LEO in Gesprek

De energietransitie stokt steeds vaker op ruimte, capaciteit en maatschappelijke weerstand. Windparken, hoogspanningsstations, warmtenetten en batterijen zijn hard nodig, maar roepen ook vragen op over leefbaarheid, betaalbaarheid en bestuurlijke keuzes. Hoe houden we tempo zonder de kwaliteit van onze leefomgeving uit het oog te verliezen?

In deze aflevering van LEO in Gesprek spreekt Ruud Schuurs met Huib van Essen, gedeputeerde van de provincie Utrecht, over de impasses én de kansen in de energietransitie. Ze verkennen hoe overheden, netbeheerders en andere partijen samen kunnen bouwen aan een toekomstbestendig energiesysteem, welke rol de overheid daarin moet nemen en waarom juist nu keuzes nodig zijn die verder kijken dan de korte termijn. Een gesprek over leiderschap, samenwerking en de kunst om richting te geven in tijden van grote verandering.

De energietransitie is gelaagd, met systemen die landelijk, regionaal en lokaal worden ontwikkeld, tot achter de voordeur van bewoners en bedrijven.

Het is daarmee ook een voedingsbodem voor coöperatieve energieondernemingen, van en voor burgers en ondernemers. Nederland telt er anno 2026 ruim 700. Een van de toonaangevende coöperaties is Betuwewind. Onlangs nam directeur Gerlach Velthoven afscheid met een symposium met de titel "De ongemakkelijke boodschap. Hoe laat je burgers dingen doen die ze eigenlijk niet willen?'

Ruud Schuurs praat in deze aflevering met Gerlach over dat ongemak en over het succes van Betuwewind dat er desondanks kwam. En hoe coöperaties kunnen uitgroeien tot echte 'systeemspelers', door innovatie op te zoeken en de ongemakkelijke boodschap te vertalen naar meerwaarde, voor bewoners, overheden en netbeheerder. 

Netcongestie dwingt ons tot keuzes. Maar blijven we inzetten op verzwaren en uitbreiden van het stroomnet, of is het tijd om anders te denken? In deze aflevering van LEO in Gesprek verkent Ruud Schuurs samen met Dennis Straat hoe gedrag een cruciale rol speelt in de energietransitie.

Dennis – met een achtergrond in bestuur én gedragspsychologie – laat zien waarom technische oplossingen alleen niet genoeg zijn. Hoe doorbreek je ingesleten patronen in beleid en besluitvorming? En hoe creëer je ruimte voor nieuwe, soms onorthodoxe oplossingen?

Een gesprek over systeemdenken, leiderschap en de vraag hoe we – juist in tijden van schaarste – tot slimmere en duurzamere keuzes komen.

De overgang naar een duurzame energievoorziening vraagt veel ruimte voor opwek, infrastructuur en opslag. Zoveel, dat energie een sturende impact op ruimtelijke keuzes krijgt. Is het dus terecht dat we spreken over ‘energieplanologie’, of leidt dat de aandacht juist af van waar het werkelijk om gaat in ruimtelijke ordening: integratie en leefbaarheid?

In deze aflevering van LEO in Gesprek spreekt Ruud Schuurs met planoloog Jeroen Niemans over schaarse ruimte, netcongestie en de verleiding van snelle, technocratische oplossingen. Ze verkennen waarom urgentie zonder langetermijnvisie leidt tot ruimtelijke botsingen en waarom integratie tussen energie, ruimte en andere opgaven essentieel is. Een gesprek over kiezen, combineren en de vraag hoe planologie kan bijdragen aan een mooiere wereld in tijden van transitie.

De energietransitie is een schoolvoorbeeld van een complexe opgave. Techniek, ruimte, maatschappelijke waarden, bestuurlijke regels en lokale belangen grijpen steeds sterker in elkaar. Diversiteit van mensen, lokale omstandigheden en waarden scheppen een ‘fuzzy’ werkelijkheid. De traditionele aanpak — analyseren, modelleren, plannen, bouwen — geeft onvoldoende grip. Hoe houden we overzicht in een wereld die in zekere zin onkenbaar is? En hoe overbruggen we de kloof tussen systeemwereld en de leefwereld?

