De Kameroense filosoof en hoogleraar Achille Mbembe, de laureaat van de Spinozalens 2025, schrijft over het recht om adem te halen. Maar wat is dat precies? En welke ideeën van Mbembe moeten we nog kennen? In deze podcast hoor je drie experts over een van de interessantste hedendaagse denkers.

Te gast zijn filosoof en activist Harriët Bergman, jeugdwerker, programmamaker en auteur Don Moussa Pandzou, en onderzoeker en auteur Philsan Omar Osman.

Deze podcast kwam tot stand in samenwerking met de Stichting Internationale Spinozaprijs, het Wereldmuseum en Baltan Laboratories, en is mede mogelijk gemaakt door onder meer het Cultuurfonds, Novo Nordisk, imec en de Gemeente Den Haag.

Lees meer over de Spinozalens op: www.spinozalens.nl

Beeld: © buroLab/Laura Abbink

Productie, muziek en hosts: Lotte Spreeuwenberg en Martha Claeys (Kluwen)

---

Shownotes:

For an English transcript of this episode, click here: https://www.spinozalens.nl/transcription-achille-mbembe-challenge/

Voor een Nederlandstalig transcript van deze aflevering, klik hier: https://www.spinozalens.nl/transcriptie-achille-mbembe-challenge/

De belangrijkste geraadpleegde bronnen voor deze aflevering zijn:

Het universele recht om te ademen, Achille Mbembe (2020): https://www.groene.nl/artikel/het-universele-recht-om-te-ademen

Necropolitiek, Achille Mbembe (Boom 2025)

Kritiek van de Zwarte rede, Achille Mbembe (Boom 2025)

De aarde als gemeenschap, Achille Mbembe (Boom 2025)

Live vanuit het KASK in Gent tijdens de De Dag van de Filosofie 2023: Lotte Spreeuwenberg in gesprek met Martha Claeys en Emma-Lee Amponsah, op uitnodiging van deBuren. Over hoe trots in sommige contexten een politiek statement kan zijn, black pride vs white pride, en hoe je vanuit het idee van gelijkheid toch superioriteit in stand kunt houden. 'De valse vergelijking die soms gemaakt wordt over wie trots mag zijn en niet, heeft ook alles te maken met een gebrek aan historisch besef en bewustzijn van wie welke ruimte inneemt.'

In deze serie denken we na over vragen als: Wat betekent dekolonisatie van de filosofie? Wordt er binnen filosofie onderwijs en onderzoek voldoende aandacht besteed aan niet-Europese perspectieven? Hoe zijn ecologische vraagstukken verbonden met kolonialisme? Hoe zien we dit terug in het begrip 'antropoceen'? Wat kunnen we hiervan leren voor het nadenken over klimaatrechtvaardigheid en herstel? Wat zijn de voorwaarden voor ‘goede gesprekken’ over dekolonisatie en hoe kan de filosofie hieraan bijdragen?

In de derde en laatste aflevering gaat Marieke van der Steen in gesprek met Esha Guy Hadjadj (schrijver en journalist Oneworld.nl, de Nederlandse Boekengids en Hard/hoofd), Monique Roelofs (Universiteit van Amsterdam) en Soraya Arou-Gouya (dialoog begeleider van dialogen over racisme en onderzoeker diversiteit en inclusie). In deze laatste aflevering stellen we de vraag ‘Hoe nu verder?’, waarbij we focussen op de relatie tussen filosofie, dekolonisatie en het maatschappelijke debat. In hoeverre kan filosofie als discipline bijdragen aan gesprekken over dekolonisatie? Kunnen dekoloniale filosofische benaderingen in de praktijk worden gebracht? Wat zijn de obstakels? En hoe gaat we om met de erfenis van het koloniale verleden?

Makers: Yolande Jansen, Soraya Arou-Gouya en Marieke van der Steen.

Edit: Marieke van der Steen, Martha Claeys en Lotte Spreeuwenberg.

Beeld: Greeshma Chauhan en Anne Lucassen.

Muziek: Telelé van Vernon Chatlein @vernonchatlein

Mede mogelijk gemaakt door de afdeling Wijsbegeerte van de Universiteit van Amsterdam.

In deze serie denken we na over vragen als: Wat betekent dekolonisatie van de filosofie? Wordt er binnen filosofie onderwijs en onderzoek voldoende aandacht besteed aan niet-Europese perspectieven? Hoe zijn ecologische vraagstukken verbonden met kolonialisme? Hoe zien we dit terug in het begrip 'antropoceen'? Wat kunnen we hiervan leren voor het nadenken over klimaatrechtvaardigheid en herstel? Wat zijn de voorwaarden voor ‘goede gesprekken’ over dekolonisatie en hoe kan de filosofie hieraan bijdragen?

In deze tweede aflevering gaat Yolande Jansen in gesprek met Jasmijn Leeuwenkamp (Universiteit van Amsterdam), Francio Guadeloupe (Universiteit van Amsterdam en Koninklijk Instituut voor Taal-, Land- en Volkenkunde van de KNAW) en Harriët Bergman (Universiteit Antwerpen). Ze bespreken wat kolonialiteit en dekolonisatie met de ecologische crisis te maken hebben en met de verhouding tussen mens en natuur. Ze gaan onder meer in op het begrip 'antropoceen', de culturele verbeelding van de natuur en de relatie daarvan met de koloniale geschiedenis, emoties en klimaatactivisme. Ze gaan ook in op de vraag wat er nodig is voor herstel, reparatie en transformatie van door kolonialisme, slavernij en ecologische uitbuiting verstoorde verhoudingen.

