Hz. Peygamber (s.a.v.) Cenâb-ı Allâh’ın şöyle buyurduğunu nakletmiştir: “Salât Suresi’ni (Fâtiha) kulum ile aramda ikiye bölüştürdüm. Kul, besmeleyi okuduğunda Cenâb-ı Allâh: “Kulum beni zikretti” der. Kul, “Elhamdülillahirâbbi’l-alemin” dediğinde, Cenâb-ı Allâh, “Kulum bana hamdetti” der. Kul “Er-rahmani’r-rahim” dediğinde, Cenâb-ı Allâh: “Kulum bana tazim etti” der. Kul: “Mâliki yevmi’d-din” dediğinde, Allâh: “Kulum beni yüceltti” der. Diğer bir rivayette de, “Kulum işlerini bana havale etti” der. Kul, “İyyake na’budu” dediğinde, Cenâb-ı Allâh: “Kulum bana ibadet etti” der. Kul, “İyyake nesteîn” dediğinde ise, Allâh: “Kulum bana tevekkül etti” der. Diğer rivayette, kul “İyyake na’budu veiyyake nesteîn” dediği zaman, Allâh: “Bu benimle kulum arasındadır” der. “İhdine’s-sırata’l-müstakîm” dediğinde de “Bu kulumundur. Kuluma dilediği vardır, verilecektir” der.” Cenâb-ı Allâh’ın: “Fâtiha Suresi’ni kulum ile aramda ikiye bölüştürdüm” sözü, şer’î hükümlerin dayanağının, mahlûkatın faydasına olan şeyleri gözetmek olduğunu gösterir. Nitekim O (c.c.): “Eğer iyilik yaparsanız, kendiniz için yapmış olursunuz, kötülük yaparsanız, yine kendinize yapmış olursunuz.” (İsrâ s. 7) buyurmuştur. Çünkü kulun en önemli işi, kalbini, önce rubûbiyyet bilgisiyle, sonra da ubûdiyyet bilgisiyle aydınlatmasıdır. Çünkü o, bu söze riayet etmek için yaratılmıştır. Nitekim Allâhü Teâlâ: “Cinleri ve insanları, ancak bana ibâdet etsinler diye yarattım.” (Zâriyat s. 56) buyurmuştur. (Fahruddîn Er-Râzî, Tefsîr-i Kebîr Mefâtîhu’l-Ğayb, c.1, s.377-378)

Hasan (r.a.)’den şöyle rivayet edilmiştir: “Bir gün Hz. Ömer (r.a.) bir çöplüğün yanından geçerken orada bir müddet beklemiş ve bu durumdan berâberindekiler rahatsız olmuştu. Bunun üzerine Hz. Ömer (r.a.) onlara dönüp “İşte, hırsla çabaladığınız dünyanız bu” demiştir. Yahyâ b. Ca’de (r.a.)’den Hz. Ömer (r.a.)’in şöyle dediği rivayet edilmiştir: “Şayet üç şey olmamış olsaydı, Allâhü Teâlâ’ya kavuşmayı tercîh ederdim: Eğer, Allâh için secdeye kapanıyor olmasaydım, meyvelerin en güzellerinin seçildiği gibi, sözlerin en iyisinin seçildiği meclislere iştirak etmemiş olsaydım ve eğer Allâh yolunda yolculuğa, cihâda çıkmamış olsaydım. Allâhü Teâlâ’ya mülâkî olmayı tercîh ederdim.” Mus’ab b. Sa’d’(r.a.)’nın şöyle dediği rivayet edilmiştir: “Hafsa binti Ömer (r.anha) (babasına): “Ey mü’minlerin emîri! Ne var, bu elbiseden daha yumuşak bir elbise giysen, yediklerinden daha güzel yemekler yesen. Allâhü Teâlâ geniş geniş rızık vermiş, pek çok hayır (ihsan) etmiş” dedi. Hz. Ömer (r.a.): “Ben seni kendi nefsine bırakacağım” Hatırlamıyor musun, Resûlullâh (s.a.v.)’in ne şiddetli geçim sıkıntısıyla karşı karşıya geldiğini’ dedi. Hz. Hafsâ (r.anha)’yı ağlatıncaya kadar hatırlatmaya devam etti. Ve ona dedi ki: “Bunu sana söylemekten maksadım şu, Allâh’a yemin olsun ki, ben şayet güç yetirebilirsem, onlara çetin geçimlerinde ortak olacağım; belki bu sayede Resûlullâh (s.a.v.) ve Hz. Ebûbekir (r.a.)’ın âhiretteki rahat geçimlerine kavuşurum.” Ebu Katâde (r.a.)’den rivayet edildiğine göre, bir Cumâ günü Hz. Ömer (r.a.) geç kalmış ve bu geç kalmasından dolayı onlara özür beyan ederek şöyle demiştir: “Beni ancak şu elbisenin yıkanması alıkoymuştur. O yıkanıyordu ve benim ondan başka hiçbir elbisem yoktu.” Hasan (r.a.)’dan rivayet edildiğine göre, Hz. Ömer (r.a.) halîfe olduğu halde üzerinde on iki yaması olan bir gömlekle insanlara hutbe irâd etmiştir.

