Polskość, czyli nie-normalność

Nie dla wszystkich obcokrajowców Polska jest orangutanem Europy. Nie wszyscy powtarzają także polish jokes. W historii kultury istnieje szereg prominentnych postaci, dla których polskość jest czymś nie tylko egzotycznym, ale i fascynującym - źródłem inspiracji, istotnym składnikiem europejskiej tożsamości, duchową ojczyzną. I nawet jeśli kryje się za tym idealizacja, warto przyjrzeć się temu, co jest w nas pociągające dla obcych. Czy jednak można zapisać się do polskości? To pytanie zadajemy prof. Pawłowi Skibińskiemu z Wydziału Historii Uniwersytetu Warszawskiego i prof. Mikołajowi Sokołowskiemu z Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk.

Jak wiadomo odzyskanie niepodległości zwiastuje kłopoty. Wspólnego wroga, który do tej pory spajał wspólnotę, trzeba zastąpić programem pozytywnym. Pogodzić rozmaite wizje przyszłości, odmienne praktyki i przyzwyczajenia. Połączyć dziedzictwo przeszłości z wyzwaniami współczesnego świata. Nie zamykać oczu na nowe prądy epoki, nie zatracając przy tym własnej specyfiki. Temu kłopotliwemu położeniu Polaków z dwudziestolecia międzywojennego przyglądamy się z prof. Krzysztofem Klocem z Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie i prof. Radosławem Siomą z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu

Tożsamość społeczna jednostki przypomina czas św. Augustyna. Na poziomie przedrefleksyjnym wydaje się czymś oczywistym. Gdy jednak zaczynamy się nad nią zastanawiać, ukazuje swój proteuszowy kształt. Dlatego wszelkie próby administracyjnego wymuszania deklaracji w tej sprawie wydają się nam dziś głęboko niestosowne. Wielka historia jednak całkowicie ignoruje tego typu subtelności i raz po raz stawia jednostki przed tożsamościowymi dylematami. O polskości w czasach plebiscytów, powstań, przesiedleń i repatriacji rozmawiamy z dr hab. Karoliną Ćwiek-Rogalską z Instytutu Slawistyki Polskiej Akademii Nauk i dr. Sebastianem Rosenbaumem z katowickiego oddziału Instytutu Pamięci Narodowej

Tam, gdzie wspólnota, tam i możliwość zdrady. Spoglądać na nią można od strony subiektywnej - snując przypuszczenia na temat intencji i motywów osoby o zdradę podejrzewanej. Można też przyglądać się zdradzie od strony wspólnotowej. Ukaże się wówczas historycznie i kulturowo zmienny obraz tego, co w danej zbiorowości uznaje się za przeniewierstwo. Pokażcie mi swoich zdrajców, a powiem wam kim jesteście. O zdradzie w kulturze staropolskiej rozmawiamy z Lidią Zielińską - emerytowaną profesor Wydziału Historii Uniwersytetu Warszawskiego i prof. Wojciechem Kaliszewskim z Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk

Historia, polityka, ekonomia, kariera, sprawy osobiste – przeróżne względy wypychają Polaków na obczyznę. Szacuje się, że w przeróżnych częściach globu obecnie żyje ich około 20 milionów. Niektórzy są tam chwilowo, innym wydawało się, że wyjechali tylko na jakiś czas, jeszcze inni od razu wiedzieli, że swoją przyszłość zwiążą z innym krajem. Czy coś ich łączy? Polskości na emigracji przyglądamy się z dr. hab. Karolem Samselem z Instytutu Kultury Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego i dr Magdaleną Wnuk z Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk

Każda wspólnota nie tylko łączy, ale też sytuuje poza swoimi granicami. Różna jest tylko gorliwość, z jaką dokonuje się owego wyłączania oraz cechy, które odkrywa się lub przypisuje osobom wykluczanym. Zjawisko obcości jest w tym sensie - jak cały ludzki świat - historycznie zmienne. Można jednak pokusić się o wyabstrahowanie stałych, powtarzających się punktów, które mówią o danej wspólnocie być może nawet i więcej niż określenia pozytywne. Taką próbę w odniesieniu do polskości podejmujemy wspólnie z gośćmi z Polskiej Akademii Nauk: dr Mirą Marcinów z Instytutu Filozofii i Socjologii oraz prof. Włodzimierzem Mędrzeckim z Instytutu Historii.

Nauka jest przyszłością. Nie tylko wyjaśni wszystkie zagadki świata, ale też z jej pomocą uda nam się lepiej ułożyć stosunki międzyludzkie i międzynarodowe. W drugiej połowie XIX wieku w przyszłość spoglądano z nadzieją. Być może jeszcze nie jutro, być może za cenę wyrzeczeń, ale na pewno się uda. Jakie było w tym miejsce Polaków? O polskości w świecie pozytywizmu, darwinizmu i spenceryzmu rozmawiamy z prof. Maciejem Janowskim – dyrektorem Instytutu Historii Polskiej Akademii Nauk oraz prof. Tomaszem Kizwalterrm z Wydziału Historii Uniwersytetu Warszawskiego.

Odnowienie sztuk i nauk nie przyczyniło się do poprawy obyczajów - pisał w połowie XVIII wieku Jan Jakub Rousseau. Przemiana moralna wiąże się raczej z mitem, spiskiem i ofiarą - dopowiadał 8 dekad później Adam Mickiewicz. Czy to znaczy, że podzielał antycywilizacyjny zapał Genewczyka? Mesjanizm i nowoczesność - to temat rozmowy z prof. Ewą Hoffman-Piotrowską z Instytutu Literatury Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego oraz dr. Pawłem Rojkiem z Instytutu Filozofii Uniwersytetu Jagiellońskiego ••• Podcast jest częścią projektu „Polskość - dziesięć wieków definiowania narodu”, realizowanego ze środków Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach programu „Nauka dla Społeczeństwa II”.

Bywają sytuacje i okoliczności, w których to, co sami o sobie myślimy nie ma większego znaczenia. Ważniejsze jest to, jak nas widzą i co o nas mówią inni. To zaś najczęściej wspiera się na przelotnych kontaktach i stereotypach. O tych ostatnich rozmawiamy z prof. Jarosławem Dumanowskim z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu oraz Ireneuszem Krzemińskim - socjologiem, emerytowanym profesorem Uniwersytetu Warszawskiego ••• Podcast jest częścią projektu „Polskość - dziesięć wieków definiowania narodu”, realizowanego ze środków Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach programu „Nauka dla Społeczeństwa II”.

Częściej czujemy dumę niż wstyd. Bliższa jest nam sfera symboliczna niż codzienna praktyka. Nie ufamy politykom i instytucjom państwowym. Dialog jest dla nas czymś istotnym, choć nie potrafimy się dogadać. Łączy nas pamięć o cierpieniu i kompleks peryferii. O współczesnym obrazie polskości, który wyłania się z badań socjologicznych rozmawiamy z prof. Krzysztofem Kosełą z Wydziału Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego oraz dr. Michałem Kotnarowskim z Instytutu Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk.

•••

Podcast jest częścią projektu „Polskość - dziesięć wieków definiowania narodu”, realizowanego ze środków Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach programu „Nauka dla Społeczeństwa II”.

Więcej o projekcie:

🌐 WWW: https://polskosc.edu.pl/

🎧 YOU TUBE: https://www.youtube.com/@ProjektPolskosc

👉 FACEBOOK: https://www.facebook.com/projekt.polskosc

📷 INSTAGRAM: