Ngày 2/4/2025, Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố mức thuế đối ứng 46% với hàng hóa Việt Nam - một trong những mức cao nhất trong số 180 đối tác thương mại. Đây là cú sốc lớn đối với nền kinh tế Việt Nam khi Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn nhất với kim ngạch 119,5 tỷ USD năm 2024, chiếm khoảng 30% GDP. Thị trường chứng khoán Việt Nam đã phản ứng mạnh, VN-Index giảm 6,68% - mức giảm kỷ lục, xóa sạch đà tăng từ đầu năm. Thủ tướng Phạm Minh Chính đã ngay lập tức triệu tập cuộc họp khẩn cấp, thành lập tổ phản ứng nhanh do Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn đứng đầu, và khẳng định Việt Nam vẫn duy trì mục tiêu tăng trưởng 8% năm 2025. Chúng ta cùng đánh giá toàn diện về tác động của biện pháp thuế quan mới đối với nền kinh tế Việt Nam, các ngành công nghiệp cụ thể, và đề xuất chiến lược ứng phó trong ngắn hạn cũng như dài hạn.
Tổng quan về quyết định áp thuế của Mỹ
Diễn biến quan hệ thương mại Việt-Mỹ
Quan hệ thương mại Việt-Mỹ đã phát triển mạnh mẽ kể từ khi hai nước bình thường hóa quan hệ ngoại giao vào năm 1995 và đặc biệt là sau khi ký kết Hiệp định Thương mại Song phương (BTA) năm 2000. Kim ngạch thương mại song phương đã tăng vọt từ vài tỷ USD đầu những năm 2000 lên hơn 134,6 tỷ USD vào năm 2024, với Việt Nam xuất khẩu 119,5 tỷ USD sang Mỹ và nhập khẩu 15,1 tỷ USD.
Tuy nhiên, thâm hụt thương mại của Mỹ với Việt Nam đã tăng mạnh, đặc biệt là sau khi chiến tranh thương mại Mỹ-Trung bắt đầu vào năm 2018. Theo số liệu được công bố, thâm hụt thương mại của Mỹ với Việt Nam đã đạt 123,5 tỷ USD trong năm 2024, đứng thứ ba sau Trung Quốc và Mexico. Đáng chú ý, xu hướng này đã trở thành mối quan tâm lớn của chính quyền Trump, dẫn đến quyết định áp dụng thuế quan mới.
Bối cảnh và thông tin chi tiết về thuế mới
Ngày 2/4/2025, Tổng thống Donald Trump đã chính thức công bố mức thuế đối ứng (reciprocal tariffs) đối với hàng nhập khẩu từ khoảng 60 quốc gia, trong đó Việt Nam sẽ phải chịu mức thuế lên tới 46%. Đây là một trong những mức thuế cao nhất, chỉ sau Lào (48%) và Madagascar (47%), và cao hơn đáng kể so với nhiều đối thủ cạnh tranh của Việt Nam như Thái Lan (36%), Trung Quốc (34%), và Philippines (17%).
Thuế đối ứng này sẽ có hiệu lực từ ngày 9/4/2025, sau khi Mỹ áp dụng mức thuế chung 10% cho hầu hết các nước vào ngày 5/4/2025. Quyết định này nằm trong khuôn khổ chính sách "Mỹ trên hết" của chính quyền Trump nhằm giảm thâm hụt thương mại của Mỹ, vốn đạt 1.200 tỷ USD trong năm trước.
Đáng chú ý, chính quyền Trump đã tính toán mức thuế đối ứng dựa trên "rào cản thương mại" mà họ cho rằng các nước áp đặt lên hàng hóa Mỹ. Với Việt Nam, chính quyền Trump đã xác định mức thuế quốc gia là 90%, nhưng chỉ áp dụng 46% - một nửa mức họ tính toán, cho thấy ý định linh hoạt và để ngỏ khả năng đàm phán song phương.
Cơ chế và lý do áp thuế
Theo báo cáo của Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR), các vấn đề được liệt kê đối với Việt Nam bao gồm cấm nhập khẩu và hạn chế, yêu cầu đăng ký sản phẩm phức tạp, và các rào cản kỹ thuật và vệ sinh mà Washington cho là không công bằng. Tuy nhiên, yếu tố quan trọng nhất có lẽ là thâm hụt thương mại song phương lớn giữa Mỹ và Việt Nam.
