
Sign up to save your podcasts
Or


فرجام ایرانشهر چیست و چگونه است؟
باور به «ققنوس ایران» که از خاکستر خودش برمیخیزه و در نهایت ایران رو از تاریکی به سپیدی رهنمون میکنه، باوری باستانی و نیاکانی در نزد ایرانیان بوده. ایرانیان همآره بر این باور بودند که ایرانشهر هرگز روی شکست رو نمیبینه و هر شکستی هر چه قدر دشوار و مصیببار و هم دشمنی هر چه قدر مقتدر و پیروزمند، در نهایت در برابر «سرنوشت مقدر ایران» به زانو درمیاد.
این باور دیرینه ما رو در برابر اسکندر، تازیان و مغولها، ایران رو حفظ کرده و در نهایت ما بر تمام دشمنانمون چیره شدیم. از خودتون پرسیدید که چگونه این باور در بین ایرانیان رواج داده که هیچ دشمنی نخواهد تونست بر ایران چیره بشه و چرا ما هزاران بار زیر لب زمزمه کردیم که ققنوس ایران از خاکسترش برمیخیزه و ایران از بند میره. چگونه به پایان این زمستان سخت باور داریم و هر بار میگیم «باز میشه این در، صبح میشه این شب».
باور داریم چون تاریخ ایران پیروزی نهایی اهوراییان بر اهریمنان رو پیشآگاهی داده. منابع باستانی و نیاکانیمون خبرش رو از پیش دادند که ایران به کنام دشمنان میافته اما هر بار جان به در میبره. شگفتانگیزه اما هر چه از دانش نیاکان ما باقی مونده و به امروز رسیده، دربارهی جنگهای ایرانسوزی چون حملهی تازیان به ایرانشهر و سرنگونی ساسانیان پیشبینیهای دقیقی داشته اما در اوستا و دیگرِ این منابع، پا رو فراتر از این هم گذاشتند و دربارهی آخرین نبرد خیر و شر هم نشونی دادند. نبردی که در اون تمام ایران در برابر تمام انیران برمیخیزه: رستاخیز ایران، لحظهی مهیب تاریخ.
سوم آبان ۲۵۸۵ / ۱۴۰۵
گوینده: مجتبی حصامی
نویسنده: ساسان آقایی
یادبود این شماره: بنیانگذاری شهر باستانی بهاردشیر
تقدیم شماره ۷۴.۵ به: مردم ایران
منابعی که در پژوهشی و نوشتن اپیزود ۷۴.۵ مدبویز از آنها استفاده شده است:
منابع انگلیسی:
1. Book: The Zand ī Wahman Yasn: A Zoroastrian Apocalypse / Carlo G. Cereti / 1995
2. Article: Zoroastrian Apocalyptics in the Šāhnāma / Carlo G. Cereti / 2007
3. Chapter: Myths, Legends, Eschatologies / Carlo G. Cereti / 2015
4. Article: The “Trepidation” of the Sun, the 57 Years of the Resurrection and the Late Mazdean Speculations on the Apocalypse / Antonio Panaino / 2018
5. Article: Mazdeans and Christians Facing the End of the World: Circulations and Exchanges of Concepts / Antonio Panaino / 2020
6. Article: Ohrmazd’s Divine Mercy and the End of the World between Apocatastasis and Apocalypse / Antonio Clemente Panaino / 2021
7. Article: The End of Times in Zoroastrian Tradition / Carlo G. Cereti / 2024
8. Encyclopaedia Iranica Article: ESCHATOLOGY i. In Zoroastrianism and Zoroastrian Influence / Shaul Shaked / 1998
9. Encyclopaedia Iranica Article: JĀMĀSPA / William W. Malandra / 2008
منابع فارسی، متون کهن ایرانی و منابع تاریخی:
10. کتاب «شاهنامه» / ابوالقاسم فردوسی ــ با استفاده از بخشهایی از اشعار دقیقی که فردوسی در شاهنامه حفظ کرده است
11. کتاب «اوستا: گاثاها، یسنا، یشتها، ویسپرد و خردهاوستا» / ترجمه و پژوهش هاشم رضی
12. کتاب «یادداشتهای گاثاها» / ابراهیم پورداود
13. رساله «سوشیانس» / ابراهیم پورداود
14. کتاب «اوستا: ستایشنامه راستی و پاکی» / محمدتقی راشد محصل
15. کتاب «زند وهومن یسن (بهمن یشت): مسئله رجعت و ظهور در آیین زرتشت» / ترجمه و گزارش صادق هدایت
16. متن پهلوی «یادگار جاماسپیگ / یادگار جاماسپ / جاماسپنامه» / نسخهها و ترجمههای فارسی مورد استفاده در پژوهش اپیزود
17. کتاب «دینکرد هفتم» / ترجمه و پژوهش محمدتقی راشد محصل
18. کتاب «بندهش» / فرنبغ دادگی / ترجمه و گزارش مهرداد بهار
19. متن پهلوی «یادگار زریران»
20. متن پهلوی «مینوی خرد»
21. کتاب «دو قرن سکوت» / عبدالحسین زرینکوب
22. کتاب «فتوحالبلدان» / احمد بن یحیی بلاذری
23. کتاب «فارسنامه ناصری» / میرزا حسن حسینی فسایی
24. کتاب «فردوسینامه: مردم و قهرمانان شاهنامه» / ابوالقاسم انجوی شیرازی
* آهنگهایی که در این اپیزود استفاده شدند:
۱) آهنگ "And Nothing Else" از میلاد باقری
۲) آهنگ «روزهای روشن، خداحافظ» از هایده و ویگن’
۳) مداحی دشتی شیرازی «ای بیدلان بنالید»
۴) موزیک «صبوری» از حسین کشتکار
۵) آهنگ «سیاهپوشها» با صدای ابی
سهگانهی جنگ ظفار (۲) - ایران چگونه وارد جنگ شد؟
تو دههی ۱۹۷۰، خلیج فارس صحنهی یکی از پیچیدهترین درگیریهای جنگ سرد بود. جنگ در عمان، به ویژه در منطقهی ظفار، به سود کمونیستها پیش میرفت. همونجور که تو اپیزود پیشین مدبویز گفتیم، تروریستهای مارکسیست-لنینیست ظفار با پشتیبانی مستقیم شوروی، یمن جنوبی، چین و باقی کشورهای کمونیستی جهان کنترل بخشهای بزرگی از جنوب عمان رو به دست گرفته بودند. این پیشروی نه تنها سلطنت جوان قابوس رو تهدید میکرد، بلکه میتونست کمونیستها رو در موقعیتی قرار دهد که بر تنگهی هرمز، این شاهراه حیاتی صادرات نفت جهان دست پیدا کنند.
تصور کنید: شورشیانی که شاه اونا رو «وحشیتر از کمونیستها» توصیف میکرد، کنترل ساحل مقابل تنگه رو به دست بیاورند.
این امری نبود که ایران، به عنوان قدرت برتر منطقه، بتونه تحمل کند. شاه که خودش رو نگهبان خلیج فارس میدانست، نمیتونست اجازه بده کمونیسم مانند خورهای به قلب منطقه نفوذ کنه و امنیت صادرات نفت ایران که بیش از ۹۰ درصد درآمد کشور رو تشکیل میداد، به خطر بندازه.
