Over Onderwijs & Opvoeding

In deze aflevering gaat Tjip de Jong in gesprek met Nikki Dekker over polarisatie onder jongeren. Hoe ontwikkelen jongeren hun opvattingen over gender, lhbtiq+-personen, diversiteit en maatschappelijke kwesties? Welke rol spelen leeftijdgenoten, school, sociale media en online subculturen? En wat betekent het als jongens en meisjes op sommige thema’s steeds verder uit elkaar lijken te bewegen?

Nikki Dekker doet promotieonderzoek bij Pedagogische en Onderwijswetenschappen aan de Universiteit van Amsterdam naar polarisatie onder jongeren. Vanuit onder meer onderwijswetenschappen, communicatiewetenschap en psychologie onderzoekt zij hoe jongeren denken over maatschappelijke thema’s, en hoe online omgevingen — zoals sociale media en de 'manosphere' — daarin kunnen meespelen.

Een gesprek over hoe jongeren hun mening vormen, wat helpt om polarisatie tegen te gaan, en hoe onderwijs en beleid kunnen bijdragen aan een samenleving waarin vrijheid van meningsuiting, veiligheid en welbevinden hand in hand gaan.

Meer lezen over dit onderwerp?

• De Gen Z Gender Gap: jongens opvallend conservatiever  - StukRoodVlees (2024)
• Literatuurstudie - De opvattingen van jongeren over lhbtiq+-personen | Rijksoverheid.nl (2025)
• Rapport De lhbtiq+-opvattingen van jongeren | Rijksoverheid.nl (2026)
• Diverse Roots, Diverse Views? The Role of Demographic Diversity in the Classroom - Nikki P. Dekker, Anke Munniksma, Remmert Daas, Han L. J. van der Maas, Bert N. Bakker, 2026 (2026)

Deze aflevering gaat over jongeren en volwassenen met een visuele beperking. Wat betekent het om op te groeien, te leren, relaties aan te gaan en mee te doen in de samenleving wanneer je slechtziend of blind bent? En hoe kunnen ouders, professionals, scholen en organisaties bijdragen aan mentale weerbaarheid, sociale participatie en veiligheid?

Te gast is dr. Sabina Kef, onderzoeker en docent verbonden aan de afdeling Pedagogische en Onderwijswetenschappen van de UvA. Ze werkt voornamelijk vanuit het perspectief van de orthopedagoog. Ze doet al meer dan 30 jaar longitudinaal onderzoek naar de ontwikkeling, ondersteuning en participatie van jonge mensen met een visuele beperking. In haar werk komen thema’s terug als autonomie, sociale relaties, eenzaamheid, mentoring, weerbaarheid en risico’s op misbruik. 

Meer weten?

• Zie wetenschappelijke artikelen op https://www.researchgate.net/profile/Sabina-Kef
•  Film: Orthopedagoog in beeld. Met passie werken voor mensen met een beperking: https://www.youtube.com/watch?v=bsxd8LS3vzQ
•  Website van de onderzoeksgroep 'Visuele Beperkingen': www.mentorsupport.nl

Nederlandse kinderen hebben meer moeite met begrijpend lezen dan leerlingen in andere landen. Uit internationaal onderzoek blijkt dat het leesbegrip van veel leerlingen achterblijft en dat vergroot kansenongelijkheid. Begrijpend lezen is immers niet alleen een schoolvak maar ook een sleutel tot meedoen in de samenleving. Daarom is in Amsterdam het project Lezen met Begrip en Betrokkenheid gestart, onderdeel van de Werkplaats Onderwijsonderzoek Amsterdam. In dit project slaan leerkrachten van tien basisscholen en onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam en het Kohnstamm Instituut de handen ineen om samen te werken aan het ontwikkelen van betekenisvol en motiverend leesonderwijs.

Op basis van wetenschappelijke kennis ontwikkelen zij lees-aanpakken. Belangrijk is dat de aanpakken altijd aansluiten bij de context van de scholen zelf. Veel van deze scholen hebben een superdiverse leerlingpopulatie. Juist daarom wordt er gewerkt aan leesonderwijs dat zoveel mogelijk recht doet aan diversiteit en inclusie.

