रामकुटी (Ramkuti)

Asha R. 

दक्षिणामूर्ति-वर्णमाला-स्तोत्रम्

ओमित्येतद्यस्य बुधैर्नाम गृहीतं

यद्भासेदं भाति समस्तं वियदादि ।

यस्याज्ञातः स्वस्वपदस्था विधिमुख्या-

स्तं प्रत्यञ्चं दक्षिणवक्त्रं कलयामि ॥ १ ॥

omityetadyasya budhairnāma gṛhītaṃ

yadbhāsedaṃ bhāti samastaṃ viyadādi ;

yasyājñātaḥ svasvapadasthā vidhimukhyā-

staṃ pratyañcaṃ dakṣiṇavaktraṃ kalayāmi . 1 .

नम्राङ्गाणां भक्तिमतां यं पुरुषार्था-

न्दत्वा क्षिप्रं हन्ति च तत्सर्वविपत्तीः ।

पादाम्भोजाधस्तनितापस्मृतिमीशं

तं प्रत्यञ्चं दक्षिणवक्त्रं कलयामि ॥ २ ॥

namrāṅgāṇāṃ bhaktimatāṃ yaṃ puruṣārthā-

ndatvā kṣipraṃ hanti ca tatsarvavipattīḥ ;

pādāmbhojādhastanitāpasmṛtimīśaṃ

taṃ pratyañcaṃ dakṣiṇavaktraṃ kalayāmi . 2 .

मोहध्वस्त्यै वैणिकवैयासिकिमुख्याः

संविन्मुद्रापुस्तकवीणाक्षगुणान्यम् ।

हस्ताम्भोजैर्बिभ्रतमाराधितवन्त-

स्तं प्रत्यञ्चं दक्षिणवक्त्रं कलयामि ॥ ३ ॥

mohadhvastyai vaiṇikavaiyāsikimukhyāḥ

saṃvinmudrāpustakavīṇākṣaguṇānyam ;

hastāmbhojairbibhratamārādhitavanta-

staṃ pratyañcaṃ dakṣiṇavaktraṃ kalayāmi . 3 .

भद्रारूढं भद्रदमाराधयितॄणां

भक्तिश्रद्धापूर्वकमीशं प्रणमन्ति ।

आदित्या यं वाञ्छितसिद्ध्यै करुणाब्धिं

तं प्रत्यञ्चं दक्षिणवक्त्रं कलयामि ॥ ४ ॥

bhadrārūḍhaṃ bhadradamārādhayitR^īṇāṃ

bhaktiśraddhāpūrvakamīśaṃ praṇamanti ;

ādityā yaṃ vāñchitasiddhyai karuṇābdhiṃ

taṃ pratyañcaṃ dakṣiṇavaktraṃ kalayāmi . 4 .

गर्भान्तःस्थाः प्राणिन एते भवपाश-

च्छेदे दक्षं निश्चितवन्तः शरणं यम् ।

आराध्याङ्घ्रिप्रस्फुरदम्भोरुहयुग्मं

तं प्रत्यञ्चं दक्षिणवक्त्रं कलयामि ॥ ५ ॥

garbhāntaḥsthāḥ prāṇina ete bhavapāśa-

cchede dakṣaṃ niścitavantaḥ śaraṇaṃ yam ;

ārādhyāṅghriprasphuradambhoruhayugmaṃ

taṃ pratyañcaṃ dakṣiṇavaktraṃ kalayāmi . 5 .

वक्त्रं धन्याः संसृतिवार्धेरतिमात्रा-

द्भीताः सन्तः पूर्णशशाङ्कद्युति यस्य ।

सेवन्तेऽध्यासीनमनन्तं वटमूलं

तं प्रत्यञ्चं दक्षिणवक्त्रं कलयामि ॥ ६ ॥

vaktraṃ dhanyāḥ saṃsṛtivārdheratimātrā-

dbhītāḥ santaḥ pūrṇaśaśāṅkadyuti yasya ;

sevante’dhyāsīnamanantaṃ vaṭamūlaṃ

taṃ pratyañcaṃ dakṣiṇavaktraṃ kalayāmi . 6 .

तेजःस्तोमैरङ्गदसङ्घट्टितभास्व-

न्माणिक्योत्थैर्भासितविश्वो रुचिरैर्यः ।

तेजोमूर्तिं स्वानिलतेजःप्रमुखाब्धिं

तं प्रत्यञ्चं दक्षिणवक्त्रं कलयामि ॥ ७ ॥

tejaḥstomairaṅgadasaṅghaṭṭitabhāsva-

nmāṇikyotthairbhāsitaviśvo rucirairyaḥ ;

tejomūrtiṃ svānilatejaḥpramukhābdhiṃ

taṃ pratyañcaṃ dakṣiṇavaktraṃ kalayāmi . 7 .