سلطان جوان عمان، قابوس بن سعید، مسیر اصلاحات و ترقی کشور رو در پیش گرفته بود اما در برابر بحران ظفار، دستبسته بود. شورشیان با تاکتیکهای چریکی، حملات غافلگیرانه و حمایت خارجی، ارتش کوچک عمان رو زمینگیر کرده بودند. متحدان سنتی قابوس، یعنی انگلیسیها هم کمک شایانی روی زمین ارائه نمیکردند. سلطان قابوس در این زمان در خاطراتش نوشت که بدون کمک خارجی، سقوط سلطنتم اجتنابناپذیر است.
بحران عمیقتر شد وقتی شورشیان در سال ۱۹۷۲ کنترل شهرهایی مانند راکیوت رو به دست گرفتند و حتی به سمت مسقط، پایتخت، پیشروی کردند. سلطان قابوس دست به دامن عربها و شیخنشینها شد. اون از عربستان سعودی، امارات متحده عربی، کویت و دیگران درخواست کمک کرد. عربستان کمک مالی و تسلیحاتی محدودی ارایه داد، اما از اعزام نیرو خودداری کرد. امارات و کویت هم ترجیح دادند در حاشیه بمانند. تنها اردن بود که با اعزام نیرویی برای آموزش ارتش عمان، یک پشتیبانی جدی از خود نشان داد. این کمکها البته که کافی نبود. تمام دربها به روی عمان بسته بود به جز یک در، دری که به پدر منطقه، بزرگ منطقه و قدرت اصلی منطقه میرسید: ایران در عصر محمدرضا پهلوی. شاه با موفقیت در پیشبرد دکترین نیکسون، آماده میشد تا نقش «پلیس خلیج فارس» رو در حفظ ثبات این منطقه از جهان نشان بدهد و اکنون ظفار رو هم فرصتی برای نمایش قدرت میدید.
درخواستهای سلطان قابوس از تهران برای دستگیری و کمک، به فوریت از سوی ایران اجابت میشد. نخستین سفر خارجی قابوس به عنوان سلطان، در اکتبر ۱۹۷۱ به ایران بود، جایی که در جشنهای ۲۵۰۰ ساله امپراتوری ایران شرکت کرد و با شاه ملاقات کرد. این دیدار زمینهساز همکاری شد. شاه که آمادهی نجات منطقه از چنگال کمونیسم بود، سخاوت ایران رو به عمان نشان داد. کمکها از سال ۱۹۷۲ آغاز شد و به آرامی گسترش یافت اما مسیر مشارکت ایران در جنگ عمان، چندان هم که فکر میکنید هموار نبود. از کمکهای فنی و لجستیکی و آموزشی تا اعزام رسمی نیروهای ارتش شاهنشاهی به خط مقدم نبرد با کمونیستهای ظفار، مسیری چند ساله پیموده شد اما بسیار حسابشده و سیاستمدارانه.
اپیزود ۷۴ پادکست مدبویز در ادامهی چندگانهی جنگ ظفار، این مسیر رو بررسی میکند. این دومین قسمت از مجموعهای است که داستان کامل این جنگ فراموششده رو روایت میکند: از ریشههای شورش در ۱۹۶۵ تا اوج درگیریها در دهه ۱۹۷۰، و هنوز به پایان نرسیده؛ قسمتهای پسین این چندگانه، جزییات بیشتری از عملیات نهایی و پیامدهای منطقهای رو پوشش خواهند داد.
در این اپیزود، دشواریهای حضور نظامی ایران در عمان، دلیل و چرایی این مداخله (از جمله ترس از نفوذ شوروی و حفاظت از منافع نفتی) و البته نگاههای منطقهای و جهانی به آن رو در اوج جنگ سرد بررسی کردهایم. کشورهای عربی مانند عربستان با تردید به دخالت ایران مینگریستند، در حالی که آمریکا اون رو بخشی از استراتژی ضدکمونیستی میدانستند. این اپیزود، پاسخی به این پرسش است که چرا ایران، عمان رو نجات داد؟ آیا این فقط یک کمک برادرانه بود یا بخشی از جاهطلبیهای شاه برای تسلط بر خلیج فارس؟
پنجم آبان ۲۵۸۴ / ۱۴۰۴
گوینده: مجتبی حصامی
نویسنده: ساسان آقایی
یادبود این شماره: صدراعظمی امیرکبیر
تقدیم شماره ۷۴ به: هوشنگ نهاوندی
* منابعی که در نوشتن این اپیزود از اونها استفاده شده، در زیر لیست میشه:
منابع انگلیسی:
1. Book: The Emergence of States in a Tribal Society / Uzi Rabi
2. Book: Statebuilding and Counterinsurgency in Oman / James Worrall
3. Book: Nixon, Kissinger, and the Shah: The United States and Iran in the Cold War / Roham Alvandi
4. Book: The Memoirs of Richard Nixon
منابع فارسی:
5. مجموعه گفتوگوهای تاریخ شفاهی هاروارد / حبیب لاجوردی و ضیاء صدقی
6. کتاب «شورش ظفار و نقش ایران» / ابراهیم نوروزیدرونکلا و محمدجواد آسایشزارچی
7. کتاب «سیاست خارجی ایران در دوران پهلوی» / عبدالرضا هوشنگ مهدوی
8. کتاب «دیکتاتوری و توسعهی سرمایهداری در ایران» / فرد هالیدی
9. کتاب «ایران؛ ابرقدرت قرن؟» / یوسف مازنی
10. کتاب «پرواز عقابها» / امید کریمی
11. مقالهی آکادمکیک «زمینههای مداخله نظامی دولت پهلوی دوم در بحران ظفار» / محمدجعفر چمنكار
12. مقالهی آکادمیک «چگونگی موضعگيری ايران در برابر تشكيل كنفدراسيون شيوخ جنوب خليج فارس» / محمدجعفر چمنكار
13. مقالهی آکادمیک «تحلیل سیاست رژیم پهلوي در منطقه خلیج فارس» / امیرحسین وزیریان
14. مقاله «ناگفتههای جنگ ظفار» / محمدجعفر چمنكار
15. کتاب «وقایع جنگ ظفار و خاطرات رزمندگان ایرانی شرکت کننده در عملیات آزادسازی منطقه ظفار» / رضا كبيريان دهكردی
16. کتاب «همراه با انقلابیون ظفار» / تقی شامخی
17. کتاب «یادداشتهای جنگ ظفار» / مجبوبه افراز و رفعت افراز
18. جزوه «آغاز دهمین سال انقلاب ظفار جنبش آزادیبخش ظفار» / کمیته فلسطین اتحادیه انجمن اسلامی دانشجویان
موسیقیها:
1. آهنگ عربی «Dance in the Desert» از هنرمندی به نام Darren Curtis
2. آهنگ «LDark Knight» از MaxKoMusic
3. مارش نظامی «شهریار»
4. ترانه «خلیج فارس» از رضا یزدانی
5. ترانه حماسه «وطن» از علیرضا عصار
6. ترانه «کوه» از گوگوش
سهگانهیجنگ ظفار )۱( - خاورمیانه در دههی ۱۹۶۰ و مقدمات برتری نظامی ایران
خاورمیانه و خلیج فارس تو دههی ۶۰ و ۷۰ میلادی، تبدیل شده بود به نقطهی کانونی نزاع جهان کمونیسم و جهان سرمایهداری. بریتانیاییها داشتند از خلیج فارس میرفتند و آمریکا هم پس از جنگ ویتنام نمیتونست باز هزینههای نظامی منطقهی پرآشوب چون خاورمیانه رو به تنهایی به دوش بکشه و از امنیت این شاهراه جهانی استفاده کنه.
