Klassieke Klets

Hoe bereik je een jong publiek met klassieke muziek? Programmeurs, orkesten, deejays en journalisten: allemaal zoeken ze de gouden sleutel, maar vinden doen ze hem niet. Of toch wel? Guido en Joris plukken een vakman uit de gangen van TivoliVredenburg die misschien een antwoord heeft: Peter Tra. Uit zijn koker komt het bijzondere concertformat Pieces of Tomorrow (eerstvolgende edities op 19 januari en 16 februari). En geloof het of niet: zelfs bij een Brucknersymfonie zit de zaal vol met relatieve jonkies van dertig en veertig. Hoe dat werkt? Credible mash-ups van epische muziek programmeren. Wablief?

Een kerstaflevering? Gaan we lekker niet doen, dachten Joris en Guido. Wordt knap voorspelbaar en saai, toch? Maar ja, toen de heren eenmaal aan het prakkiseren sloegen, gingen ze door de bocht. Want Stille Nacht, waar komt die oorwurm eigenlijk vandaan? Wie kent de eeuwenoude kerstmuziek van Mallorca? En hoe pakte de beroemde Schotse componist James MacMillan zijn Christmas Oratorio (2019) aan? Luisteren dus, want er duikt ook nog een guilty pleasure op. Iets met zingende knaapjes. En snotteren op kerstavond. Ook dat nog. Gedraaide fragmenten:

Tuut-piep-knor! Dat was lang het scheldwoord voor muziek van eigentijdse componisten. Vanaf de jaren 1950 joegen ze het publiek inderdaad de zaal uit met akoestisch prikkeldraad, maar hoe zit dat tegenwoordig? Naar aanleiding van November Music, hét Nederlandse festival rond hedendaagse muziek, staken Joris en Guido hun licht op rond recent werk van componisten uit eigen land. En wat blijkt: veel makers van nu pamperen het trommelvlies met weldadige melodieën en akkoorden als een snoezelbad. De één schrijft een humoristische horlepiep, de ander maakt furore met 3D-techniek en film. Kom dus uit die schuttersput, nieuwe muziek mag móói zijn! Gedraaide fragmenten:

Als ex-juryleden van Nederlands oudste muziekprijs, de Edison, hebben de heren recht van spreken (vinden ze). In deze aflevering analyseren Guido en Joris de winnaarslijst van dit jaar, geven ze een kijkje in de keuken van het jurytraject en menen ze in de keuzes enig chauvinisme te bespeuren. Ook buigen ze zich over de vraag hoe relevant de prijs voor de beste geluidsdragers nog is in een tijdperk van toenemend digitaal luistergedrag. Naast intelligent geklets krijgt de luisteraar uiteraard muziekfragmenten voorgeschoteld, uiteenlopend van de onstuitbare stuiterbal Joey Roukens tot een onheilszwangere opera van Debussy.

Elk jaar eind augustus brandt het wereldvermaarde Festival Oude Muziek in Utrecht weer los. Over het thema van dit jaar, galanterie, was enige verwarring, merkten Guido en Joris in de wandelgangen. Want wat houdt dat eigenlijk in? Verder wagen de heren zich aan het eeuwig terugkerende debat over oude muziek. Stopt die bij de dood van Bach in 1750, of gaat het daarna vrolijk verder? En is Nederland nog gidsland, of vinden we de spannendste dingen tegenwoordig elders?

Begin juni kwam opeens het nieuws dat het Koninklijk Concertgebouworkest een 26-jarige Fin aanstelt als chef-dirigent: Klaus Mäkelä. Terwijl we in de klassieke muziek toch altijd hebben geleerd dat rijpheid met de jaren komt, al helemaal bij de kerels op de bok. Wat is hier aan de hand? Mäkelä een natuurtalent? Platte marketing om jonger publiek binnen te hengelen? Of raakt de rijpheidsmythe zo langzamerhand passé, nu maestro’s op leeftijd steeds meer plaats maken voor jonger en diverser dirigeervolk? Joris en Guido duiken erin en stuiten op oude meesters en (piep)jonge geluksbrengers.

Muziekfragmenten:

- Anton Bruckner, Vierde symfonie, Scherzo, Berliner Philharmoniker o.l.v. Günter Wand, RCA Red Seal

- Jean Sibelius, Tweede symfonie, Tempo andante, ma rubato, Oslo Philharmonic Orchestra o.l.v. Klaus Mäkelä, Decca

- Jean Sibelius, Tweede symfonie, Tempo andante, ma rubato, Gothenburg Symphony Orchestra o.l.v. Santtu-Matias Rouvali, Alpha

- Dave Hurwitz, Classics Today, https://www.youtube.com/watch?v=qMZgqJZclJA

- Johannes Brahms, Hongaarse dans nr. 6, Tarmo Peltokoski enYuja Wang, https://www.youtube.com/watch?v=u_IcaQpRWuM

- Dmitri Sjostakovitsj, Eerste vioolconcert, Nocturne. Moderato, Arabella Steinbacher, Symfonieorchester des Bayerischen Rundfunks o.l.v. Andris Nelsons, Orfeo

- Unsuk Chin, Gougalon (Scenes from a Street Theater), Doelen Ensemble o.l.v. Chloe Rooke

Dit jaar wordt de onder Grammy’s bedolven Hollywoodcomponist John Williams 90. Hoog tijd, vinden Joris en Guido, om eens klassiek te kletsen over filmmuziek. Wat typeert een goede soundtrack? Welke muziek houdt zich buiten de bioscoop staande? En wie was de meester van de oorwurm? Tijdens hun ontdekkingsreis blijven de heren niet hangen in Amerika, maar doen ze ook Polen, Rusland, Italië en ons eigen Nederland aan. O ja, en nog iets: is die Williams niet gewoon een ordinaire jatter?

