គិតនៅត្រឹមខែកុម្ភៈនេះ មានរយៈពេល៥ឆ្នាំគត់ ដែលភូមាធ្លាក់ខ្លួនទៅក្នុងសង្រ្គាមស៊ីវិលភូមា ក៏ព្រោះតែក្រុមយោធាធ្វើរដ្ឋប្រហារទម្លាក់រដ្ឋាភិបាលស៊ីវិល និងចាប់លោកស្រី អ៊ុងសាន ស៊ូជី ដាក់ពន្ធនាគារ គ្មានថ្ងៃនឹងដោះលែង។ នៅក្នុងសង្រ្គាមផ្ទុះនៅពេញទូទាំងប្រទេសភូមា គូប្រជែងធំបំផុតរបស់របបសឹក គឺរដ្ឋាភិបាលស្រមោល ឬរដ្ឋាភិបាលរួបរួមជាតិ ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅតែប៉ុន្មានខែ ក្រោយរដ្ឋប្រហារ។ ប្រមូលផ្តុំដោយអតីតសមាជិកសភា មកពីគណបក្សសម្ព័ន្ធជាតិដើម្បីប្រជាធិបតេយ្យ របស់លោកស្រីអ៊ុងសាន ស៊ូជី រដ្ឋាភិបាលស្រមោលភូមា ដែលមានរចនាសម្ព័ន្ធត្រឹមត្រូវ និងបានការទទួលស្គាល់ពីប្រជាជនភូមា ត្រូវបានគេមើលឃើញថា ជាក្រុមប្រឆាំងដ៏សក្តិសមដែលមានកម្លាំងអាចផ្តួលរំលំអំណាចរបស់របបយោធាដឹកនាំដោយលោកមីន អ៊ុងឡាំង។ សង្រ្គាមស៊ីវិលនៅភូមា អូសបន្លាយ៥ឆ្នាំមកហើយ ប៉ុន្តែ រដ្ឋាភិបាលស្រមោលភូមា នៅតែមិនទាន់អាចយកឈ្នះលើរបបសឹក។ ហេតុអ្វី?
រដ្ឋាភិបាលស្រមោលភូមា រដ្ឋាភិបាលរួបរួមជាតិ ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី១៦ មេសា ឆ្នាំ២០២១ ពោលគឺប៉ុន្មានខែក្រោយ មេដឹកនាំយោធាធ្វើរដ្ឋប្រហារទម្លាក់រដ្ឋាភិបាលស៊ីវិលរបស់លោកស្រីអ៊ុងសាន ស៊ូជី។
ក៏ព្រោះតែមើលឃើញថា រដ្ឋាភិបាលស្រមោលកើតចេញពីក្រុមបញ្ញវន្ត ចលនាយុវជនប្រឆាំងនឹងរបបសឹក ហើយនិងមានអតីតសមាជិកសភាដែលទើបឈ្នះឆ្នោតដោយស្របច្បាប់ ប្រជាជនភូមាមួយចំនួនធំដែលមិនពេញចិត្តនឹងរដ្ឋប្រហាររបស់ក្រុមយោធា បានចូលរួមគាំទ្រ និងដាក់ក្តីសង្ឃឹមទាំងស្រុងថា រដ្ឋាភិបាលស្រមោលនឹងអាចជួយស្រោចស្រង់ភូមា ពីក្នុងដៃរបស់របបសឹកភូមា ដឹកនាំដោយលោកមីន អ៊ុងឡាំង។
លោក Adrian Rovel អ្នកវិភាគឯករាជ្យប្រចាំការនៅទីក្រុងរង់ហ្គូន បាននិយាយថា ក្រុម ប្រឆាំងនៅភូមាជឿជាក់លើរដ្ឋាភិបាលស្រមោលព្រោះដោយមើលឃើញថា រដ្ឋាភិបាលមានការចូលរួមពីក្រុមចម្រុះជនជាតិ ដោយគ្មានប្រកាន់រើសអើងសាសនា។