برخلاف اینها، شوروی کاملن آماده بود تا خلا قدرت رو تو خلیج فارس پر کنه و یه خاورمیانهیکمونیستی بسازه، امری بسیار پرمخاطره برای ایران شاهنشاهی که داشت براساس به برنامهی اقتصادی دقیق، تبدیل به یه قدرت اقتصادی میشد.
شاه متوجه ضعف غربیها و اشتیاق خطرناک شوروی برای بلعیدن کشورهای عربی بود و خودش رو آمادهی دفاع از منافع استراتژیک و هژمونیک ایران تو خاورمیانه و خلیج فارس میکرد. خریدهای نظامی پیشرفتهی ایران و نوسازی سریع ارتش شاهنشاهی با همین هدف انجام میشد. ایران نه تنها توان سیاسی، اقتصادی و انگیزهاش رو داشت که براساس سنت تاریخی و هژمونی مسلطش بر غرب آسیا، باید تبدیل به قدرت نخست منطقهای و ژاندارم خاورمیانه بشه.
در این راه، به قدرت رسیدن مردی دانا و خردمند مانند ریچارد نیکسون در آمریکا و پایهگذاری دکترین نیکسون به شاه و رویاهایش برای ایران کمک شایانتوجهی کرد. نیکسون، مردی بود که به درستی میفهمید هیچ کس به اندازهیمحمدرضا شاه، درک درست و دقیقی از خاورمیانه نداره و آمریکا بهتره به جای مزاحمتهای بیهوده برای طرحهای ایران در خلیج فارس، پشت دست شاه بازی کنه.
شوروی که به شدت نگران این پیوند استراتژیک بود، البته موقعیتی چشمگیر در جنوبیترین نقطهی شبه جزیرهی عربستان یافت و تونست با روی کار آوردن یک رژیم مارکسیستی-لنینیسی در یمن جنوبی، جای پایی در منطقه پیدا کنه. این موفقیت، به سرعت جهان کمونیستی رو به سمت گسترش نفوذش به عمان، همسایهی یمن جنوبی کشوند و منطقهی پرکشکمش "ظفار" بستری بود که میتونست محل یک جنگ سرنوشتساز برای براندازی سلطنت مسقط رو فرآهم کنه.
حکومت عمان حتا با پشتیبانی بریتانیاییها هم در دفع خطر و زدن ریشهی شورشیان ظفار ناکام بود و اگر عمان از دست میرفت، شوروی در استراتژیکترین تنگهی جهان، تنگه هرمز تسلطی خطرناک پیدا میکرد.
اپیزود ۷۳ مدبویز که آغازگر فصل هفتم ماست، به روایت خاورمیانه ۱۹۶۰ و ۷۰، دکترین نیکسون، روابط نیکسون و شاه و تلاش شوروی برای یافتن جای پایی در منطقه میپردازه. این اپیزود، اپیزود نخست از سهگانهی جنگ طفار مدبویزه که در اون پاسخ میدیم، چرا شاه، به دنبال کسب برتری نظامی در غرب آسیا و ساختن یک ارتش بسیار قدرتمند بود و به چه میاندیشید؟
محمدرضا پهلوی در لحظهی انتخابی بسیار نفسگیر و سرنوشتساز قرار گرفته بود ...
بیستششم شهریور ۲۵۸۴ / ۱۴۰۴
گوینده: مجتبی حصامی
نویسنده: ساسان آقایی
یادبود این شماره: برگزاری نخستین انتخابات تاریخ ایران
تقدیم شماره ۷۳ به: تمامی جانباختگان خیزش مهسا
* منابعی که در نوشتن این اپیزود از اونها استفاده شده، در زیر لیست میشه:
منابع انگلیسی:
1. Book: The Emergence of States in a Tribal Society / Uzi Rabi
2. Book: Statebuilding and Counterinsurgency in Oman / James Worrall
3. Book: Nixon, Kissinger, and the Shah: The United States and Iran in the Cold War / Roham Alvandi
4. Book: The Memoirs of Richard Nixon
منابع فارسی:
5. مجموعه گفتوگوهای تاریخ شفاهی هاروارد / حبیب لاجوردی و ضیاء صدقی
6. کتاب «شورش ظفار و نقش ایران» / ابراهیم نوروزیدرونکلا و محمدجواد آسایشزارچی
7. کتاب «سیاست خارجی ایران در دوران پهلوی» / عبدالرضا هوشنگ مهدوی
8. کتاب «دیکتاتوری و توسعهی سرمایهداری در ایران» / فرد هالیدی
9. کتاب «ایران؛ ابرقدرت قرن؟» / یوسف مازنی
10. کتاب «پرواز عقابها» / امید کریمی
11. مقالهی آکادمکیک «زمینههای مداخله نظامی دولت پهلوی دوم در بحران ظفار» / محمدجعفر چمنكار
12. مقالهی آکادمیک «چگونگی موضعگيری ايران در برابر تشكيل كنفدراسيون شيوخ جنوب خليج فارس» / محمدجعفر چمنكار
13. مقالهی آکادمیک «تحلیل سیاست رژیم پهلوي در منطقه خلیج فارس» / امیرحسین وزیریان
14. مقاله «ناگفتههای جنگ ظفار» / محمدجعفر چمنكار
15. کتاب «وقایع جنگ ظفار و خاطرات رزمندگان ایرانی شرکت کننده در عملیات آزادسازی منطقه ظفار» / رضا كبيريان دهكردی
16. کتاب «همراه با انقلابیون ظفار» / تقی شامخی
17. کتاب «یادداشتهای جنگ ظفار» / مجبوبه افراز و رفعت افراز
18. جزوه «آغاز دهمین سال انقلاب ظفار جنبش آزادیبخش ظفار» / کمیته فلسطین اتحادیه انجمن اسلامی دانشجویان
* آهنگهایی که در این اپیزود استفاده شدند
۱) آهنگ "Racecar" از گروه The Grey Room
۲) از گفتوگوی ساسان آقایی با رسانه پارسی
۳) آهنگ یمنی "یا علی یا ناس" از "یوسف علوی"
۴) موزیک عمانی "شمس الشروق" از "احمد غدیر"
۵) بخشی از مستند American History برای چهلمین سالگرد گروگانگیری
۶) موزیک "طلوع مغربی"، کاری از ادیب قربانی، آیدا شاهقاسمی و دیگر هنرمندان گمنام
سرکوب خاموش مخالفان در ساختارهای بسته (۳) - هدف: حذف دشمن عینی
در اپیزود ۷۲ پادکست مدبویز، ما به عمق تاریک رژیمهای توتالیتر و نوتوتالیتر سفر میکنیم و پرده از روشهای پنهان سرکوب در توتالیتاریسم کمونیستی برمیداریم. اگه اپیزود ۷۱، شما رو با شستوشوی مغزی و تسخیر ذهنها در نظامهای بسته شگفتزده کرد، این بار میبینیم که «رفلکس شرطی» چگونه در یک جامعه علیه مردم به کار گرفته میشه و به قول هانا آرنت سبب مسخشدگی جامعه میشه. آرنت، این فیلسوف شهیر آزادی تو این اپیزود مدبویز حضور پررنگی داره و به بررسی دیدگاههاش دربارهی ویژگیهای حکومتهای توتالیتر و نوتوتالیتر پرداختیم تا ببینیم رژیمهای کمونیستی در شوروی، آلمان شرقی، رومانی، چکسلواکی، و چین چگونه نهتنها مخالفان واقعی، بلکه حتی مردم عادی رو تبدیل به «مخالفان عینی» کردند و سپس با روشهای خاموش، دست به سر به نیست کردن اونا زدند.