Trong năm 2024, thâm hụt thương mại của Mỹ với Việt Nam đạt 123,5 tỷ USD, là mức thâm hụt lớn thứ ba của Mỹ, chỉ sau Trung Quốc và Mexico. Với kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ đạt 119,5 tỷ USD và nhập khẩu từ Mỹ chỉ 15,1 tỷ USD trong năm 2024, Việt Nam đang có thặng dư thương mại rất lớn với Mỹ. Điều này đã khiến Việt Nam trở thành mục tiêu trong chiến dịch giảm thâm hụt thương mại của chính quyền Trump.
Ngày càng nhiều doanh nghiệp đa quốc gia đã chuyển sản xuất từ Trung Quốc sang Việt Nam để tránh các cuộc chiến thuế quan trước đây giữa Mỹ và Trung Quốc, góp phần vào sự gia tăng đáng kể trong xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ. Nhập khẩu từ Việt Nam đã tăng lên 136,6 tỷ USD trong năm 2024, tăng khoảng 19% so với năm 2023, trong khi nhập khẩu từ Trung Quốc chỉ tăng 2,8%.
So sánh với các quốc gia khác
Mức thuế 46% áp dụng với Việt Nam nằm trong nhóm cao nhất trong danh sách thuế đối ứng của Mỹ. Theo thông tin từ Nhà Trắng, mức thuế cho các quốc gia khác bao gồm: Lào (48%), Madagascar (47%), Sri Lanka và Myanmar (44%), Bangladesh (37%), Thái Lan (36%), Trung Quốc (34%), Đài Loan (32%), Nam Phi (30%), Pakistan (29%), Tunisia (28%), Kazakhstan (27%), Ấn Độ (26%), Hàn Quốc (25%), Nhật Bản và Malaysia (24%), EU (20%), và Philippines (17%).
Việc Việt Nam bị áp thuế cao hơn nhiều đối thủ cạnh tranh trong khu vực như Thái Lan, Indonesia và Philippines có thể làm suy giảm đáng kể khả năng cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường Mỹ. Theo TS Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam, "đây là mức rất cao so với nhiều quốc gia" và "là điểm bất lợi của hàng Việt trong cạnh tranh với sản phẩm từ các nước".
Tác động đến nền kinh tế Việt Nam
Tác động tổng thể đến GDP và tăng trưởng kinh tế
Việc áp thuế 46% lên hàng nhập khẩu từ Việt Nam sẽ có tác động đáng kể đến tăng trưởng kinh tế của Việt Nam. Theo chuyên gia Nguyễn Trí Hiệu, nếu Mỹ áp thuế 46% lên 90% hàng hóa xuất khẩu từ Việt Nam sang Mỹ, Việt Nam sẽ phải trả khoảng 54,7 tỷ USD tiền thuế, tương đương hơn 10% GDP của Việt Nam. Đây là một gánh nặng tài chính khổng lồ đối với nền kinh tế Việt Nam.
Các phân tích của KBSV Securities ước tính rằng trong trường hợp Mỹ áp thuế đối ứng, GDP của Việt Nam sẽ giảm từ 0,7-1,3% so với kịch bản cơ sở. Báo cáo của Goldman Sachs thậm chí còn cho thấy GDP của Việt Nam có thể giảm khoảng 1,5% nếu hàng hóa Việt Nam chịu mức tăng thuế đối ứng chỉ khoảng 13%. Với mức thuế 46% - cao gấp ba lần so với mức 13% này - tác động tiêu cực đến tăng trưởng GDP có thể còn lớn hơn nhiều.
Ruchir Desai, nhà quản lý quỹ tại Asia Frontier Capital ở Hồng Kông, cảnh báo rằng "nếu thuế này vẫn được duy trì, chúng ta có thể thấy dự báo tăng trưởng GDP của Việt Nam bị hạ xuống". Điều này đặt ra thách thức lớn cho mục tiêu tăng trưởng GDP năm 2025 từ 8% trở lên của Việt Nam mà Thủ tướng Phạm Minh Chính vẫn khẳng định "không thay đổi" trong cuộc họp khẩn ngày 3/4.