दध्याज्यादिद्रव्यककर्माण्यखिलानि

त्यक्त्वा काङ्क्षां कर्मफलेष्वत्र करोति ।

यज्जिज्ञासांरूपफलार्थी क्षितिदेव-

स्तं प्रत्यञ्चं दक्षिणवक्त्रं कलयामि ॥ ८ ॥

dadhyājyādidravyakakarmāṇyakhilāni

tyaktvā kāṅkṣāṃ karmaphaleṣvatra karoti ;

yajjijñāsāṃrūpaphalārthī kṣitideva-

staṃ pratyañcaṃ dakṣiṇavaktraṃ kalayāmi . 8 .

क्षिप्रं लोके यं भजमानः पृथुपुण्यः

प्रध्वस्ताधिः प्रोज्झितसंसृत्यखिलार्तिः ।

प्रत्यग्भूतं ब्रह्म परं सन् रमते च

तं प्रत्यञ्चं दक्षिणवक्त्रं कलयामि ॥ ९ ॥

kṣipraṃ loke yaṃ bhajamānaḥ pṛthupuṇyaḥ

pradhvastādhiḥ projjhitasaṃsṛtyakhilārtiḥ ;

pratyagbhūtaṃ brahma paraṃ san ramate ca

taṃ pratyañcaṃ dakṣiṇavaktraṃ kalayāmi . 9 .

णानेत्येवं यन्मनुमध्यस्थितवर्णा-

न्भक्ताः काले वर्णगृहीत्यै प्रजपन्तः ।

मोदन्ते सम्प्राप्तसमस्तश्रुतितन्त्रा-

स्तं प्रत्यञ्चं दक्षिणवक्त्रं कलयामि ॥ १० ॥

ṇānetyevaṃ yanmanumadhyasthitavarṇā-

nbhaktāḥ kāle varṇagṛhītyai prajapantaḥ ;

modante samprāptasamastaśrutitantrā-

staṃ pratyañcaṃ dakṣiṇavaktraṃ kalayāmi . 10 .

मूर्तिश्छायानिर्जितमन्दाकिनिकुन्द-

प्रालेयाम्भोराशिसुधाभूतिसुरेभा ।

यस्याभ्राभाहासविधौ दक्षशिरोधि-

स्तं प्रत्यञ्चं दक्षिणवक्त्रं कलयामि ॥ ११ ॥

mūrtiśchāyānirjitamandākinikunda-

prāleyāmbhorāśisudhābhūtisurebhā ;

yasyābhrābhāhāsavidhau dakṣaśirodhi-

staṃ pratyañcaṃ dakṣiṇavaktraṃ kalayāmi . 11 .

तप्तस्वर्णच्छायजटाजूटकटाह-

प्रोद्यद्वीचीवल्लिविराजत्सुरसिन्धुम् ।

नित्यं सूक्ष्मं नित्यनिरस्ताखिलदोषं

तं प्रत्यञ्चं दक्षिणवक्त्रं कलयामि ॥ १२ ॥

taptasvarṇacchāyajaṭājūṭakaṭāha-

prodyadvīcīvallivirājatsurasindhum ;

nityaṃ sūkṣmaṃ nityanirastākhiladoṣaṃ

taṃ pratyañcaṃ dakṣiṇavaktraṃ kalayāmi . 12 .

येन ज्ञातेनैव समस्तं विदितं स्या-

द्यस्मादन्यद्वस्तु जगत्यां शशशृङ्गम् ।

यं प्राप्तानां नास्ति परं प्राप्यमनादिं

तं प्रत्यञ्चं दक्षिणवक्त्रं कलयामि ॥ १३ ॥

yena jñātenaiva samastaṃ viditaṃ syā-

dyasmādanyadvastu jagatyāṃ śaśaśṛṅgam ;

yaṃ prāptānāṃ nāsti paraṃ prāpyamanādiṃ

taṃ pratyañcaṃ dakṣiṇavaktraṃ kalayāmi . 13 .

मत्तो मारो यस्य ललाटाक्षिभवाग्नि-

स्फूर्जत्कीलप्रोषितभस्मीकृतदेहः ।

तद्भस्मासीद्यस्य सुजातः पटवास-

स्तं प्रत्यञ्चं दक्षिणवक्त्रं कलयामि ॥ १४ ॥

matto māro yasya lalāṭākṣibhavāgni-

sphūrjatkīlaproṣitabhasmīkṛtadehaḥ ;

tadbhasmāsīdyasya sujātaḥ paṭavāsa-

staṃ pratyañcaṃ dakṣiṇavaktraṃ kalayāmi . 14 .