«مخالف عینی» به این معنیست که در رژیمهای توتالیتر حتی لازم نیست علیه سیستم حرفی بزنی یا کاری کنی؛ کافی است رژیم تو را بهعنوان یک تهدید بالقوه ببینه. یک نگاه، یک سکوت، یا حتی یک سبک زندگی متفاوت میتونه تو را به دشمن سیستم تبدیل کند. این اپیزود نشان میدهد که چگونه نهادهای امنیتی توتالیتر و نوتوتالیتر با استفاده از تکنیکهایی مثل سزتسون یا «تجزیه روانی»، زندگی افراد را بهگونهای تخریب میکردند که هیچ اثری از دخالت مستقیم رژیم باقی نماند. این اپیزود مدبویز، رویکردهایی بیرحمانه علیه انسان رو برای شما بازنمایی میکنه که شنیدنش دشوار خواهد بود. همچنین ما به نمونههای واقعی و تکاندهندهای از قربانیان این سرکوبهای پنهان میپردازیم. از یورگن فوکس، نویسندهای که اشتازی با شایعات و نظارت، روح و روانش را متلاشی کرد، تا شهروندان عادیای که بهخاطر یک انتخاب ساده مثل پوشیدن شلوار جین، هدف دستگاه امنیتی قرار گرفتند. این داستانها فقط تاریخ نیستند؛ هشداریاند برای امروز. رژیمهای نوتوتالیتر مدرن، مثل چین با سیستم امتیازدهی اجتماعی یا روسیه با سرکوب رسانهای، هنوز از این الگوها استفاده میکنند، منتها با تکنولوژی پیشرفتهتر.
چرا باید این اپیزود را گوش کنید؟ چون این فقط داستان گذشته نیست؛ این لنزی است برای دیدن جهانی که هنوز درگیر سایههای توتالیتاریسم یا به بیان دقیق نوتوتالیتریسمه. با روایتهای نفسگیر، تحلیلهای عمیق، و ارجاع به منابع معتبری مثل آرنت و اسناد آرشیوی بلوک شرق، اپیزود ۷۲ مدبویز مخاطب رو به سفری میبره که هم ترسناکه، هم روشنگر. در این سفر میفهمیم که کاگب، سرویس اطلاعات خارجی روسیه، اشتازی آلمان شرقی، STB چکسلواکی و سازمانهای امنیتی دیگر ساختارهای توتالیتری و نوتوتالیتری چگونه ذهن و اراده انسانها خرد میکنند و میکوشند اونهایی که تسلیم نمیشن رو به سمت سقوط و پایان سوق بدن و خب، این یه موضوع حیاتی برای ماست، ما که مدام با خبر مرگ خاموش افراد روبهرو میشیم.
۲۴ اردیبهشت ۲۵۸۴ / ۱۴۰۴
گوینده: مجتبی حصامی
نویسنده: ساسان آقایی
یادبود این شماره: تاسیس «فرهنگستان ایران» با فرمان رضاشاه
تقدیم شماره ۷۲ به: قربانیان انفجار بندرعباس
منابعی که در نوشتن این اپیزود از اونها استفاده شده
1) کتاب «توتالیتاریسم» / هانا آرنت
2) کتاب «انقلاب مجارستان؛ مقاومت مردمی علیه توتالیتاریسم» / هانا آرنت
3) کتاب « قحطی سرخ؛ جنگ استالین در اوکراین / ان اپلبوم
4) کتاب «پرده آهنین؛ مقهور کردن اروپای شرقی ۱۹۴۴-۱۹۵۶» / ان اپلبوم
5) کتاب «تاریخ سری جنایتهای استالین / الکساندر آرلوف
6) کتاب «استالین و استالینیسم / آلن وود
7) کتاب دوجلدی «استالین جوان» / سایمن سیبیگ مانتیفوری
8) کتاب «روح پراگ» / ایوان کلیما
9) کتاب «اسرار کا.گ.ب» / الکس میاکوف
10) کتاب «کا.گ.ب امروز» / جان بارن
11) کتاب « کا گ ب دولتی در دولت» / یوگنیا آلباتس
12) کتاب «مرد بیچهره» / مارکوس وولف
13) کتاب «روانشناسی و سازمانهای اطلاعاتی» / عمر هارون خلیفه
14) کتاب «نبرد برای ذهن» / ويليام سارگنت
15) کتاب «پرونده: یک تاریخچه شخصی» / تیموتی گارتن اَش
16) کتاب «اشتازی: داستان ناگفته پلیس مخفی آلمان شرقی» / جان اُ. کولر
17) مجموعه پژوهشهای ایوان پاولف
18) مقالهی پژوهشی «نظارت فرهنگی در رومانی کمونیستی در دهههای ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰: سرکوب، بازآموزی و بازپروری - مورد کنستانتین نویکا» / آندری دالالو
آهنگهایی که در این اپیزود استفاده شدند
1) قطعهای به نام «Shady Guise»
2) سرود کمونیستی « «Moscow–Beijing
3) قطعه Hopeless از Jimena Contreras
4) سرود حماسی «German tank song» برای آلمان شرقی
5) قطعهی Crystaline از Quincas Moreira
6) قطعهی Hine Ma Tov از E's Jammy Jams
7) گزارش تاریخی سیانان از پای دیوار در حال فرو ریختن برلین در شامگاه ۱۰ نوامبر ۱۹۸۹
8) آهنگ دشتی با صدای ابراهیم خلج
سرکوب مخالفان در ساختارهای بسته -۲ - روش: حذف فردیت
رژیمهای توتالیتر قرن بیستم، از شوروی استالین تا چین مائو، نهتنها با سرکوب فیزیکی مخالفان که با شستوشوی مغزی و بازسازی ذهن انسانها، الگویی ماندگار برای خودکامگی خلق کردند. این الگوها، که ریشه در آزمایشهای علمی مثل کارهای ایوان پاولف و ایدئولوژیهای افراطی لنین، استالین، و مائو دارن، هنوز تو ساختارهای نوتوتالیتر امروزی مثل روسیه پوتین و چین کمونیست زندهان.
