غزل شمارهٔ ۴۰۱ از (سعدی » دیوان اشعار » غزلیات) را با خوانش محمدرضا مومن نژاد بشنوید.

فایل صوتی متناظر را می‌توانید در قالب mp3 از این نشانی (اندازه 5.82 مگابایت) دریافت کنید.

متن خوانش:

یک روز به شیدایی، در زلف تو آویزم

زان دو لبِ شیرینت، صد شور برانگیزم

گر قصد جفا داری، اینَک من و اینَک سر

ور راه وفا داری، جان در قدمت ریزم

بس توبه و پرهیزم، کز عشق تو باطل شد

مِن‌بَعد بدان شرطم، کز توبه بپرهیزم

سیمِ دل مسکینم، در خاک درت گم شد

خاک سر هر کویی، بی‌فایده می‌بیزم

در شهر به رسوایی، دشمن به دفم برزد

تا بر دف عشق آمد، تیر نظر تیزم

مجنون رخ لیلی، چون قیس بنی‌عامر

فرهاد لب شیرین، چون خسرو پرویزم

گفتی «به غمم بنشین یا از سر جان برخیز»

فرمان برمت جانا، بنشینم و برخیزم

گر بی‌تو بود جنت، بر کنگره ننشینم

ور با تو بود دوزخ، در سلسله آویزم

با یاد تو گر سعدی، در شعر نمی‌گنجد

چون دوست، یگانه شد، با غیر نیامیزم

غزل شمارهٔ ۴۰۸ از (سعدی » دیوان اشعار » غزلیات) را با خوانش محمدرضا مومن نژاد بشنوید.

فایل صوتی متناظر را می‌توانید در قالب mp3 از این نشانی (اندازه 6.24 مگابایت) دریافت کنید.

متن خوانش:

امروز مبارک است فالم

کافتاد نظر بر آن جمالم

الحمد خدای آسمان را

کاختر به درآمد از وبالم

خواب است مگر که می‌نماید

یا عشوه همی دهد خیالم

کاین بخت نبود هیچ روزم

وین گل نشکفت هیچ سالَم

امروز بدیدم آن چه دل خواست

دید آن چه نخواست بدسگالم

اکنون که تو روی باز کردی

رو باز به خیر کرد حالم

دیگر چه توقع است از ایام؟

چون بدر تمام شد هلالم

بازآی کز اشتیاق رویت

بگرفت ز خویشتن ملالم

آزرده‌ام از فراق چونانک

دل باز نمی‌دهد وصالم

وز غایت تشنگی که بردم

در حلق نمی‌رود زلالم

بیچاره به رویت آمدم باز

چون چاره نماند و احتیالم

از جور تو هم در تو گیرم

وز دست تو هم بر تو نالم

چون دوست موافق است سعدی

سهل است جفای خلق عالم

غزل شمارهٔ ۴۰۲ از (سعدی » دیوان اشعار » غزلیات) را با خوانش محمدرضا مومن نژاد بشنوید.

فایل صوتی متناظر را می‌توانید در قالب mp3 از این نشانی (اندازه 7.33 مگابایت) دریافت کنید.

متن خوانش:

من بی‌مایه که باشم که خریدار تو باشم

حیف باشد که تو یار من و من یار تو باشم

تو مگر سایه لطفی به سر وقت من آری

که من آن مایه ندارم که به مقدار تو باشم

خویشتن بر تو نبندم که من از خود نپسندم

که تو هرگز گل من باشی و من خار تو باشم

هرگز اندیشه نکردم که کمندت به من افتد

که من آن وقع ندارم که گرفتار تو باشم

هرگز اندر همه عالم نشناسم غم و شادی

مگر آن وقت که شادی خور و غمخوار تو باشم

گذر از دست رقیبان نتوان کرد به کویت

مگر آن وقت که در سایه زنهار تو باشم

گر خداوند تعالی به گناهیت بگیرد

گو بیامرز که من حامل اوزار تو باشم

مردمان عاشق گفتار من ای قبله خوبان

چون نباشند که من عاشق دیدار تو باشم

من چه شایسته آنم که تو را خوانم و دانم

مگرم هم تو ببخشی که سزاوار تو باشم

گرچه دانم که به وصلت نرسم بازنگردم

تا در این راه بمیرم که طلبکار تو باشم

نه در این عالم دنیا که در آن عالم عقبی

همچنان بر سر آنم که وفادار تو باشم

خاک بادا تن سعدی اگرش تو نپسندی

که نشاید که تو فخر من و من عار تو باشم

حکایت حلاج که در دم مرگ روی خود را به خون خود سرخ کرد از (عطار » منطق‌الطیر » عذر آوردن مرغان) را با خوانش فاطمه زندی بشنوید.