(Ahmed b. Hanbel, Kitabü’z-Zühd, s.132)

Allâhü Teâlâ şöyle buyurdu: “Onlar ellerindeki Tevrât ve İncîl’de özelliklerini yazılı buldukları o elçiye, okuma yazma bilmeyen o Peygamber’e uyarlar. Peygamber onlara iyiliği emreder, onları kötülükten sakındırır; iyi ve temiz şeyleri onlara helâl, pis şeyleri ise haram kılar, daha önce üzerlerinde bulunan ağır yükleri indirir, sırtlarındaki zincirleri çözer. Ona îmân eden, onu destekleyen, düşmanlarına karşı ona yardım eden ve kendisine indirilen nûra uyan kimseler, kurtuluşa erenlerin tâ kendileridir. Şöyle de: “Ey insanlar! Elbette ben, göklerin ve yerin sahibi olan, kendisinden başka ilâh bulunmayan, dirilten ve öldüren Allâh’ın hepinize birden gönderdiği elçisiyim. Öyleyse Allâh’a îmân edin, Allâh’a ve O’nun sözlerine îmân eden o ümmî Peygamber’e de îmân edin. Ve ona uyun ki doğru yolu bulasınız.” (A’râf s. 157-158) Allâhü Teâlâ bir başka ayette de şöyle buyurdu:* “Allâh’ın, senin kalbine koyduğu rahmet sâyesinde onlara yumuşak davrandın. Şayet kaba, katı kalpli olsaydın, insanlar etrafından dağılıp giderlerdi. O hâlde onları affet, Allâh’ın onları bağışlamasını dile. Karara bağlanacak işlerde onlara danış. Kesin kararını verince de, yalnız Allâh’a tevekkül et. Çünkü Allâh kendisine tevekkül edenleri sever.” (Âl-i İmrân s. 159) Dahhâk ibni Müzâhim (r.a.)’in şöyle demiştir: “Bu ayette Allâhü Teâlâ, Resûl-i Ekrem (s.a.v.)’i mü’minlere merhametli, şefkâtli ve yumuşak huylu kıldığını söylemek suretiyle onlara olan iyiliğini hatırlatmaktadır. Şayet Peygamber (s.a.v.) Efendimiz kaba ve kırıcı biri olsaydı, etrafındaki insanlar dağılıp giderdi. Böyle bir şey olmaması için Cenâb-ı Hâkk, O (s.a.v.)’i hoşgörülü, yumuşak, güler yüzlü, nâzik ve şefkâtli bir insan olarak yarattı.” Yine Allâhü Teâlâ şöyle buyurdu: “Böylece, siz bütün insanlara şahit olasınız, Peygamber de size şahit olsun diye sizi ölçülü ve dengeli bir ümmet yaptık.”*

(Bakara s. 143) (Kâdı İyâz, Şifâ-i Şerîf, c.1, s.93-94)