ह्यम्भोराशौ संसृतिरूपे लुठतां त-

त्पारं गन्तुं यत्पदभक्तिर्दृढनौका ।

सर्वाराध्यं सर्वगमानन्दपयोधिं

तं प्रत्यञ्चं दक्षिणवक्त्रं कलयामि ॥ १५ ॥

hyambhorāśau saṃsṛtirūpe luṭhatāṃ ta-

tpāraṃ gantuṃ yatpadabhaktirdṛḍhanaukā ;

sarvārādhyaṃ sarvagamānandapayodhiṃ

taṃ pratyañcaṃ dakṣiṇavaktraṃ kalayāmi . 15 .

मेधावी स्यादिन्दुवतंसं धृतवीणं

कर्पूराभं पुस्तकहस्तं कमलाक्षम् ।

चित्ते ध्यायन्यस्य वपुर्द्राङ्निमिषार्धं

तं प्रत्यञ्चं दक्षिणवक्त्रं कलयामि ॥ १६ ॥

medhāvī syādinduvataṃsaṃ dhṛtavīṇaṃ

karpūrābhaṃ pustakahastaṃ kamalākṣam ;

citte dhyāyanyasya vapurdrāṅnimiṣārdhaṃ

taṃ pratyañcaṃ dakṣiṇavaktraṃ kalayāmi . 16 .

धाम्नां धाम प्रौढरुचीनां परमं य-

त्सूर्यादीनां यस्य स हेतुर्जगदादेः ।

एतावान्यो यस्य न सर्वेश्वरमीड्यं

तं प्रत्यञ्चं दक्षिणवक्त्रं कलयामि ॥ १७ ॥

dhāmnāṃ dhāma prauḍharucīnāṃ paramaṃ ya-

tsūryādīnāṃ yasya sa heturjagadādeḥ ;

etāvānyo yasya na sarveśvaramīḍyaṃ

taṃ pratyañcaṃ dakṣiṇavaktraṃ kalayāmi . 17 .

प्रत्याहारप्राणनिरोधादिसमर्थै-

र्भक्तैर्दान्तैः संयतचित्तैर्यतमानैः ।

स्वात्मात्वेन ज्ञायत एव त्वरया य-

स्तं प्रत्यञ्चं दक्षिणवक्त्रं कलयामि ॥ १८ ॥

pratyāhāraprāṇanirodhādisamarthai-

rbhaktairdāntaiḥ saṃyatacittairyatamānaiḥ ;

svātmātvena jñāyata eva tvarayā ya-

staṃ pratyañcaṃ dakṣiṇavaktraṃ kalayāmi . 18 .

ज्ञांशीभूतान्प्राणिन एतान्फलदाता

चित्तान्तःस्थः प्रेरयति स्वे सकलेऽपि ।

कृत्ये देवः प्राक्तनकर्मानुसरः सं-

स्तं प्रत्यञ्चं दक्षिणवक्त्रं कलयामि ॥ १९ ॥

jñāṃśībhūtānprāṇina etānphaladātā

cittāntaḥsthaḥ prerayati sve sakale’pi ;

kṛtye devaḥ prāktanakarmānusaraḥ saṃ-

staṃ pratyañcaṃ dakṣiṇavaktraṃ kalayāmi . 19 .

प्रज्ञामात्रं प्रापितसंविन्निजभक्तं

प्राणाक्षादेः प्रेरयितारं प्रणवार्थम् ।

प्राहुः प्राज्ञा यं विदितानुश्रवतत्त्वा-

स्तं प्रत्यञ्चं दक्षिणवक्त्रं कलयामि ॥ २० ॥

prajñāmātraṃ prāpitasaṃvinnijabhaktaṃ

prāṇākṣādeḥ prerayitāraṃ praṇavārtham ;

prāhuḥ prājñā yaṃ viditānuśravatattvā-

staṃ pratyañcaṃ dakṣiṇavaktraṃ kalayāmi . 20 .

यस्याज्ञानादेव नृणां संसृतिबन्धो

यस्य ज्ञानादेव विमोक्षो भवतीति ।

स्पष्टं ब्रूते वेदशिरो देशिकमाद्यं

तं प्रत्यञ्चं दक्षिणवक्त्रं कलयामि ॥ २१ ॥

yasyājñānādeva nṛṇāṃ saṃsṛtibandho

yasya jñānādeva vimokṣo bhavatīti ;

spaṣṭaṃ brūte vedaśiro deśikamādyaṃ

taṃ pratyañcaṃ dakṣiṇavaktraṃ kalayāmi . 21 .