فایل صوتی متناظر را می‌توانید در قالب mp3 از این نشانی (اندازه 2.03 مگابایت) دریافت کنید.

متن خوانش:

چون شد آن حلاج بر دار آن زمان

جز انا الحق می‌نرفتش بر زبان

چون زبان او همی‌نشناختند

چار دست و پای او انداختند

زرد شد خون بریخت از وی بسی

سرخ کی ماند درین حالت کسی

زود درمالید آن خورشید و ماه

دست بریده به روی هم چو ماه

گفت چون گلگونهٔ مردست خون

روی خود گلگونه بر کردم کنون

تا نباشم زرد در چشم کسی

سرخ رویی باشدم اینجا بسی

هرکه را من زرد آیم در نظر

ظن برد کاینجا بترسیدم مگر

چون مرا از ترس یک سر موی نیست

جز چنین گلگونه اینجا روی نیست

مرد خونی چون نهد سر سوی دار

شیرمردیش آن زمان آید به کار

چون جهانم حلقهٔ میمی بود

کی چنین جایی مرا بیمی بود

هر که را با اژدهای هفت سر

در تموز افتاده دایم خورد و خور

زین چنین بازیش بسیار اوفتد

کمترین چیزیش سر دار اوفتد

حکایت شمارهٔ ۴ از (سعدی » گلستان » باب پنجم در عشق و جوانی) را با خوانش فاطمه زندی بشنوید.

فایل صوتی متناظر را می‌توانید در قالب mp3 از این نشانی (اندازه 3.92 مگابایت) دریافت کنید.

متن خوانش:

یکی را دل از دست رفته بود و ترکِ جان کرده و مَطْمَحِ نظرش جایی خطرناک و مَظنّهٔ‌ هلاک.

نه لقمه‌ای که مصوّر شدی که به کام آید یا مرغی که به دام افتد.

چو در چشمِ شاهد نیاید زرت

زر و خاکْ یکسان نماید برت

باری، به نصیحتش گفتند: از این خیالِ مُحال تجنّب کن که خلقی هم بدین هوس که تو داری، اسیرند و پای در زنجیر.

بنالید و گفت:

دوستان گو، نصیحتم مکنید

که مرا دیده بر ارادتِ اوست

جنگجویان به زورِ پنجه و کتف

دشمنان را کُشند و خوبانْ دوست

شرطِ مودّت نباشد به اندیشهٔ‌ جان، دل از مهرِ جانان برگرفتن.

تو که در بندِ خویشتن باشی

عشق‌بازِ دروغ‌زن باشی

گر نشاید به دوست ره بردن

شرطِ یاری است در طلب مردن

گر دست رسد که آستینش گیرم

ور نه، بروم بر آستانش میرم

متعلّقان را که نظر در کارِ او بود و شفقت به روزگارِ او، پندش دادند و بندش نهادند و سودی نکرد.

دردا که طبیبْ صبر می‌فرماید

وین نفسِ حریص را شکَر می‌باید

آن شنیدی که شاهدی به نهفت

با دل از دست رفته‌ای می‌گفت:

تا تو را قدرِ خویشتن باشد

پیشِ چشمت چه قدرِ من باشد؟

آورده‌اند که مر آن پادشه‌زاده که مملوحِ نظر او بود خبر کردند که جوانی بر سرِ این میدان مداومت می‌نماید، خوش‌طبع و شیرین‌زبان و سخن‌هایِ لطیف می‌گوید و نکته‌هایِ بَدیع از او می‌شنوند و چنین معلوم همی‌شود که دل‌آشفته است و شوری در سر دارد.

