Wie aan de Britse cultuur denkt, ziet al snel Eton, Oxbridge en old boys’ networks voor zich: symbolen van een eeuwenoude samenleving met een machtige elite aan de top. Hoe legitimeert deze elite haar positie? En hoe slaagt ze erin haar macht telkens opnieuw te consolideren?

Afbeelding: J.G. Shaddick, the Celebrated Sportsman, in 1806 door Benjamin Marshall (The National Gallery of Art, Washington).

Doorheen Europa kwijnen inheemse boompopulaties weg onder extreme droogte, stormen en bosbranden, vaak gevolgd door ziekten en plagen. Toch blijven overheden, ook de Vlaamse, vasthouden aan een rigide en contraproductieve visie: inheems is goed, exotisch slecht. Deze zwart-witbenadering verhindert een toekomstgericht bosbeheer. Bart Muys pleit ervoor om deze dogma’s te doorbreken.

Afbeelding: Tombeau du Géant in de Belgische Ardennen (Peter Bocklandt / Shutterstock).

De impact van digitale media op de geestelijke gezondheid van jongeren is een onderwerp van groeiende bezorgdheid. De Amerikaanse professor Jonathan Haidt wijst smartphones aan als oorzaak van een toename van angst- en stemmingsstoornissen, en onderbouwt daarmee pleidooien voor ingrijpende beperkingen, van latere toegang tot smartphones tot het inperken van sociale media. Die oproep krijgt veel gehoor in het publieke domein, maar de bewijslast die een verband legt tussen mediagebruik en mentaal welzijn is minder eenduidig dan Haidt suggereert.

Afbeelding door Davide Angelini (Shutterstock).

In een reeks van negen papers in het vakblad Nature presenteerden onderzoekers de meest gedetailleerde breinkaart ooit: het volledige connectoom van een fruitvlieg. Wat betekent deze mijlpaal voor de toekomst van de neurowetenschap?

Afbeelding: Drosophila melanogaster (ploypemuk / Shutterstock).

Wie was Hannah Arendt? In een recente biografie schetst professor Lyndsey Stonebridge een indringend en ongemakkelijk portret: dat van een briljant denker, maar ook van iemand met ernstige blinde vlekken, met name rond segregatie, discriminatie en racisme. Wat kunnen we vandaag van Arendt leren, als we bereid zijn voorbij haar tekortkomingen te kijken?

Afbeelding: Hannah Arendt, circa 1940 (akg-images / Content Curation).

Volgens sociologen Marion Fourcade en Kieran Healy is een nieuwe maatschappelijke ordening ontstaan op basis van datagedreven classificaties. Wat begon als een belofte van inclusie en emancipatie lijkt gaandeweg te zijn uitgegroeid tot een nieuwe bestuursmentaliteit die gericht is op de algoritmische verdeling van rechten en kansen, met verregaande gevolgen voor burgerschap en democratie.

Afbeelding: demonstratie tegen de toeslagenaffaire, waarbij meer dan duizend kinderen uit huis werden geplaatst. De affaire werd in belangrijke mate veroorzaakt door het onrechtmatig gebruik van data en algoritmische risico-inschattingen (Picture Alliance / Content Curation).

In de negentiende eeuw verschoof het denken over zwangerschap ingrijpend: de foetus werd niet langer beschouwd als een onderdeel van de zwangere vrouw, maar als een apart, zich ontwikkelend individu. Die verschuiving vormde het begin van een prenataal denken waarin de toekomst van het kind alsmaar nadrukkelijker werd gekoppeld aan het lichaam, gedrag en de gemoedstoestand van de moeder. Dat denken heeft zich sindsdien diep genesteld in het maatschappelijke debat – van de groeiende druk op moeders tijdens de ‘eerste duizend dagen’ tot de toenemende polarisatie rond abortus.

Afbeelding: een reeks embryo’s door Samuel Thomas Soemmering, gepubliceerd in 1799 (The Wellcome Collection).

De Nobelprijs voor Literatuur is de oudste en meest prestigieuze literatuurprijs van de wereld. Wie de prijs wint, behoort naar verluidt tot de canon. Maar de keuze van de winnaar is vaak omstreden. Van de 117 winnaars tussen 1901 en 2024 is een groot deel vandaag volkomen vergeten en veel ‘klassiekers’ werden nooit laureaat. Wie bedacht deze prijs en welk verhaal vertelt de geschiedenis en werking ervan over de betekenis van literatuur in de wereld?

Afbeelding: Maurice Maeterlinck, Belgische dichter en toneelschrijver (1862–1949) en winnaar van de Nobelprijs voor Literatuur in 1911, circa 1915–1920 (Picture Alliance / Content Curation).

Als burn-out de ziekte is van onze tijd, komt dat omdat we prestatiedwang hebben geïnternaliseerd. Vrije tijd is vaak geen bevrijding meer, maar schaduwarbeid beheerst door efficiëntie. In Vita contemplativa pleit de filosoof Byung-Chul Han voor een radicale herwaardering van inactiviteit: een leven van rust, ontvankelijkheid, contemplatie.

Afbeelding: The Fishermen (Fantastic Scene) door Paul Cézanne.