ما در ادامهی اپیزود ۷۰مدبویز که به شیوههای سرکوب خاموش مخالفان در ساختارهای بسته میپردازه، میریم، سراغ مکانیزمهای سرکوب و شستوشوی مغزی و نشون میدیم که چطور این روشها، اراده آزاد رو رام و انسانها رو به ابزار حزب و انقلاب تبدیل کردن.
توتالیتاریسم فقط با زندان و اعدام پیش نمیره؛ اون ذهن رو هدف میگیره. وقتی پاولف تو آزمایشگاهش با سگها، به یک انقلاب در علم روانشناسی رسید و فهمید که میشه ذهن رو هدف گرفت و تغییر داد، استالین، بعد اون هیتلر و موسولینی و بعدش مائو از کشف این روانشناس برجسته استفاده کردند. در حقیقت، ریشهی مشترک کمونیسم و فاشیسم از یک جا میومد. نمونهاش همین که لنین، با حذف فردیت به نفع حزب، و هیملر، با ذوب کردن هویت تو اساس، هر دو از این منطق پیروی کردن که هیچکس حق نداره برای خودش باشه، همه باید برای سیستم باشن. در ادامه هم تو چین، مائو با انقلاب فرهنگی، میلیونها نفر رو با پروپاگاندا و فشار روانی به تسلیم کشوند. اینها مصداقهای واقعی شستوشوی مغزیان که تو قرن بیستم، صدها میلیون نفر رو تو سکوت مرگبار به زانو درآوردن.
اما این فقط تاریخ نیست. امروز، نوتوتالیترها این الگوها رو مدرن کردن. روسیه پوتین، با سرکوب خاموش مخالفان و کنترل رسانهها، و چین، با سیستم امتیازدهی اجتماعی و بازداشتهای پنهان، همون روشهای قدیمی رو با تکنولوژی روز به کار میبرن. شستوشوی مغزی حالا با الگوریتمها و نظارت دیجیتال پیش میره، ولی هدف همونه: نابودی اراده آزاد و تسخیر ذهنها برای حفظ قدرت.
مدبویز امروز به ریشههای روانشناختی و تاریخی سرکوب میپردازه. از آزمایشهای پاولف تو سیل لنینگراد، که تغییر رفتار تحت استرس رو ثابت کرد، تا محاکمات مسکو که اعترافات اجباری رو به نمایش گذاشت، ما الگوهای مشترکی رو میبینیم: استرس، تکرار، و بازسازی ذهن. این اپیزود، دومین بخش از چندگانهی سرکوب در نظامهای بسته و توتالیتر و نوتوتالیتره و به «شستوشوی مغزی» بهعنوان ابزار اصلی سرکوب نگاه میکنه. امروز میبینیم که سرکوب تو ساختارهای توتالیتر فقط کشتن جسم نیست، بلکه کشتن ذهنه.
۱۷ فروردین ۲۵۸۴ / ۱۴۰۴
گوینده: مجتبی حصامی
نویسنده: ساسان آقایی
یادبود این شماره: زادروز اشو زرتشت، پیامبر ایرانی
تقدیم شماره ۷۱ به: مردمی که لحظهی تحویل سال را در کنار بناهای تاریخی ایران سپری کردند
منابعی که در نوشتن این اپیزود از اونها استفاده شده
1- کتاب «توتالیتاریسم» / هانا آرنت
2- کتاب «انقلاب مجارستان؛ مقاومت مردمی علیه توتالیتاریسم» / هانا آرنت
3- کتاب « قحطی سرخ؛ جنگ استالین در اوکراین / ان اپلبوم
4- کتاب «پرده آهنین؛ مقهور کردن اروپای شرقی ۱۹۴۴-۱۹۵۶» / ان اپلبوم
5- کتاب «تاریخ سری جنایتهای استالین / الکساندر آرلوف
6- کتاب «استالین و استالینیسم / آلن وود
7- کتاب دوجلدی «استالین جوان» / سایمن سیبیگ مانتیفوری
8- کتاب «روح پراگ» / ایوان کلیما
9- کتاب «اسرار کا.گ.ب» / الکس میاکوف
10- کتاب «کا.گ.ب امروز» / جان بارن
11- کتاب « کا گ ب دولتی در دولت» / یوگنیا آلباتس
12- کتاب «مرد بیچهره» / مارکوس وولف
13- کتاب «روانشناسی و سازمانهای اطلاعاتی» / عمر هارون خلیفه
14- کتاب «نبرد برای ذهن» / ويليام سارگنت
15- مجموعه پژوهشهای ایوان پاولف
آهنگهایی که در این اپیزود استفاده شدند
1- آهنگ «Killer In The Mirror» از Empire Of Excellence
2- سرودی رسمی اتحاد جماهیر شوروی
3- سمفونی کلاسیک «Arcadian» از Thomas Adès
4- ارکستر سمفونیک روسی
5- سرود «انترناسیونال» روسی
6- قطعه «Marta Theme» از گروه Horror Trailer Music
7- قطعهی ای ایران از کنسرت معین
زایش نوروز باستانی و چیستی و چرایی آیین نیاکانی ما
به آخرین اپیزود مدبویز در سال ۲۵۸۳ خوش اومدید. این عیدی کوچکی از ما به مخاطبان ارجمند مدبویزه، درسته که امسال در شرایط دشواری سال رو تحویل میکنیم اما جشن بزرگ نوروز، هیچگاه متوقف نشده و چه به گاه شکست، چه در پیروزی، چه در کامیابی و چه در ناکامی همواره، سال به سال و بدون تعطیلی این دیرپاترین سنت ایرانی، برگزار شده.
چرا نوروز؟ و چرا آیینی چنین کهن زنده مونده؟ در این اپیزود نوروزانه، تلاش کردیم تا با بررسی چیستی نوروز و قدمت اون، به همین پرسش پاسخ بدیم. نوروز از روزگاری بسیار کهن به ما رسیده و جاودانه شده. بیمرگی نوروز نمادی از نامیرایی ایرانه و جوهرهی هویتی ماست و هر بار اون رو جشن میگیریم، به بلندترین و رساترین صداها، فریاد میزنیم که ایران زنده است چه به گاه جنگ، چه در صلح. نوروز این پیام رو در دل خودش نهفته و وجهه تمایز ایران و انیرانه، نمادی دربارهی یک مفهوم مشترک، یکپارچه، تاریخی، کهن و گرانسنگه و به هر دشمنی یادآوری میکنه: ملتی که نوروز دارد، شکست نمیخورد.
۲۹ اسفند ۲۵۸۳ / ۱۴۰۳
گوینده: مجتبی حصامی
نویسنده: ساسان آقایی
تقدیم شماره ۷۰.۵ به: ژاله آموزگار
* منابعی که در نوشتن این اپیزود از اونها استفاده شده
1- کتاب «مقالاتی دربارهی نوروز» / بنیاد دکتر محمود افشار یزدی
2- آرشیو مجلهی «دنیای سخن»
3- آرشیو مجلههای «فردوسی» و «نگین»
* آهنگهایی که در این اپیزود استفاده شدند
۱- قطعهی »سرنای نوروز« از گروه رستاک
۲- قطعهای از یاسمنا
۳- تصنیف «نوروز» با صدای همایون شجریان
۴- قطعهی »نوروز« از علیرضا قربانی
سرکوب مخالفان در ساختارهای بسته (۱) - الگو: استالین
رژیمهای توتالیتر قرن بیستم همچنان سرمشق رژیمهای «نوتوتالیتر» امروزی هستند؛ شوروی فرو پاشیده، استالین و مائو، سالهاست مردند اما روشهای اونا در سرکوب مخالفانشون و نابودسازی جمعی ملتها، هنوز تو باشگاه توتالیتاریسم آموزش داده میشه و علیه ملتها به کار میره. سردمدار این باشگاه روسیه و چین هستند که به عنوان دو ستون اصلی جهان غیرآزاد، اقمارشون رو به عضویت باشگاه خودکامگان کره زمین درآوردند و در حال توسعهی توتالیتاریسم و درستتر «نوتوتالیتاریسم» در جهاناند.