پسر دانست که دل‌آویختهٔ‌ اوست و این گردِ بلا انگیختهٔ‌ او؛ مَرکب به جانبِ او راند. چون دید که نزدیکِ او عزم دارد، بگریست و گفت:

آن کس که مرا بکشت، باز آمد پیش

مانا که دلش بسوخت بر کشتهٔ خویش

چندان که ملاطفت کرد و پرسیدش از کجایی و چه نامی و چه صنعت دانی؟ در قَعرِ بَحرِ مودّت چنان غریق بود، که مجال نفس نداشت.

اگر خود هفت سَبْع از بر بخوانی

چو آشفتی الف ب ت ندانی

گفتا: سخنی با من چرا نگویی که هم از حلقهٔ‌ درویشانم بلکه حلقه به گوشِ ایشانم؟

آن گه به قوّتِ استیناسِ محبوب از میانِ تلاطمِ امواج محبّت سر برآورد و گفت:

عجب است با وجودت که وجودِ من بمانَد

تو به گفتن اندر آییّ و مرا سخن بماند

این بگفت و نعره‌ای زد و جان به حقّ تسلیم کرد.

عجب از کشته نباشد به درِ خیمهٔ دوست

عجب از زنده که چون جان به در آورد سَلیم؟

غزل شمارهٔ ۱۸۰ از (خاقانی » دیوان اشعار » غزلیات) را با خوانش فاطمه زندی بشنوید.

فایل صوتی متناظر را می‌توانید در قالب mp3 از این نشانی (اندازه 2.30 مگابایت) دریافت کنید.

متن خوانش:

دل جام جام، زهر غمان هر زمان کشد

ناکامِ جان نگر، که چه در کامِ جان کشد

این کوهِ زهره دل که نهنگی است بحرکش

در نوش خنده بین که چه زهر غمان کشد

بحر نهنگ‌دار غم از موج آتشین

دود سیاه بر صدف آسمان کشد

مرغان روزگار نگر که‌اژدهای غم

گنجشک‌وارشان ز هوا در دهان کشد

وآن کو به گوشه‌ای ز میانه کرانه کرد

هم گوشهٔ دلش ستم بی‌کران کشد

مسکین درخت گندم از اندیشهٔ ملخ

ایمن نگردد ارچه سرش صد سنان کشد

خاقانی ار زبان ز سخن بست حق اوست

چند از زبان نیافته سودی، زیان کشد

هرچند سوزیان زبان است گرم و خشک

خط بر خط مزور این سوزیان کشد

نای است بی‌زبان به لبش جان فرودمند

بربط زبان‌ور اَست عذاب از زبان کشد

گر محرمان به کعبه کفن بر کتف کشند

او بر در خدای کفن در روان کشد

از زرق دوستان تَبَعِ دشمنان شود

بر فرق دشمنان رقم دوستان کشد

غزل شمارهٔ ۱۷۹ از (خاقانی » دیوان اشعار » غزلیات) را با خوانش فاطمه زندی بشنوید.

فایل صوتی متناظر را می‌توانید در قالب mp3 از این نشانی (اندازه 2.17 مگابایت) دریافت کنید.

متن خوانش:

دل از گیتی وفاجویی ندارد

که گیتی از وفا بویی ندارد

به دل‌جویان ندارد طالع ایام

چه دارد پس که دل‌جویی ندارد

وفا از شهربند عهد رسته است

که اینجا خانه در کویی ندارد

سلامت نزد ما دور از شما مرد

دریغا مرثیت گویی ندارد

جهان را معنی آدم به جای اَست

چه حاصل آدمی خویی ندارد

اگر صد گنج زر دارد چه حاصل

که سختن را ترازویی ندارد

مکش چندین کمان بر صید گیتی

که چندان چرب پهلویی ندارد

نشاید شاهدی را کرم پیله

که بیش از چشم و ابرویی ندارد

چه بینی از عروسان بربری ناز

که الا فرق و گیسویی ندارد

بنازد بر جهان خاقانی ایراک

جهان امروز چون اویی ندارد

از آن در عدهٔ عزلت نشسته است

که از زن سیرتان شویی ندارد

که از سنجاب شب تا قاقم روز

دواج همتش مویی ندارد

دل خاقانی این زخم فلک راست

که آن چوگان جز این گویی ندارد

بخش ۷۵ - پاسخ دادن شیرین خسرو را از (نظامی » خمسه » خسرو و شیرین) را با خوانش فاطمه زندی بشنوید.

