Paperyard Podcast

เมื่อวันที่ 23-27 กรกฎาคม 2562 ที่ผ่านมา มีการจัดงาน China Literature Forum ที่คุนหมิง มณฑลยูนนาน ประเทศจีน

สมาคมนักเขียนจีนได้มีการเทียบเชิญนักเขียนจากประเทศต่าง ๆ ในอาเซียนและจีนมาแลกเปลี่ยนความคิดเห็นกันในมุมมองต่าง ๆ ทั้งด้านการทำงานของตัวนักเขียน และอนาคตนักเขียนในมุมมองแต่ละประเทศ

ตัวแทนจากสมาคมนักเขียนแห่งประเทศไทยเป็นนักเขียนสองท่าน คือ

1. ธัชชัย ธัญญาวัลย (หมออาร์ตี้)บก.สำนักพิมพ์อาร์ตี้เฮ้าส์ และกรรมการฝ่ายต่างประเทศของสมาคม

2. วีระพร นิติประภา นักเขียนรางวัลซีไรต์สองสมัย เจ้าของผลงานไส้เดือนตาบอดในเขาวงกต และ พุทธศักราชอัศดงกับทรงจำของทรงจำของแมวกุหลาบดำ

ประเด็นที่ได้หลังการประชุมฟอรั่มนี้ ทำให้เรามองเห็นช่องทางและอนาคตของนักเขียนไทย ที่จะไม่เพียงขายงานไทยภายในประเทศเท่านั้น แต่จะส่งไปขายยังประเทศเพื่อนบ้าน ในระดับภูมิภาค และโลกอีกด้วย

"คุณกับฉันได้รับเมื่อวานนี้มามากกว่าใคร

เราต่างต้องการวันพรุ่งนี้ในแบบที่ต่างออกไป"

โทนิ มอร์ริสัน เป็นนักเขียนชาวแอฟริกัน-อเมริกัน เป็นนักเขียนผิวดำคนแรกที่ได้รับรางวัลโนเบล สาขาวรรณกรรม งานเขียนของเธอถ่ายทอดเรื่องประวัติศาสตร์อันดำมืดของคนผิวดำในสังคมอเมริกัน เรียกร้องสิทธิสตรีผิวดำ เพียกหาอิสรภาพ และปลูกฝังเมล็ดความหวังแก่คนผิวดำทุกคนให้ยืนหยัดในสิ่งที่ตัวเองพึงจะมี

มอร์ริสันพูดถึงเรื่อง "พลังของภาษา (Power of language)" ในพิธีรับเหรียญรางวัลโนเบล เธอพูดถึงอำนาจของมัน ที่มันสามารถทำได้ อย่างที่เธอใช้มันเปลี่ยนแปลงสังคม

“Six degrees of Separation”

เราจะรู้จักคนทุกคนทั้งโลกเพียง 6 ช่วงความสัมพันธ์

"ปาฏิหาริย์ร้านชำของคุณนามิยะ" เป็นผลงานการเขียนของฮิงาชิโนะ เคโงะ สุดยอดนักเขียนนิยายแนวสืบสวนสอบสวน-ลึกลับของญี่ปุ่น อันที่จริง เคโงะไม่ได้เขียนแนวลึกลับหรือ Mystery บ่อยมากนัก และถ้าจะนิยามหนังสือเล่มนี้ว่าเป็นแนว Mystery มันก็ไม่ถูกต้องอยู่ดี เพราะความรู้สึกของคนอ่านมักจะคิดว่าหนังสือนิยายแนวนี้จะต้องลึกลับ น่ากลัว

แต่ไม่เลย นิยายเล่มนี้กลับโรแมนติก และอบอุ่น

ถ้าจะเรียกให้ถูก ผมอยากจะเรียกมันว่า Romantic-Drama Mystery เสียมากกว่า

หลังจากอ่านจบ ไม่น่าแปลกใจเลยว่าทำไม ปาฏิหาริย์ร้านชำของคุณนามิยะ ถึงเป็นหนังสือที่ขายดีที่สุดของเคโงะ

"ไม่มีเวลาอ่านหนังสือ"

นี่คือข้ออ้างอันดับหนึ่งของคนที่ชอบอ่าน "แต่" แทบไม่ได้อ่านหนีงสือ เพราะแต่ละวันก็ใช้เวลาไปกับกิจกรรมอย่างอื่นจนไม่มีเวลาอ่านหนังสือแล้ว

ความจริง ในแต่ละวันเรารับข้อมูลข่าวสารมากถึง 100,000 คำต่อวัน ซึ่งมีปริมาณเท่ากับหนังสือ 1-2 เล่มเลยก็ว่าได้ จากการอ่านฟีด ทวิตเตอร์ คอมเม้นอินสตาแกรม พาดหัวข่าว หรืออีเมล์

ถ้าเรามีเวลาอ่านสิ่งเหล่านี้

ทำไมเราถึงไม่มีเวลาอ่านหนังสือกันล่ะ?

