News Albo Fake News

W sieci znaleźć można mnóstwo ostrzeżeń, by właśnie teraz, nie kupować pomidorów, bo są niezdrowe, ich dojrzewanie jest sztucznie przyspieszone, nie mają smaku, a czerwone są nie od słońca, a od chemii... Ile w tym prawdy, a na ile to fejki podbijane przez media społecznościowe? Czy pomidory malinowe, które jesienią i zimą kupujemy w supermarketach, dojrzewają naturalnie? Często powtarza się narracja: "skoro pomidor w drugiej połowie listopada jest czerwony, to na pewno za sprawą chemii". Co mówią wyniku testu, który właśnie został opublikowany? Co dokładnie oznacza "poniżej dopuszczalnego limitu" - czy to znaczy "bezpiecznie", czy raczej "lepiej uważać"? Dlaczego część producentów potrafi uzyskać pomidory bez śladu pozostałości etefonu, a inni jednak po niego sięgają? Jak przeciętny konsument może rozpoznać, czy dojrzewał naturalnie, czy został "przyspieszony" etefonem? Gościni: Joanna Wosińska, Fundacja Pro-Test.

Dywersja na kolei, to nie tylko fizyczny atak - to idealne paliwo dla dezinformacji, która może wywołać jeszcze większy chaos. Jakie są pierwsze zmanipulowane narracje? Dlaczego incydenty na kolei mogą być skutecznym narzędziem do rozsiewania fake newsów? O czym pamiętać, by nie dać się manipulować? Jak wygląda typowy mechanizm dezinformacyjny po takim zdarzeniu? Jakie narracje dezinformacyjne są najbardziej prawdopodobne, czego można się spodziewać, na jakie treści uważać? Gość: Mateusz Cholewa, Demagog.

W mediach społecznościowych pojawiły się informacje o rzekomych kontrolach instalacji fotowoltaicznych. Uwaga, to może być fake news! URE nie prowadzi i nigdy nie prowadził kontroli instalacji fotowoltaicznych. Jakie są najczęstsze oznaki, które mogą wskazywać, że mamy do czynienia z fałszywą kontrolą? Co zrobić, by nie stać się ofiarą dezinformacji i oszustwa? Gość: Marek Gugała, Urząd Regulacji Energetyki.

Od wielu tygodni nie cichnie medialna dyskusja na temat dwukadencyjności, która to miała być sposobem na walkę z patologiami, jakie łączą się z wieloletnim sprawowaniem władzy. Ile prawdy jest w tym, że dwukadencyjność zapewnia zdrową rotację włodarzy? Co w obszarze dwukadencyjności jest uogólnieniem, co w debacie może być manipulacją? Goście: dr hab. Adam Gendźwiłł - socjolog, badacz polityki samorządowej, systemów i zachowań wyborczych, Konstanty Chodkowski - dziennikarz i wydawca niezależnego portalu informacyjnego zpruszkowa.pl, Katarzyna Batko-Tołuć - Sieć Obywatelska Watchdog Polska oraz prof. Jarosław Flis - socjolog, Uniwersytet Jagielloński.

Krakowska Strefa Czystego Transportu rusza za niecałe dwa miesiące. Przy tej okazji w sieci pojawia się mnóstwo dezinformacji, a nawet kłamstw. Jedną z takich "wrzutek" jest wpis w mediach społecznościowych, wprowadzający w błąd posiadaczy starszych aut, jakoby wszyscy, bez względu na miejsce zamieszkania, mieli zgłaszać swoje samochody. Jakby tego było mało, w serwisie, który nie istnieje. Okazuje się jednak, że to manipulacja. Na czym ona polega, w rozmowie wyjaśnia dr Maciej Piotrkowski z krakowskiego Zarządu Transportu Publicznego.