تو این شمارهی مدبویز ما میریم سراغ روشها و متدهای سرکوب مخالفان تو کشورهای بسته. میبییم که توتالیتاریسم سرخ چگونه انسانها رو به زنجیر کشیده و چه بر سر صدها میلیون نفر آورده تا تو یه سکوت قبرستانی، تنها از رهبر پیروی کنند و تمامی حقوق اقتصادی و سیاسی و اجتماعیشون از سوی حکومت غصب میشه. برای بررسی و درک این روشها، نخستین گام، شناخت معماران توتالیتاریسمه و بیشک مهمترین اونها لنین و استالین هستند که با یاری گرفتن از جنایتهای بیمرز، قادر به تاسیس کشور ساختگی شوروی شدند، بعد هم این روشها رو توی اقمار این شوروی و کشورهای گرفتار تو پشت پردهی آهنین به کار بستند.
شاید فکر کنید این ماجراها مال خیلی قدیمه اما وقتی این اپیزود رو میشنوید، میفهمید که پر بیراه هم نیست که همه چیز ریشه در گذشتهاش داره. کمونیسم و فاشیسم قرن بیستمی، از دو زاویهی متفاوت، کارنامهای در منکوب کردن ملتها بر جا گذاشتند که بعد از فروپاشیشون هم، بهترین الگو و قدرتمندترین آموزگار برای هر کسی هستند که چنین هدفی رو دنبال میکنه، بیجهت نیست که یکی از رهبران جهان جدید نوتوتالیترها اتفاقن از بستر بازماندههای توتالیتاریسم قرن بیستمی برخاسته: روسیهی ولادمیر پوتین.
در مدبویز این پرونده رو گشودیم تا به رهیافتهای دقیقی دربارهی فهم توتالیتاریسم و روشهایی که اون رو بر بستر یک جامعه سوار میکنه، برسیم. این شماره البته دربارهی مفهومیست که هانا آرنت، فیلسوق شهیر آلمانی اون رو «چیرگی» بر ملتهای توصیف کرده. در شمارههای آتی این چندگانهی پادکست مدبویز خواهیم دید که پس از این مرحله، سرکوب به مرور تغییر شکل پیدا میکنه و به سمت «سرکوب خاموش» مخالفان و روشهایی پنهانیتر و روانشناسانهتر پیش میره. توتالیترها و نوتوتالیترها، هرگز از کوبیدن آزادی، خسته نمیشن.
هفتم بهمن ۲۵۸۳ / ۱۴۰۳
گوینده: مجتبی حصامی
نویسنده: ساسان آقایی
یادبود این شماره: ترور حسنعلی منصور به دست فداییان اسلام
تقدیم شماره ۷۰ به: زندهیاد کیانوش سنجری
* منابعی که در نوشتن این اپیزود از اونها استفاده شده
1) کتاب «توتالیتاریسم» / هانا آرنت
2) کتاب «انقلاب مجارستان؛ مقاومت مردمی علیه توتالیتاریسم» / هانا آرنت
3) کتاب « قحطی سرخ؛ جنگ استالین در اوکراین / ان اپلبوم
4) کتاب «پرده آهنین؛ مقهور کردن اروپای شرقی ۱۹۴۴-۱۹۵۶» / ان اپلبوم
5) کتاب «تاریخ سری جنایتهای استالین / الکساندر آرلوف
6) کتاب «استالین و استالینیسم / آلن وود
7) کتاب دوجلدی «استالین جوان» / سایمن سیبیگ مانتیفوری
8) کتاب «روح پراگ» / ایوان کلیما
9) کتاب «اسرار کا.گ.ب» / الکس میاکوف
10) کتاب «کا.گ.ب امروز» / جان بارن
11) کتاب « کا گ ب دولتی در دولت» / یوگنیا آلباتس
12) کتاب «مرد بیچهره» / مارکوس وولف
13) کتاب «روانشناسی و سازمانهای اطلاعاتی» / عمر هارون خلیفه
* آهنگهایی که در این اپیزود استفاده شدند
۱) آهنگ «Killer In The Mirror» از Empire Of Excellence
۲) سرودی رسمی اتحاد جماهیر شوروی
۳) سمفونی کلاسیک «Arcadian» از Thomas Adès
۴) ارکستر سمفونیک روسی
۵) سرود «انترناسیونال» روسی
۶) قطعه «Marta Theme» از گروه Horror Trailer Music
۷) قطعهای از حسین علیزاده
پیشگامان ایرانخواهی (۳): مرور بر قانونهای اساسی اولیه که برای ایران نوشته شد
وقتی حرف از نخستین قانون اساسی ایران میزنیم، جنبش مشروطه مهمترین مبدا ماست. رایجه که میگن مشروطه در پی تلاش برای برپایی عدالتخانه و به وجود اومدن قانون اساسی شکل گرفت اما اگه نقطهی مبدا خواست، آرزو و جنبش نوسازی ایران رو مشروطه در نظر بگیریم، به بخش زیادی از تاریخ و پیشزمینههای شکلگیری مشروطه جفا شده.
سال گذشته تو نخستین قسمتها از سریال «پیشگامان ایرانخواهی» تلاش کردیم تا شما رو با گنجینهای از متفکران نامآور و دیدگاههاشون آشنا کنیم که روشنفکران واقعی و میهنپرستانی نمونه و الگو برای ما بودند. روشنفکر برازندهی نام اونهاست نه گجستکهای تودهای و کمونیستی که در دهههای ۳۰ تا ۵۰ در عصر طلایی ایران، بر کشیده شدند و سالها با اتیکت جعلی روشنفکر به خورد نسل ما داده شدند.
در قسمت جدید از سریال «پیشگامان ایرانخواهی» مدبویزبه بررسی تلاش روشنفکران ملی برای برای به چارچوب درآوردن نهاد قدرت و ایجاد نظم و نسقی در امور مملکتداری پرداختیم. قانونهای اساسی اولیه ایران که عمومن برگرفته از ذوق و قریحه و میهندوستی فردی بوده رو مرور کردیم و میبینیم که که ۱۵۰ سال پس از تلاش گسترده و مجدانهی روشنفکران ایرانخواه، هنوز هم موضوع اصلی ایران، وجود حکومت قانونه.
