi topluluğa aidiyet konusunu tartışırken, bu mücadeleye katılma ve dışlanmanın sınırlarını, başka bir ifadeyle “yalnızlık” meselesini de - Türkiye içindeki bu özel yalnızlığı da - ele alıyoruz. 

Bayramdan önce Levent Baştürk ile gerçekleştirdiğimiz programda zamanımız kısıtlı olduğu için diğer konuları ele alamadık ve bu nedenle kendisini yeniden ağırlıyoruz.  

Filistin meselesi etrafında Sumud filosu örneği önemli bir tartışma başlığı sunuyor. Filistin dayanışmasının yalnızca Müslümanlara özgü değil; Hıristiyanların  ve farklı dünya görüşlerinden insanların da ortak bir vicdani zeminde buluşabildiğini görüyoruz. Bu durum bize empati ve dayanışmanın kimlik sınırlarını aşan bir karakter taşıyıp taşımadığını yeniden düşündürüyor. Farklı inanç ve düşünce dünyalarından insanların adalet talebi etrafında bir araya gelmesi, günümüz dünyasında üzerinde durulması gereken önemli bir deneyim olarak karşımızda duruyor. 
 
Levent Baştürk ile somut olarak, Müslümanların Filistin'le ilgili söylem ve dayanışma pratikleri, Hıristiyanlar, Müslümanlar: empati, dayanışma, kapitalizm ve din, "inanç temelli ilericilik" başlıklarını konuşuyoruz ve aslında bütün bu başlıkları birbirine bağlayan temel soru: Dayanışma sadece aynı kimliği paylaşanlar arasında mı mümkün, yoksa farklı inançlara, farklı dünya görüşlerine ve farklı hayat tecrübelerine sahip insanlar ortak bir adalet duygusunda buluşabilir mi? 

Bayram tatiline girmeden önce, New Lines dergisi için iki tanınmış yazar ve gazeteci olan Surbhi Gupta ve Christin El-Kholy ile önemli bir röportaj yapma fırsatı bulduk. 

29 Nisan 2026 tarihinde Surbhi ve Christin, New Lines dergisinde, “Pakistan Vatandaşları BAE’den Keyfi Gözaltı ve Sınır Dışı Edilme İddialarında Bulunuyor” başlıklı bir makale kaleme aldılar. Bu son derece önemli yazıda Birleşmiş Arap Emirlikleri'nden gelen tanıklıklar, tesisler arası nakillerin tekrarlanan bir örüntüsünü, resmi suçlamaların bulunmamasını ve ailelerin cevap bulmak için çabalamasına neden olan hızlı geri gönderme uygulamalarını ortaya koyuyorlar.  

Konuğumuz siyaset bilimci Levent Baştürk ile Türkiye–Filistin ilişkilerinde dayanışma söylemi ile devlet çıkarları arasındaki gerilimleri, Filistin’le dayanışmanın Müslüman, Hıristiyan ve seküler çevrelerde kurduğu ortak ağları, ABD’de “inanç temelli ilericilik” tartışmalarını ve tüm bu başlıkları kapitalizm–din ilişkisi çerçevesinde konuşuyoruz.  

Geçen hafta Kumi Naidoo ile röportaj yapma fırsatı buldum. Sohbetimiz sırasında çok önemli bazı konulara değindi. Yaşadığımız dönemi iki kelimeyle tanımlıyor: Kesişimsellik ve kapsayıcılık.

Kumi’ye, karmaşık bir dönemde yaşadığımızı söyledim. Buna karşılık, dünya çapında olağanüstü olaylar yaşanırken, “insan hakları seçici olmamalıdır,” diyor. Kimsenin mücadelesi bir başkasınınkinden daha önemli değildir. Bu mücadeleleri eşit olarak görmeliyiz. Ancak o zaman aramızda ulusötesi bir ittifak kurabiliriz.

Gazze, Lübnan, İran, Filistin ve Sudan'da yaşanan insanlık dışı muameleyi görmezden gelemeyiz, diyor. Ana akım haber ajansları bunu görmezden geliyor. Roportaj sırasında, Sudan’daki insani krizin dış müdahaleler nedeniyle daha da şiddetlendiğini belirtiyor. Ve Birleşmiş Milletler ve Afrika Birliği’ni acil önlem almaya çağırdı. Sıradan insanlar, adalet mücadelesinde sadece seyirci kalmayı bırakmalı ve bu mücadelenin merkezinde aktif bir rol üstlenmelidir.

Kumi ayrıca, fosil yakıtların on yıllardır COP sonuçlarında büyük ölçüde yer almadığını vurguladı. Yakın zamanda yaklaşık 60 ülkeyi bir araya getiren ve fosil yakıtlara odaklanan Santa Marta konferansından bahseden Kumi, konferansın sonuçlarının Türkiye'deki COP'a ve Tuvalu ile İrlanda'nın koordinasyonunda planlanan Pasifik konferansına katkı sağlayacağını belirtti. Adaleti sağlamak ve gelecek nesilleri korumak için sivil toplumun iklim değişikliğini kesişimsel bir ekonomik ve siyasi mücadele olarak ele alması çağrısında bulundu.

Son olarak, şunu belirtmek isterim ki, Kumi olağanüstü bir umut, alçakgönüllü ve bilgelik sahibi bir kişi. Kumi'yi dinlerken, sanki onu uzun zamandır tanışıyormuşuz gibi hissettim.