Muziekfragmenten:

- Alfred Newman, 20th Century Fox Fanfare

- Erich Wolfgang Korngold, Main Title uit Captain Blood, Brandenburg Philharmonic Orchestra Potsdam o.l.v. Richard Kaufman

- Erich Wolfgang Korngold, Main Titleuit Kings Row, National Philharmonic Orchestra o.l.v. Charles Gerhardt

- John Williams, Main Theme uit Star Wars

- John Williams, Main Theme uit Jaws

- Antonín Dvorák, Allegro con fuocouit de Negende symfonie, New York Philharmonic o.l.v. Leonard Bernstein

- Otto Ketting, Alleman, Concertgebouworkest o.l.v. Piet Ketting, ⁠https://www.youtube.com/watch?v=VV6ITZovMdw⁠

- Ennio Morricone, Main Theme uit The Good, the Bad and the Ugly

- Ennio Morricone, Man with a Harmonicauit Once Upon a Time in the West

- Ennio Morricone, Mandolinate uit Le streghe(fragment: La terra vista dalla luna)

- Sofia Goebaidoelina, Mowgli, ⁠https://www.youtube.com/watch?v=x9PtyyimY6Y⁠

- Zbigniew Preisner, Thou shalt not kill uit Dekalog

- Tan Dun, After Tonight uit Film Music Sonata, Ralph van Raat

Droevige muziek is de mooiste muziek. Dus hullen Joris en Guido zich voor deze aflevering in het zwart. Ze bespreken muziek die is geschreven voor de doden, van theatraal requiem tot piepklein eerbetoon. Er valt een luitist van de trap en een operaman maait wild om zich heen. Maar gelukkig: eind goed, al goed. Ze besluiten met een passacaglia della vita, een lichtvoetige dans om de aanloop naar de dood te vieren.

Muziekfragmenten: 

- Henry Purcell: The Queen’s Funeral March. Vox Luminis o.l.v. Lionel Meunier.

- Johannes Ockeghem, Introitus: Requiem aeternam (uit: Missa pro defunctis). The Hilliard Ensemble o.l.v. Paul Hillier.

- Giuseppe Verdi, Dies Irae (uit: Messa da Requiem). Chor und Symphonieorchester des Bayerischen Rundfunks o.l.v. Riccardo Muti.

- Aleksandr Kastalski, Rock of Ages (uit: Requiem for Fallen Brothers). Cathedral Choral Society, The Clarion Choir, The Saint Tikhon Choir, Kansas City Chorale, Orchestra of St. Luke's o.l.v. Leonard Slatkin.

- Johann Jacob Froberger, Tombeau fait à Paris sur la mort de Monsieur Blancrocher. Glen Wilson (klavecimbel).

- Gabriel Fauré, In Paradisum (uit: Messe de Requiem). Collegium Vocale Gent, La Chapelle Royale o.l.v. Philippe Herreweghe.

- Wolfgang Rihm, Et lux. Minguet Quartet, Huelgas Ensemble.

- Stefano Landi, Passacaglia della vita. Marco Beasley, L’Arpeggiata o.l.v. Christina Pluhar.

Ook muzikaal zet de oorlog in Oekraïne de zaken op scherp. De gevierde Russische dirigent Valeri Gergjev wordt opeens als Poetinpaladijn verguisd. De Oekraïense componist Valentyn Sylvestrov moest uit Kyiv worden ontzet. In Nederland bundelen Oekraïense en Russische musici de krachten voor benefietconcerten. Maar wat weten we eigenlijk van de muziek uit het Grensland? Guido en Joris kleuren het immense land in van grijs naar blauwgeel. Met coryfeeën op de piano, ene Prokofjev uit de Donbas en niet te vergeten de aartsvader Mykola Lysenko… Uh, wie? 

Muziekfragmenten: 

-  Mykola Lysenko, La Tristesse. Uit: Album van de zomer van 1901. Natalya Pasychnik (piano) en Jacob Koranyi (cello), BIS Records.

Geen plek ter wereld waar de Matthäus-Passion van Bach zo vaak wordt uitgevoerd als in Nederland. Joris en Guido zoomen in op die cultus, maar natuurlijk ook op de muziek. Waar ze eerlijk gezegd wel wat probleempjes mee hebben. Over afhaken bij de aria ‘Blute nur’, of in slaap vallen bij de spreekzang van de Evangelist. Gelukkig is daar de jonge Franse dirigent Raphaël Pichon, met zijn overrompelende passie voor Bassie. Primeur: hoe klinkt de nieuwe Matthäus volgens de heilige Raphaël?

Muziekfragmenten: 

Alle muziekfragmenten komen uit de nieuwe opname van Bachs Matthäus-Passion door het Franse ensemble Pygmalion o.l.v. Raphaël Pichon (Harmonia Mundi 902691.93, verschijnt 11 maart 2022).