ក្រុមប្រដាប់អាវុធជនជាតិភាគតិច ជាច្រើនក្រុមដែលធ្លាប់ផ្អាកធ្វើសង្រ្គាមប្រយុទ្ធគ្នានឹងកងទ័ព ក៏បានងាកមកចាប់ដៃជាមួយរដ្ឋាភិបាលស្រមោល ព្រោះតែការសន្យាបែងចែកភាគលាភ នៅក្រោយថ្ងៃជ័យជំនះទៅលើកងទ័ពភូមា។ មានបទពិសោធន៍ប្រយុទ្ធ និងមានប្រភពផ្គត់ផ្គង់អាវុធស្រាប់ ក្រុមប្រដាប់អាវុធជនជាតិភាគតិច នៅតាមបណ្តារដ្ឋជាច្រើននៅតាមព្រំដែន បានជួយបង្វឹកកងកម្លាំងការពារប្រជាជន ដែលជាកម្លាំងទ័ពបង្កើតឡើងដោយរដ្ឋាភិបាលស្រមោល។ ដោយទទួលប្រាក់ឧបត្ថម្ភពីប្រជាជនភូមានៅបរទេស និងប្រាក់រៃអង្គាសបានដោយសម្ងាត់ពីអ្នកគាំទ្រក្នុងស្រុក រដ្ឋាភិបាលស្រមោលមានរចនាសម្ព័ន្ធ មានប្រធានាធិបតី នាយករដ្ឋមន្រ្តី ព្រមទាំងក្រសួងការពារជាតិ។ នៅឆ្នាំ ២០២២ រដ្ឋាភិបាលនេះបានអះអាងថា ខ្លួនមានទាហានប្រយុទ្ធប្រមាណ ៣០០ កងវរសេនាធំ និងវាយគ្រប់គ្រងបានពាក់កណ្តាលនៃទឹកដីភូមា ចំណែករបបសឹកភូមាកំពុងបាត់បង់ម្ចាស់ការ។
ទាហានបែកខ្ញែកគ្នាជាច្រើនក្រុម
ប៉ុន្តែ នៅប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ក្រុមប្រឆាំងរួមទាំងក្រុមប្រដាប់អាវុធជនជាតិភាគតិចហាក់ធ្លាក់ដៃ មិនអាចប្រយុទ្ធយកឈ្នះលើកងទ័ពភូមា។ សង្រ្គាមស៊ីវិលកាន់តែអូសបន្លាយ ក្តីសង្ឃឹមផ្តួលរំលំអំណាចរបបសឹកមានកាន់តែតិច។ រដ្ឋាភិបាលស្រមោលរបស់ក្រុមប្រឆាំងកាន់តែថមថយ ទាំងកម្លាំងទ័ព និងហិរញ្ញវត្ថុ ចំណែកការគាំទ្រពីក្នុងចំណោមប្រជាជនក្នុងស្រុកក៏កាន់តែធ្លាក់ចុះ។ នៅក្នុងឆ្នាំ ២០២៥ ចលនាប្រដាប់អាវុធចំនួន៥បានប្រកាសដកខ្លួនចេញពីក្រសួងការពារជាតិរបស់រដ្ឋាភិបាលស្រមោលភូមា ដែលរងការរិះគន់កាន់តែច្រើន ជាពិសេសពីមេចលនាប្រឆាំងភូមា។
