
Sign up to save your podcasts
Or


Heb jij weleens het gevoel dat er zó ontzettend veel bordjes tegelijkertijd draaiende gehouden moeten worden, dat je naar adem hapt? Dat je denkt: “Die zelfzorg en dat mediteren pakken we volgend jaar wel weer op, nu moet er gewoon overleefd worden”?
Het is een van de meest herkenbare krampen onder therapeuten, artsen en ondernemende zorgverleners. We benaderen ons overvolle leven als een logistieke puzzel: als we maar vroeg genoeg opstaan, sneller typen, efficiënter plannen en dat lijstje afstrepen, dán komt er straks ruimte om adem te halen.
In aflevering 15 van de podcast Mens in Wording ontleden traumatherapeut Suze Maclaine Pont en huisarts Karen Smets deze denkfout tot op het bot.
Suze deelt een bepalend moment uit haar jonge jaren. Ze was midden twintig, studeerde af, en haar toenmalige partner lag met zwaar hersenletsel in het ziekenhuis. Anderhalf jaar lang werd ze geleefd door ziekenhuisbezoeken, spanningen met familie en examens.
Toen ze op een avond doodmoe thuiskwam en wéér de keuken wilde gaan schrobben om de controle terug te grijpen, knapte er iets. Ze smeet de afwasborstel door de kamer en dacht: STOP.
“Ik realiseerde me dat de chaos van buitenaf weliswaar reëel was, maar dat ik de interne vortex zélf in stand hield. Mijn moeder kon vroeger niet met mijn emoties omgaan. Mijn reactie op overspoeling was keihard gaan poetsen en regelen om maar niets te hoeven voelen. De afwas doen was een surrogaatcontrole geworden.”
Karen stelt in de aflevering de cruciale vraag: hoe weet je nou of je handelt vanuit een gezond verlangen of vanuit een ingesleten overlevingspatroon?
Het antwoord zit in één woord: Keuzevrijheid.
Wil je hier dieper in duiken?
Wanneer we in de hulpverlening horen dat een cliënt of patiënt ‘dissocieert’, gaan alle alarmbellen af. De DSM beschrijft het als een onderbreking van het normale psychische functioneren: het gevoel los te raken van je lichaam, je omgeving of je herinneringen.
Onze eerste reflex als behandelaar? We willen ingrijpen. We willen de ander terughalen naar de realiteit, het probleem oplossen en zorgen dat iemand weer ‘normaal functioneert’.
In aflevering 14 van Mens in Wording keren traumatherapeut Suze Maclaine Pont en huisarts Karen Smets dit perspectief radicaal om: dissociatie is niet het probleem, het is de meest briljante oplossing die je zenuwstelsel ooit heeft bedacht.
Onze hele maatschappij is ingericht rond het idee dat onze hersenen het controlecentrum zijn van wie we zijn. We identificeren ons met ons denken.
Maar kijk eens naar de embryologie: een eencellig organisme groeit, deelt zich en organiseert een compleet lichaam met organen, armen en benen láng voordat er ook maar één hersencel is gevormd. Er is een dieper liggend, zelforganiserend principe dat ons stuurt.
Wanneer we opgroeien in een wereld die te snel gaat, waar te veel prikkels zijn of waar het onveilig is om onze natuurlijke vertraging te volgen, raakt ons systeem overspoeld. Omdat we de situatie niet kunnen ontvluchten, grijpt ons lichaam naar de ultieme noodrem: we koppelen los. We trekken ons terug in ons hoofd en worden wat Karen treffend noemt: “wandelende hoofden op hele smalle lichamen.”
Dissociatie ziet er lang niet altijd uit als iemand die apathisch voor zich uit staart. Het verstopt zich in heel geaccepteerde maatschappelijke patronen:
Het zijn allemaal manieren om een overweldigende realiteit behapbaar te houden.
Wat gebeurt er als een therapeut krampachtig probeert een cliënt uit zijn dissociatie te halen?
Je pakt iemands enige beschermlaag af. Als je de dissociatie doorbreekt zonder dat er een diepe bedding onder ligt, stuit de cliënt direct op de rauwe doodsangst en paniek waarvoor hij ooit moest vluchten. Als de therapeut dán zelf bang wordt van die existentiële angst, schiet iedereen opnieuw in de kramp.