Tác động đến thị trường chứng khoán và tỷ giá hối đoái
Thị trường tài chính Việt Nam đã phản ứng mạnh mẽ với quyết định áp thuế của Mỹ. Ngay trong phiên giao dịch ngày 3/4/2025, chỉ số VN-Index giảm mạnh tới 5,4%, mức giảm sâu nhất kể từ năm 2022, và có nguy cơ xóa bỏ toàn bộ mức tăng từ đầu năm. Đến cuối phiên, chỉ số này đã giảm 6,68%, cho thấy mức độ lo ngại của nhà đầu tư về tác động của thuế mới.
Đồng Việt Nam (VND) cũng chịu áp lực lớn, chạm mức thấp kỷ lục 25.802 đồng/USD. Sự suy yếu của đồng nội tệ có thể làm tăng chi phí nhập khẩu và gây áp lực lạm phát cho nền kinh tế Việt Nam.
Quý I/2025, thị trường chứng khoán Việt Nam đã ghi nhận quý đầu tiên yếu nhất trong 3 năm, với chỉ số VN-Index chỉ tăng khiêm tốn 3,16%. Với cú sốc từ quyết định thuế mới của Mỹ, triển vọng thị trường trong các quý tới trở nên kém khả quan hơn, đặc biệt đối với cổ phiếu của các công ty xuất khẩu.
Tác động đến cán cân thương mại và dự trữ ngoại hối
Việt Nam đang là một trong những quốc gia phụ thuộc nhiều nhất vào thương mại trên thế giới, với xuất khẩu tương đương khoảng 90% tổng sản phẩm quốc nội năm ngoái. Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, chiếm hơn 25% tổng kim ngạch xuất khẩu.
Trong hai tháng đầu năm 2025, xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ đạt 19,56 tỷ USD, tăng 16,5% so với cùng kỳ năm ngoái. Tuy nhiên, mức thuế 46% mới có thể làm giảm đáng kể kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ trong các tháng tới, ảnh hưởng nghiêm trọng đến cán cân thương mại của Việt Nam.
Sự sụt giảm trong thu nhập xuất khẩu có thể làm giảm dự trữ ngoại hối của Việt Nam, gây áp lực lên tỷ giá hối đoái và khả năng thanh toán quốc tế. Điều này đặc biệt đáng lo ngại trong bối cảnh Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều thách thức kinh tế toàn cầu khác.
Tác động đến các ngành công nghiệp chủ chốt của Việt Nam
Điện tử và linh kiện
Điện tử và linh kiện là mặt hàng xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam sang Mỹ, đạt 23,2 tỷ USD trong năm 2024. Máy móc, thiết bị, dụng cụ phụ tùng khác cũng đạt 22,05 tỷ USD, trong khi điện thoại các loại và linh kiện đạt 9,82 tỷ USD.
Theo TS Cấn Văn Lực, ngành điện tử (bao gồm máy tính, sản phẩm điện tử, linh kiện, điện thoại di động, phụ kiện, máy ảnh và máy quay) chiếm 28,6% tổng kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ trong năm 2024. Đây là một trong năm ngành công nghiệp chủ chốt sẽ chịu tác động nặng nề nhất từ thuế mới.
Các công ty đa quốc gia lớn như Intel, Apple và Samsung, vốn có cơ sở sản xuất tại Việt Nam, sẽ phải đối mặt với chi phí tăng cao khi xuất khẩu sản phẩm sang Mỹ. Intel hiện đang vận hành một cơ sở lắp ráp và kiểm tra chip ở Thành phố Hồ Chí Minh, trong khi Samsung và các nhà cung cấp của Apple cũng có những khoản đầu tư lớn tại Việt Nam.
Mức thuế 46% sẽ làm giảm đáng kể lợi thế chi phí mà Việt Nam cung cấp cho các công ty này, có thể dẫn đến việc họ xem xét lại chiến lược sản xuất và có thể di chuyển một phần hoạt động sang các quốc gia chịu thuế thấp hơn.
Dệt may và giày dép
Dệt may và giày dép là những ngành công nghiệp xuất khẩu truyền thống và quan trọng của Việt Nam. Trong năm 2024, hàng dệt may đạt kim ngạch xuất khẩu 16,15 tỷ USD sang Mỹ, trong khi giày dép các loại đạt 8,28 tỷ USD.
