ព្រឹត្តិការណ៍​កម្ពុជា​ប្រចាំថ្ងៃ

នាប៉ុន្មានថ្ងៃមកនេះ មានការចែកចាយវីដេអូរបស់ពលរដ្ឋម្នាក់ ដែលខុសឈ្មោះគ្នារវាងសំបុត្រកំណើត អត្តសញ្ញាណបណ្ណ និងសៀវភៅស្នាក់នៅ ដែលធ្វើឱ្យរូបគេខកខានចូលបម្រើការងារ។ អ្នកតាមដានសង្គមមួយចំនួន លើកឡើងថា បញ្ហាខុសឈ្មោះក្នុងបញ្ជីអត្រានុកូលដ្ឋាន បានកើតមានឡើងជាច្រើនករណី ដែលបង្កការលំបាក ជាពិសេសត្រូវចំណាយពេលវេលា និងប្រាក់ ដើម្បីកែតម្រូវឡើងវិញ។ ក្នុងន័យនេះ អ្នកតាមដានសង្គមស្នើឱ្យមានការកែតម្រូវឯកសារបញ្ជីអត្រានុកូលដ្ឋានរបស់ពលរដ្ឋត្រូវធ្វើនៅតាមឃុំ-សង្កាត់ ដើម្បីកាត់បន្ថយនីតិវិធីស្មុគស្មាញនានា។ ហេតុអ្វីបានជាការចុះបញ្ជីអត្រានុកូលដ្ឋាននៅតែមានកំហុសច្រើន?

ថ្ងៃទី២៣ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៦នេះ ជាខួប ៣៥ឆ្នាំ នៃកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស។ កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស ដែលធានាដល់ការបញ្ចប់សង្រ្គាមស៊ីវិលនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ កិច្ចព្រមព្រៀងមួយនេះ សម្រេចបានដោយមានបារាំង និងឥណ្ឌូណេស៊ី ជាសហប្រធាន និងមានប្រទេសហត្ថលេខីជាង១០ផ្សេងទៀត ក្នុងនោះមានថៃ ផងដែរ ដែលទទួលស្គាល់ និងគោរពដែនអធិបតេយ្យភាពរបស់កម្ពុជា។ នៅក្នុងដំណាក់កាលដែលប្រទេសកម្ពុជាកំពុងមានជម្លោះព្រំដែនជាមួយថៃ តើកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសអាចជួយអ្វីបានខ្លះ ក្នុងការដោះស្រាយជម្លោះព្រំដែនរវាងប្រទេសទាំងពីរ?

នៅក្នុង​ពិធីប្រកាសដាក់ឱ្យ​អនុវត្ត «យុទ្ធសាស្ត្រជាតិស្តីពីការអភិវឌ្ឍសហគ្រាសធុនមីក្រូ តូច និងមធ្យម ឆ្នាំ២០២៦-២០៣០» នា​​ថ្ងៃ​ទី​២២​តុលា​ ឆ្នាំ​២០២​៦​នេះ​ លោក​នាយក​រដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន​ ម៉ា​ណែត​ បានស្នើ​ឱ្យ​ពល​រដ្ឋគ្រប់​និន្នាការរក្សា​ភាព​ស្ងាត់​ស្ងៀម​ ទុក​ចិត្ត​ ​​ផ្តល់​ឱកាស និង​ការ​ទទួល​ខុស​ត្រូវដល់​រដ្ឋាភិបាល​ ក្នុង​ការ​ដោះ​ស្រាយ​បញ្ហា​ព្រំ​ដែន​ជាមួយថៃ​។​ អ្នក​ជំនាញ​ផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រ​នយោ​បាយ​មួយ​ចំនួន​យល់​ថា​ ពល​រដ្ឋ​មាន​សិទ្ធិ​ឈឺ​ឆ្អាល​ពីបញ្ហា​​ទឹក​ដី តែ​ក៏ត្រូវ​មាន​ដែន​កំណត់។​ ប៉ុន្តែ អ្នកជំនាញ​ផ្សេង​ទៀត​យល់​ថា​ កា​រ​បិទ​មាត់​ពល​រដ្ឋ​មិន​ឱ្យ​និយាយ​អំពី​បញ្ហា​ព្រំ​ដែន ​ជា​ការ​ដាក់​បំរាមមិន​ឱ្យ​មានមតិផ្ទុយ​នៅ​ក្នុង​សង្គម​។​ តើ​ការ​ឈឺឆ្អាលរបស់​ពល​រដ្ឋលើ​បញ្ហា​ព្រំ​ដែនជាមួយថៃ​គួរមានដែនកំណត់ ឬយ៉ាងណា?