Akika, yeni doğan çocuk için kesilen kurbandır. Erkek çocuk için 2, kız için 1 kesilmesi sünnettir. Allâh Resûlü (s.a.v.), kendisi akika kurbanı kesmiş ve Ashâbı (r.a.e.)’i de buna teşvik etmiştir. Akikanın bazı hikmet ve faydaları şunlardır: Akika vesilesiyle çocuğun nesebi bereketlenir ve çoğalır. Akika kurbanı kesmek, kişinin cömertliğinin bir göstergesidir. Akika kurbanının, çocuğun doğumunun yedinci gününde kesilmesinin nedeni, doğum sonrasında ilk olarak çocuğun bakımı, ihtiyaçlarının giderilmesi ve akrabaların haberdar edilmesi gibi birçok işle meşgul olunmasıdır. Bu nedenle doğum ile akika arasında birkaç gün ara olmalıdır. Ayrıca, kurbanlık hayvanı ayarlamak ve diğer hazırlıkları yapmak için de zamana ihtiyaç olmaktadır. Yedinci gün isim konulmasının hikmeti ise, çocuğun hemen isme ihtiyaç duymaması ve güzel bir isim seçmek için aileye düşünme fırsatı verilmesidir. Aceleyle kötü bir isim koymamak, en uygun ismi seçmek için yedi gün zaman bırakılmıştır. Allah Resulü (s.a.v.) şöyle buyuruyor: “Erkek çocuğu için iki koyun, kız çocuğu için bir koyun akika olarak kesin.” (Ebu Davud) Bunun nedeni, toplumun erkek çocuğunu kız çocuğundan daha kıymetli zannetmeleridir. İnsanlar kıymetli zannettikleri bir şeyin karşılığında daha büyük bedeller öder. Bu yüzden erkek çocuğu için iki kurban kesilir. İbnu’l-Kayyim (r.âleyh) bu konuda şöyle der: “İnsanların gözünde erkek çocuğun, kız çocuğuna göre bir üstünlüğü söz konusudur. İnsanlar da erkek çocuğu olduğunda daha mutlu olurlar. Dolayısıyla nimetin büyüklüğü, şükrün fazlalığını gerektirir.”

(Eşref Ali et-Tehanevî, Terbiye-i Evlâd, s.50)

Müslüman müslümanın derdiyle dertlenmeli

7. Farz namazın ilk iki rekâtında Fâtiha’dan sonra tam bir sûre veya üç kısa yahut bir uzun ayet okumak vaciptir. Namaz kılan kimse eğer onu, ilk iki rekâtta okumamışsa son iki rekâtta, Fâtiha’dan sonra okur. Fakat bunu kasten yapmışsa namazı iade etmesi vaciptir, eğer sehven yapmışsa sehiv secdesi yapması vaciptir ve sehiv secdesi yapmışsa namazı sahihtir.
8 . İkinci rekâtta, birinci rekâttan daha fazla kıraat yapmaz.
9. Fâtiha’dan sonra herhangi bir sûre veya üç kısa ayet okur, üç kısa ayet miktarına eşit uzun bir ayet okusa da caiz olur.
10. Evvelâ zamm-ı sûreyi, sonra da Fâtiha’yı okumuş olursa bakılır; eğer bunu kasten yapmışsa namazın iadesi vaciptir, sehven yapmışsa sehiv secdesi yapar ve iade gerekmez.
11. Son iki rekâtında Fâtiha’dan sonra zamm-ı sûre okumasında bir beis olmayıp namazı sahihtir, bunun için sehiv secdesi gerekmez.
12. Münferit olarak namaz kılan kimse Fâtiha’yı ve zamm-ı sûreyi, kendisine duyuracak şekilde gizli olarak okur, dolayısıyla eğer kendisine duyurmayacak derecede (tamamen içinden) okursa namazı sahih olmaz.
13. Kişinin, peltek olup harfleri güzelce yerine getirememesi ve aralarını fark ettirememesi hâlinde harfleri sahih olarak çıkarmaya (tashih-i hurûfa) cehd ve gayret göstermesi gerekir, eğer gayret göstermezse günâh işlemiş olur ve namazı sahih olmaz.
14. Herhangi bir namaz için belirli bir sure tayin etmek ve o namazda başka sûre okumamak mekruhtur.