Theo TS Cấn Văn Lực, dệt may và giày dép chiếm 21,9% tổng kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ. Dương Thị Ngọc Dung, Phó Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam tại TP.HCM, bày tỏ sự sốc và lo ngại rằng nhiều công ty dệt may và may mặc Việt Nam, vốn phụ thuộc vào thị trường Mỹ cho phần lớn doanh thu, có "nguy cơ cao" buộc phải đóng cửa, khiến hàng nghìn người Việt Nam mất việc làm.
Nike, một trong những thương hiệu giày lớn nhất thế giới, sản xuất khoảng 25% giày dép của họ tại Việt Nam. Cổ phiếu của Nike đã giảm hơn 6% sau thông báo về thuế mới, cho thấy mức độ lo ngại của nhà đầu tư về tác động đối với hoạt động kinh doanh của công ty.
Adidas và các nhà sản xuất giày lớn khác cũng phụ thuộc nhiều vào Việt Nam. Gần một phần ba lượng giày nhập khẩu vào Mỹ trong năm 2023 đến từ Việt Nam, theo Hiệp hội Nhà phân phối và Bán lẻ Giày dép Hoa Kỳ. Mức thuế mới có thể buộc các thương hiệu này phải tăng giá sản phẩm hoặc tìm kiếm các địa điểm sản xuất thay thế.
Gỗ và sản phẩm gỗ
Gỗ và sản phẩm gỗ là mặt hàng xuất khẩu quan trọng khác của Việt Nam sang Mỹ, đạt kim ngạch 9,06 tỷ USD trong năm 2024. Ngành này chiếm 7,6% tổng kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ.
Theo báo cáo, trong năm 2024, Việt Nam xuất khẩu hơn 9 tỷ USD sản phẩm gỗ sang Mỹ, chủ yếu là hàng tinh chế và đồ nội thất, với thuế suất 0% hoặc rất thấp. Ngược lại, Việt Nam nhập khẩu 332 triệu USD từ Mỹ, trong đó 301 triệu USD là gỗ nguyên liệu và gỗ xẻ với thuế suất 0%, và 20 triệu USD còn lại là sản phẩm gỗ với thuế suất 15-25%.
Trong ngành đồ nội thất, năm 2023, 26,5% lượng đồ nội thất nhập khẩu của Mỹ đến từ Việt Nam, chỉ sau Trung Quốc với 29%. Wayfair, một công ty thương mại điện tử chuyên về đồ nội thất và đồ gia dụng, đã thấy cổ phiếu của mình giảm khoảng 12% sau thông báo về thuế mới, cho thấy mức độ lo ngại của nhà đầu tư về tác động đối với chuỗi cung ứng của công ty.
Thủy sản và nông sản
Thủy sản và nông sản là những ngành xuất khẩu truyền thống của Việt Nam, đóng góp đáng kể vào kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ. Trong năm 2024, hàng thủy sản đạt kim ngạch xuất khẩu 1,83 tỷ USD sang Mỹ.
Ngành nông sản cũng có đóng góp quan trọng, như hạt điều (1,15 tỷ USD), cà phê (gần 323 triệu USD), và rau quả (360 triệu USD). Theo TS Cấn Văn Lực, nông nghiệp, thủy sản và hải sản chiếm 3,5% tổng kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ.
Ông Nguyễn Đình Tùng, Chủ tịch Vina T&T Group, công ty tiên phong xuất trái cây tươi vào Mỹ từ 2008, bày tỏ lo ngại rằng "tình hình sẽ rất căng thẳng" và sức cạnh tranh của hàng Việt với các nước sẽ giảm sút khi bị áp thuế đối ứng cao. Ông giải thích rằng "đối tác Mỹ nhập hàng của Việt Nam mà không cạnh tranh được thì họ sẽ quay ra mua từ Thái Lan hoặc các nước khác".
Các ngành công nghiệp khác
Ngoài các ngành chính nêu trên, nhiều ngành công nghiệp khác của Việt Nam cũng sẽ bị ảnh hưởng bởi thuế mới. Phương tiện vận tải và phụ tùng (3,27 tỷ USD), sản phẩm từ chất dẻo (3,08 tỷ USD), và túi xách, ví, vali, mũ, ô, dù (1,8 tỷ USD) đều là những mặt hàng xuất khẩu quan trọng sang Mỹ.