លោកTayzar San បុគ្គលសំខាន់ម្នាក់នៃបដិវត្តន៍ប្រឆាំងរដ្ឋប្រហាររបស់ក្រុមយោធាភូមាបានសរសេរសារនៅលើបណ្តាញសង្គមរិះគន់រដ្ឋាភិបាលស្រមោលថា គ្មានសមត្ថភាពគ្រប់គ្រងដើម្បីដឹកនាំបដិវត្តន៍របស់ប្រជាជនទៅកាន់គោលដៅ។ គ្រូពេទ្យភូមារូបនេះនៅបានបន្ទោសរដ្ឋាភិបាលស្រមោលភូមាថា មិនចេះចាប់យកឱកាស បង្រួបបង្រួមកម្លាំងប្រឆាំងឲ្យនៅក្នុងក្រុមតែមួយ ដើម្បីប្រយុទ្ធផ្តួលរំលំរដ្ឋាភិបាលសឹករបស់លោកមីន អ៊ុងឡាំង។
បើតាមអ្នកវិភាគ រដ្ឋាភិបាលស្រមោលភូមា បានធ្លាក់កូដប្រជាប្រិយភាព ដោយសារហេតុផលធំ៣។ ទី១ គឺ បញ្ហាផ្ទៃក្នុង អំពើពុករលួយ ការចាត់ចែងហិរញ្ញវត្ថុមិនត្រឹមត្រូវរបស់សមាជិករដ្ឋាភិបាល។
ហេតុផលទី២ គឺរដ្ឋាភិបាលស្រមោលគ្មានសមត្ថភាពអូសទាញ ប្រមូលផ្តុំគ្រប់កម្លាំងចលនាប្រឆាំងទាំងអស់ឲ្យមកនៅក្នុងក្រុមតែមួយនេះឯង។ ត្រូវដឹងថា ទោះជាក្រុមប្រដាប់អាវុធជនជាតិភាគតិចបានបោះដៃជួយក្រុមប្រឆាំង មិនគាំទ្ររដ្ឋប្រហាររបស់ក្រុមយោធាភូមា ប៉ុន្តែ គោលដៅធំរបស់ក្រុមទាំងនោះ គឺផលប្រយោជន៍ធនធានរ៉ែនៅក្នុងដែនដីគ្រប់គ្រងរបស់ពួកគេ។ ការណ៍នេះ ធ្វើឲ្យទាហានរបស់ចលនាតស៊ូប្រឆាំងនឹងរបបសឹកភូមាត្រូវនៅបាចសាច បែកខ្ញែកគ្នា ដៃកាន់អាវុធប្រយុទ្ធក៏ដើម្បីផលប្រយោជន៍រៀងៗខ្លួន។
សម្ព័ន្ធមិត្តរបស់ភូមាមិនចូលចិត្តលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ
នៅចំពោះមុខនៃសន្ទុះកើនឡើងចលនាប្រឆាំងប្រដាប់អាវុធពេញផ្ទៃប្រទេស របបសឹកភូមាត្រូវប្រឈមនឹងការវាយប្រហារពីគ្រប់ទិស។ ប៉ុន្តែ ទោះរបូតបាត់បន្ទាយ ដែនដីគ្រប់គ្រងម្តងមួយៗទៅក្នុងដៃរបស់ក្រុមប្រឆាំង អំណាចរបស់របបសឹកភូមានៅតែរឹងមាំ មិនរង្គោះរង្គើ នោះក៏ព្រោះតែជំនួយយោធារបស់សម្ព័ន្ធមិត្តឥតងាករេ ចិន និងរុស្ស៊ី។
ដឹងច្បាស់ពីតួនាទី និងជំនួយដ៏សំខាន់របស់ចិន រដ្ឋាភិបាលស្រមោលភូមាធ្លាប់បានបោះដៃ យកចិត្តប៉េកាំង តាមរយៈការផ្ញើលិខិតអបអរលោកប្រធានាធិបតីស៊ី ជីនពីង ឬការប្រកាសជំហរទទួលស្គាល់នយោបាយចិនតែមួយ នោះបើទោះបីជាដឹងថា ជំហរនេះនឹងធ្វើឲ្យអ្នកគាំទ្រ នៅតៃវ៉ាន់ត្រូវខកចិត្តក្តី។