Przybywa spoza Układu Słonecznego, zmienia kolory, łamie zasady grawitacji, emituje fale. Kometa 3I/Atlas budzi wyobraźnię astronomów i astrofizyków, ale też napędza teorie spiskowe. Elon Musk stwierdził nawet, że to statek obcych. Czym jest Atlas i czy to faktycznie kometa? W rozmowie z Kubą Witkowski wyjaśnia Rafał Grabiański z redakcji portalu Urania.

W sieci pełno jest porad, jak taniej ogrzewać dom czy mieszkanie - od przyklejania folii za kaloryferem, uszczelniania okien, zasłaniania kratek wentylacyjnych, czy po porostu zakręcania grzejników gdy wychodzimy z domu. Co tak naprawdę działa, co jest tylko internetowym mitem, a co może bardziej zaszkodzić niż pomóc? Co jest największym błędem, jaki popełniamy przy ogrzewaniu - takim, który wydaje się logiczny, ale w praktyce zwiększa rachunki? Jakie "oszczędnościowe sztuczki" lepiej sobie darować, bo efekt jest żaden, albo wręcz niebezpieczny? Czy jest jakiś sposób, by zwykły użytkownik mógł sam sprawdzić, gdzie w jego mieszkaniu ucieka najwięcej ciepła? Docieplenie czy wymiana pieca, a może  pompa ciepła? Gość: dr inż. Tomasz Walczak, ekspert w zakresie efektywności energetycznej budynków.

Po tym, jak kilka dni temu - w ramach "Tygodnia Języków Obcych" - uczniowie jednej z wrocławskich szkół ubrali się w kolory flagi Niemiec, w internecie rozpętala się prawdziwa burza. Z sieci wylał się hejt: "wygląda na to, że powoli i systematycznie Wrocław zostaje wyzuty z polskości", że "dzieci we Wrocławiu muszą obrać się w kolory niemieckiej flagi" oraz że to kolejny dowód na "regermanizację Wrocławia". To przykład, jak z lokalnej szkolnej informacji powstaje ogólnopolska dezinformacja? Co możemy - jako odbiorcy mediów społecznościowych - zrobić, by skuteczniej rozpoznawać i reagować na takie sytuacje? O czym powinniśmy pamiętać, by nie ulec manipulacji? Gościni:  dr Katarzyna Bąkowicz - medioznawcczyni, ekspertka ds. komunikacji, Uniwersytet SWPS.

Sprzedaż działki pod budowę Centralnego Portu Komunikacyjnego stała się… tematem dezinformacji. Pojawiają się twierdzenia polityków, że Skarb Państwa "może odkupić działkę w ciągu pięciu lat po sprzedaży, po cenie zbycia". Czy to twierdzenie jest zgodne z prawdą, skoro prawnicy mówią, że to nie takie proste? Co zawierała umowa sprzedaży? Czy w tej historii widać typowy schemat dezinformacji: uproszczenie skomplikowanego tematu prawnego do hasła, które dobrze brzmi politycznie? Część przekazów sugeruje, że sprzedaż działki to afera - inni, że standardowa procedura. Jak odróżnić narrację polityczną od faktów? Co powinniśmy wiedzieć, by nie dać się zmanipulować? Gościni: Marta Glanc, Demagog.

W zamkniętej strefie wokół Czarnobyla zauważono psy z niebieską sierścią. Użytkownicy mediów społecznościowych już wiedzą, że to radioaktywne mutacje po katastrofie. A może świetny przykład dezinformacji? Efekt promieniowania? Z punktu widzenia fizyka jądrowego, promieniowanie mogłoby w jakikolwiek sposób wpłynąć na kolor sierści zwierząt? Czarnobyl wciąż jest jednym z najbardziej "tajemniczych i niebezpiecznych" miejsc świata. Jak dziś wygląda sytuacja radiacyjna w tej okolicy? Jakie teorie spiskowe krążą na temat tego miejsca? Z jakimi fejkami związanymi z Czarnobylem - w swojej pracy zawodowej - muszą się mierzyć naukowcy? Gość: prof. dr hab. Jerzy W. Mietelski, Instytut Fizyki Jądrowej Polskiej Akademii Nauk.