Theo TS Cấn Văn Lực, thép và nhôm chiếm 2,7% tổng kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ. Tuy nhiên, một số mặt hàng này có thể không phải chịu thuế đối ứng mới, vì theo nguồn, một số sản phẩm sẽ được miễn, bao gồm nhôm, thép, xe hơi, phụ tùng xe hơi (đã bị Mỹ áp thuế 25% trước đó), vàng, đồng, dược phẩm, sản phẩm bán dẫn, gỗ và một số loại năng lượng, khoáng sản không có tại Mỹ.
Ngành đồ chơi của Việt Nam cũng sẽ bị ảnh hưởng. Nhiều nhà sản xuất đồ chơi lớn như Hasbro, SpinMaster, Mattel và Crayola làm việc với GFT Group, một trong những nhà sản xuất đồ chơi lớn nhất ở Đông Nam Á, có 5 cơ sở sản xuất ở miền Bắc Việt Nam với hơn 15.000 công nhân.
Triển vọng ngắn hạn và tác động tới tình hình kinh tế hiện tại
Bối cảnh kinh tế hiện tại của Việt Nam
Trước khi đối mặt với quyết định áp thuế của Mỹ, nền kinh tế Việt Nam đã có những tín hiệu phục hồi tích cực. Chỉ số Nhà quản trị Mua hàng Ngành Sản xuất Việt Nam (PMI) của S&P Global đã tăng lên 50,5 điểm trong tháng 3/2025, so với mức 49,2 điểm trong tháng 2, cho thấy sự cải thiện trong điều kiện kinh doanh vào cuối quý I/2025.
Sản xuất công nghiệp đã tăng lần đầu tiên trong ba tháng và với tốc độ nhanh nhất kể từ tháng 8 năm ngoái. Điều này phản ánh sự cải thiện trong khả năng cung cấp hàng hóa và sự gia tăng mới trong đơn đặt hàng.
Tuy nhiên, đơn đặt hàng xuất khẩu mới đã giảm đáng kể và với tốc độ nhanh nhất kể từ tháng 7/2023. Đơn đặt hàng từ nước ngoài đã giảm trong năm tháng liên tiếp, với một số người tham gia khảo sát báo cáo sự sụt giảm trong đơn đặt hàng từ Trung Quốc.
Kịch bản kinh tế trong ngắn hạn
Với mức thuế 46% sắp được áp dụng, Việt Nam có thể đối mặt với một số kịch bản kinh tế ngắn hạn sau:
1. Suy giảm xuất khẩu: Kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ có thể giảm mạnh do giá hàng hóa Việt Nam trên thị trường Mỹ tăng cao, làm giảm sức cạnh tranh. Đây là mối lo ngại lớn nhất của các doanh nghiệp xuất khẩu, như Vina T&T Group đã bày tỏ.
2. Suy giảm tăng trưởng kinh tế: Với việc xuất khẩu sang Mỹ chiếm tỷ trọng lớn trong GDP, sự suy giảm trong xuất khẩu có thể dẫn đến tăng trưởng GDP thấp hơn dự kiến. Các ước tính cho thấy GDP có thể giảm từ 0,7-1,5% so với kịch bản cơ sở, đe dọa mục tiêu tăng trưởng 8% của Việt Nam.
3. Áp lực tỷ giá và lạm phát: Sự suy yếu của đồng Việt Nam có thể làm tăng chi phí nhập khẩu và gây áp lực lạm phát. Điều này có thể buộc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam phải cân nhắc các biện pháp can thiệp để ổn định tỷ giá.
4. Tái cơ cấu sản xuất và thương mại: Các doanh nghiệp có thể phải điều chỉnh chiến lược sản xuất và thương mại, tìm kiếm thị trường mới, hoặc chuyển một phần sản xuất sang các quốc gia chịu thuế thấp hơn.
5. Đàm phán thương mại khẩn cấp: Chính phủ Việt Nam có thể tham gia vào các cuộc đàm phán khẩn cấp với Mỹ để tìm cách giảm mức thuế hoặc tìm các giải pháp thay thế.
Theo Andrew Harker, Giám đốc Kinh tế tại S&P Global Market Intelligence, "hiện tại vẫn còn khá nhiều thận trọng trong các nhà sản xuất, dẫn đến sự miễn cưỡng trong việc thuê thêm nhân viên hoặc mua thêm đầu vào. Điều này có thể phản ánh môi trường quốc tế không chắc chắn, với đơn đặt hàng xuất khẩu mới giảm mạnh trong tháng 3".