“Complexiteit kun je niet wegorganiseren. Je moet haar leren hanteren — in de tussenruimte, waar verhalen, ervaring en vakmanschap samenkomen.” Aan het woord is Govert Geldof, civiel ingenieur en een van de denkers die al decennia werkt op het snijvlak van techniek, samenleving en complexiteit. In deze 15e aflevering van LEO in Gesprek praat hij met Ruud Schuurs over hoe we in de energietransitie meer vat kunnen krijgen op die complexiteit — en waarom juist de leefwereld daarin onmisbaar is.

We bouwen de komende jaren honderdduizenden woningen, met alle daarbij

horende voorzieningen. We doen dat zowel in grote nieuwbouwwijken als in

stedelijke verdichting of een straatje erbij. Hoe gaan we die gebieden voorzien van

duurzame stroom en warmte? Netcongestie en ruimtegebrek dwingen tot innovatieve

concepten in bouw en inrichting. Welke gevolgen  heeft dit voor de ondergrondse

infrastructuur? Hoe zorgen we voor een goede afstemming tussen boven- en

ondergrond, zonder tempo te verliezen? 

"Onder druk worden dingen vloeibaar. Ik merk bij ontwikkelaars dat er grenzen zijn

aan wat er kan. Maar die zoektocht naar wat er wel kan leidt tot heel mooie

oplossingen, die het net minder belasten en bouw mogelijk maken." Aldus Harold

Lever, voormalig voorzitter van de Vakgroep Ondergrondse Infrastructuur en

Grondwaterbeheer van Bouwend Nederland. Samen met de huidige voorzitter, Aldo

Krijgsman, was hij te gast in deze 14e aflevering van LEO in Gesprek.

Een duurzaam, decentraal energiesysteem moet gebaseerd zijn op andere ontwerpprincipes dan het oude." Dat betoogt Roosmarijn Sweers, strateeg energietransitie in de regio Drechtsteden. Energie besparen, dan het efficiënt benutten van energie-infrastructuur, energiebronnen, grondstoffen en ruimte, en tenslotte het vergroten van de energieonafhankelijkheid.

Hoe kunnen we daarmee het energiesysteem lokaal ontwikkelen, als onderdeel van integraal programmeren? Hoe organiseren we wisselwerking tussen kaders en oplossingsruimte? Om vat te krijgen op deze complexe opgave werkt Drechtsteden met de simulatietool Digital Twin en samen met ondernemers aan een Innovatietafel. Op www.platformleo.nl vind je praktijkfilmpjes over Digital Twin en de Innovatietafel.

De nieuwe warmtewet beperkt onnodig de vrijheid van de eindgebruiker,” stelt Annelies Huygen in aflevering 12 van LEO in Gesprek. Ruud Schuurs spreekt met haar over haar afscheid als hoogleraar en haar jarenlange inzet voor een energietransitie die wél uitgaat van de burger. Wat betekent deze nieuwe wet voor die burger? Waar zit het vertrouwen – en het wantrouwen – in de energietransitie? En waarom kijken we zo weinig naar succesvolle voorbeelden uit het buitenland?

Toen Ruysdael ‘Molen bij Wijk bij Duurstede’ schilderde, liet hij bewust een tweede molen weg. Omdat mensen molens eigenlijk helemaal niet mooi vonden. Wat we nu kostbaar erfgoed vinden, was toen een industriële installatie die het landschap ontsierde. Historisch perspectief kan onze kijk op actuele zaken veranderen!" In deze aflevering van LEO in Gesprek kiezen we die historische invalshoek.

Ruud de Bruijne, senior beleidsadviseur bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, heeft 40 jaar ervaring met windenergie op land en zee. Grootschalig of lokaal, commercieel of coöperatief, hij heeft aan alle vormen zijn bijdrage geleverd. Hoe kijkt hij terug op de afgelopen 40 jaar? En wat betekent wind in de toekomst van de energietransitie? Vloek of zegen? Meer of minder? 

De tiende aflevering van LEO in Gesprek staat in het teken van de warmtetransitie. Maureen van Eijk, directeur van het Nationaal Programma Lokale Warmtetransitie, is te gast bij Ruud Schuurs. Waar staan we met de warmtetransitie? Welke verwachtingen mogen we hebben van nieuwe bronnen als aqua- en geothermie? Hoe integreren we de warmtetransitie met andere opgaven in het ruimtelijk domein, zoals bodem- en watergestuurd ontwikkelen? Hoe helpen nieuwe wettelijke kaders (WCW, WGIW) de transitie vooruit en wat is er nog meer nodig?