(Eşref Ali et-Tehânevî, El-Muhtasar fi’l Fıkhi’l Hanefi, s.158-161)

1. Namaz kılan kimsenin namazda abdesti bozulacak olsa abdest alır ve namazı iade eder.
2. Rükûdan tam olarak doğrulmadan evvel secdeye gidecek olursa namazı iade eder. Bu, kasdî olması hâlindedir, eğer sehven olursa sehiv secdesi yapar.
3. Eğer secdede alnını yere koymuş, burnunu koymamışsa namazı sahih olur, fakat burnunu koymuş ve özürsüz olarak alnını yere -kasten veya unutarakkoymamışsa namazı sahih olmaz. Kendisinde özür bulunması durumunda ise namaz sahih olur
4. Pamuk gibi bir şeye secde ettiğinde, secdede mübalağa yapması gerekir. Öyle ki alnı yere iyice yerleştirip daha fazla yere yapışamayacak derecede sabit kılması gerekir. Eğer mübalağa etmez ve alnı yere iyice yerleştirmezse secdesi sahih olmaz. Bunun kasten veya sehven olması arasında fark yoktur.
5. İki secde arasında tam olarak oturmamışsa bakılır, eğer ilk secdeden başını kaldırmamışsa veya çok az kaldırmışsa o, bir secde sayılır ve namazı kesinlikle sahih olmaz, dolayısıyla namazı iade etmesi gerekir. Fakat başını, oturmaya yakın olacak şekle kadar kaldırmışsa kendisinden (zimmetinden) farz, nakıs (eksik) olarak sakıt olur ve yine namazın iadesi icap eder.
6. Eğer rükûdan kalkarken “semi’allâhü limen hamideh, Râbbenâ leke’lhamd” dememişse veya rükû ve secdede tesbîhât yapmamışsa veya son oturuşta (ka’de-i ahîre) Resûlullâh (s.a.v.)’e salât u selâm okumamışsa sehiv secdesi vacip değildir, fakat sünnete muhalefet etmiş, aykırı davranmış olur.

(Eşref Ali et-Tehânevî, Hanefi İlmihali, s.158-161)

Âişe (r.anhâ) dedi ki: Ömer b. el-Hattab (r.a.) şöyle dedi: “Ebû Bekir, efendimizdir ve hayırlımızdır. Ve Resûlullâh (s.a.v.)’e bizim en sevgilimizdir.” Hz. Ömer (r.a.)’in yanında Hz. Ebû Bekir (r.a.) zikrolundu. Bunun üzerine Hz. Ömer (r.a.) ağladı ve dedi ki: “İsterdim ki, amelimin hepsi onun günlerinden bir tek gün, gecelerinden de, bir tek gecenin amelinin misli olsun.” Hz. Ömer (r.a.) burada gece ile Hz. Ebû Bekir (r.a.)’in Resûlullâh (s.a.v.) ile birlikte geçirdiği mağaradaki geceyi murad ediyor. Biri Ebû Bekir (r.a.) sahâbî değildir dese kâfir olur. Çünkü Allâh (c.c.) ondan: “Hani onlar mağarada bulunuyorlardı. Hani o arkadaşına, “Üzülme, çünkü Allâh bizimle beraber” diyordu.” (Tevbe s. 40) ayetinde “sahabîsi, arkadaşı” olarak bahsetmektedir. Beyzavi (r.âleyh) dedi ki rivayete göre; müşrikler mağaranın üstünde göründüler. Bunun üzerine Ebû Bekir (r.a.) korktu. Resûlullâh (s.a.v.) buyurdu ki: “Üçüncüsü Allâh olan iki kimse hakkındaki zannın nedir?” Allâhü Teâlâ müşrikleri âmâ yaptı ve onları görmediler. Zahîriyye mezhebine göre bir kimse Hz. Ebû Bekir es-Sıddîk (r.a.)’in imâmetini inkâr etse, o; sahih kavilde dolaylı olarak kâfirdir. Bir görüşe göre de Hz. Ebû Bekir’in imâmetini inkâr eden ümmeti dalalete nisbet ettiği için kâfirdir. Hâlbuki ümmet dalâlet üzerine birleşmez. Buna; şu hadis delil olarak alındığından dolayıdır: “Ümmetim dalâlet üzerine birleşmez.”