Các chiến lược ứng phó ngắn hạn
Trong bối cảnh khẩn cấp này, Chính phủ Việt Nam đã có một số động thái ứng phó nhanh chóng:
1. Thành lập tổ phản ứng nhanh: Sáng 3/4, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã chủ trì cuộc họp khẩn với các bộ ngành và yêu cầu thành lập ngay tổ phản ứng nhanh do Phó thủ tướng Bùi Thanh Sơn đứng đầu.
2. Xác định đây là cơ hội cơ cấu lại nền kinh tế: Thủ tướng nhấn mạnh, tình hình hiện nay cho thấy cạnh tranh thương mại diễn ra gay gắt, phức tạp và khó đoán định, nhưng đây cũng là cơ hội cơ cấu lại nền kinh tế theo hướng phát triển nhanh nhưng bền vững, dựa vào công nghệ, đổi mới sáng tạo.
3. Khẳng định mục tiêu tăng trưởng GDP không thay đổi: Thủ tướng khẳng định "Mục tiêu tăng trưởng GDP năm 2025 từ 8% trở lên là không thay đổi".
4. Thúc đẩy thị trường nội địa: Ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Quản lý và phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho biết cơ quan này sẽ có các giải pháp kích hoạt thị trường trong nước, phối hợp với các địa phương và doanh nghiệp để thúc đẩy tiêu thụ hàng nội địa.
5. Tiếp tục nỗ lực giảm thuế nhập khẩu: Trước khi có thông báo áp thuế từ Mỹ, Việt Nam đã cắt giảm thuế đối với một loạt mặt hàng nhập khẩu từ Mỹ vào ngày 1/4/2025, bao gồm khí tự nhiên hóa lỏng, ô tô và các sản phẩm nông nghiệp. Những nỗ lực này có thể được đẩy mạnh hơn nữa.
Phản ứng và biện pháp đối phó của Chính phủ Việt Nam
Cuộc họp khẩn cấp và phát biểu của Thủ tướng
Ngay sau khi có thông tin về quyết định áp thuế của Mỹ, sáng 3/4/2025, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã chủ trì cuộc họp khẩn với các bộ ngành. Cuộc họp có sự tham gia của người đứng đầu các Bộ: Tài chính, Công Thương, Nông nghiệp và Môi trường, Khoa học và Công nghệ, Ngân hàng Nhà nước cùng nhiều cơ quan khác.
Trong cuộc họp, Thủ tướng khẳng định: "Việc Mỹ áp thuế là chưa phù hợp với quan hệ tốt đẹp giữa hai nước, mong muốn của người dân hai bên và những nỗ lực của Việt Nam trong thời gian qua". Ông cũng nhấn mạnh rằng thời gian qua, Việt Nam đã nỗ lực triển khai các giải pháp đồng bộ, tổng thể về chính trị, ngoại giao, kinh tế, giao lưu nhân dân để ứng phó tình hình.
Thủ tướng yêu cầu các bộ ngành "có đối sách chủ động, linh hoạt với mọi diễn biến", nhằm giúp Việt Nam tiếp tục vượt qua khó khăn, cú sốc từ bên ngoài như những gì đã trải qua trong bối cảnh dịch Covid-19, đứt gãy chuỗi cung ứng.
Thành lập tổ phản ứng nhanh và các giải pháp ngắn hạn
Thủ tướng đã yêu cầu thành lập ngay tổ phản ứng nhanh về vấn đề này do Phó thủ tướng Bùi Thanh Sơn đứng đầu. Ông cũng giao Phó thủ tướng Hồ Đức Phớc chỉ đạo các bộ ngành, ghi nhận ý kiến từ doanh nghiệp, nhất là đơn vị xuất khẩu lớn.
Đồng thời, Thủ tướng Phạm Minh Chính khẳng định mục tiêu tăng trưởng GDP năm 2025 từ 8% trở lên là không thay đổi, cho thấy quyết tâm của Chính phủ trong việc duy trì đà tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ bất chấp thách thức từ thuế mới của Mỹ.
Ông Đỗ Ngọc Hưng, Tham tán Thương mại Việt Nam tại Mỹ, đề xuất Việt Nam cần triển khai hiệu quả các cơ chế hợp tác, thỏa thuận song phương với Mỹ như Hiệp định khung về thương mại và đầu tư Việt Nam - Mỹ (TIFA), Hiệp định thương mại song phương Việt - Mỹ (BTA). Ông cũng đề nghị Việt Nam cần cụ thể hóa việc tăng nhập khẩu một số sản phẩm thế mạnh của Mỹ phù hợp với nhu cầu trong nước.
