Otostopçunun Yapay Zeka Rehberi'nde bu hafta The Philosopher in the Valley: Alex Karp, Palantir and the Rise of the Surveillance State kitabı ve The Palantirization of everything blogunu odağa alıp Yapay Zeka dünyasının en önemli şirketlerinden Palantir'i, Savunma Sanayii, Yapay Zeka ve İstihbarat alanındaki çalışmalarını gündeme alıyoruz.

https://otostopcununyzrehberi.substack.com

Kaynaklar:

https://a16z.com/the-palantirization-of-everything/

https://fatihbildirici.com

Peter Thiel - Sıfırdan Bire Kitap

https://www.amazon.com.tr/Sıfırdan-Bire-Ciltli-Startuplar-Geleceği/dp/6053438405

Peter Thiel - Stanford Girişimcilik Dersi:

https://www.youtube.com/playlist?list=PLU630Cd0ZQCMeQiSvU7DJmDJDitdE7m7r

Alex Karp - DAVOS Konuşması

https://www.youtube.com/watch?v=dRgPbNJ5RJc

Otostopçunun Yapay Zeka Rehberi'nin bu bölümünde bölümünde, yapay zekanın "kara kutu" gizemini aralayarak algoritmik kararların ardındaki etik ve teknik mantığı sorguluyoruz. Cathy O'Neil’ın "matematiksel imha silahlarından" Judea Pearl’ün "nedensellik merdivenine" uzanıp, XAI yöntemlerini, sembolik yapay zekayı, günümüzde nelerin çalışıldığını, birkaç önemli yöntemi anlamaya çalışarak, Açıklanabilir Yapay Zeka konusuna bir giriş yapıyoruz.

Kaynaklar:

www.fatihbildirici.com

https://otostopcununyzrehberi.substack.com

Judea Pearl - The Book of Why

https://www.goodreads.com/book/show/36204378-the-book-of-why

Matematiksel İmha Silahları - Cathy O'neil

https://www.goodreads.com/book/show/54768598-matematiksel-i-mha-silahlar?ref=nav_sb_ss_1_17

Hannah Fry ve Podcasti (Biri en azından)

https://deepmind.google/the-podcast/

Not: İlişkili bölümlerimize de göz atabilirsiniz.

Otostopçunun Yapay Zeka Rehberi'nde bu hafta teknoloji dünyasının yapay zeka odaklı DAVOS notlarına, bakacağız beraber.

Davos bu sene neredeyse, yapay zeka zirvesi gibiydi, Trump’ın değişikliklerini ve Macron’un polis olur olmaz taksitle Rayban almış yunus polisi gözlüğü dışında, hatta AI şirketlerinin özel alanlarına, önemli bürokratların bile alınmadığı davetler olduğu haberleri sızdı. 

Geçen yılın sürprizi tam bu zamanlar Çin etkisi ve DeepSeek’in yarattığı sarsıntıydı ve herkes AI balonu, NVIDIA’nın geleceği, yatırımların ekonomik geridönüşünü konuşmaya başlamıştı, sadece bir senede, 2026’da tartışmalar artık “yapay zeka ne kadar güçlü?” sorusunu yada balon patlayacak mı sorusunu rafa kaldırdı diyebiliriz. 

Şimdi masada olan sorular çok daha derin: Bu teknolojiyi nasıl yöneteceğiz? İş gücü piyasasını nasıl dönüştürecek? Ve belki de en kritik olan, insanlık olarak hazır mıyız?

Teknoloji CEO’larının iyimser tahminleri yoğundu zirvede, hatta birazdan ele alacağız Elon Musk’ın tam bir pazarlamacı iyimserliği yoğundu, ancak bunların arasında, Sapiens ve Homo Deus kitaplarının yazarı Yuval Noah Harari, dünya liderlerine rahatsız edici bir soru yöneltti: “Ülkeniz yapay zekayı tüzel kişi olarak tanıyacak mı?”

Daha Da Davos'a Gelirim: Yuval Noah Harari ve Teknoloji Dünyasının Yapay Zeka Notları, Yapay Zekanın İşgücü ve Ekonomi Etkisi

https://otostopcununyzrehberi.substack.com/p/daha-da-davosa-gelirim-yuval-noah

Otostopçunun Yapay Zeka Rehberi'nde bu bölüm, 2000’ler sonrası yapay zekâda yaşanan büyük sıçramayı, derin öğrenme, Transformer’lar ve büyük dil modellerinin ürünleşmesini, merkeze alarak araştırmaları vurgulayarak anlatıyor ve bu başarıların bizi neden yeni bir araştırma çağına zorladığını vurguluyoruz. Ölçekle gelen gücün sınırları, güvenilirlik, nedensellik, verimlilik ve insanla uyum gibi temel sorunlar eşliğinde; “daha büyük modeller” yaklaşımından daha derin bilimsel atılımlara geçiş ihtiyacını ilk araştırma çağını adım adım anlayarak inceliyoruz.