छन्नेऽविद्यारूपपटेनैव च विश्वं

यत्राध्यस्तं जीवपरेशत्वमपीदम् ।

भानोर्भानुष्वम्बुवदस्ताखिलभेदं

तं प्रत्यञ्चं दक्षिणवक्त्रं कलयामि ॥ २२ ॥

channe’vidyārūpapaṭenaiva ca viśvaṃ

yatrādhyastaṃ jīvapareśatvamapīdam ;

bhānorbhānuṣvambuvadastākhilabhedaṃ

taṃ pratyañcaṃ dakṣiṇavaktraṃ kalayāmi . 22 .

स्वापस्वप्नौ जाग्रदवस्थापि न यत्र

प्राणश्चेतः सर्वगतो यः सकलात्मा ।

कूटस्थो यः केवलसच्चित्सुखरूप-

स्तं प्रत्यञ्चं दक्षिणवक्त्रं कलयामि ॥ २३ ॥

svāpasvapnau jāgradavasthāpi na yatra

prāṇaścetaḥ sarvagato yaḥ sakalātmā ;

kūṭastho yaḥ kevalasaccitsukharūpa-

staṃ pratyañcaṃ dakṣiṇavaktraṃ kalayāmi . 23 .

हा हेत्येवं विस्मयमीयुर्मुनिमुख्या

ज्ञाते यस्मिन्स्वात्मतयानात्मविमोहः ।

प्रत्यग्भूते ब्रह्मणि यातः कथमित्थं

तं प्रत्यञ्चं दक्षिणवक्त्रं कलयामि ॥ २४ ॥

hā hetyevaṃ vismayamīyurmunimukhyā

jñāte yasminsvātmatayānātmavimohaḥ ;

pratyagbhūte brahmaṇi yātaḥ kathamitthaṃ

taṃ pratyañcaṃ dakṣiṇavaktraṃ kalayāmi . 24 .

यैषा रम्यैर्मत्तमयूराभिधवृत्तै-

रादौ कॢप्ता यन्मनुवर्णैर्मुनिभङ्गी ।

तामेवैतां दक्षिणवक्त्रः कृपयासा-

वूरीकुर्याद्देशिकसम्राट् परमात्मा ॥ २५ ॥

yaiṣā ramyairmattamayūrābhidhavṛttai-

rādau kḷptā yanmanuvarṇairmunibhaṅgī ;

tāmevaitāṃ dakṣiṇavaktraḥ kṛpayāsā-

vūrīkuryāddeśikasamrāṭ paramātmā . 25 .

॥ दक्षिणामूर्तिवर्णमालास्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥

. dakṣiṇāmūrtivarṇamālāstotraṃ sampūrṇam

॥ हनुमत् पञ्चरत्नम् ॥

वीताखिल-विषयेच्छं जातानन्दाश्रु-पुलकमत्यच्छम् । सीतापति-दूताद्यं वातात्मजमद्य भावये हृद्यम् ॥१॥

तरुणारुण-मुख-कमलं करुणा-रसपूर-पूरितापाङ्गम् । सञ्जीवनमाशासे मञ्जुल-महिमानमञ्जना-भाग्यम् ॥२॥

शम्बरवैरि-शरातिगमम्बुजदल-विपुल-लोचनोदारम् । कम्बुगलमनिलदिष्टम् बिम्ब- ज्वलितोष्ठमेकमवलम्बे ॥३॥

दूरीकृत-सीतार्तिः प्रकटीकृत- रामवैभव-स्फूर्तिः । दारित-दशमुख-क - कीर्तिः पुरतो मम भातु हनुमतो मूर्तिः ॥ ४ ॥

वानर-निकराध्यक्षं दानवकुल-कुमुद-रविकर-सदृशम् ।

दीन-जनावन-दीक्षं पवन तपः पाकपुञ्जमद्राक्षम् ॥ ५॥

एतत्-पवन-सुतस्य स्तोत्रं यः पठति पञ्चरत्नाख्यम् ।

चिरमिह-निखिलान् भोगान् भुङ्क्त्वा श्रीराम-भक्ति-भाग्-भवति ॥ ६॥

इति श्रीमच्छंकर-भगवतः कृतौ हनुमत्-पञ्चरत्नं संपूर्णम् ॥

यत्र यत्र रघुनाथकीर्तनं तत्र तत्र कृत-मस्तकाञ्जलिम् । बाष्पवारिपरिपूर्ण-लोचनं मारुतिं नमत राक्षसान्तकम् ॥

असाध्यसाधक स्वामिन् असाध्यं तव किं वद । रामदूतकृपसिन्धो मत्कार्यं साधय प्रभो ॥

बुद्धिर्बलं यशो धैर्यं निर्भयत्वम् अरोगता। अजाड्यं वाक्पटुत्वं च हनूमत्स्मरणाद्भवेत् ॥