فایل صوتی متناظر را می‌توانید در قالب mp3 از این نشانی (اندازه 11.71 مگابایت) دریافت کنید.

متن خوانش:

به خدمت شمسهٔ خوبان خَلُّخ

زمین را بوسه داد و داد پاسخ

که دایم شهریارا کامران باش

به صاحب دولتی صاحب‌قران باش

مبادا بی تو هفت اقلیم را نور

غبارِ چشم‌زخم از دولتت دور

هزارت حاجت از شاهی روا باد

هزارت سال در شاهی بقا باد

کسی کاو باده بر یادت کند نوش

گر آن کس خود منم بادت در آغوش

بس است این زهر‌ِ شکر‌گون فشاندن

بر افسون خوانده‌ای افسانه خواندن

سخن‌های فسون‌آمیز گفتن

حکایت‌های بادانگیز گفتن

به نخجیر آمدن با چتر زرین

نهادن منتی بر قصر شیرین

نباشد پادشاهی را گزندی

زدن بر مستمند‌ی ریشخند‌ی

به صید اندر سگی توفیر کردن

به توفیر آهو‌یی نخجیر کردن

چو من گنجی که مهرم خاک نشکست

به سردستی نیایم بر سر دست

تو زین بازیچه‌ها بسیار دانی

وزین افسانه‌ها بسیار خوانی

خلاف آن شد که با من در نگیرد

گُل آرد بید، لیکن بَر نگیرد

تو آن رودی که پایانت ندانم

چو دریا راز پنهانت ندانم

من آن خانیچه‌ام کآبم عیان است

هر آنچم در دل آید بر زبان است

کسی در دل چو دریا کینه دارد

که دندان چون صدف در سینه دارد

حریفی چرب شد شیرین بر این بام‌؟

کزین چربی و شیرینی شود رام‌؟

شکر گفتاریت را چون نیوشم

که من خود شهد و شکر می‌فروشم

زبانی تیز می‌بینم دگر هیچ

جگرسوزی و جز سوز جگر هیچ

سخن تا کی ز تاج و تخت گویی

نگویی سَخته، اما سَخت گویی

سخن را تلخ گفتن، تلخ رایی است

که هر کس را درین غار اژدها‌یی است

سخن با تو نگویم تا نسنجم

نسنجیده مگو تا من نرنجم

قرار کارها دیر اوفتد دیر

که من آیینه بردارم تو شمشیر

سخن در نیک و بد دارد بسی روی

میان نیک و بد باشد یکی موی

درین محمل کسی خوش‌دل نشیند

که چشم زاغ پیش از پس ببیند

سر و سنگ است نام و ننگ، زنهار

مزن بر آبگینه سنگ‌، زنهار

سخن تا چند گویی از سر‌ِ دست‌؟

همانا هم تو مستی هم سخن مست

سخن کآن از دماغ هوشمند است

گر از تحت‌الثری آید‌، بلند است

سخن‌گو چون سخن بی‌خود نگوید

اگر جز بد نگوید، بد نگوید

سخن باید که با معیار باشد

که پر گفتن خران را بار باشد

یکی زین صد که می‌گویی رهی را

نگوید مطربی لشگرگهی را

اگر گردی به درد سر کشیدن

ز تو گفتن ز من یک‌یک شنیدن

گرت باید به یک پوشیده پیغام

برآوردن توانی صد چنین کام

عروسی را چو من کردی حصاری

پس از عالم عروسی چشم داری

ببین در اشک مروارید پوشم

مکن بازی به مروارید گوشم

به آه عنبر‌ینم بین که چون است

که عقد عنبرینه‌ام پر ز خون است

لب‌ِ چون ناردانم بین چه خُرد است

که نار‌م را ز بُستان دزد برده است

مگر بر فندق دستم زنی سنگ

که عناب لبم دارد دلی تنگ

مبارک رویم اما در عماری

مبارک بادم این پرهیزگاری

مکن گستاخی، از چشمم بپرهیز