Echte hulp bij dissociatie vraagt niet om trucjes om iemand snel te laten aarden. Het vraagt om:
Pas wanneer een mens voelt dat hij niet gefikst hoeft te worden om veilig te zijn, durft het lichaam de controle langzaam terug te geven aan het natuurlijke, zelforganiserende principe.
Wil je dit dieper onderzoeken?
Wat doe jij als je griep krijgt of fysiek vastloopt? Is je eerste reactie: “Nee toch, niet nu! Ik heb hier geen tijd voor, ik moet door!”
We zien ziekte in de westerse maatschappij bijna altijd als een boze indringer die onze to-do-lijst verstoort. En in de zorg behandelen we ziektes op dezelfde manier: als een technisch probleem dat gefikst moet worden.
In aflevering 13 van Mens in Wording leggen traumatherapeut Suze Maclaine Pont en huisarts Karen Smets uit waarom deze houding herstel juist in de weg staat.
Karen ziet in haar praktijk dagelijks mensen met chronische klachten. Ze zijn uitgevallen op hun werk en lopen van specialist naar specialist. Het tragische is dat het systeem hen dwingt om op een ‘strafbankje’ te gaan zitten:
Het resultaat? Een voortdurende staat van bewijsdrang en stress. En laat stress nou net de grootste blokkade zijn voor het parasympathische zenuwstelsel om de cellen te laten herstellen.
Het ontbreken van herstelruimte geldt niet alleen voor de patiënt, maar net zo goed voor de zorgverlener. Karen deelt een heftige herinnering uit haar begintijd als arts. Ze werd midden in de nacht op straat geroepen voor een acuut verwarde patiënt. De politie moest de man boeien, de ouders waren in paniek en Karen zat vol schrik.
Nadat de patiënt was afgevoerd, moest Karen direct door naar haar volgende patiënt. De boodschap uit de medische cultuur was helder: “Dit hoort bij je vak, deal ermee en doe gewoon verder.”
Wanneer hulpverleners hun eigen schrik, emoties of onvermogen moeten wegdrukken, gaan ze zichzelf beschermen. Ze gaan alleen nog naar de “nierfunctie” of het “symptoom” van de patiënt kijken, in plaats van naar de mens die tegenover hen zit.
Een zenuwstelsel van een zieke patiënt laat zich niet dwingen door wilskracht. Het leert pas ontspannen wanneer het zich kan spiegelen aan een behandelaar die zelf in diepe rust aanwezig kan zijn.
Dat vraagt dat we als artsen en therapeuten stoppen met het spelen van ‘onfeilbare God’. We moeten weer een ‘dorp’ om de hulpverlener heen bouwen—een plek waar je na een heftige casus of in je eigen zoektocht in duizend stukjes mag uit elkaar vallen zonder dat je je baan of je waardigheid verliest.
Wil je deel uitmaken van dit dragende veld?
Ben jij als therapeut, arts of coach heel bewust bezig met zelfzorg? Heb je een ochtendritueel, ga je af en toe naar de sauna of probeer je in het weekend echt ‘tijd voor jezelf’ te claimen?
En voel je je ondanks dat alles toch regelmatig compleet overbelast of leeggetrokken?
In aflevering 12 van Mens in Wording ontrafelen traumatherapeut Suze Maclaine Pont en huisarts Karen Smets waarom de standaard ‘zelfzorg-recepten’ ons zo vaak in de steek laten.
Veel zorgprofessionals benaderen zelfzorg als een organisatorisch probleem. Als we onze agenda maar strakker plannen, meer water drinken en na het werk yoga doen, dan “moeten we er weer tegenaan kunnen”.
Karen deelt hoe dit er in de praktijk uitzag: na een slopende dag werken en zorgen voor de kinderen, zat ze om 22:00 uur ‘s avonds aan de eettafel met een zoet dessert. “Ik had zo’n behoefte aan tijd voor mezelf, maar de invulling klopte niet. Ik stond de volgende ochtend zwaar en moe op.”
We gebruiken zogenaamde zelfzorg vaak als een manier om onze overbelasting te verdoven, zodat we snel weer ‘klaar gestoomd’ zijn om te functioneren.
