Huzurdayım; soru soruluyor: “Kur’an
birçok yerde kâinata referans
veriyor ve Bediüzzaman Hazretleri
de kâinat kitabını okumanın
öneminden bahsediyor. Kâinat kitabını okumak
ne demektir? Kâinat kitabını nasıl okuruz?”
Bunun Kur’an’daki açıklaması nedir?
Hazret derin bir noktadan başlıyor; aklın
çalışma şekillerinden. Nazarî akıl vardır diyor
Kant’a referansla, Nazarî akıl, etrafında
olup biteni sorgular. İşte budur diyor aklın
kâinatla ilişkisi. Akıl etrafında olup biteni
sorgulamak, hakikati etrafında aramakla
başlar işe. Arar aramasına ama akıl cevap
olabilecek malzemeyi kendinden bulamaz.
Bunu yine Kant’ın nazarî akıl ile hakikat bulunamaz
ifadesine bağlıyor.
Nazarî (salt) akıl, etrafını sorgular ve ona
sorular sorar. Hakikatin bilgisine ulaşmanın
yolu, aramanın kendisindedir. Oradan amelî
akla döner insan. Arayışını bir merkeze teksif
eder. Kur’an’da anlatılan, Hz. İbrahim
aleyhisselamın serüveninde olduğu gibi…
Amelî (pratik) akıl, Efendimiz aleyhis-salâtü
vesselâmın varlık tanımında gizlidir.
“Abdühu ve Resȗluh”... Abd, yani insan,
bir diğer deyişle kendi başına bu sorunların
üstesinden gelemeyeceğinin farkında olan,
acziyetinin farkında olan varlık, arayış içindedir.
Kimi kapı kapı dolaşır, kimi bir mağaraya
çekilir, kimi hassalarını hassaslaştırmanın
peşinde riyazet ile incelmeye çalışır.
Hakikat bilgisinin kapısının tokmağına dokunur.
İnsan, ruhunun inceliği, aklının keskinliği
ölçüsünde ona gelen hakikat huzmelerini
içer ve sonunda yansıtır. Yansıtma
kapasitesinin enginliği, onu mesaj taşıyan
hakikat bilgisinin temsilcisi, uygulayıcısı ve
tanıtıcısı rolüne yükseltir. İşte o an, onun
vahiyle muhatap olduğu andır. Başkalarının
kendi seviyelerinde kalplerine açılanı
anlamaya çalışıp gelen ilhamları etraflarına
aktardıkları gibi, o bu halin zirvesinin temsilcisidir.
Kâinatın anlamlarını araştırırken insanın
karşısına, kâinatın “tercüme-i ezeliyesi”
olan vahyin (Kur’an’ın) çıkması gibi, kâinatı
okuma ve anlama çabalarımız sonunda
karşımıza, kabiliyetimizin kıtlığına
merhameten vahiy v