Các biện pháp dài hạn và chiến lược tái cơ cấu
Thủ tướng Phạm Minh Chính nhấn mạnh rằng tình hình hiện nay cũng là cơ hội để Việt Nam xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ gắn với hội nhập quốc tế sâu rộng, thực chất, hiệu quả. Cùng với đó, Việt Nam có thể mở rộng, đa dạng sản phẩm, chuỗi cung ứng, thúc đẩy và khai thác thị trường nội địa hóa.
TS Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam, đề xuất Việt Nam cần rút ngắn khoảng cách chệnh lệch thuế so với các nước, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và nâng cao thị trường nội địa. Ông chỉ ra rằng "nhiều quốc gia đã tìm cách giữ tỷ trọng xuất khẩu ở mức hợp lý, đồng thời nâng thị trường trong nước trở thành một trụ cột của nền kinh tế".
Ông Bình cũng khuyến nghị Chính phủ có thể cắt giảm tiếp chi phí môi trường kinh doanh, hỗ trợ cho doanh nghiệp, và sử dụng biện pháp tăng nhập khẩu từ Mỹ, chẳng hạn như các sản phẩm công nghệ.
So sánh với các nước trong khu vực và triển vọng dài hạn
Vị thế cạnh tranh của Việt Nam sau thuế quan
Trong danh sách thuế đối ứng của Mỹ, Việt Nam chịu mức thuế 46%, cao hơn đáng kể so với các đối thủ cạnh tranh trong khu vực như Thái Lan (36%), Indonesia (32%), Philippines (17%). Điều này sẽ trực tiếp làm giảm sức cạnh tranh của hàng Việt Nam so với các nước này trên thị trường Mỹ.
Theo TS Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam, "đây là mức rất cao so với nhiều quốc gia" và sẽ là "điểm bất lợi của hàng Việt trong cạnh tranh với sản phẩm từ các nước". Ông cũng nhấn mạnh Việt Nam cần rút ngắn khoảng cách chênh lệch thuế so với các nước và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu hơn nữa.
Kịch bản và triển vọng dài hạn
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent đã nói với các nghị sĩ đảng Cộng hòa tại Thượng viện rằng thuế đối ứng sẽ là "mức trần" mà Mỹ áp dụng với các nước và có thể giảm xuống nếu các đối tác thương mại đáp ứng yêu cầu của chính quyền Trump. Điều này mở ra khả năng Việt Nam có thể đàm phán để giảm mức thuế trong tương lai.
Thủ tướng Phạm Minh Chính nhấn mạnh tình hình hiện nay cho thấy cạnh tranh thương mại diễn ra gay gắt, phức tạp và khó đoán định, nhưng đồng thời cũng mở ra cơ hội cho Việt Nam xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ gắn với hội nhập quốc tế sâu rộng, thực chất, hiệu quả. Ông cũng nhấn mạnh Việt Nam có thể mở rộng, đa dạng sản phẩm, chuỗi cung ứng, thúc đẩy và khai thác thị trường nội địa.
Chiến lược nào cho doanh nghiệp và chính phủ?
Chiến lược cho doanh nghiệp
Đa dạng hóa thị trường xuất khẩu
Doanh nghiệp Việt Nam cần xem xét giảm sự phụ thuộc vào thị trường Mỹ bằng cách mở rộng sang các thị trường khác. TS Lê Duy Bình khuyến nghị: "Nhiều quốc gia đã tìm cách giữ tỷ trọng xuất khẩu ở mức hợp lý, đồng thời nâng thị trường trong nước trở thành một trụ cột của nền kinh tế."
Khai thác thị trường nội địa
Với dân số gần 100 triệu người và thu nhập ngày càng tăng, thị trường nội địa Việt Nam có tiềm năng lớn. Ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Quản lý và phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho biết cơ quan này sẽ phối hợp với Sở Công Thương các địa phương, doanh nghiệp để đưa ra chương trình kết nối cung cấp, thúc đẩy tiêu thụ hàng nội địa.