កម្ពុជា និងហ្វីលីពីន មានគម្រោងចុះហត្ថលេខារួមគ្នា​លើកិច្ចសហប្រតិបត្តិវិស័យយោធា ជាពិសេសផ្តោតទៅលើការពង្រឹងទ័ពជើងទឹក និងកងទ័ពអាកាស។ គម្រោងនេះ បាន​លើកឡើង នៅក្នុងជំនួបមួយរវាងលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត និងនាយឧត្តមសេនីយ៍ Antonio G Nafarrete នាយសេនាធិការកងទ័ពហ្វីលីពីន ដែលបានធ្វើទស្សនកិច្ចនៅកម្ពុជា កាលពីថ្ងៃអង្គារទី២០ខែតុលា។ អ្នកតាមដានសង្គមមើលឃើញថា គម្រោងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការយោធា រវាងប្រទេសទាំងពីរ ឆ្លុះបញ្ចាំងពីគោលនយោបាយសន្តិសុខអព្យាក្រឹត និងចម្រុះពណ៌។ លើសពីនេះ កិច្ចសហប្រតិបត្តិការលើវិស័យកងទ័ពជើងទឹក និងកងទ័ពអាកាស រវាងកម្ពុជា និងហ្វីលីពីន នឹងជួយបង្កើនសមត្ថភាពយោធាកម្ពុជាបន្ថែម។

លោក អ៊ុំ សំអាន អតីតតំណាងរាស្ត្របក្សប្រឆាំង បានលើកឡើងនៅថ្ងៃអង្គារ ទី២០ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៦ថា ក្នុងនាមជាអ្នកនយោបាយជំនាន់ថ្មី លោកសង្ឃឹមថា លោក និងលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត អាចប្រើវប្បធម៌សន្ទនាថ្មីជំនួសវប្បធម៌សន្ទនាចាស់ ដែល​បង្កើតឡើងដោយ លោក ហ៊ុន សែន និង លោក សម រង្ស៊ី។ តាមលោក អ៊ុំ សំអាន ការប្រើវប្បធម៌សន្ទនាថ្មីរបស់អ្នកនយោបាយជំនាន់ក្រោយ គឺក្នុងស្មារតីផ្សះផ្សាជាតិខ្មែរ ដើម្បីការពារទឹកដីពីការឈ្លានពានរបស់ថៃ។ តែអ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ចាត់ទុកការលើកឡើងនេះថា គ្រាន់តែជាការ​បង្វែរសាច់រឿងប៉ុណ្ណោះ។ តើអ្នកនយោបាយជំនាន់ថ្មី​អាចបង្កើតវប្បធម៌សន្ទនាបែបថ្មីបានដែរឬទេ?