Suze legt uit dat het oudste menselijk DNA dat ooit gevonden is, circa 200.000 jaar oud is—en identiek is aan ons DNA van vandaag. Gedurende al die duizenden jaren leefden we in kleine stammen waarin 20 tot 30 mensen samen voor de kinderen en het overleven zorgden.
In onze huidige maatschappij verwachten we dat één of twee volwassenen in een gezin alles draaiende houden: een carrière, een huishouden, de opvoeding, de maatschappelijke verplichtingen én een sprankelende relatie. Ons zenuwstelsel is daar simpelweg niet op gebouwd. Het verwerken van de prikkels van miljoenen mensen om ons heen maakt ons doodmoe en angstig.
Om niet te verdrinken in de overlevingsstand, moeten we de volgorde omdraaien. Veel therapeuten denken: “Ik moet de wereld dienen, en als ik tijd over heb zorg ik voor mezelf.”
De werkelijkheid is: je kunt een ander pas een veilige bedding bieden als je je eigen draagkracht onvoorwaardelijk voorrang geeft.
Dat betekent niet dat je af en toe ‘nee’ moet zeggen tegen een cliënt, maar dat je ‘Ja’ leert zeggen tegen jezelf. Suze deelt hoe zij haar agenda vier hele dagen leegmaakte rondom een belangrijk event. Niet omdat ze niet wilde werken, maar omdat haar aanwezigheid op het podium of in de spreekkamer valt of staat bij haar eigen uitlijning.
Wil je dit live ervaren?
Hoe authentiek ben jij als je aan het werk bent? Op social media lijkt het makkelijk: “gewoon jezelf zijn”. Maar zodra je als arts, therapeut of coach tegenover een cliënt zit met een zwaar probleem, wordt het ingewikkeld.
Aan de ene kant schieten we snel in de rol van de ‘onfeilbare expert’ die geen behoeften mag hebben. Aan de andere kant schieten we in een spiritual bypass, waarbij we doen alsof we boven onze emoties staan.
In aflevering 11 van Mens in Wording ontleden traumatherapeut Suze Maclaine Pont en huisarts Karen Smets de kramp van authenticiteit in de spreekkamer.
Huisarts Karen Smets deelt een herkenbare anekdote: in haar vroege jaren als arts hield ze haar plas rustig urenlang op. In het ziekenhuis dronken artsen soms zelfs amper water om de OK van 6 uur door te komen.
Toen ze later consulten van 1,5 uur ging doen, merkte ze dat ze na tien minuten al naar de wc moest. Uit “professionaliteit” hield ze het in. Het gevolg? In plaats van aanwezig te zijn bij het leed van de patiënt, schreeuwde haar brein anderhalf uur lang: Mijn blaas, mijn blaas, mijn blaas!
Het legt een diepe maatschappelijke overtuiging bloot: we hebben van kleins af aan geleerd dat onze eigen menselijke behoeften een last zijn voor de ander. Als hulpverlener moet je ‘niks nodig hebben’ en er alleen voor de ander zijn.
Wanneer een behandelaar zijn eigen behoeften, schaamte of twijfels volledig wegdrukt, ontstaat er een gevaarlijk mechanisme: we gaan ‘voor God spelen’. We doen alsof we alle antwoorden hebben, alsof we de patiënt even gaan ‘fiksen’ en uit zijn lijden gaan verlossen.
Maar een mens is geen kapotte auto die je na drie sessies gerepareerd de garage uitrijdt. Binnen de zorg hebben we de neiging om het mens-zijn in vakjes te stoppen, er labels op te plakken en er een pil tegenaan te gooien.
Suze en Karen stellen dat de vastlopende zorg niet zozeer een gezondheidscrisis is, maar een spirituele crisis. We zijn vergeten hoe we ‘mens in wording’ moeten zijn. We zijn vergeten dat we radertjes zijn in een veel groter geheel (het goddelijke veld).
Écht authentiek zijn als behandelaar betekent niet dat je je privéproblemen over de tafel kiepert bij de patiënt. Het betekent wel dat je op twee benen staat:
Pas wanneer die twee benen samenwerken, ontstaat er een veilige spreekkamer waarin zowel de patiënt als de behandelaar mag helen.
Wil je meebouwen aan deze verandering?