Tăng giá trị gia tăng và đổi mới sáng tạo
Doanh nghiệp cần tập trung vào việc nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm thông qua đổi mới công nghệ, thúc đẩy chuyển đổi số và tự động hóa để nâng cao năng suất. Điều này phù hợp với định hướng của Thủ tướng về việc cơ cấu lại nền kinh tế theo hướng phát triển nhanh nhưng bền vững, dựa vào công nghệ, đổi mới sáng tạo.
Chiến lược cho chính phủ
Đẩy mạnh đàm phán song phương
Việt Nam cần triển khai hiệu quả các cơ chế hợp tác, thỏa thuận song phương với Mỹ như Hiệp định khung về thương mại và đầu tư Việt Nam - Mỹ (TIFA), Hiệp định thương mại song phương Việt - Mỹ (BTA). Việc đàm phán có thể giúp giảm mức thuế đối ứng xuống mức hợp lý hơn.
Tăng nhập khẩu từ Mỹ
Chuyên gia Nguyễn Minh Đức cho rằng Việt Nam đang có một số "lá bài" trên bàn đàm phán thuế với Mỹ, ví dụ mua sắm công. Theo đó, Chính phủ Việt Nam có thể mua nhiều hàng hóa từ Mỹ hơn, bao gồm trực thăng, máy bay, năng lượng, thiết bị điện...
Thu hút đầu tư từ Mỹ
Việt Nam cần tăng thu hút doanh nghiệp Mỹ đầu tư vào những lĩnh vực, sản phẩm chiến lược, theo hướng tăng hàm lượng và tỷ lệ nguồn gốc thành phần Mỹ trong sản phẩm xuất khẩu. Điều này không chỉ giúp giảm thâm hụt thương mại mà còn tăng cường quan hệ kinh tế song phương.
Cải cách cơ cấu kinh tế
Thủ tướng Phạm Minh Chính đã nhấn mạnh đây là cơ hội để Việt Nam cơ cấu lại nền kinh tế theo hướng phát triển nhanh nhưng bền vững. Việt Nam cần tăng cường nền tảng kinh tế số, hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi số, và đẩy mạnh đổi mới sáng tạo để nâng cao năng lực cạnh tranh.
Kết luận
Mức thuế đối ứng 46% của Mỹ đối với hàng nhập khẩu từ Việt Nam đặt ra thách thức nghiêm trọng đối với nền kinh tế Việt Nam, đặc biệt là khi Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn nhất với kim ngạch chiếm khoảng 30% GDP. Các ngành công nghiệp chủ chốt như điện tử, dệt may, giày dép, đồ gỗ và nông sản sẽ chịu tác động trực tiếp, làm giảm sức cạnh tranh của hàng Việt Nam trên thị trường Mỹ.
Tuy nhiên, sự phản ứng nhanh chóng của Chính phủ Việt Nam và cam kết duy trì mục tiêu tăng trưởng 8% trong năm 2025 cho thấy quyết tâm vượt qua thách thức này. Đây cũng là cơ hội để Việt Nam tái cơ cấu nền kinh tế theo hướng bền vững hơn, giảm sự phụ thuộc vào xuất khẩu, đa dạng hóa thị trường, và phát triển thị trường nội địa.
Chính phủ và doanh nghiệp Việt Nam cần hành động quyết liệt, từ đẩy mạnh đàm phán song phương, tăng nhập khẩu từ Mỹ, thu hút đầu tư Mỹ, đến đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm. Những biện pháp này không chỉ giúp giảm thiểu tác động tiêu cực trong ngắn hạn mà còn tăng cường sức chống chịu của nền kinh tế Việt Nam trước những biến động thương mại toàn cầu trong tương lai.
Với sự linh hoạt, khả năng thích ứng đã được chứng minh trong quá khứ, cùng với chiến lược đúng đắn, Việt Nam có thể vượt qua "cú sốc thuế quan" này và tiếp tục con đường phát triển bền vững, như Thủ tướng Phạm Minh Chính đã khẳng định: "Việt Nam sẽ tiếp tục vượt qua khó khăn, cú sốc từ bên ngoài như những gì đã trải qua trong bối cảnh dịch Covid-19, đứt gãy chuỗi cung ứng..."
Thái Cực Đầu Tư tổng hợp.
Thanks for reading Noi Blog! Subscribe for free to receive new posts and support my work.
This is a public episode. If you would like to discuss this with other subscribers or get access to bonus episodes, visit noinguyenvan.substack.com