Gesprekspartners zijn:

• Edda Veerman, onderzoeker verbonden aan de Universiteit van Amsterdam en promoveert 8 juli 2026 op haar proefschrift: Bridging home and school, funds of identity approaches in primary schools.
• Jet Ellerbroek, leerkracht groep 5 en taalcoördinator op basisschool de Archipel in Amsterdam. Lid van het themateam 'motiverende leescultuur'.
• Simone Ogier, schoolleider van basisschool Polygoon en lid van het themateam 'meertaligheid'.

Meer weten? Kijk op Lezen met begrip en betrokkenheid; op deze webpagina zullen in de loop van het jaar handreikingen, routekaarten en kennisclips verschijnen over betekenisvol taalonderwijs. 

In deze aflevering staat een vraag centraal die de afgelopen jaren steeds vaker wordt gesteld in onderwijs, zorg en beleid: is er sprake van een mentale gezondheidscrisis onder jongeren? Hierover gaat Tjip de Jong in gesprek met twee onderzoekers die vanuit verschillende invalshoeken naar deze vraag kijken.

Levi van Dam, bijzonder hoogleraar Veerkrachtig Opgroeien aan de Universiteit van Amsterdam. Zijn leerstoel richt zich op de vraag hoe jongeren met mentale problemen het beste geholpen kunnen worden en hoe middelen in de jeugdzorg optimaal kunnen worden ingezet en Geertjan Overbeek, hoogleraar Preventieve Jeugdhulp en Opvoeding aan de Universiteit van Amsterdam. Hij doet onderzoek naar de rol van ouders, leeftijdgenoten en sociale contexten in de ontwikkeling van kinderen en jongeren.

Volgens Van Dam is er sprake van een niet-helpend crisisnarratief rond mentale gezondheid van jongeren dat te eenzijdig is en sterk gebaseerd op zelfrapportage en slecht vergelijkbare data. Overbeek stelt daarentegen dat er consistent internationaal bewijs is voor stijgende mentale klachten en sterk toegenomen zorggebruik onder jongeren. Beiden vinden elkaar echter in de vaststelling dat we in de huidige samenleving een te eenzijdige focus op problemen en stress hebben van jongeren, waarbij steeds meer en sneller dingen als “problematisch” of “verstoord” worden gezien. 

Meer lezen?

• van Dam L, van Os J, Stams GJ, Ormel H. (2025), Alarm bells or echoes of hope? A new perspective on the global youth mental health crisis. Psychological Medicine. 2025;55:e332. doi:10.1017/S0033291725102249
• Overbeek, GJ (27-08-2025), Youth Prevention in a Changing Society, Keynote held at the European Conference on Developmental Psychology, Vilnius, Lithuania [Powerpoint presentation].

Deze aflevering gaat over curriculum en didactiek op school. Nederland staat aan de vooravond van een landelijke curriculumherziening. De huidige kerndoelen stammen uit 2006, en veel examenprogramma’s zelfs uit de vorige eeuw. Daarom heeft het Ministerie van OCW aan SLO opdracht gegeven om samen met het onderwijsveld de kerndoelen en examenprogramma’s te actualiseren. Belangrijke onderzoeksvragen raken welke koerswijzigingen er nodig zijn in de schooleigen curricula om aan de nieuwe doelen te voldoen. En wat ervoor nodig is om tot samenhangende en betekenisvolle curricula te komen voor alle leerlingen. Hierover ga ik in gesprek met Arthur Bakker. Hij is hoogleraar Didactiek en Curriculum in het Bètadomein aan de Afdeling Pedagogische en Onderwijswetenschappen van de Universiteit van Amsterdam. Deze leerstoel is onderdeel van het Research Centre for Curriculum Studies, een samenwerking tussen de UvA en SLO.

Meer informatie kunt u vinden op:

• Website van het Research Centre for Curriculum Studies, RCCS.nl
• Website onderzoek naar meertaligheid in het onderwijs in science, technology, engineering, and mathematics (STEM), Multi-STEM.net
• Artikel in Didactief | Instappen maar 
• De livestream van de oratie is te bekijken tot 4 december: Curriculum en didactiek in actie - (Aula der Universiteit) - 5-11-2025

Deze extra lange zomer-podcast gaat over intra-minderheidsstress onder LHBT+-personen: Een unieke vorm van stress die niet-heteroseksuele personen kunnen ervaren binnen hun LHBT+-gemeenschap. Opvallend is dat de LHBT+-gemeenschap enerzijds een belangrijke beschermende rol speelt, maar anderzijds maakt dat LHBT+-personen sociale druk kunnen ervaren binnen hun gemeenschap. Waar komt deze sociale druk vandaan? Wat betekent deze druk voor de gezondheid van LHBT+-personen? En nog belangrijker: Kunnen we hier iets aan doen?

In deze podcast gaat Tjip de Jong in gesprek met Mark Assink en Henny Bos van de Universiteit van Amsterdam die onderzoek doen naar intra-minderheidsstress, en met Kenneth Yap die als arts-seksuoloog bij de GGD Amsterdam en Kaleidos deze intra-minderheidsstress ziet en bespreekt met cliënten. Samen duiken we in wetenschappelijke inzichten, ervaringen uit de klinische praktijk en de maatschappelijke impact van stress in de LHBT+-gemeenschap.

 Bronnen:

 (1). De studie van John Pachankis (2020) waarin hij zijn intra-minority-stress-theorie uiteenzet: https://psycnet.apa.org/buy/2020-02346-001

(2). De studie van mijzelf en Henny (2023) waarin we een Nederlandstalig instrument hebben ontwikkeld om intra-minority-stress te meten onder niet-heteroseksuele mannen en vrouwen: Full article: Gay Community Stress in Sexual Minority Men and Women: A Validation Study in the Netherlands

(3). De studie van mijzelf en Henny (2024) waarin we verbanden aantonen tussen het ervaren van intraminority-stress en verschillende aspecten van mentale gezondheid onder niet-heteroseksuele mannen en vrouwen: Mental well-being of sexual minority individuals: Exploring the role of intraminority stress | Current Psychology

Te gast in deze aflevering is Carla van Boxtel, hoogleraar vakdidactiek in het bijzonder van geschiedenisonderwijs, verbonden aan het Research Institute Child Development and Education van de UvA. Carla was projectleider van het peilingsonderzoek van de Inspectie van Onderwijs uitgevoerd naar het niveau van kennis op het gebied van aardrijkskunde en geschiedenis. Dit onderzoek laat zien dat de prestaties van groep 8-leerlingen dalen. Er is zelfs sprake van een middelgrote tot grote daling. Kinderen zijn steeds slechter in aardrijkskunde en geschiedenis. Vooral op het gebied van topografie van Nederland en Europa scoren leerlingen lager. Daarnaast blijkt dat kinderen aardrijkskunde en geschiedenis niet echt interessant te vinden. En leerkrachten hebben behoefte aan meer tijd en ondersteuning om hier goed les in te kunnen geven. Al met al geen goed nieuws. Wat staat ons nu te doen?

Meer informatie?

Voor de samenvatting van de resultaten en het publieksrapport van de Inspectie en een uitgebreide technisch rapport, zie deze webpagina.

Vakliteratuur:

• Van Boxtel, C., Potjer, Y., & de Groot-Reuvekamp, M. (2023). Welke geschiedenis is de moeite waard om te onderwijzen? Dimensies. Tijdschrift voor didactiek van de mens- en maatschappijvakken, 7, 49-70. https://dimensies.nu/wp-content/uploads/2023/11/dimensie7-art3-nov23.pdf
• Van Boxtel, C., Béneker, T., de Leur, T., & Smits, A. (2020). Aardrijkskunde en geschiedenis op de basisschool. Inspirerende didactische aanpakken uit internationaal onderzoek. Dimensies. Tijdschrift voor didactiek van de mens- en maatschappijvakken, 2, 37-58. https://dimensies.nu/aardrijkskunde-en-geschiedenis-op-de-basisschool/

In deze podcast gaan we het hebben over draagmoederschap. Bij draagmoederschap draagt iemand een kind voor een ander. Bijvoorbeeld omdat diegene zelf niet zwanger kan worden of een zwangerschap niet kan uitdragen. Draagmoederschap is een ingewikkeld traject dat je niet zomaar even opstart. Interessant is hoe wij als samenleving tegen draagmoederschap aankijken. En of wij hier bewuste of onbewuste oordelen over hebben die vervolgens invloed kunnen hebben op het welbevinden van bijvoorbeeld een draagmoeder. Dit zijn vragen waar Sanne Agterberg onderzoek naar doet. Ze is promovendus bij de Afdeling Pedagogische en Onderwijswetenschappen bij de Programmagroep Preventieve Jeugdzorg aan de Universiteit van Amsterdam.