នៅពីចំណែកខ្លួន ប៉េកាំងថ្លឹងថ្លែងខ្លាំងណាស់ក្នុងរឿងផ្តល់ជំនួយ គាំទ្រគូបដិបក្ខនៅភូមា ដើម្បីធ្វើយ៉ាងណាកុំឲ្យប៉ះពាល់ ខូចផលប្រយោជន៍ ជំនួញរបស់ចិននៅភូមា។ នៅទីបំផុត ប៉េកាំងនៅតែជ្រើសរើសរបបសឹក ព្រោះថា រដ្ឋអំណាចប៉េកាំងមិនអាចបោះដៃជួយរដ្ឋាភិបាលស្រមោលភូមា ដែលជាក្រុមស្រេកឃ្លាន លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ប្រឆាំងដាច់ខាតក្រុមអំណាចផ្តាច់ការនោះទេ។
អ្នករាយការណ៍ពិសេសរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកកិច្ចការសិទ្ធិមនុស្ស វាយតម្លៃថា ចន្លោះឆ្នាំ ២០២១ និងឆ្នាំ ២០២៣ របបសឹកភូមាបានទទួលជំនួយយោធាពីចិនជិត ១ពាន់លានដុល្លារ។ ជំនួយយោធារបស់ប៉េកាំងដើម្បីរដ្ឋាភិបាលសឹករបស់មីន អ៊ុងឡាំងបានធ្វើឲ្យសា្ថនការណ៍នៅសមរភូមិផ្លាស់ប្តូរ។ កងទ័ពភូមាចាប់ផ្តើមវាយដណ្តើមយកបានមកវិញនូវទឹកដីមួយចំនួនពីក្រុមប្រឆាំង។
រុស្ស៊ីសម្ព័ន្ធមិត្តមួយទៀតរបស់របបសឹក មានជំហរដូចចិន មិនស្វាគមន៍ មិនគាំទ្រលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ដែលជាសត្រូវនៃរបបផ្តាច់ការ។ លើសពីនោះ ចំពោះរុស្ស៊ី សង្រ្គាមស៊ីវិលនៅភូមាកំពុងចិញ្ចឹមឆ្នាំងបាយរបស់ឧស្សាហកម្មយោធារបស់រុស្ស៊ី។ ត្រូវដឹងថា រុស្ស៊ីជាអ្នកផ្គត់ផ្គង់លក់អាវុធធំជាងគេរបស់ភូមា ហើយ៩០%នៃប្រេងនាំចូលភូមា មានប្រភពពីរុស្ស៊ី។ មេដឹកនាំរបបសឹកភូមា លោកមីន អ៊ុងឡាំងរមែងទទួលបានការស្វាគមន៍រាក់ទាក់យ៉ាងមានកិត្តិយសនៅពេលធ្វើទស្សនកិច្ចនៅម៉ូស្គូ។ ថ្មីៗនេះទៀត ម៉ូស្គូទើបតែបានចុះកិច្ចព្រមព្រៀងស្តីពីសហប្រតិបត្តិការយោធាថ្មីរយៈពេល៥ឆ្នាំ នៅក្នុងគោលដៅ ពង្រឹងសមត្ថភាព ជាពិសេសគ្រឿងសព្វាវុធ របស់កងទ័ពភូមា។ បើតាមរបាយការណ៍របស់អ្នករាយការណ៍ពិសេសរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ យន្តហោះចម្បាំង ដ្រូន ប្រព័ន្ធមីស៊ីលទំនើប និងឧទ្ធម្ភាគចក្ររបស់រុស្ស៊ីបានជួយឲ្យកងទ័ពភូមាមានប្រៀបខ្លាំងជាងក្រុមឧទ្ទាមប្រឆាំង ដែលមានសមត្ថភាពប្រយុទ្ធត្រឹមនៅលើដី។
តើវាជាកំហុសរបស់នរណា?