که در هر غمزه دارد دشنه‌ای تیز

هر آن مویی که در زلفم نهفته است

بر او ماری سیه چون قیر خفته است

تو را با من دمِ خوش در نگیرد

به قندیلِ یخ آتش در نگیرد

به طَمْع‌ِ این رسن در چَه نیفتم

به حرصِ این شکار از ره نیفتم

دلت بسیار گم می‌گردد از راه

درو زنگی بباید بستن از آه

نبینی زنگ در هر کاروانی‌؟

ز بهر پاس می‌دارد فغانی‌؟

سحر تا کاروان نارد شباهنگ

نبندد هیچ مرغی در گلو زنگ

غلط رانی که زخمه‌ات مطلق افتاد

بر اَدهَم می‌زدی، بر ابلق افتاد

به هندوستان جَنیبَت می‌دواندی

غلط شد ره، به بابل باز ماندی

به دریا می‌شدی، در شط نشستی

به گل رغبت نمودی، لاله بستی

به جان‌دارو‌ی شیرین ساز کردی

ولی روزه به شِکر باز کردی

تو را من یار و آن گه جز منت یار؟

تو را این کار و آن گه با منت کار؟

مکن چندین بر این غم‌خوار، خواری

که کردی پیش از این بسیار زاری

برو فرموش کن دِه رانده‌ای را

رها کن در دهی وامانده‌ای را

چو فرزندی پدر-مادر ندیده

یتیمانه به لقمه پروریده

چو غولی مانده در بیغوله گاهی

که آن جا نگذرد موری به ماهی

ز تو کامی ندیده در زمانه

شده تیر ملامت را نشانه

در این سنگم رها کن زار و بی‌زور

دگر سنگی بر او نِه تا شود گور

چو باشد زیر و بالا سنگ بر سنگ

بپوشد گر چه باشد ننگ بر ننگ

همان پندارم ای دل‌دارِ دل‌سوز

که افتادم ز شبدیز اولین روز

جوان‌مردی کن از من بار بردار

گل‌افشانی بس، از ره خار بردار

گل افشاندن، غبار انگیختن چند‌؟

نمک خوردن، نمکدان ریختن چند‌؟

بس آن کز بهر تو بی‌چاره گشتم

ز خان و مانِ خویش آواره گشتم

مرا آن روز شادی کرد بِدرود

که شیرین را رها کردی به شهرود

منِ مسکین کِه و شهر مداین‌؟

چه شاید کردن «المقدور کاین»

تو را مثل تو باید سر بلندی

چه برخیزد ز چون من مستمند‌ی؟

چَه آن جا کَن کز او آبی برآید

رگ آن جا زن کز او خونی گشاید

بنای دوستی بر باد دادی

مگر کاَکنون اساس نو نهادی

گلیم نو کز او گرمی نیاید

کهن گردد کجا گرمی فزاید‌؟

درختی کز جوانی کوژ برخاست

چو خشک و پیر گردد کی شود راست‌؟

قدم برداشتی و رنجه بودی

کَرم کردی، خدواندی نمودی

ولیک امشب، شبِ در ساختن نیست

امید حجره وا پرداختن نیست

هنوز این زیربا در دیگ خام است

هنوز اسبابِ حلوا ناتمام است

تو امشب باز گرد از حکم‌رانی

به مستان کرد نتوان میهمانی

چو وقت آید که گردد پخته این کار

توانم خواندنت مهمان دگر بار

به عالم وقت هر چیزی پدید است

درِ هر گنج را وقتی کلید است

نبینی مرغ چون بی‌وقت خوانَد‌؟

به جای پرفشانی سر فشاند

بخش ۶۶ - تنها ماندن شیرین و زاری کردن وی از (نظامی » خمسه » خسرو و شیرین) را با خوانش فاطمه زندی بشنوید.

فایل صوتی متناظر را می‌توانید در قالب mp3 از این نشانی (اندازه 17.16 مگابایت) دریافت کنید.

متن خوانش:

مَلک دانسته بود از رای پُر نور

که غم‌پردازِ شیرین است شاپور

به خدمت خواند و کردش خاص درگاه

ز تنهایی مگر تنگ آید آن ماه

چو تنها ماند ماه سرو بالا

فشاند از نرگسان لؤلؤی لالا

به تنگ آمد شبی از تنگ‌حالی

که بود آن شب بر او مانند سالی

شبی تیره چو کوهی زاغ بر سر

گران‌جنبش چو زاغی کوه بر پر

شبی دم‌سرد چون دل‌های بی‌سوز

برات آورده از شب‌های بی‌روز

کشیده در عقابین سیاهی

پر و منقار‌ مرغ صبح‌گاهی

دُهل‌زن را زده بر دست‌ها مار

کواکب را شده در پای‌ها خار

فتاده پاسبان را چوبک از دست

جرس‌جنبان خراب و پاسبان مست

سیاست بر زمین دامن نهاده

زمانه تیغ را گردن نهاده

زناشویی به‌هم خورشید و مه را

رحم بسته به زادن صبح‌گَه را

گرفته آسمان را شب در آغوش

شده خورشید را مشرق فراموش

جنوبی‌طالعان را بیضه در آب

شمالی‌پیکران را دیده در خواب

زمین در سر کشیده چتر شاهی

فرو آسوده یک‌سر مرغ و ماهی

سواد شب که بُرد از دیده‌ها نور

بَنات النَعش را کرده ز هم دور

ز تاریکی جهان را بند بر پای

فلک چون قطب حیران مانده بر جای

جهان از آفرینش بی‌خبر بود

مگر کآن شب جهان جای دگر بود

سر افکنده فلک دریا‌صفت پیش

ز دامن دُر فشانده بر سر خویش

به دُر-دزدی ستاره کرده تدبیر

فرو افتاده ناگه در خم قیر

بمانده در خم خاکسترآلود

از آتش‌خانهٔ دورانِ پردود

مجره بر فلک چون کاه‌ِ بر راه

فلک در زیر او چون آبِ در کاه

ثریا چون کفی جو بُد به تقدیر

که گرداند به کف هندو زنی پیر

نه موبد را زبان زند خوانی

نه مرغان را نشاط پَرفشانی

بریده بال نسریِن پرنده

چو واقع بود طایر پَر فکنده

به هر گام از برای‌ِ نور‌باشی

ستاده زنگی‌یی با دور‌باشی

چراغ بیوه‌زن را نور مرده

خروس پیره‌زن را غول برده

شنیدم گر به شب دیوی زند راه

خروس خانه بردارد «علی الله»