Je bent een paar weken weggeweest. De bergen in, naar de zee, of gewoon luieren in de tuin. Er was ruimte, er was gezamenlijkheid en de druk was even van de ketel. En dan stap je op maandagochtend je werk weer in, en voor het weekend is aangebroken voelt het alsof je nooit weg bent geweest. Je hersteltijd is verdampt en de oude stress zit weer volledig in je lijf.
Hoe kan dat? En hoe neem je die diepe rust nou wél mee het normale leven in?
In aflevering 10 van de podcast Mens in Wording ontleden traumatherapeut Susan McLean-Pont en huisarts Karen Smets de ‘vakantie-gevoel-paradox’.
Huisarts Karen Smets legt uit wat er op medisch en neurologisch niveau gebeurt: ons dagelijks leven draait op de sympathische staat (de actie- en overlevingsstand). Het is onze standaardinstelling geworden. Wanneer we op vakantie gaan, willen we die actiestand even niet meer voelen.
Maar in plaats van dat we écht afzakken naar de parasympathische staat (de diepe herstel- en ruststand waarin ons zenuwstelsel zich veilig voelt), gaan we de overlevingsstand vaak verdoven. We drinken meer alcohol, we eten anders, we gaan laat naar bed en we vullen onze dagen met uitstapjes. Het voelt als ontspanning, maar je zenuwstelsel leert niet hoe het in het dagelijks leven in de ruststand kan blijven.
Zodra je weer thuis bent en de maatschappij aan je trekt—de hectiek op het werk, de mailtjes, de bladblazers in de straat—schiet je brein binnen één seconde terug in het oude, vertrouwde overlevingspatroon.
Suze Maclaine Pont gebruikt de metafoor van het zeilen op zee. Op een zeilschip stuur je niet op de waan van de dag, maar leef je volgens een strak, vast ritme: de wachtloop. Vier uur op, acht uur af. Er moeten een aantal basisdingen telkens weer gebeuren (brood bakken, het schip onderhouden, bidden/mediteren, maaltijden) om het schip te laten varen.
In onze westerse maatschappij hebben we de logica omdraait: we denken dat rust het gevolg is van heel hard werken (“Als ik al mijn werk af heb, verdien ik rust”).
Op een gezond schip (en in een gezond leven) is het precies andersom: het vaste ritme van rust, maaltijden en bezinning is de absolute voorwaarde. Pas vanuit die basis ontstaat er ruimte voor efficiëntie, werk en creativiteit.
Wil je dit ritme in je eigen leven verankeren?
Je hebt wekenlang doorgewerkt, alle ballen in de lucht gehouden, en eindelijk is het zover: vakantie! Je klapt je laptop dicht, pakt de koffers in en rijdt naar de camping of het vliegveld. En dan… lukt het niet om af te schakelen.
Veel mensen brengen de eerste week van hun vakantie al slapend door, of worden kriebelig, prikkelbaar en onrustig zodra de hectiek wegvalt. Vervolgens ontstaat er een nieuw soort prestatiedruk: de vakantie moet geslaagd zijn. We moeten boeken lezen, inspirerende stadjes bezoeken, gezellig zijn met de kinderen en opgeladen terugkomen.
In aflevering 9 van de podcast Mens in Wording noemen traumatherapeut Suze Maclaine Pont en huisarts Karen Smets dit fenomeen Performing Peace.
Wanneer we in het dagelijks leven op de overlevingsstand draaien, raakt ons zenuwstelsel gewend aan constante prikkeling en controle. Als we dan op vakantie gaan, proberen we rust te vinden via actie. We gaan hardlopen, naar de sauna, yoga beoefenen of uitstapjes plannen.
Hoewel die activiteiten heerlijk kunnen zijn om even te ontladen, vergroten ze onze basale capaciteit voor rust niet. Het is alsof je een zwaar rotsblok een berg op duwt. Op vakantie parkeer je het blok even, je rust uit op een bankje, maar na drie weken pak je precies hetzelfde rotsblok weer op om verder te duwen.
Het woord vakantie komt van het Latijnse Vacare Deo. Vrij vertaald betekent dat: uithangen met God.
