Politik Merkez - Robot Okuyucu Yayını

Bugün yaşadığımızın tam adı: Küresel Devrim! Bu ne mi? Nasıl mı? Olanlardan ne mi anlamalıyız? Yarına nasıl mı bakmalıyız? Nasıl geçmişte kralların ve imparatorlukların hiçe sayılması esnasında tereddüt ettiysek, bugün de alıştığımız değerlerden dolayı bir tereddüt yaşıyor olabiliriz, ama gerçek bu yarının, 2035 sonrası dünya kurgusunun değerleri üzerine bir değişim yaşıyoruz. Hem bu esnada küresel iklim krizi, küresel ekonomik kriz, pandemi, küresel terör, küresel göç, küresel medya, gibi birçok günümüzü belirleyen külliyatlı hususlar gündemdeyken. Lütfen büyük resmi görelim!

Arada bir tarihi ve kültürel derinlikleri hatırlamamız, hatırlatmamız gerekiyor. Örneğin Afganistan neresi? Afganistan’ın Türkistan ile ilgisi ne? Zaman içinde neler gelişti? Kısa bir bilgilendirme turu atmakta yarar görüyorum.

Joe Biden yönetimi öncesinde durum şuydu, Donald Trump ile hem ABD iç politikasında hem de uluslararası dünyada önemli sorunlar vardı, ciddi tartışmalar yapıldı. G7 ve AB toplantıları ile ticaret anlaşmaları veya anlaşmazlıkları süreçlerindeki uluslararası toplantılardaki bu güvensizlik görüntülerinin dışavurumlarını hatırlayabiliriz. Bunun üzerine liberal-demokrat Biden işbaşına gelecek ve küresel dengeler yerli yerine oturacak diye bir beklenti yaratıldı. Haziran 2021 içinde Biden’ın ilk ve önemli yurtdışı gezisinde G7, AB, NATO ve Pasifik ülkelerinden bazılarıyla (ki buna dokümanlarda "Derin Ortaklar" veya "Dörtlü Güvenlik Diyaloğu" denmektedir,) ile çok belirgin anlaşmaların sağlandığı yönünde belirtiler alındı.

Küreselci partizan yaklaşım kolektif katılımcıların önde olacağı bir değişimi hızlandırmak için köktendinci çatışmaları ve burada ortaya çıkan ibretlik tecrübeyi mi kullanıyor? Evet, birey olarak, hatta orta sınıf birey olarak bizleri derinden korkutan, endişelendiren konu budur; değişim oluyor ve bizler çoğunlukta olduğumuz ve dünyada yapılan önemli işleri omuzladığımız halde söz sahibi olamıyoruz, önümüze konan yemeği yemekle yetiniyoruz. Joe Biden ile küresellik bağlamında önemli değişimlerin olabileceğini son ABD Başkanlık seçimleri öncesi ve sonrasında konuştuk, yazdık, ama bu denli köklü meselelerle yüzleşeceğimizi düşünmedik. Akılalmaz değişimler ve yeni tür hazmetme süreçleri içindeyiz.

ABD'nin yirmi yılda inşa etmeye çalıştığı Afganistan'da sistemi bir çırpıda neden ve nasıl çöktü? Afganistan Devleti yöneticileri ve ordusu Taliban'a neden direnmedi? Bu noktadan bakarak dünyayı bekleyen nedir? Başlangıçta Afganistan’a var olan bir tablo vardı, yirmi yıllık ABD dönemi zamanında gelişenler oldu, şimdi bir yeni sayfa açılacak mı, dünya bunu merak ediyor.

Biden gibi düşünülürse savaş biter mi? Pardon, çatışma mı dediniz? Bu ayrı. Savaş sözcüğü rekabet ve mücadele gibi yumuşakça açıklanırken, çatışma, silahların patladığı yerler ise yerel alanların meselesi, bunlar ayrı açıklanıyor artık. Örneğin Afganistan’da terör (korku, şiddet, insan hakları konusu, örneğin söylendiği gibi kadınların durumu) devam ediyor. Afganistan’dan terör taşınır başka alanlara da taşınabilir. Amerika yine bitmeyen bu savaşını sürdürür. Gördüklerinin üstüne bomba yağdırabilir, Sıfır Kayıplı Savaş yöntemi dahilinde drone taarruzu gerçekleştirebilir, hayalet ordularla saldırılarda bulunur ve kimsenin ruhu duymaz. Ne için? İnsanlık idealleri için!