Websites voor meer informatie over draagmoederschap:

• https://www.draagmoederschap.nl/
• https://www.zwangervooreenander.nl/
• https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2024/10/17/tk-bijlage-het-wodc-rapport-het-gedragen-kind-eindversie

Links naar wetenschappelijke artikelen over het onderwerp: 

• Demographic and arrangement-based predictors of Dutch people’s attitudes towards surrogacy in various family constitutions
• Surrogates’ and Intended Parents’ Experiences of Surrogacy: A Systematic Review
• Commissioning Parents' Experiences with International Surrogacy: A Qualitative Study
• Cross-border reproductive care: Opinions and attitudes of society towards surrogate pregnancy

In deze aflevering staat onderwijsinnovatie centraal. Volgens hoogleraar Frank Cornelissen staat het huidige onderwijs op ‘een kantelpunt’ en zitten we momenteel in een ‘tussentijd’. Het oude onderwijssysteem raakt uit evenwicht en zoekt naar een nieuwe balans. Het is tijd voor een nieuwe visie, maar vooral ook een nieuwe praktijk waarin onderwijsprofessionals moeten ‘leren’ om een sociale beweging te maken naar de leerling. Maar kunnen schoolteams dit aanpakken? Wat voor veranderkracht vraagt dit? 

Frank Cornelissen sprak vrijdag 14 februari 2025 zijn oratie uit als hoogleraar onderwijsinnovatie door de Universiteit van Amsterdam en de Stichting CAOP gevestigde leerstoel aan de Faculteit der Maatschappij- en Gedragswetenschappen van de Universiteit van Amsterdam. In deze podcast praten we over de wetenschappelijke en praktijkgerichte aanleiding van leerstoel en onderzoeksvragen. 

Meer informatie over de invulling van de leerstoel vind je op deze webpagina met een interview met Frank Cornelissen.

In deze podcast duiken we in het thema docentprofessionalisering in het hoger onderwijs. Steeds meer universiteiten omarmen het concept van Scholarship of Teaching and Learning (SoTL) als een veelbelovende professionaliseringsstrategie. Simpel gezegd: door docenten onderzoek te laten doen naar hun eigen onderwijspraktijk, krijgen zij de kans om zowel hun eigen vakmanschap als docent als hun onderwijs continu te verbeteren.

Voor startende docenten aan de universiteit begint hun ontwikkeling vaak met het behalen van een Basis Kwalificatie Onderwijs (BKO). Tijdens dit traject ligt de focus op het ontwerpen, uitvoeren en evalueren van kwalitatief hoogwaardig onderwijs. De BKO vormt daarmee het fundament voor je ontwikkeling als docent. Bovendien geldt het als hét bewijs van didactische bekwaamheid: het wordt erkend door alle 14 Nederlandse universiteiten. Maar wat gebeurt er na het behalen van dit ‘papiertje’? Hoe blijven docenten zich verder professionaliseren?

In deze aflevering gaat Tjip de Jong in gesprek met Svenne Groeneweg, promovenda aan het Teaching & Learning Centre van de UvA. Samen verkennen ze hoe SoTL er in de praktijk uitziet, wat het kan opleveren, en welke uitdagingen er nog liggen. Een boeiende aflevering voor iedereen die geïnteresseerd is in onderwijsvernieuwing en docentontwikkeling!

Meer informatie over het Education Research Fellows programma, het SoTL ondersteuningsprogramma van de UvA: https://tlc.uva.nl/article-category/education-research-fellows-programma/?faculty=26

Geïnteresseerden kunnen contact met Svenne opnemen via LinkedIn: https://www.linkedin.com/in/svenne-groeneweg/ of via dit mailadres: [email protected]