Lang na zijn dood in 1900 blijft Nietzsches intellectuele erfenis een strijdtoneel. In het boek 'How Nietzsche Came In From the Cold' detailleert Philipp Felsch hoe twee Italiaanse antifascisten Nietzsches nalatenschap loswrikken uit de greep van zijn zuster Elisabeth en haar nazi-ideologie. Wat rest is een oeuvre dat bestaat uit losse fragmenten.

Afbeelding: Portrait of Friedrich Nietzsche door Edvard Munch in 1906.

In zowel België als Nederland nemen de signalen van stigmatisering, marginalisering en mishandeling van de armsten in onze samenleving toe. Denk aan het in brand steken van een dakloze in Brussel, of aan de toeslagenaffaire in Nederland, waarbij meer dan duizend kinderen werden weggehaald van ouders die onterecht als fraudeur werden bestempeld. Zijn dit op zichzelf staande incidenten of tekenen van een sluipende opmars van 'aporofobie'?

Afbeelding: Hamza Makhchoune / Shutterstock.

Wearables zijn niet meer weg te denken uit ons dagelijks leven. Ze meten van alles − van onze hartslag tot slaap − met de belofte ons bewuster van onze gezondheid te maken. Maar hoe betrouwbaar zijn zulke metingen eigenlijk, en wat kunnen we met al deze data?

De Franse filosofe Elisabeth Badinter stelde in de jaren tachtig dat moederliefde niet voortkomt uit een universeel instinct, maar grotendeels sociaal en cultureel bepaald is. Die stelling past binnen het werk van veel feministische denkers uit de jaren zestig, zeventig en tachtig. Sindsdien hebben historici deze visie echter kritisch onderzocht. Wat leert de geschiedenis ons over moederliefde?

Portret: Madonna and Child door Simon Vouet uit 1633 (National Gallery of Art, Washington).

Tegen zijn veertigste was James Baldwin een literaire superster. Later leek zijn reputatie te tanen, maar honderd jaar na zijn geboorte beleeft de Amerikaanse schrijver een opmerkelijke comeback. Waarom is Baldwin vandaag opnieuw zo relevant?

Afbeelding: Baldwin in Hyde Park in 1968 (Camera Press / Allan Warren / Content Curation).

Weinigen belichamen de complexe relatie tussen genialiteit en waanzin zo scherp als Aby Warburg (1866-1929). De grondlegger van de iconografie was niet alleen een visionair kunst- en cultuurhistoricus, maar ook een man die met schizofrenie leefde.

In het sanatorium ijsbeerde hij vaak urenlang tussen zijn beeldwanden: hoge panelen vol zwart-witfoto’s die samen zijn 'Bilderatlas' vormden, een legendarische collage van archetypen uit de kunstgeschiedenis. Ondertussen hield hij tussen zijn woede-uitbarstingen door melancholische gesprekken met nachtvlinders.

Professor Barbara Baert (KU Leuven) belicht in dit audio-essay Warburgs persoonlijke zoektocht naar zijn levenswerk, een perspectief dat in de vakliteratuur vaak onbesproken blijft.

Afbeelding: The Warburg Institute.

Neuroplasticiteit maakt het mogelijk om levenslang te leren en zelfs te herstellen van hersenschade. Toch is neuroplasticiteit niet louter positief. In sommige gevallen leidt het tot ongewenste effecten zoals tinnitus of fantoompijn. Hoe werken deze processen en wat leert onderzoek op proefdieren ons over herstel, veroudering en hersenschade bij de mens?

Afbeelding: 3D-weergave van een menselijk brein (Jolygon/Shutterstock).

Marc Vervenne, voormalig rector van KU Leuven, keert terug naar een cruciaal moment in de relatie tussen de universiteit en het kerkelijke gezag. Aan de hand van de legendarische rede van rector Pieter De Somer ontrafelt Vervenne hoe de universiteit zich langzaam maar zeker losmaakte van de kerk en haar dogmatische beperkingen.

Afbeelding: ererector Pieter De Somer (1989) door kunstschilder Sam Dillemans.

De Nobelprijs voor Economie ligt onder vuur. Critici stellen dat economie geen echte wetenschap is en dat de prijs een misleidende autoriteit verleent aan een discipline die vaak ideologisch gemotiveerd is. Sommigen pleiten zelfs voor afschaffing. Valt de prijs alsnog te rechtvaardigen, en zo ja, hoe?

Afbeelding: Daron Acemoğlu, een een Turks-Amerikaans econoom van Armeense afkomst die samen met Simon Johnson en James Robinson de Nobelprijs Economie 2024 (the Nobel Foundation).

Het verhaal van Pierre Abélard en Héloïse van de Paraclete spreekt al eeuwen tot de verbeelding. Abélard was een beroemde intellectueel. Héloïse was zijn briljante en uitzonderlijk mooie studente. Hun verboden relatie mondde uit in een zwangerschap en een gewelddadige wraakactie door haar oom, waarbij Abélard zwaard werd toegetakeld en gecastreerd.

Getekend door dit trauma trad Abélard in als monnik, terwijl ook Héloïse het kloosterleven aanvaardde. Toch betekende hun intrede in het religieuze leven geenszins het einde van hun contact: dat zette zich voort via pen en perkament, in een intense briefwisseling die tot vandaag zielen beroert.

Wie was Héloïse? Wat onthult hun liefdessaga over liefde, gender en geleerdheid in de middeleeuwen? En hoe heeft de MeToo-beweging onze blik op deze ‘Romeo en Julia van de middeleeuwen’ veranderd?

Afbeelding: Jean-Baptiste Goyet, Héloïse et Abailard, circa 1829.