Echte rust betekent niet dat je in een perfecte staat van zen moet verkeren op een zonnig strand. Het betekent dat je jezelf laat zakken in een ‘hangmat’ van onvoorwaardelijke acceptatie. En in die hangmat mag álles er zijn: ook je uitgeputte lijf, je chagrijn, je korte lontje of de twijfels die bovenkomen wanneer het stil wordt.
Pas wanneer je zenuwstelsel leert dat het ook veilig is als je niets presteert en niks oplost, groeit je capaciteit om diepgaande rust mee te nemen naar je werkdag.
Wil je hier dieper op reflecteren?
Het is een van de vreemdste paradoxen in de gezondheidszorg: we wijzen anderen dagelijks de weg naar herstel, maar zodra we zelf vastlopen in ons privéleven, schieten we in een kramp. “Ik ben de expert, dus ik zou dit eigenlijk zelf moeten weten en oplossen.”
Het is een gedachte die diep ingebakken zit in de opleidingen en de cultuur van zorgprofessionals. Artsen hebben opvallend vaak geen eigen huisarts. Ze schrijven hun eigen medicatie voor en stellen een bezoek aan een collega zo lang mogelijk uit. Want stel je voor dat de ander merkt dat je het antwoord niet weet?
In aflevering 8 van de podcast Mens in Wording leggen traumatherapeut Suze Maclaine Pont en huisarts Karen Smets dit beklemmende taboe op tafel.
Waar komt die extreme drempel vandaan? Het begint bij de maatschappelijke verwachting. Van artsen en therapeuten wordt onbewust geëist dat ze op een voetstuk staan. Ze moeten het overzicht hebben, de diagnose stellen en het probleem liefst snel fiksen.
Wanneer een zorgprofessional zelf uitvalt, emoties voelt of vastloopt, voelt dat al snel als een persoonlijk falen of het verliezen van de ‘waardigheid’ als behandelaar. Om die kwetsbaarheid niet te hoeven voelen, trekken we een professioneel harnas aan. Of erger: we verdoven de druk achter de schermen.
Zelfs als een therapeut of arts wél de stap zet om hulp te zoeken, ontstaat er vaak een fascinerende dynamiek. Omdat je zelf kennis van zaken hebt, ga je de analyse vooraf al maken. Je controleert de uitslagen, evalueert de behandelmethode van je collega, of je bent opvallend voorzichtig om de ander ‘niet te belasten’ met jouw bak ellende.
Het resultaat? Je blijft de controle houden, waardoor de andere behandelaar niet écht dichtbij kan komen. Echte genezing of rust ontstaat pas op het moment dat een collega durft te zeggen: “Fijn dat je zoveel weet, maar vandaag ben je hier gewoon als mens. Ik ben niet onder de indruk van je expertise, kom maar zitten.”
In de zorg wordt heilig geloofd in protocollen en evidence-based behandelingen. Maar de allersterkste wetenschappelijke evidentie die er bestaat, wijst telkens naar hetzelfde gegeven: het is de menselijke verbinding tussen behandelaar en cliënt die de doorslag geeft.
Als wij als zorgverleners onszelf op de plek van ‘God’ zetten en doen alsof wij nooit falen of luiden, ontrammen we de ander de kans om écht mens te zijn. Pas wanneer we onze eigen kwetsbaarheid en onvolmaaktheid durven te omarmen, worden we werkelijk effectief in ons vak.
Wil je hier dieper op reflecteren?
Herken je dat? Je bent doodmoe, de werkdruk staat tot aan je lippen, en de moed zakt je in de schoenen bij de gedachte aan wéér een cliënt of patiënt. En wat doe je? Je zegt je sportafspraak af, je annuleert die gezellige avond met vrienden, en je stort je op een eindeloze to-do-lijst. Sommigen van ons gaan zelfs nog snel even het huis aan kant maken voordat de poetshulp komt.
Het is de ironie van de hulpverlener: we zorgen voor iedereen, behalve voor onszelf. En als we te veel op ons bord hebben, stoppen we acuiter dan wie dan ook met de dingen die ons daadwerkelijk voeden.
In de nieuwste aflevering van de podcast Mens in Wording pellen we dit fenomeen tot op het bot af. Aanleiding is het vertrek van co-host Carine, die vanwege een overvolle agenda de podcast moest loslaten—een pijnlijk maar noodzakelijk staaltje zuivere grenzen stellen.