۲۴ امرداد ۲۵۸۳ / ۱۴۰۳
گوینده: مجتبی حصامی
نویسنده: ساسان آقایی
یادبود این شماره: قهرمانان ۲۸ امرداد ۱۳۳۲
تقدیم شماره ۶۹ به: قربانیان آتشسوزی سینما رکس آبادان
* منابعی که در نوشتن این اپیزود از اونها استفاده شده
1) رسالهی «یک کلمه» / یوسفخان مستشارالدوله
2) رسالهی «کتابچهی غیبی (دفتر تنظیمات)» / میرزا ملکمخان
3) کتاب «منهاج الاعلی؛ رسالهای در باب قانون» / ابوطالب بهبهانی
4) کتاب «تاریخ بیداری ایرانیان» / ناظمالسلام کرمانی
5) کتاب «اندیشهی ترقی و حکومت قانون در عصر سپهسالار» / فریدون آدمیت
6) کتاب «فکر آزادی و مقدمهی مشروطیت» / فریدون آدمیت
7) کتاب «مقالات تاریخی» / فریدون آدمیت
8) کتاب «افکار اجتماعی و سیاسی و اقتصادی در آثار منتشرنشده دوران قاجار / فریدون آدمیت، هما ناظق
9) کتاب «مجموعه آثار ملکمخان» / محمد محیط طباطبایی
10) کتاب «گزیدهی نامههاي رسمی میرزا ملکمخان ناظمالدوله» / به اهتمام علیاصغر حقدار
11) کتاب «تاملی در ایران: جلد دوم» / جواد طباطبایی
12) کتاب « مشروطه ایرانی» / ماشاالله آجودانی
13) کتاب «خاطرات حاج سیاح؛ دورهی خوف و وحشت» / به کوشش حمید سیاح
14) مقالهی «قانون حکومت ایران (سومین قانون اساسی عصر ناصری)» / غلامحسین زرگرینژاد
15) مقالهی «مشروطیت و خیر عمومی (بازتاب منازعات سیاسی در قانون اساسی مشروطه)» / رضا تاران
* دیگر منابعی که در نوشتن سریال «پیشگامان ایرانخواهی» مورد استفاده بوده است
1) کتاب «اندیشههای میرزا فتحعلی آخوندزاده» / فریدون آدمیت
2) کتاب «اندیشههای میرزا آقاخان کرمانی» / فریدون آدمیت
3) کتاب «تاریخ مشروطه ایران» / احمد کسروی
4) کتاب «تاریخ ایران مدرن» / عباس امانت
5) کتاب «میرزا ملکمخان» / اسماعیل رائین
6) کتاب «تجدد و تجددستیزی در ایران» / عباس میلانی
7) کتاب «پیشتازان آزادی و تجدد و اصلاحات ایران» / حسین جودت
8) کتاب «ایرانیان و اندیشهی تجدد» / جمشید بهنام
9) کتاب «اندیشه تجدید و ترقی در عصر بحران» / نصرالله صالحی
10) کتاب «جامعهشناسی نخبهکشی» / علی رضاقلی
11) جزوه «احوالات و دستخطهای عباس میرزا قاجار، نایبالسلطنه» / ابوالقاسم لاچینی
12) جزوه «عباس میرزا قاجار» / مثطفی موسی طبری
13) جزوه «قائممقامنامه» / محمد رسول دریاگشت
14) رساله «سرنوشت ایران: زندگانی سیاسی و ادبی قائممقام فراهانی / میرحسین یکرنگیان
15) کتاب «از ماست که برماست» / هما ناطق
16) کتاب «مقالات فلسفی میرزا فتحعلی آخوندزاده / به ویراست ح - صدیق
17) رساله «مکتوبات» / فتحعلی آخوندزاده
18) رساله «مقالات» / فتحعلی آخوندزاده
19) دوره مجلد روزنامهی «قانون» / نشریه ملکمخان
20) دوره کامل نشریهی «صور اسرافیل» / نشر تاریخ ایران
21) نامههای تبعید از میرزا آقاخان کرمانی / به کوشش هما ناطق و محمد فیروز
22) مقاله «پورخاقان و اندیشه بازیابی تاریخ ملی ایران/جلال الدین میرزا و نامه خسروان» / عباس امانت
23) مقاله «روایت و فراروایت تاریخی در اندیشه ی جلالالدینمیرزا قاجار» / حسین آبادیان
24) مقاله «نخبگان عصر مشروطه و صورتبندی گفتمان ناسیونالیسم در ایران» / علیرضا ازغندی و آرش صادقیزیدی
25) مقاله «شالودهشکنی گفتمان موج اول روشنفکري در ایران: میرزا ملکمخان، آخوندزاده و میرزا آقاخان کرمانی» / علیرضا آقاحسینی و آسیه مهدیپور
* آهنگهایی که در این اپیزود استفاده شدند
۱) تصنیف «بیات اصفهان» با صدای زری خانم و تار آرشاکخان
۲) قطعهی فولکور ترکی با نام «در راه اوسکودارا»
۳) آوازخوانی دشتی به همراه نی از کوروش اسدپور
۴) سرود سلطنتی پادشاهی فرانسه با نام «زندهباد هانری چهارم»
۵) تصنیف «رشته مهر» با صدای ایرج بسطامی
۶) دیالوگی از فیلم «ناصرالدینشاه، آکتور سینما»
۷) قطعهای به نوازندگی همایون خرم
سنت تاریخنویسی ایرانیان (۲): چند هزار سال تاریخ چگونه در دستان فردوسی بزرگ آرام گرفت؟
* بخش زیادی از آنچه میشنوید، روز هفتم امرداد در جشن امردادگان مدبویز، در حضور مخاطبان اجرای زنده شده است که با حال و هوای اجرای زنده، تقدیم شما میشود
تو عصر ما، هرچند شاهنامه ، کمتر به عنوان یک اثر «تاریخی» شناخته میشه و از اون بیشتر به عنوان «حماسه» یاد میکنند اما ارزشهای شاهنامه، در بازنمایی دورانی گمشده از تاریخ ایران، موضوعیست که کمتر بهش توجه میشه.
تو اپیزود پیشین پادکست مدبویز بررسی کردیم که ایرانیان چگونه تاریخ خودشون رو حفظ کردند. اونها سنتی دیرینه در حفظ روایتهای تاریخی و انتقالش به نسل بعدی داشتند و به عنوان یک نمونه داستان «یادگار زریران» رو بررسی کردیم که چگونه در عصرهای مختلف تاریخ ایران دست به دست و در نهایت در شاهنامه ضبط و حفظ شده.
در این اپیزود، با نیای شاهنامه آشنا میشیم؛ «خداینامه» که سنتی دور و دراز از پیشینهی تاریخنویسی ایرانیان رو در خودش داره. از دودمانهای اسطورهای ایران تا هخامنشیان، سپس اشکانیان و در نهایت ساسانیان، ردپای خداینامهها رو مرور کردیم تا ببینیم نیاکان ما به چه رنج و مرارتی، تاریخ رو بر دوش کشیدهاند و تا داستان ایرانشهر هرگز فراموش نشه و به ما برسه.
بررسی خداینامهها، در حقیقت، آشنایی با نخستین شاهنامههای ایرانیست که نسل به نسل، پادشاه به پادشاه و سلسله به سلسله، دست به دست شدند تا پس از حمله تازی و فرو ریختن ایرانشهر به دست فردوسی برسند تا بزرگترین کتاب پارسی تاریخ رو برای ما بسازه؛ سندی برای تداوم تاریخی ایران و نامیرا شدنش.