Kaynaklar:

https://otostopcununyzrehberi.substack.com

AlphaGO - The Thinking Game Belgeseli:

https://www.youtube.com/watch?v=d95J8yzvjbQ

Otostopçunun Yapay Zeka Rehberi'nde bu bölüm “High Agency” yani Yüksek Eylemlilik kavramını derinlemesine ele alıyoruz: Kendi hayatının kontrolünü eline alan, şartlar mükemmel olmasa da harekete geçen bireylerin ortak özelliklerini, düşünsel ve psikolojik temellerini, Eric Weinstein'dan Paul Graham’a kadar kavramına bakış atan etkili figürlerin katkılarını ve özellikle yapay zeka çağında neden yüksek eylemliliğin artık bir “süper güç” olarak görüldüğünü konuşuyoruz. Silikon Vadisi’nden çalışanlara, girişimciden öğrenciye herkes için uygulanabilir pratik tavsiyelere de sonunda sevdiğimiz kaynaklardan bir göz atmaya çalışıyoruz.

Kaynaklar:

Bülten: https://otostopcununyzrehberi.substack.com

Wall Street Journal (WSJ):
"AI Is a Boon to High Agency People" – Gian Segato, WSJ, 2024.
https://www.wsj.com/opinion/ai-is-a-boon-to-high-agency-people-entrepreneur-replit-cb495999

TED Konuşması - 100 Defa Reddedilerek Ne Öğrendim - Jia Jang

https://www.youtube.com/watch?v=-vZXgApsPCQ

Alex Banayan - Üçüncü Kapı Düşüncesi Hakkında:

https://www.youtube.com/watch?v=Mk91zkr_77Y

Otostopçunun Yapay Zeka Rehberi'nde bu bölüm yapay zekâ ile robotiğin ayrılmaz bir bütün olarak nasıl evrildiğini teknik bir bakış açısıyla ele alıyoruz. Algıdan karar vermeye, öğrenmeden hareket planlamaya kadar akıllı robot sistemlerinin arkasındaki teorik temelleri alanın kurucu metinlerinden güncel araştırmalara uzanan bu anlatımda, robotların yalnızca ne yaptığı değil, nasıl öğrendiği ve neden öyle davrandığı derinlemesine tartışıyoruz.

Kaynaklar:

Substack: https://otostopcununyzrehberi.substack.com

Richard Sutton - The Bitter Lesson Makalesi:

http://www.incompleteideas.net/IncIdeas/BitterLesson.html

DeepMind ekibinin geliştirdiği VLA Vision Language Action Modeli Hakkında:

https://vla-survey.github.io

Richard Brooks'un Elephants Don't Play Chess Makalesi:

https://people.csail.mit.edu/brooks/papers/elephants.pdf

Otostopçunun Yapay Zeka Rehberi'nde bu bölüm, Daron Acemoğlu’nun öncülüğünü yaptığı Redesigning AI forumunu merkez alıyor; teknolojik gelişmenin demokrasi, emek, eşitsizlik ve gözetim toplumları üzerindeki etkilerini inceliyoruz. Forum katılımcılarından Daniel Susskind’in teknolojik işsizlik uyarılarından, Kate Crawford’un veri sömürgeciliğine dair çarpıcı analizlerine; Meredith Whittaker’ın gözetim kapitalizmine karşı duruşundan üniversitelerde yapay zekânın toplumsal sorumlulukla yeniden tasarlanması çağrılarına kadar geniş bir yelpazede seslere kulak veriyoruz. Sonunda da çözüm önerilerine, kitabın bakışına hep beraber kafa yoruyoruz.

Kaynaklar:

https://otostopcununyzrehberi.substack.com

• Daron Acemoğlu – “Redesigning AI”
  Boston Review Forum başyazısı
  https://www.bostonreview.net/product/redesigning-ai-spring-2021/

• Forum katkı metinleri:

  • Daniel Susskind – Teknolojinin iş gücüne etkisi ve ekonomik yeniden yapılandırma

  • Kate Crawford – Veri çıkarımı, çevresel maliyetler ve sömürgecilik eleştirisi

  • Meredith Whittaker – Gözetim kapitalizmi, platformların gücü ve sendikalaşma

  • Sendhil Mullainathan, Frank Pasquale, Margaret Levi ve diğer yazarların yapay zekâ etiği, regülasyon ve demokrasi üzerine görüşleri

  • “Bringing AI Back to the University” bölümü – Akademik kurumların sorumluluğu ve kamu yararı için yapay zekânın yeniden merkezlenmesi