Taliban’ın Afganistan’ı o bildiğimiz dünya usullerine göre yönetebilmesi mümkün değildir. Ancak ve ancak ülkesinde ve bölgesinde karmaşayı ve terörü yönetebilir. Sanırım ABD’nin aradığı da budur. Afganistan ekonomisi ne ki Taliban bunu yönetsin ve halkının ihtiyaçlarını karşılasın? ABD yıllarca bu ülkeye maddi yardım yaptı, bu tariften sonra Çin mi yardım edecek? Taliban’ın güvendiği konular uyuşturucu ticaretini, Çin’in yatırımlarını ve desteğinin yönetmek mi olacak? Taliban etrafındaki ülkelerle ticaret yapacak, sınır kapıları çalışacak, ne alıp satılacak ve hangi parayla? İran’dan Çin’e, Tacikistan’dan Pakistan’a bir yeni kaotik cephe inşası mı öngörüldü? Sonu Gelmeyen Savaş'ı yeni cephesi Afganistan mı? Kabil bundan böyle bu cephedeki ülkelerin ve toplumların terör, kaçakçılık ve insanlık sorunlarının başkentinin adı mı olacak? Siber alanda, uzayda ve birey bazındaki nörolojik etkide çok büyük değişimlerin yaşandığı yerkürede neden böyle bir başkente, Kabil inşasına gerek duyuldu? Her şey tesadüf mü, sadece büyük patron Amerika’nın alışılagelen türden bir politikası mı, yaşlı Biden’ın inadı mı? Hayır, olamaz!

İşte bu formül (rejim-terör-meşruiyet) bir büyük ülkenin stratejisi, diplomasisi ve politikası için örneklik etmektedir. 1990’dan bu yana görülen örnekler çoğaltılabilir, derinlemesine açıklanabilir, ama sonuçta durum belli; istikrarsızlık ve muhtaçlık yaratmak, ötekileştirmek ve düşmanlaştırmak, hedef göstermek, parçalamak bölmek… Demokrasi nerede ve kime, dememiz gerekiyor. Örneğin Irak’a demokrasi halen gelmedi. Suriye’de veya Libya’da olabilecek mi? Hayır, çünkü Irak örnektir. Afganistan’da yirmi yıl kalan ABD milyarlarca dolar harcadı, sonuç terörist dediği Taliban’a boyun eğmek mi olmalıydı? Bu kadar basit mi? Şimdi ABD yetkilileri (ki değişik zamanlarda Taliban ile pazarlık masasına oturdular) açıklamaya devam ediyorlar, "Şeriat devleti kurmaya çalışan Taliban kötüdür," diye. Paradoksu görebiliyoruz elbette, ama formül bu, paradoksal bir meşruiyet ve politika sürdürülüyor. Sonu gelmeyecek olan bir savaşın yeni bir cephesinin daha açıldığı belli. Sadece Afganistan’daki Taliban yetmeyebilir. Başka terör örgütleri de devreye konabilir. Bunları yakında öğreneceğiz.

Jeopolitika, jeostrateji, ülkelerin hedefleri, kapitalizm, Hegelci yaklaşım, Dördüncü Sanayi Devrimi, küresel değişimler, bozulmalar, örneğin iklim değişikliğinin etkileri, bütünüyle ortaya çıkan yeni güvenlik riskleri, gibi bu kapsamlı konularda tatmin edici bir açıklamayı bu makalede bulacaksınız.

Bu bir ilk! ABD Kongre üyelerinden Dışişleri Bakanı Antony Blinken’a bir şikâyet mektubu iletildi ve bu suretle Türkiye’nin İHA/SİHA programından duyulan rahatsızlık dile getirildi. Demek ki Savunma Sanayii konularında ciddi bir adım attıysanız, ABD bile rakip olabiliyor ve politik açıdan önleyici bazı girişimleri başlatabiliyor.