របៀបនៃសត្វសោយកម្ម

សំណេរលោកពូ ខឹម វាសនា-១៦-កុម្ភៈ-២០២០

.....................................

ពូលើកឧទាហរណ៍ កាលនៅជាមនុស្សជាសត្វសាង ចិត្តមានធម៌ឈ្នានីសច្រណែន ស៊ីមិនឆ្អែត ចង់បានហើយ ចង់បានទៀត។ល។ គ្រប់ចេតនារបស់ខ្លួនសន្សំជាសង្ខារ ក្មួយយល់សង្ខារឬអត់? ពូប្រាប់ថាគ្រប់ចេតនារបស់មនុស្សដូចគេចងថ្នាំដុសធ្មេញព្យួរនៅកណ្តាលដើមទ្រូង ពេលមនុស្សមានចេតនាអ្វីថ្នាំដុសធ្មេញបានហូរចូលទៅក្នុងចិត្ត បត់បែនក្រងិក ក្រង៉ក់ឥតឈប់ឥតឈរតាមចេតនាដែលខ្លួនមាន វាជាកម្លាំងមូរទុកដែលយើងហៅថាកម្មសន្សំទុកបើយើងហៅតាមពាក្យព្រះពុទ្ធគឺអចិណ្ណកម្ម លុះពេលដែលសត្វស្លាប់ទៅ៧ខណៈ ចិត្តប្តូរទម្រង់ក្នុងការដឹង គឺសត្វសោយកម្ម គឺសង្ខារលាចេញ កាលនៅសង្ខារមូរទុក អោយតែសត្វសម្គាល់ថាមានខ្លួននោះគឺអវិជ្ជា អវិជ្ជាបច្ចយា សង្ខារា សង្ខារបច្ចយា វិញ្ញាណំ វិញ្ញាណប្បច្ចយា នាមរូបំ នាមរូបប្បច្ចយា សឡាយតនំ នេះគឺទ្វារសម្រាប់អោយវិញ្ញាណបានដឹងស្អីជាស្អី បើឃើញតាមភ្នែកថាគេបើកភ្នែកសម្លក់ បើលឺតាមត្រចៀក ដឹងថាប្រទិចតិះដៀល តើក្តៅទេ? ហើយសត្វនោះនៅក្នុងក្រុមជាមួយគ្នា ច្រើនពាន់លាននាក់ ងាកទៅណាក៏ឃើញ ងាកទៅណាក៏លឺ ជាសត្វមានធម្មជាតិមិនដេក កាប់មិនមុត ព្រោះវាជាកម្លាំង ក្មួយយល់ទេលោកនេះកើតឡើងដោយកម្លាំង? តាមអ្វីដែលយើងមើលឃើញហើយដឹង គឺមានតែមនុស្សនិងតិរច្ឆានដែលមានសភាពរូបជាសាច់ជាឈាម ក្រៅពីនោះរូបរបស់ពួកគេជាកម្លាំងដែលកាប់មិនមុត ប៉ះមិនបានពូប្រដូចថាស្រមោលៗដូចខ្មោច ប៉ុន្តែមានទ្វារសម្រាប់វិញ្ញាណទទួលដឹង ដូចជាភ្នែកត្រចៀក។ ក្មួយរៀនស្រមៃមើល កាលនៅជាមនុស្ស ចិត្តមានធម៌ឈ្នានីស គ្រប់ពេលគិត តែងមានចិត្តឈ្នានីសគេ សង្ខារមូរទុកគឺសន្សំ សន្សំរាប់រយលានជាតិ ក្លាយជាសន្តានឬចរិតមនុស្ស ក្មួយមើលចរិតមនុស្សយល់ទេ ទោះបីសំដីផ្អែមយ៉ាងណាក៏ដោយ ប៉ុន្តែដួងចិត្តឈ្នានីស ពេលស្លាប់ទៅ សង្ខាររលាថយក្រោយ បើលឺដឹងថាជាសម្លេងឈ្នានីស ភ្នែកធ្វើស្រទន់កាលពីសង្ខារមូរ ឬសង្ខារសន្សំ ដល់ពេលសោយសង្ខារវាចាប់រលា ភ្នែកស្រទន់ទៅជាភ្នែកលៀន បងប្អូនស្រមៃដល់ភ្នែកសត្វនរកដែលគេគូរនៅតាមជញ្ជាំងវិហារមើល។ ក្មួយៗមើលដោយភ្នែក ស្តាប់សម្លេង បើមានឳកាសមើលសំណេរ តាមទ្វារមនោក្មួយមើលយល់ហើយស្គាល់ថាចិត្តមនុស្សនោះមានធម៌អីហើយ ពេលនៅជាមនុស្សសង្ខារមូរទុក មនុស្សជាសត្វសាង ពេលស្លាប់ពីមនុស្សដូរទម្រង់ជាសត្វសោយ សង្ខាររលាថយក្រោយ ក្មួយស្រមៃទៅ មិនបាច់ប្រាប់ពូពីខ្លួនក្មួយទេ ពូមិនមែនជាអ្នកចាត់ចែងភពអោយក្មួយទៅទេ ក្មួយនិយាយអី ថាអី ក៏តាមមើលចិត្តរបស់ក្មួយទៅ គឺចិត្តហ្នុងសង្ខារមូរទុកគឺសត្វសាង ហើយពេលស្លាប់គឺទៅជាសត្វសោយ សង្ខាររលា។ ក្មួយស្រមៃចុះ វានៅក្នុងក្រុមជាមួយគ្នា ឋានជាមួយគ្នាគឺឋានៈរបស់ចិត្តដូចគ្នា នរកជាន់ទីប៉ុន្មាន សួគ៌ជាន់ទីប៉ុន្មានគឺទៅតាមក្រុម តាមពួកនៃសង្ខារមូរទុកហ្នុងទៅ ក្មួយៗយល់ត្រង់កន្លែងហ្នឹងទេ? សម្គាល់មើលចិត្តខ្លួនឯង និងមើលចិត្តបងប្អូនសាច់សាលោហិតយើង រួមទាំងមើលអ្នកដទៃ អ្នកធំ អ្នកតូច អ្នកធម៌ អ្នកអាថ៌ អ្នកធ្វើបុណ្យ ធ្វើទាន តើសង្គមយើងជាសង្គមអ្វី? ពូធ្លាប់និយាយច្រើនដងហើយ ឥលូវនេះធម៌ដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធសម្តែងត្រូវបានបំភ្លឺអោយត្រូវសាជាថ្មីហើយ។ សូមពួកក្មួយៗស្តាប់អោយយល់រួចតម្រង់ទិដ្ឋិរបស់ខ្លួនអោយស្គាល់សញ្ញាត្រូវ សញ្ញាខុស ដឹងខ្ពស់ ដឹងទាប ដឹងចាស់ ដឹងទុំ ដឹងពាក្យណាសម ឬមិនសម ដឹងទង្វើណាខុស ទង្វើណាត្រូវ ស្គាល់ចិត្តអ្នកដទៃថាជាចិត្តអ្វី។

សូមពួកក្មួយៗ សន្សំឧបនិស្ស័យជាមនុស្សត្រូវពីឥលូវ សូមក្មួយៗរស់នៅត្រូវ រស់អោយបានសេចក្តីសុខទាំងក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន និងទៅអនាគតជាតិចុះ។