គណៈកម្មការ​ផ្សះផ្សា​ក្រោម​អនុសញ្ញា​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ស្តីពី​នីតិសមុទ្រ UNCLOS បាន​ស្នើ​ឲ្យ​ភាគី​កម្ពុជា និង​ថៃ​អនុវត្ត​នូវ​កិច្ចព្រមព្រៀង​ដែល​មាន​ស្រាប់​ឲ្យ​បាន​ពេញលេញ​ដើម្បី​បង្កើត​បរិយាកាស​អំណោយផល​ដល់​ការ​ផ្សះផ្សា។ នេះ​បើ​តាម​សេចក្តីថ្លែងការណ៍​របស់​ក្រសួង​ការបរទេស​កម្ពុជា​នៅ​ថ្ងៃទី១៨ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៦។ អ្នកជំនាញ​ផ្នែក​កិច្ចការ​អន្តរជាតិ​យល់​ឃើញ​ថា កិច្ចប្រជុំ UNCLOS លើកទី២ បាន​បង្ហាញ​សញ្ញា​វិជ្ជមាន​ដើម្បី​ជួយ​ឲ្យ​ភាគី​ទាំងសងខាង​ត្រឡប់​ទៅ​រក​ការ​កសាង​ទំនុកចិត្តគ្នា​ឡើង​វិញ។ តើ​សំណើ​របស់ UNCLOS ឲ្យ​កម្ពុជា-ថៃ​អនុវត្ត​កិច្ចព្រមព្រៀង​ដែល​មាន​ស្រាប់​ឲ្យ​បាន​ពេញលេញ​ជា​សញ្ញាវិជ្ជមាន​នៅ​ក្នុង​ដំណោះស្រាយ​ជម្លោះព្រំដែន​ដែរឬ​ទេ?។

ការប្រើប្រាស់បញ្ញាសិប្បនិម្មិត(AI) ដើម្បីបង្កើតភាពយន្ត វណ្ណកម្មអក្សរសិល្ប៍ និងរឿងព្រេងបុរាណខ្មែរ កំពុងក្លាយជាកង្វល់មួយរបស់អ្នកជំនាញផ្នែកភាពយន្ត និងប្រវត្តិសាស្ត្រនៅកម្ពុជា។ ជាក្តីកង្វល់ដ្បិតថា អ្នកបង្កើតមាតិកាសង្គម សិល្បៈ មួយចំនួន បានប្រើប្រាស់បញ្ញាសិប្បនិម្មិត AI ហួសហេតុ ដើម្បីបង្កើតសាច់រឿងប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ តាមទម្រង់ ដែលពួកគេចង់បាន ប្រាសចាកពីអត្តសញ្ញាណដើម។ អ្នកជំនាញ និងផលិតករភាពយន្ត កត់សម្គាល់ថា អ្នកបង្កើតភាពយន្តបុរាណខ្មែរ ដោយប្រើប្រាស់បញ្ញាសិប្បនិម្មិត នៅមិនទាន់បានបានស្វែងយល់ពីវប្បធម៌ ទំនៀមទម្លាប់ ប្រពៃណី​ អត្តសញ្ញាណ និងអក្សរសាស្ត្រ ទៅតាមសម័យកាលនៅឡើយ។

កម្ពុជា និងតួកគី បានចុះកិច្ចព្រមព្រៀងស្តីពីកិច្ចសហប្រតិបត្តិការយោធាជាមួយគ្នា នៅថ្ងៃទី១៦ ខែតុលា ឆ្នាំ​២០២៦ នៅទីក្រុងអ៊ីស្តង់ប៊ុល។ ការចុះកិច្ចព្រមព្រៀងនេះធ្វើឡើង នាអំឡុងពេល​ទស្សនៈកិច្ចរបស់​ប្រមុខ​រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ទៅកាន់​ប្រទេសតួកគី។ តួកគីជាប្រទេស ដែលមានកម្លាំងយោធាខ្លាំងលំដាប់ទី៩ លើពិភពលោក និងជាសមាជិកនៃអង្គការសន្ធិសញ្ញាអាត្លង់ទិកខាងជើងហៅកាត់ថា NATO។ តើកម្ពុជាអាចទាញបានប្រយោជន៍អ្វីខ្លះពីកិច្ចសហប្រតិបត្តិការយោធាជាមួយតួកគី?

