No século XII o reino de Galicia viviu a escisión da súa parte portuguesa, e alí se formou unha das fronteiras máis antigas de Europa. Pero neses primeiros séculos, a fronteira era calquera cousa menos unha marca estable, e os conflitos entre os dous territorios deixaron traza arqueolóxica. Falamos co arqueólogo Juan Manuel Galiña sobre como no ourensán Val do Salas fican numerosas trazas documentais e arqueolóxicas da tensión e da xestión do territorio entre Galicia, o rei de Castela e Portugal naqueles primeiros tempos.

Na ilustración, recreación do castelo da Piconha e Randín a partir do Livro das Fortalezas (século XVI).

O editor, libreiro e narrador oral Miguel Gouveia ofrécenos pistas para descubrir o panorama da nova literatura portuguesa: desde editoras, librarías interesantes do norte e de Lisboa, podcasts especializados ata autoras e autores. Unha conversa que mantivemos no marco do Festival Atlántica de Narración Oral 2025.

Entre 2023 e 2024 un equipo das universidades de Salamanca e Santiago de Compostela, xunto coa empresa Tempos Arqueólogos, desenvolvimos un proxecto de investigación ao redor dos campamentos romanos máis occidentais localizados no continente europeo: os da provincia da Coruña. Entre as iniciativas de difusión coas que acompañamos os proxectos arqueolóxicos atópase este podcast dun único episodio: 'As lexións da fin do mundo', que recupero agora tamén nesta canle para explicar os nosos obxectivos e os achados que atopamos. Neste episodio falamos os arqueólogos José Manuel Costa e Francisco Alonso Toucido, eu mesmo (Manuel Gago), baixo a produción de Jorge Lamas.

O proxecto 'Roma no Finis Terrae' foi subvencionado pola Deputación da Coruña.

No novo episodio de Na volta da folla, abordamos a vida do que debe ser un dos primeiros sendeiristas de Galicia, Alfonso Piñón. Camiñante da comarca de Ferrol e de toda Galicia nas décadas de 1920 e 1930, Piñón asinaba co seudónimo Bernardino de Lamas populares columnas de xornal nas que narraba as súas aventuras polos montes. E non só iso: deixounos un legado de tres horas de cine (absolutamente engaiolante) filmados ao longo desas andainas, un caso único e moi importante para coñecer a Galicia dos anos 20 e 30.

Con Manolo González, autor de 'O cineísta andarengo. A propósito de Bernardino de Lamas' (Embora Edicións), conversamos ao redor da vida de Alfonso Piñón, o ambiente cultural do Ferrol da Galicia dos anos 20 e 30 e da singular psicoloxía e ideoloxía de Alfonso Piñón.

O santuario da Virxe da Barca garda rechamantes prácticas ao redor das pedras sagradas, pero algunhas desapareceron na memoria. Entre elas, aquela pola que o mar escribía nas pedras para ti. Exploramos de a cabalo entre a documentación histórica e a bioloxía mariña este curioso fenómeno hoxe esquecido.

Merlín é unha das personaxes medievais de ficción máis intrigantes, e a súa ampla sona e os moitos escritores fixeron que a súa historia fora cambiando cos séculos. Neste episodio coñeceremos a curiosa historia de cando Merlín era galego (spoiler, de Lugo).