چه شب بود آن‌که با صد دیو چون قیر‌؟

خروسی را نبود آواز تکبیر‌؟

دل شیرین در آن شب خیره مانده

چراغش چون دل شب تیره مانده

ز بیماری دل شیرین چنان تنگ

که می‌کرد از ملالت با جهان جنگ

خوش است این داستان در شان بیمار

که شب باشد هلاک جان بیمار

بود بیماری شب جان‌سپاری

ز بیماری بَتَر بیمارداری

زبان بگشاد و می‌گفت ای زمانه

شب است این یا بلایی جاودانه

چه جای شب؟ سیه ماری است گویی

چو زنگی آدمی‌خواری است گویی

از آن گریان شدم کاین زنگی تار

چو زنگی خود نمی‌خندد یکی بار

چه افتاد؟ ای سپهر لاجوردی

که امشب چون دگر شب‌ها نگردی

مگر دود دل من راه بستت‌؟

نفیر من خسک در پا شکستت‌؟

نه زین ظلمت همی‌یابم امانی

نه از نور سحر بینم نشانی

مرا بنگر چه غمگین داری ای شب‌

ندارم دین اگر دین داری ای شب

شبا امشب جوان‌مردی بیاموز

مرا یا زود کش یا زود شو روز

چرا بر جای ماندی چون سیه میغ‌؟

بر آتش می‌روی یا بر سر تیغ‌؟

دُهل‌زن را گرفتم دست بستند

نه آخر پای پروین را شکستند

من آن شمعم که در شب‌زنده‌داری

همه شب می‌کنم چون شمع زاری

چو شمع از بهر آن سوزم بر آتش

که باشد شمع وقت سوختن خَوش

گره بین بر سرم چرخ کهن را

بباید خواند و خندید این سخن را

بخوان ای مرغ اگر داری زبانی

بخند ای صبح اگر داری دهانی

اگر کافر نه‌ای ای مرغ شبگیر

چرا بر نآوری آواز تکبیر‌؟

و گر آتش نه‌ای ای صبح روشن

چرا نآیی برون بی‌سنگ و آهن‌؟

در این غم بُد دل پروانه‌وارش

که شمع صبح روشن کرد کارش

نکو ملکی است ملک صبح‌گاهی

در آن کشور بیابی هر چه خواهی

کسی کاو بر حصار گنج ره یافت

گشایش در کلید صبح‌گه یافت

غرض‌ها را حصار آنجا گشایند

کلید آنجا‌ست، کار آنجا گشایند

در آن ساعت که باشد نَشْوِ جان‌ها

گل تسبیح روید بر زبان‌ها

زبانِ هر که او باشد برومند

شود گویا به تسبیح خداوند

اگر مرغ زبان تسبیح‌خوان است

چه تسبیح آرد آن کاو بی‌زبان است‌؟

در آن حضرت که آن تسبیح خوانند

زبان بی‌زبانان نیز دانند

چو شیرین کیمیای صبح دریافت

از آن سیماب‌کاری روی بر تافت

شکیباییش مرغان را پَر افشاند

خروس الصبر مفتاح‌الفرج خواند

شبستان را به روی خویشتن رُفت

به زاری با خدای خویشتن گفت

‌«خداوندا شبم را روز گردان

چو روزم بر جهان پیروز گردان

شبی دارم سیاه از صبح نومید

درین شب رو‌سپیدم کن چو خورشید

غمی دارم هلاک شیرمردان

بر این غم چون نشاطم چیر گردان

ندارم طاقت‌ِ این کورهٔ تنگ

خلاصی دِه مرا چون لعل از این سنگ

تویی یاری‌رس‌ِ فریاد هر کس

به فریاد منِ فریادخوان رس

ندارم طاقت تیمار چندین

اَغِثنی یا غیاث المُستَغیثین

به آب دیدهٔ طفلان محروم

به سوز سینهٔ پیران مظلوم

به بالین غریبان بر سر راه

به تسلیم اسیران در بُن چاه

به داور داور فریادخواهان

به یارب یارب صاحب‌گناهان

بدان حجت که دل را بنده دارد

بدان آیت که جان را زنده دارد

به دامن‌پاکی‌ِ دین‌پرورانت

به صاحب‌سرّی پیغمبرانت

به محتاجان در بر خلق بسته

به مجروحان خون بر خون نشسته

به دور افتادگان از خان و مان‌ها

به واپس‌ماندگان از کاروان‌ها

به وردی کز نوآموزی بر آید

به آهی کز سر سوزی بر آید

به ریحانِ نثار اشک‌ریزان

به قرآن و چراغ‌ ِ صبح‌خیزان

به نوری کز خلایق در حجاب است

به انعامی که بیرون از حساب است

به تصدیقی که دارد راهب دِیر

به توفیقی که بخشد واهب خِیر

به مقبولان خلوت‌برگزیده

به معصومان آلایش‌ندیده

به هر طاعت که نزدیکت صواب است

به هر دعوت که پیشت مستجاب است

به آن آه پسین کز عرش پیش است

بدان نام مهین کز شرح بیش است

که رحمی بر دل پرخونم آور

وزین غرق‌آب غم بیرونم آور

اگر هر موی من گردد زبانی

شود هر یک تو را تسبیح‌خوانی

هنوز از بی‌زبانی خفته باشم

ز صد شکرت یکی ناگفته باشم

تو آن هستی که با تو کیستی نیست

تویی هست آن دگر جز نیستی نیست

تویی در پردهٔ وحدت نهانی

فلک را داده بر در قهرمانی

خداوندیت را انجام و آغاز

نداند اول و آخر کسی باز

به درگاه تو در امید و در بیم

نشاید راه بردن جز به تسلیم

فلک بر بستی و دوران گشادی

جهان و جان و روزی هر سه دادی

اگر روزی دهی ور جان ستانی

تو دانی هر‌چه خواهی کن تو دانی

به توفیق توام زین گونه بر پای

برین توفیق، توفیقی برافزای

چو حکمی راند خواهی یا قضایی

به‌تسلیم آفرین در من رضایی

اگر چه هر قضایی کآن تو رانی

مسلم شد به مرگ و زندگانی

منِ رنجور بی‌طاقت عیارم

مده رنجی که من طاقت ندارم

ز من ناید به واجب هیچ کاری

گر از من ناید آید از تو باری

به انعام خودم دل‌خوش کن این بار

که انعام تو بر من هست بسیار

ز تو چون پوشم این راز نهانی‌؟

و‌گر پوشم تو خود پوشیده دانی‌»

چو خواهش کرد بسیار از دل پاک

چو آب چشم خود غلتید بر خاک

فراخی دادش ایزد در دلِ تنگ

کلیدش را بر آورد آهن از سنگ

جوان شد گل‌بُن دولت دیگر بار

ز تلخی رست شیرینِ شِکربار

نیایش در دل خسرو اثر کرد

دلش را چون فلک زیر و زبر کرد

بخش ۱۱ - سیاسیات حاضره از (اقبال لاهوری » پس چه باید کرد؟) را با خوانش مخدوم حسان لاهوری بشنوید.