Waarom reageert ons systeem zo paradoxaal? Het antwoord ligt diep in ons zenuwstelsel. Wanneer we overweldigd raken door stress en de wereld om ons heen onvoorspelbaar wordt, schiet ons lichaam in de overlevingsstand. Omdat we de grote dingen buiten ons niet kunnen controleren, maken we onze wereld kunstmatig kleiner.
We maken to-do-lijstjes en schrijven er soms zelfs dingen op die we al af hebben, puur voor de dopaminekick van het afvinken. We poetsen de wc, we ordenen de stapels papier op ons bureau. Het geeft een surrogaatveiligheid. Het vertelt ons brein: Zie je wel, we hebben de controle nog.
Maar het is een illusie. Echte veiligheid zit niet in de vinkjes op je papier, maar in het durven zakken midden in de chaos.
Als we heel eerlijk kijken naar ons verleden, hebben velen van ons als kind al geleerd dat ‘zorgen voor de ander’ de enige manier was om emotioneel veilig te zijn. We ontwikkelden een ijzersterke ‘overlevingsdraad’. Wat we niet hebben geleerd, is hoe we anderen voor ons moeten laten zorgen.
Zodra we het moeilijk hebben, trekken we ons terug of gaan we nog harder rennen. Want hulp vragen voelt gevaarlijk. Wat als de hulp niet passend is? Wat als de ander gekwetst raakt als we er iets van zeggen? Dus zeggen we al snel: “Laat maar, ik doe het wel alleen. Dat is eenvoudiger.”
Het snappen van dit patroon is niet genoeg; je kunt dit niet op pure wilskracht veranderen. Je zenuwstelsel moet ervaren dat het veilig is om de controle los te laten en te vertrouwen op wat wij de ‘Goddelijke Draad’ noemen: die universele bronkracht die ons stuurt vanuit intuïtie en flow, in plaats van angst en kramp.
Als hulpverleners kunnen we onze cliënten of patiënten niet meenemen naar een plek waar we zelf nog nooit zijn geweest. Wij hebben de taak om onze eigen gezondheid en regulatie zo serieus te nemen, dat we een baken van rust kunnen zijn midden in de tornado.
Wil je hier dieper op ingaan?
Karen is er deze week niet. Haar vader heeft een herseninfarct gehad en ze speelt even dochter in plaats van dokter. En dat is, zo blijkt, precies het onderwerp.
In deze aflevering praten Suze en Carine over wat het vraagt om als hulpverlener te zorgen dat je eigen gezondheid werkelijk op de eerste plek staat — niet als ideaal, maar als fundament van goed werk. Over het energetische lijntje dat blijft lopen naar cliënten in crisis, ook als je bij je kinderen bent. Over beschikbaarheid als ambacht: ieder mens vraagt iets anders, er is geen protocol dat dat vat.
Suze vertelt over oom Jan op de scheepswerf. Ze was 22, de eerste vrouw die er iets anders deed dan koffie brengen, uitgelachen door collega’s en haar vader. Ze laste de spanten van een schip in haar eentje, bang om te laten zien dat ze het niet kon. Totdat Jan haar vroeg om twintig meter omhoog te klimmen voor het feestelijke moment van het gangboord. Ze aarzelde. Hij fluisterde: ‘Ik heb het nagekeken voor je. Je kunt veilig gaan.’ Dat verhaal is 29 jaar later nog niet vergeten.
Ze praten ook over de cliënte die bij 38 therapeuten was weggestuurd en het stempel ‘onbehandelbaar’ had meegekregen. Over zaadjes planten en niet weten wanneer ze uitkomen. Over het dunne lijntje tussen voldoening uit je werk halen en afhankelijk zijn van het resultaat van de ander. En over wat het innerlijke werk werkelijk betekent — niet je patronen uitwissen, maar van jezelf houden in de stukken waarin je met jezelf vecht.
Wat je leert / meeneemt
Gebruik als bullet-lijst op website of in afleveringsbeschrijving.