នាយករដ្ឋមន្ត្រី​កម្ពុជា លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បាន និង​កំពុង​បំពេញ​ទស្សនកិច្ច​ផ្លូវការ​នៅ​ប្រទេស​អាស៊ែបៃហ្សង់ តួកគី និង​ប្រទេស​កាហ្សាក់ស្ថាន​ចាប់​ពី​ថ្ងៃទី១២ រហូត​ដល់​ថ្ងៃទី១៧ ខែតុលា។ ដំណើរ​ទស្សនកិច្ច​នៅ​តំបន់​អឺរ៉ាស៊ី​នេះ​មាន​គោលដៅ​ពង្រឹង​ទំនាក់ទំនង​ការទូត ពង្រីកកិច្ចសហប្រតិបត្តិការ​សេដ្ឋកិច្ច និង​ជំរុញ​ទំនាក់ទំនង​ពាណិជ្ជកម្ម។ អ្នកជំនាញ​ផ្នែក​ទំនាក់ទំនង​អន្តរជាតិ​សាទរ​ចំពោះ​ការ​ខិតខំ​ស្វះស្វែង​របស់​ប្រមុខ​រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា ពិសេស​ស្វែង​រក​ការ​គាំទ្រ​ផ្នែក​ការទូត​ជុំវិញ​ជម្លោះ​ព្រំដែន​ជាមួយ​ថៃ។ តែ​សម្រាប់​ផ្នែក​ពាណិជ្ជកម្ម និង​វិនិយោគ​វិញ អ្នក​ជំនាញ​យល់​ថា ត្រូវ​ការ​ពេល​វេលា​បន្តិច និង​ត្រូវ​ការ​មាន​ការ​ធានា​បរិយាកាស​ល្អ​នូវ​នយោបាយ​ផ្ទៃក្នុង​កម្ពុជា។

ប្រមុខ​ការទូត​កម្ពុជា លោក​ ប្រាក់​ សុខុន កំពុង​ដឹក​នាំ​គណៈប្រតិភូ​ជំនាញច្បាប់ និង​កិច្ចការព្រំដែន​ចូលរួម​កិច្ចប្រជុំ​លើកទី២នៃ​គណៈកម្មការ​ផ្សះផ្សា តាម​អនុសញ្ញា​អង្គការសហប្រជាជាតិ​ស្តីពី​នីតិសមុទ្រ (UNCLOS) ដែល​ធ្វើ​ឡើង​នៅ​ទីក្រុង​ឡាអេ ប្រទេស​ហូឡង់ ចាប់​ពី​ថ្ងៃទី​១៤​ដល់​ថ្ងៃ​ទី១៨​តុលា ឆ្នាំ២០២៦​។​ អ្ន​ក​តាម​ដាន​ភូមិ​សាស្ត្រ​នយោ​បាយ​ខ្លះ​យល់​ថា​ កិច្ច​ប្រជុំ​លើក​ទី​២​នេះ​ជា​កិច្ច​ប្រជុំ​បច្ចេក​ទេស និង​មិន​ទាន់​​អាច​ប៉ាន់​ស្មាន​ថា​នឹង​បញ្ចប់​នា​ពេល​ឆាប់ៗ​ទេ​។ ចំណែក​អ្នក​ខ្លះ​ទៀត​យល់​ថា ភាគី​ទាំង​សង​ខាង​ត្រូវ​មាន​ឆន្ទៈ​ពិត​ប្រាកដ និង​ជំហរ​រួម​ដើម្បី​ឈាន​ទៅ​ដល់​ការ​ដោះ​​ស្រាយ​វិវាទ។ តើ​កិច្ចប្រជុំ UNCLOS លើកទី២ អាច​សម្រេច​បាន​អ្វី​ខ្លះ​នៅ​ក្នុង​​វិវាទ​ដែនសមុទ្រ​រវាង​កម្ពុជា-ថៃ?