នៅពេលក្រុមប្រទេសផ្តាច់ការគាំទ្ររបបសឹក ក្រុមប្រទេសលោកខាងលិច ដូចជាសហភាពអឺរ៉ុប បានត្រឹមតែស្រែកអំពាវនាវ ប៉ុន្តែ គ្មានបញ្ចេញសកម្មភាពណាមួយដើម្បីជំរុញឲ្យរបបសឹកបញ្ឈប់សង្រ្គាម និងគោរពសិទ្ធិមនុស្សតាមការអំពាវនាវរបស់ខ្លួនឡើយ។
អឺរ៉ុបមិនលូកដៃ ព្រោះគិតថា ផលប្រយោជន៍របស់អឺរ៉ុបមិននៅភូមា។ ផ្ទុយទៅវិញ អឺរ៉ុបនឹងអាចធ្វើឲ្យចិនអាក់អន់ចិត្ត ព្រោះហ៊ានចូលទៅកកូរកកាយនៅក្នុងតំបន់ក្រោមឥទ្ធិពលរបស់ចិន។
និយាយពីអាមេរិកប្រទេសលោកខាងលិចមួយទៀត។ ការវិលចូលកាន់អំណាចរបស់លោកត្រាំបានធ្វើស្ថានភាពរបស់រដ្ឋាភិបាលស្រមោលកាន់តែយ៉ាប់យ៉ឺនខ្លាំង។
បទបញ្ជារបស់លោកត្រាំឲ្យឈប់ផ្តល់ជំនួយទៅបរទេស បានប៉ះពាល់ដោយប្រយោលដល់រដ្ឋាភិបាលស្រមោលភូមា។ មួយវិញទៀត បើតាមលោកស្រី Sophie Boisseau នៃវិទ្យាស្ថានRocher ជនភៀសខ្លួននយោបាយភូមានៅអាមេរិកកំពុងប្រឈមនឹងការបណ្តេញចេញ បន្ទាប់ពីវ៉ាស៊ីនតោនលុបចោលទៅវិញ លក្ខន្តិកៈការពារអ្នកសុំសិទ្ធិជ្រកកោនភូមា។
រដ្ឋាភិបាលបង្រួបបង្រួមជាតិ (NUG) ជារដ្ឋាភិបាលស្រមោល ដែលចាប់ផ្តើមពីបាតដៃទទេ គ្មានទីស្នាក់ការច្បាស់លាស់ និងលាក់ខ្លួនពីការតាមប្រមាញ់របស់របបសឹកភូមា។ ធ្លាប់តែសស្រាក់សស្រាំទទួលបានការគាំទ្រ និងទាក់ទាញអ្នកប្រឆាំងនឹងរបបដឹកនាំយោធា នៅដំបូងទី រដ្ឋាភិបាលស្រមោល នៅ៤ឆ្នាំក្រោយ បានធ្លាក់កូដប្រជាប្រិយ ថមថយកម្លាំង នៅចំពោះមុខ របបសឹកភូមាដែលជាគូសត្រូវ។ ជាការពិត វិបត្តិផ្ទៃក្នុង ការខ្វះហិរញ្ញវត្ថុ និងរចនាសម្ព័ន្ធនៅទន់ខ្សោយ ហើយនិងសមត្ថភាពទាក់ទាញការគាំទ្រ ការទទួលស្គាល់ពីសហគមន៍អន្តរជាតិ ជាឧបសគ្គធ្វើឲ្យរដ្ឋាភិបាលស្រមោលភូមា មិនអាចប្រយុទ្ធយកឈ្នះលើក្រុមយោធាភូមា។ ប៉ុន្តែ អ្នកជំនាញភាគច្រើនសុទ្ធតែយល់ថា ការផ្លាស់ប្តូររបបដឹកនាំនៅភូមា ឬការផ្តួលរំលំរបបសឹកភូមា មិនអាស្រ័យតែលើកម្លាំងរបស់ក្រុមប្រឆាំងភូមា ឬរដ្ឋាភិបាលស្រមោល ប៉ុន្តែ អាស្រ័យទៅលើជំហររបស់បរទេស ដូចជាចិន និងរុស្ស៊ី ដែលទំនងមិនចង់របូតបាត់របបផ្តាច់ការដូចខ្លួន៕