Blogpost bij Aflevering 6
Ik heb het voor je nagekeken
Suze was 22 jaar en de eerste vrouw op de scheepswerf die er iets anders deed dan koffie brengen. Ze had gelast. Ze had de spanten gelast die de ribbenkast van een schip bij elkaar houden. En ze had het gedaan zoals ze alles deed in die tijd: alleen, stiekem, bang om te laten zien dat ze het niet wist.
Oom Jan had haar het lassen geleerd. Maar hij had haar ook laten klooien. Op een gegeven moment liet hij haar gewoon — en ze wist niet of dat vertrouwen was of onverschilligheid.
Toen het moment aanbrak dat het gangboord gelast moest worden — het feestelijke moment, familie erbij, champagne erbij, het schip krijgt zijn vorm — vroeg Jan wie de spanten gelast had. Iedereen keek naar Suze. ‘Nou Suus, jij hebt de spanten gelast. Dan mag jij nu naar boven.’
Twintig meter. Op de spanten die ze zelf had gelast. Zonder dat iemand haar werk had nagelopen.
Ze aarzelde. Jan liep naar haar toe en zei zachtjes, zodat de rest het niet kon horen:
“Is er iets? — Ik weet het niet, hoe bedoel je? — Kom dan naar boven. — Maar als het mis gaat… — Er is niets mis met jouw laswerk. Ik heb het nagekeken voor je. Je kunt veilig naar boven. Maar dit mag je nooit meer zo doen.”
Ze was 22. Nu is ze 51. Het is 29 jaar geleden.
Ze vertelt het in aflevering 6 van Mens in Wording in de context van een gesprek over vakmanschap — over wat het eigenlijk betekent om dit vak te doen. Een collega noemde het een ambacht: ieder mens anders, ieder moment anders, geen protocol dat het vat. En bij een ambacht, leerde Jan haar, doe je één ding boven alles: je zorgt voor jezelf. Je neemt de rust. Je zoekt je materialen bij elkaar. Je zegt: ik weet niet hoe dit moet, leer het me even. Want er zijn mensenlevens op het spel als je dat niet doet.
In de zorg is die les niet geleerd.
Carine vertelt over het Pinksterweekend: ze had migraine, was er bijna doorheen, en een cliënte die nooit hulp vraagt bereikte haar. Ze ging met zichzelf zitten. Kan ik dit op dit moment? Is dit werkelijk mijn beschikbaarheid? Ze belde — niet automatisch, niet uit programma, maar vanuit een bewuste keuze dat ze er echt was.
Suze vertelt over de cliënte die bij 38 therapeuten was weggestuurd. Die het stempel had gekregen: onbehandelbaar. Suze zei wat ze kon beloven: je bent welkom. Niet: ik los het op. Niet: zes maanden en dan zien we het resultaat. Gewoon: je bent welkom.
“Dat heb ik nog nooit gehoord. Want in ieder traject werd ik weggestuurd. Omdat er na zes maanden resultaat moest zijn. En anders was ik onbehandelbaar.”
Carine noemt het zaadjes planten. Je weet niet wanneer ze uitkomen. Sommige komen nooit uit. Maar als je blijft water geven, gaan er uitkomen. Het probleem is dat de zorg resultaat wil zien op de termijn die zij bepaalt — niet op de termijn die het leven nodig heeft.
En de therapeut die dat systeem internaliseert — die zijn eigen bestaansrecht koppelt aan de resultaten van zijn cliënten — is niet meer een therapeut. Die is iemand die zichzelf nodig heeft.
“We zitten op een raar rots blokje. 80.000 km per uur om een as heen te spinnen in een rare oersoep van sterrenstelsels. Maar wat er uit deze patiënt moet komen — dat weten we zeker.”
De aflevering eindigt met een nuance die Suze bijna terloops inbrengt, maar die de zwaarste zin van de hele podcast is: ‘het innerlijke werk’ betekent niet dat je je patronen moet uitwissen tot je af bent. Het betekent: kun je van jezelf houden in de stukken waarin je juist met jezelf vecht? Kun je een arm om je heen laten slaan — zonder dat die arm iets hoeft op te lossen?
Oom Jan sloeg geen arm. Hij fluisterde. Maar het werkte hetzelfde.
Je kunt veilig naar boven. Maar nooit meer alleen.
Luister naar aflevering 6 van Mens in Wording.
Voor de mens achter de hulpverlener.
From the publisher's feed