ตลาดหนังสือญี่ปุ่นใหญ่เป็นอันดับ 4 ของโลก อันดับที่ 2 ของเอเชีย แต่ถ้าวัดกันตามจำนวนประชากร การอ่านต่อหัวของญี่ปุ่นสูงมากกว่าจีนเสียอีก

ถ้าใครเคยไปประเทศญี่ปุ่นจะพบเห็นร้านหนังสือตั้งอยู่ทุกย่าน ทุกหัวมุมถนน เวลาขึ้นตามรถโดยสารสาธารณะ ทั้งรถประจำทาง รถไฟ เราจะพบเห็นคนญี่ปุ่นอ่านหนังสือพอ ๆ กันเล่นมือถือ

อะไรที่ทำให้วัฒนธรรมการอ่านของญี่ปุ่นยังคงแข็งแรงมากในยุค Digital Disruption นิสัยรักการอ่านที่ถูกปลูกฝังอยู่ใน DNA ของคนญี่ปุ่นจริงหรือไม่

ดูเหมือนว่า "การอ่าน" นี้เองที่ทำให้ญี่ปุ่นเป็นญี่ปุ่นในทุกวันนี้

มีการถกเถียงกันมานานมากว่า "หนังสือ" มีส่วนทำให้โลกร้อนหรือไม่ เพราะกระบวนการสำคัญของหนังสือ มาจากการตัดต้นไม้เพื่อนำมาทำเป็นกระดาษ ซึ่งคนก็อนุมานว่าจุดนั้นเอง มีส่วนทำให้เกิด Global Warming ขึ้น (เพราะต้นไม้หาย อัตราการซึมซับ carbon ก็ลดลง)

อีกเรื่องคือ e-book สามารถช่วยลดมลภาวะทางสิ่งแวดล้อมได้จริงไหม มันรักษ์โลกจริงหรือเปล่า

อยากเป็นนักเขียนต้องทำยังไง

นี่อาจจะเป็นหนึ่งในความปรารถนาของใครหลาย ๆ คนที่ชอบอ่านหนังสือ พออ่านมากเข้าก็อยากจะจับปากกา (หรือพิมพ์คีย์บอร์ด) แต่งหนังสือของเราขึ้นมาสักเล่ม แต่การจะเขียนหนังสือเล่มนึงให้จบมันไม่ง่ายเลย

และถึงจะเขียนจบแล้ว การจะเข็นให้งานเขียนเราถูกพิมพ์ออกมาเป็นรูปเล่มได้นั้น ก็ไม่ง่ายเช่นกัน ในยุคที่ตลาดคัดกรองคุณภาพงานเขียนมากขึ้น

ร้านหนังสือที่จะอยู่รอดได้ต้องมีคุณสมบัตร 1 ใน 2 ข้อนี้

1. จะต้องเป็นร้านหนังสือที่มีหนังสือทุกเล่มที่นักอ่านต้องการ

2. ต้องเป็นร้านหนังสือที่มีหนังสือบางเล่มที่ไม่มีที่อื่น

ร้าน World at the Corner มีหนึ่งในสองข้อนั้น คือ ที่นี่มีหนังสือและประสบการณ์บางอย่างที่แตกต่างและไม่สามารถหาได้จากร้านหนังสืออื่น ที่นี่เป็นร้านที่รุ่มรวยวัฒนธรรม และร้าวรานไปด้วยเรื่องราว ศิลปะ และความทรงจำ

อนาคตหนังสือจะเป็นเช่นไร

ในยุคดิจิตอลที่เทคโนโลยีเข้ามารุมเร้าวงการสื่อสิ่งพิมพ์ จนทำให้ดูเหมือนว่า หนังสือกระดาษกำลังดำเนินถึงจุดจบ

แต่เมื่อลองมองย้อนอดีตดูแล้ว อุตสาหกรรมสิ่งพิมพ์ถูก Disrupt มานานกว่า 80 ปี หรืออาจจะย้อนไปได้ถึง 500 ปี นับตั้งแต่โยฮันห์ กูเทนเบิร์กประดิษฐ์แท่นพิมพ์

ผมค้นพบว่า ท่ามกลางความสิ้น กลับมองเห็นโอกาสใหม่ของสิ่งพิมพ์ในยุคดิจิทัลที่เกิดขึ้น และนั่นแหละคือ อนาคตของ...หนังสือ

Time index

00:31 Intro

00:57 การ Disrupt อุสาหกรรมสิ่งพิมพ์

01:53 คำทำนาย 8 ประการ ของแวนเนวาร์ บุช

07:40 Dynabook ต้นแบบแท็บเล็ต

08:11 The End of Book

08:42 ต้นกำเนิด E-Book

10:04 กำเนิดเครื่องอ่าน e-book จอ e-ink

12:08 ผู้ทรงอิทธิพลของอุตสาหกรรมสิ่งพิมพ์

14:44 หนังสือกระดาษฟื้นคืนชีพ

17:24 นักเขียนในยุค Digital

"หนังสือกำลังจะตาย"

"ไม่มีใครอ่านหนังสือกันแล้วหรอก"

สองประโยคนี้ คือ สองประโยคที่ผมได้ยินบ่อยสุดในตลอดหลายปีที่ผ่านมา ซึ่งผมอยากจะบอกจริง ๆ ว่า หนังสือยังไม่ตาย นอกจากนี้ยังน่าหลงใหลมากกว่าเดิมเสียอีก

Time index

00:23 To Read or Not to Read

1:25 สิ่งพิมพ์ที่จะตาย

3:36 สถิติด้านการอ่าน

5:10 การปรับตัวของสำนักพิมพ์

8:10 พฤติกรรมการอ่านของนักอ่านในปัจจุบัน

10:20 การปรับตัวของร้านหนังสือ

13:07 บริบทของหนังสือในยุคปัจจุบัน