(Birgivi, Tarikatü’l-Muhammediyye Tercümesi, s.171-172)

Tarih boyunca Müslüman Türk, köpeğe, kedi kadar itibar etmemiştir. Kedi evin içinde rahatça gezerken, köpeğin yaladığı yer bile pis olur. Hatta bazı âlimlere göre biri topraklı suyla olmak üzere yedi defa yıkanması icab eder. Bu sebeple köpek, cemiyette ürkülen ve uzak durulan bir hayvan olmuştur. Hadîs-i şeriflerde, “Hiçbir ev halkı yok ki, evde köpek bağlasın da her gün sevabından bir kırat eksilmesin. Ancak av, bekçi veya koyun köpekleri hariç” buyuruldu. (Tirmizî) Bir ara vahiy kesilmişti. Bunun sebebi sorulduğunda Cebrail (a.s.), “Biz, suret ve köpek bulunan eve girmeyiz” dedi. Sonra küçük yaştaki Hz. Hasan (r.a.)’in oynadığı köpek yavrusunu eve getirdiği anlaşıldı. (Ebu Davud) Hadis-i şerifte, “Hayvanlardan zararlı olan şu beşi Harem-i Şerif’te bile öldürülebilir: Karga, çaylak, fare, akrep ve saldırgan köpek” buyuruluyor. Anlaşılıyor ki, çoğu zaman zarar veren köpekleri öldürmek câiz, hatta müstehap oluyor. Zararı kesin ise vacip oluyor. Nitekim İbn Ömer ve Cabir anlatır: “Resûlullâh (s.a.v.)’in talimatı üzerine Medine ve civarındaki başıboş köpekler itlâf edildi. Etraf temizlendikten sonra Resûlullâh artık bu işe lüzum kalmadığını bildirdi. Av, çoban ve bekçi köpekleri istisna edildi.” (Buhari, Müslim) Bütün mahlukât insanların istifadesi için yaratılmıştır. Hayvanların hayat hakkı insanların istifadesi ve emniyeti ile sınırlandırılmıştır. Etinden, yününden, derisinden istifade için nasıl hayvanlar boğazlanıyorsa, zarar sebebiyle de öldürülmesi dinen meşru kılınmıştır. Bu itlafın sebebi de hem insanların emniyetini hem de şehrin sıhhat ve temizliğini temindir.

(Ekrem Buğra Ekinci, Türkiye Gazetesi, 2024)

Akıl sahibi her insanın itikatla ilgili konuların delillerini öğrenip iyice vakıf olması ve böylece taklitten kurtularak, imanını delillendirme ve güçlü bir tasdik sahibi olmaya her şeyden çok gayret etmesi gerekmektedir. Kesin ve yakîn derecesine ulaşan tasdikin sahih bir imân ve âhiret azabından kurtarabilmesi de şu üç şarta bağlıdır:
1. Kesin ve yakîn tasdikin, ümitsizlik hâlinden ve azabın görülmesinin gerçekleşmesinden önce kazanılması gerekir. Çünkü bahsedilen durumda imânın fayda vermeyeceği: “Fakat azabımızın farkına vardıktan sonra imân etmiş olmaları kendilerine bir fayda sağlamayacaktır.” ayetiyle sabittir.
2. Resûlullâh (s.a.v.)’in risâletini ve dinen zorunlu olan hiçbir şeyi dil ile inkâr etmemek ve yalanlama belirtilerinden olan bir şeyi isteyerek işlememektir. Mesela puta tapmak veya başka dinlerden olanların âyinlerine katılmak gibi. Rasul-i Ekrem Efendimiz (s.a.v.)’i tasdik eden kimse, kendi isteğiyle bunların birini işleyemez. Ancak zorlama olduğu için bunları yapan kimse, kalbi imân ile mutmain olduğu ve gerekli şartlar bulunduğu durumda işlemiş olursa imânına zarar vermiş olmaz.
3. Dinî hükümlerden bir şeyi kâbul etmekte inat etmeyip hepsini kâbul edip güzel bulmak gerekir. Yani emredileni yapmak ve her yasaklananı terk etmekte güçlü bir iradeye sahip olmaktır. İşte bu şarta teslim ve İslâm adı verilir. Mesela, beş vakit namazı tembellikten dolayı terk eden veya nefsine yenildiği için bir haramı işleyen kimse kâfir olmazsa da, Cenâb-ı Hakk’ın buyruğuna muhalefet niyetiyle namazı terk veyahut yasaklanmasına (rağmen) inatla bir haramı işlemek küfrü gerektirir.

(Misvâk Neşriyat, Manastırlı İsmail Hakkı, Telhîsu’l-Kelâm, s.46)