Makers: Yolande Jansen, Soraya Arou-Gouya en Marieke van der Steen.

Edit: Marieke van der Steen, Martha Claeys en Lotte Spreeuwenberg.

Beeld: Greeshma Chauhan en Anne Lucassen.

Muziek: Danza pa Baila van Vernon Chatlein @vernonchatlein

Mede mogelijk gemaakt door de afdeling Wijsbegeerte van de Universiteit van Amsterdam.

In deze serie denken we na over vragen als: Wat betekent dekolonisatie van de filosofie? Wordt er binnen filosofie onderwijs en onderzoek voldoende aandacht besteed aan niet-Europese perspectieven? Hoe zijn ecologische vraagstukken verbonden met kolonialisme? Hoe zien we dit terug in het begrip 'antropoceen'? Wat kunnen we hiervan leren voor het nadenken over klimaatrechtvaardigheid en herstel? Wat zijn de voorwaarden voor ‘goede gesprekken’ over dekolonisatie en hoe kan de filosofie hieraan bijdragen?

In de eerste aflevering gaat Soraya Arou-Gouya in gesprek met Grâce Ndjako (Universiteit van Amsterdam), Anya Topolski (Radboud Universiteit) en Fabrice Kanounji (Universiteit van Amsterdam) over dekolonisatie van filosofie onderwijs en onderzoek, en van kennis in het algemeen. Ook bespreken ze de rol van studenten en docenten bij verzet tegen koloniale erfenissen in universitaire curricula. Ze onderzoeken wat de filosofie als academische discipline kan of moet doen om een meer dekoloniale benadering van de wetenschap mogelijk te maken en wat dit voor de studie filosofie betekent.

Makers: Yolande Jansen, Soraya Arou-Gouya en Marieke van der Steen.

Edit: Marieke van der Steen, Martha Claeys en Lotte Spreeuwenberg.

Beeld: Greeshma Chauhan en Anne Lucassen.

Muziek: Aga Who van @NamibianTales (https://www.instagram.com/shishani.music/)

Mede mogelijk gemaakt door de afdeling Wijsbegeerte van de Universiteit van Amsterdam.

De medische wereld blijkt volgens onderzoeken vatbaar voor vooroordelen en bias. Wat betekent dat precies? Kunnen algoritmes die vooroordelen te slim af zijn, of versterken ze net het probleem? In deze Kluwen Takeover gaat Liz Groen, master-student Philosophy, Bio-ethics & Health aan de Vrije Universiteit Amsterdam op zoek naar antwoorden.

In aflevering twee gaat Liz dieper in op het gebruik kunstmatige intelligentie in de gezondheidszorg. Ze spreekt met Amber de Kock, Kris Goffin en Daan Kenis (allen Universiteit Antwerpen).

De medische wereld blijkt volgens onderzoeken vatbaar voor vooroordelen en bias. Wat betekent dat precies? Kunnen algoritmes die vooroordelen te slim af zijn, of versterken ze net het probleem? In deze Kluwen Takeover gaat Liz Groen, master-student Philosophy, Bio-ethics & Health aan de Vrije Universiteit Amsterdam op zoek naar antwoorden.

In aflevering één onderzoekt Liz hoe impliciete bias zich uit in de gezondheidszorg. Ze spreekt met Erika Dontsa Tankam (Universiteit Gent), Amber de Kock en Kris Goffin (beide Universiteit Antwerpen).

Wat voor filosofische lessen kun je trekken uit films? Met welke blik kijken we naar het witte doek, en hoe kan die blik door een regisseur geleid worden? En is het toeval dat beide van onze sprekers grote fan zijn van Linklater en Coppola? Mabel Zwaan (Universiteit Tilburg) en Katrien Schaubroeck (Universiteit Antwerpen) delen voor de kerstspecial hun filosofische liefde voor film met Kluwen.

Vrijheid. Dat is het hoogste goed, toch? Maar wat willen we eigenlijk wanneer we vrij willen zijn? En zijn daar ook grenzen aan? Op Facts to Act ging Kluwen in samenwerking met het Humanistisch verbond en het Hannah Arendt instituut in gesprek met filosofes Alicja Gescinska en Josette Daemen. We hebben het over corona, het rijk der vrijheid, de politieke belofte van vrijheid, en over hoe vrij je in een liberale staat als Nederland of België eigenlijk bent. En ook over wat vrijheid te maken heeft met kiwis en bananen.

Twee filosofische podcasts slaan de handen ineen! Ik zie, ik zie, filosofie! en Kluwen presenteren een gesprek over cancel culture. Wat is cancel culture? Is cancellen iemand tot verantwoording roepen? Of zorgt het ervoor dat we niets meer durven zeggen? Kortom: wat moeten we ermee? In samenwerking met Bibliotheek Midden-Brabant, ter gelegenheid van de Week van de Mediawijsheid, opgenomen in de LocHal in Tilburg.

Gehost en -edit door Bas Keemink en Bram Medelli van Ik zie, ik zie, filosofie! met gasten Jenny Janssens en Kluwens eigen Lotte Spreeuwenberg.