Otostopçunun Yapay Zeka Rehberi'nde bu bölüm, 2025 yılının yapay zekâ dünyası için bir Z raporu niteliğinde. Üretken modeller çağının geride kaldığı; yapay zekânın ajanlaştığı, karar almaya ve iş yapmaya başladığı bir yılın muhasebesini çıkarıyoruz. Çin’de sosyal kredi sisteminin yapay zekâ ile daha bütünleşik hâle gelmesi, AB ve Çin’in sert regülasyonları, ABD–Çin ekseninde çip ve model egemenliği mücadelesi, açık kaynak, kapalı model gerilimi, Hollywood ve müzik endüstrisinde emek tartışmaları, akademide öne çıkan araştırmalar ve büyük teknoloji şirketlerinin stratejik yön değişimleri bu hikâyenin parçaları. 2025, yapay zekanın artık sadece “ne yapabildiğinin” değil; kimin kontrol ettiğinin, nasıl denetlendiğinin ve toplumla hangi şartlarda birlikte yaşayacağının net biçimde görünür olduğu bir yıl olarak bu bölümü tamamlıyoruz.

Websitemiz:

https://otostopcununyzrehberi.substack.com

Kaynaklar (seçme):

• EU Artificial Intelligence Act – Implementation Timeline:

  https://artificialintelligenceact.eu/implementation-timeline/

• China AI Content Labeling Rules (2025):

  https://iapp.org/news/a/china-releases-ai-plus-plan-rolls-out-ai-labeling-law

• Çin Sosyal Kredi Sistemi ve Dijital Yönetişim:

  https://www.bertelsmann-stiftung.de/fileadmin/files/aam/Asia-Book_A_03_China_Social_Credit_System.pdf

Otostopçunun Yapay Zeka Rehberi'nde bu bölüm, Large World Models (Büyük Dünya Modelleri) ve Spatial AI (Mekânsal Yapay Zekâ) kavramlarını merkeze alarak, yapay zekânın metinden mekâna uzanan büyük dönüşümünü ele alıyoruz. Fei-Fei Li’nin “dil merkezli zekânın sınırları”na dair çarpıcı tespitlerinden yola çıkarak; Geoffrey Hinton, Yann LeCun, Demis Hassabis ve Andrej Karpathy gibi isimlerin vizyonlarını, OpenAI, DeepMind, NVIDIA ve World Labs gibi kurumların çalışmalarını ve bu teknolojilerin robotikten eğitime, sanal dünyalardan dijital ikizlere uzanan etkilerini

Kaynaklar:

https://fbildirici.github.io

Fei-Fei Li – “The Spatial Intelligence Era” (Substack)
https://substack.com/home/post/p-178294178

Bu bölümün ilham kaynağı diyebiliriz.

Genie 2 - DeepMind:

https://deepmind.google/blog/genie-2-a-large-scale-foundation-world-model/

Otostopçunun Yapay Zeka Rehberi'nde bu bölüm yapay zeka bir devrim mi, yoksa tarihin tekrar eden spekülatif balonlarından biri mi? Bu bölümde, lale çılgınlığından dot-com patlamasına, yapay zekâ kışlarından bugünkü hype çılgınlığına kadar uzanan kapsamlı bir yolculuğa çıkıyoruz. ChatGPT’den Nvidia’ya, uzman görüşlerinden yatırım trendlerine, tarihsel döngülerden etik tartışmalara kadar yapay zeka balonu meselesini enine boyuna ele alıyoruz. Gary Marcus’tan Bill Gates’e, Goldman Sachs raporlarından Stanford AI Index verilerine kadar referanslarla güçlendirilmiş bu bölümde, “AI balon mu?” sorusuna birlikte yanıt arıyoruz.

Kaynaklar:

https://fbildirici.github.io

• Stanford AI Index 2024 Report
  https://aiindex.stanford.edu/report/

  Yapay zeka yatırımları, performans metrikleri ve küresel etkiler üzerine en kapsamlı yıllık rapor olarak planlanıyor.

• Goldman Sachs – The Potentially Large Effects of AI on Jobs
  https://www.goldmansachs.com/intelligence/pages/generative-ai-could-raise-global-gdp-by-7-percent/report.pdf
  AI'ın istihdam ve ekonomi üzerindeki muhtemel etkilerine dair ekonomik analizleri de içeren Goldman Sachs raporu.

• Gary Marcus – Is Generative AI a Bubble?
  https://garymarcus.substack.com/p/is-generative-ai-a-bubble
  Yapay zekaya dair hype eleştirileri ve balon olasılığına dair uyarılar içeren Substack blogu.

• Gartner Hype Cycle for Artificial Intelligence
  https://www.gartner.com/en/articles/ai-hype-cycle
  AI teknolojilerinin hype seviyeleri ve evrim aşamaları üzerine görsel analizleri içeren Hype Cycle Raporu