كتيبه

در این قسمت کند و کاوی کرده ام در اصول حکمرانی از دیدگاه سیاستنامۀ خواجه نظام الملک طوسی.

حکمرانی را محدود به اوامر و نواهی یک پادشاه خودکامه کردن نه با تاریخ حکمرانی ما سازگار است و نه با اصول رفتاری آدمیان. آنچه تاریخ حکمرانی ما را بهتر توضیح می دهد، گرد آمدن گروهی از آدمیان حول محور یا محورهای هماهنگ کننده برای کسب حشمت و مکنت است. مهمترین مسئلۀ این چنین گروهی نحوۀ اعمال محدودیت بر اعضای گروه است تا از غلبۀ منافع کوتاه مدت شخصی به نفع منافع بلند مدت جمعی صرف نظر شود.

مشابه این نظریات در ادبیات اقتصاد سیاسی وجود دارد. در بسط این نظریه از کتاب زیر استفاده زیادی کرده ام ولی این نظریه کاملاً مطابق نظریۀ آنها نیست.

 Violence and Social Order (North, Wallis, Weingast) 

خلافت معتضد، مکتفی، مقتدر، قاهر و راضی

باب سوم: در سپاس داشتن از خداوند نعمت. باب چهارم: اندر افزونی طاعت از راه توانایی. باب پنجم : در شناختن حق مادر و پدر

خلافت هارون الرشید و پسرانش مامون و امین

مقدمه و فهرست بابها. باب اول: در شناختن ایزد تبارک و تعالی. باب دوم: در آفرینش پیغمبران و رسالت ایشان

خلافت و دولت بنی عباس بن عبدالمطلب: ابوالعباس السفاح، ابوجعفر، المهدی، الهادی، الرشید

فصل چهل و هشتم: اندرخزانه داشتن و تیمار داشتن قاعده و ترتیب آن. فصل چهل و نهم: اندر جواب دادن و گزاردن شغلهای متظلمان و انصاف ایشان بدادن- فصل پنجاهم: اند نگاه داشتن حساب مال ولایتها و نسق آن

باب ششم: اندر جدول تواریخ خلفا و ملوک اسلام. باب هفتم: اندر اخبار خلفا و ملوک اسلام

فصل چهل و هفتم: اندر خروج خرمه دینان خذلهم الله

طبقۀ پنجم: کاسره