۱۰ امرداد ۲۵۸۳ / ۱۴۰۳
گوینده: مجتبی حصامی
نویسنده: ساسان آقایی
موسیقی: گروه ساناسپات
یادبود این شماره: مرگ صدیقه دولتآبادی
تقدیم شماره ۶۸ به: زندهیاد محمدتقی برخوردار
* منابعی که در نوشتن این اپیزود از اونها استفاده شده
۱) کتاب «یادگار زریران» / یا ترجمهی ژاله آموزگار
۲) شاهنامهی فردوسی / با تصحیح جلال خالقیمطلق
۳) کتاب پهلوی «دینکرد» / به کوشش فریدون فضیلت
۴) کتاب پهلوی «بندهش» / به تصحیح مهرداد بهار
۵) نسخههایی از اوستا / پژوهشی از جلیل دوستخواه
۶) کتاب پهلوی « زند و هومن یسن» / صادق هدایت
۷) کتاب پهلوی «کارنامگ اردشیر بابکان» / قاسم هاشمینژاد
۸) کتاب «حماسهی ملی ایرانیان» / تئودور نولدکه با ترجمه بزرگ علوی
۹) کتاب «تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام / احمد تفضلی
۱۰) کتاب «دانشنامهی کاشان: آریاییان، مردم کاشی، اَمَرد، پارس و دیگر ایرانیان
۱۱) کتاب « فردوسی و شاهنامه او» / مجموعه مقالات تفیزاده
۱۲) کتاب «تاریخ ادبیات در ایران / ذبیحالله صفا
۱۳) پژوهش«از شاهنامه تا خداینامه» / جلال خالقیمطلق
۱۴) مقالهی «سنت قصهپردازی و موقعیت گوسانها در نقل روایات پهلوانی» / محمدرضا راشد محصل
۱۵) مقالهی «درآمدی بر اندیشه دینی ایرانیان باستان» / پروین رنجبر، زهرا حامدي، علی رسولی
۱۶) مقالهی «بررسی تطبیقی آموزهها و کارکردهای اجتماعی و سیاسی دو آیین مهر و زرتشت» / محمدرضا باوندپور، محمدکریم یوسفجمالی، ناصر جدیدی، شکوهالسادات اعرابی هاشمی
۱۷) مقالهی «بازشناسی خداینامه به روایت ابنمقَفع» / رقیه شیبانیفر
* آهنگهایی که در این اپیزود استفاده شدند
۱ و ۲ و ۳ و ۴ و ۷) اجرای زنده گروه «ساناسپات» در جشن امردادگان مدبویز
۵) قطعهی «مقدمهی ستایش» از گروه هفتخان
۶) آهنگی با صدای «مرتضی کبیریان» برای بزرگداشت فردوسی
سنت تاریخنویسی ایرانیان (۱): سیری در منابع پهلوی با نگاهی به حماسهی «زریر» در «یادگار زریران»
هر وقت به شاهنامه نگاه میکنیم، میخونیم و میشنویمش، به تلاش ۳۰ سالهی حکیم ابوالقاسم فردوسی درود میفرستیم که با رنج زیاد تونست، بزرگترین و ماندگارترین منظومه به زبان فارسی رو پدید بیاره و تاریخ و هویت و زبان ایران رو زنده نگه داره. کار سترگ حکیم توس اما نخستین تلاش برای حفظ و تداوم تاریخ ایران نبود.
شاهنامهی در حقیقت، نه آغاز و نه پایان سنتیه که ایرانیا برای هزاران سال تداومش دادند تا در درازنای گذر قرنها، ایران و تمدن ایرانشهر از بین نره و رنگ انحطاط به خودش نبینه. هزاران تن، پیش از فردوسی عمر، زندگی و سرمایهی خودشون رو وقف این کردند تا بنویسند و به یادگار بگذارند که ایران از کجا آغاز شده، چه رویدادهایی رو به چشم دیده و چگونه از فراز رویدادها، شکستها و ناکامیها، دوباره برخاسته و خودش رو از نو ساخته.
در این قسمت از پادکست مدبویز، نگاهی انداختیم به این تلاش پیوسته و بزرگ برای ثبت و ضبط تاریخ ایران، که در درازنای هزاران سال، جاری و ساری بوده و احتمالن مهمترین چسب هویتی ما ایرانیهاست. به این پرسش پاسخ دادیم که تاریخ ایران از کجا و چگونه آغاز شده و نخستین تلاشها برای نوشتن تاریخ ایران چه زمانی، به دست چه کسانی رقم خورده.
در کنکاش امروزمون به منابع نادر و گرانبهای حفظ شده از دورهی ساسانی پرداختیم و داستان دلاوری بزرگ رو بازخونی کردیم: «زریر دلاور»، او که بر ترگ اسپ نشست و به هر شمشی،ر ۲۰ تن از دشمن را چون برگ بر زمین ریخت.
۱۳ تیر ۲۵۸۳ / ۱۴۰۳
گوینده: مجتبی حصامی
نویسنده: ساسان آقایی
یادبود این شماره: مرگ کیخسرو شاهرخ، ریاست انجمن زرتشتیان تهران
تقدیم شماره ۶۷ به: زندهیاد جهانشاه درخشانی
* منابعی که در نوشتن این اپیزود از اونها استفاده شده
۱) کتاب «یادگار زریران» / یا ترجمهی ژاله آموزگار
۲) شاهنامهی فردوسی / با تصحیح جلال خالقیمطلق
۳) کتاب پهلوی «دینکرد» / به کوشش فریدون فضیلت
۴) کتاب پهلوی «بندهش» / به تصحیح مهرداد بهار
۵) نسخههایی از اوستا / پژوهشی از جلیل دوستخواه
۶) کتاب پهلوی « زند و هومن یسن» / صادق هدایت
۷) کتاب پهلوی «کارنامگ اردشیر بابکان» / قاسم هاشمینژاد
۸) کتاب «حماسهی ملی ایرانیان» / تئودور نولدکه با ترجمه بزرگ علوی
۹) کتاب «تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام / احمد تفضلی
۱۰) کتاب «دانشنامهی کاشان: آریاییان، مردم کاشی، اَمَرد، پارس و دیگر ایرانیان
۱۱) کتاب « فردوسی و شاهنامه او» / مجموعه مقالات تفیزاده
۱۲) کتاب «تاریخ ادبیات در ایران / ذبیحالله صفا
۱۳)پژوهش«از شاهنامه تا خداینامه» / جلال خالقیمطلق
* آهنگهایی که در این اپیزود داستفاده شدند
۱) موسیقی تیتراژ سریال «سربداران»، ساختهی فرهاد فخرالدینی
۲) دوتارنوازی خراسانی با نوازندگی محسن کریمی و سهیل معصومی اجرا شدهاست.
۳) تکنوازی به سبک دسشتانی با هنرمندی محمد موسوی
۴) تصنیف «ایران زمین» با صدای علیرضا قربانی
۵) تکنوازی کمانچه به هنرمندی خلیل علینژاد، مخموری و صبوحی
6) کله گی (ساربانی)-محمدرضا درویشی
From the publisher's feed