منظور ما از «خوانش» متن آنگونه خواندنِ متن است که بایسته است و شایسته -در محدودهی توان و دانستههای اندکمان-؛ خواندنی که معنا و لحن و حس و حالِ متن را به دُرُستترین و بهترین گونهی ممکن -تا آنجا که میدانیم و میتوانیم- بِنُماید و به شنونده باز دهد.
نام ابوسعید ابوالخیر –زیسته از ۳۵۷ تا ۴۴۰ هجری قمری– عارفی که هر کجا یاد او رود، همهی دلها را وقت خوش شود، با تصوّف و عرفان ایرانی چنان آمیخته است که نام حافظ و خیّام با شعر فارسی و نام فردوسی با ایران. اگر در جستوجوی عناصِر سازندهی هویّت و معنویّت ایران باشیم، در ترکیب پیچیدهی اندیشهها و چهرههایی که سازندهی این معنویّتاند، در کنار خیّام و فردوسی و نظامی و حلاّج و بایزید و رستم و سیاوش و بوریحان و بوعلی و سهروردی و هزاران هزار عنصر هنری و فرهنگی دیگر –از گاتاها تا مسجد شیخ لطفالله– بوسعید، چه در افسانه و چه در حقیقت تاریخیاش، یکی از مایههای اصلی این مفهوم و معنویّت است؛ یکی از بزرگترین آموزگاران نیکی و پاکی و آزاداندیشی و بیتعصّبی و انساندوستی و آزادگی و هوشیاری و سرمستی و روشنبینی و طنز و طهارتِ روحی. و این کتاب «اسرارالتّوحید» زندگینامهی اوست؛ نه تنها زندگینامهی او، که یکی از عالیترین نمونههای خلاقیّت هنری و ادبی در زبان فارسی و یکی از اسناد درجهی اوّل تاریخ اجتماعی ایران و تاریخ تصّوف و عرفان ایرانی.
گر چه برای خوانندهی اهل و آشنا نیازی به توضیح نیست، امّا برای عامّهی خوانندگان، بهویژه جوانان، شاید ضرورت داشته باشد که یاداوریم همهی مطالب این کتاب، امروز روز، موردپسند همهی سلیقهها نیست و بیگمان بعضی سخنان و بعضی داستانها درین کتاب هست که زمینهی خرافی یا –حتّا از چشماندازی– آموزشهایی خِلاف عُرف و اخلاق دارد، ولی توجّه باید داشت که نَخستین هدف از نشر این گونه کتابها جنبهی هنری و ادبی آنهاست –و نه تمام جوانب پیام و محتوای آنها– و پس از آن، ارزشهای تاریخی و جامعهشناسی و فواید دیگری که دارند. با اینهمه قابل یاداوریست که در میان کتابهای تصوّف و زندگینامههای مشایخ صوفیّه (در کل ادبیّات فارسی (و عربی)) این کتاب کمترین ضعفها را از آن دیدگاهها دارد و بیشترین آموزشها را در زمینهی انساندوستی و جوانمردی و گذشت. و این نکته را نباید فراموش کرد که بیشتر این ضعفها حاصل افسانههاییست که مریدان بر شخصیّت بوسعید، پس از مرگ وی افزودهاند، یا ضعفهاییست که پیرامونیان او داشتهاند و انسان همیشه در معرض ضعف و خطاست که خُلِقَ الإِنسانُ ضَعیفاً. بگذریم از ارزش ادبی والای کتاب که در طراز چند نمونهی درجهی اوّل میراث ادب ماست و نویسندهی آن یکی از بزرگترین معماران و مهندسان زبان فارسی.
شفیعی کدکنی، محمّدرضا (مقدّمه، تصحیح و تعلیقات)، اسرارالتّوحید فی مقامات الشّیخ ابیسعید، صص. پنج– هفت (پیشگفتار مصحّح)، چاپ دوم، انتشارات آگاه، تهران، ۱۳۶۷.
کتابخانهی موقوفهی فرهنگی ادب با ساختار نوی نیروی انسانی از تابستان سال ۱۳۹۸ تعریفی نو برای فعالیتها و اهدافش نوشت: «با هم خوب خواندن و خوب دیدن و خوب شنیدن برای خوب زیستن در جهانی خوبتر از جهانی که هست» و با خرسندی فضایی گرم و یگانه ساخته تا با صدها کتاب خوب و صدها فیلم خوب و صدها ساعت موسیقی خوب و شنیدنی پذیرای همهی آنان باشد، از کودک و نوجوان و جوان و بزرگسال، که بخواهند دست همراهی بدهند به هم ،برای معماری آن جهان خوبتر.
آنچه را شنیدید در تابستان سال ۱۴۰۱ در کتابخانهی موقوفهی فرهنگی ادب ساختهایم.
ارتباط شما با ما: [email protected]
هر گونه استفاده از این پادکست شدنیست با اجازهی دارندهی آن، «کتابخانهی موقوفهی فرهنگی ادب».