فایل صوتی متناظر را می‌توانید در قالب mp3 از این نشانی (اندازه 10.89 مگابایت) دریافت کنید.

متن خوانش:

می کند بند غلامان سخت تر

حریت می خواند او را بی بصر

گرمی هنگامهٔ جمهور دید

پرده بر روی ملوکیت کشید

سلطنت را جامع اقوام گفت

کار خود را پخته کرد و خام گفت

در فضایش بال و پر نتوان گشود

با کلیدش هیچ در نتوان گشود

گفت با مرغ قفس «ای دردمند

آشیان در خانهٔ صیاد بند

هر که سازد آشیان در دشت و مرغ»

او نباشد ایمن از شاهین و چرغ

از فسونش مرغ زیرک دانه مست

ناله ها اندر گلوی خود شکست

حریت خواهی به پیچاکش میفت

تشنه میر و بر نم تاکش میفت

الحذر از گرمی گفتار او

الحذر از حرف پهلو دار او

چشم ها از سرمه اش بی نور تر

بندهٔ مجبور ازو مجبور تر

از شراب ساتگینش الحذر

از قمار بدنشینش الحذر

از خودی غافل نگردد مرد حر

حفظ خود کن حب افیونش مخور

پیش فرعونان بگو حرف کلیم

تا کند ضرب تو دریا را دونیم

داغم از رسوائی این کاروان

در امیر او ندیدم نور جان

تن پرست و جاه مست و کم نگه

اندرونش بی نصیب از لااله

در حرم زاد و کلیسا را مرید

پردهٔ ناموس ما را بر درید

دامن او را گرفتن ابلهی است

سینهٔ او از دل روشن تهی است

اندرین ره تکیه بر خود کن که مرد

صید آهو با سگ کوری نکرد

آه از قومی که چشم از خویش بست

دل به غیر الله داد ، از خود گسست

تا خودی در سینهٔ ملت بمرد

کوه ، کاهی کرد و باد او را ببرد

گرچه دارد لااله اندر نهاد

از بطون او مسلمانی نزاد

آنکه بخشد بی یقینان را یقین

آنکه لرزد از سجود او زمین

آنکه زیر تیغ گوید لااله

آنکه از خونش بروید لااله

آن سرور ، آن سوز مشتاقی نماند

در حرم صاحبدلی باقی نماند

ای مسلمان اندرین دیر کهن

تا کجا باشی به بند اهرمن

جهد با توفیق و لذت در طلب

کس نیابد بی نیاز نیم شب

زیستن تا کی به بحر اندر چو خس

سخت شو چون کوه از ضبط نفس

گرچه دانا حال دل با کس نگفت

از تو درد خویش نتوانم نهفت

تا غلامم در غلامی زاده ام

ز آستان کعبه دور افتاده ام

چون بنام مصطفی خوانم درود

از خجالت آب می گردد وجود

عشق میگوید که ای محکوم غیر

سینهٔ تو از بتان مانند دیر

تا نداری از محمد رنگ و بو

از درود خود میالا نام او

از قیام بی حضور من مپرس

از سجود بی سرور من مپرس

جلوهٔ حق گرچه باشد یک نفس

قسمت مردان آزاد است و بس

مردی آزادی چو آید در سجود

در طوافش گرم رو چرخ کبود

ما غلامان از جلالش بیخبر

از جمال لازوالش بیخبر

از غلامی لذت ایمان مجو

گرچه باشد حافظ قرآن ، مجو

مؤمن است و پیشهٔ او آزری است

دین و عرفانش سراپا کافری است

در بدن داری اگر سوز حیات

هست معراج مسلمان در صلوت

ور نداری خون گرم اندر بدن

سجدهٔ تو نیست جز رسم کهن

عید آزادان شکوه ملک و دین

عید محکومان هجوم مؤمنین