මධ්‍යම පරිසර අධිකාරියේ සභාපති සිරිපාල අමරසිංහ කරපු කතාවක් එක්ක රාජ්‍ය ආයතන වල ක්‍රියාකාරීත්වය ගැන කතා බහක් ඇති වෙනවා. ප්‍රමිති ආයතනයේ අධ්‍යක්ෂකවරියගේ හැසිරීමෙන් මේ ප්‍රශ්නය තවත් උත්සන්න වෙනවා. ස්වාධීන රාජ්‍ය ආයතනවලට යම් මට්ටමක ස්වාධීන භාවයක් අවශ්‍ය වෙන්නේ දේශපාලන බලයක් තියන ව්‍යාපාර, නිලධාරීන් නීති කඩ කරන කොට ඊට විරුද්ධව කටයුතු කරන්න. නමුත් අද වැදගත් රාජ්‍ය ආයතනවල ප්‍රධාන තනතුරුවලට පත් වෙලා ඉන්න නිලධාරීන් තමන්ගේ තනතුරේ, ආයතනයේ වටිනාකම දේශපාලනඥයන් වෙනුවෙන් පවා දෙනවා. අද කතාව ඒ ගැන.

2021/04/05 ට 1971 කැරැල්ලට වසර 50 ක් වෙනවා. ඒ නිසා අපි හිතුවා මේ පුහාරයේ ඉතිහාසය, පසුබිම සහ එයින් ගත හැකි පාඩම් ගැන සලකා බලන්න. 71 සහ 88-89 කැරලි කියන්නේ ලංකාවේ අඳුරුම යුගයක්. මෙයින් ජීවිත 70000 ක් විතර අහිමි වෙනවා කියල අනුමාන කරනවා. මේ සංහාරයට ජවිපෙත්, සිරිමාවෝ රජයත්, ජේ ආර් - ප්‍රේමදාස රජයනුත් වගකිව යුතුයි. ශ්‍රීලනිපය සහ යූඑන්පී එක කෙසේ වෙතත් ලංකාවේ දැනට තියන එකම දූෂණ චෝදනා නැති දේශපාලන ව්‍යාපාරය විදිහට (89 න් පස්සේ), ජවිපෙට හැකියාවක් තියනවා තුන් වැනි පක්ෂයෙන් එහාට ගිය දේශපාලන වගකීමක් ගන්න පුළුවන්. හැබැයි එතනට යන්න නම්, මේ රටේ අනාගත පරපුරට, තව අවුරුදු 10 කින් 20 කින් රටේ රාජ්‍ය නායකයා තීරණය කරන පරපුරට දැනෙන්න ඔ්නෙ 71 සහ 88 කැරලි වල තමන්ගේ වගකීම ගැන ජවිපෙට සාධාරණ විවේචනයක් තියන බව. එදාට මීට වැඩිය ශක්තිමත් ව්‍යාපාරයක් වෙන්න ඔවුන්ට පුළුවන් වෙයි.

· සිදුවීමේ ඉතිහාසය - https://asiafoundation.org/wp-content/uploads/2017/10/SriLanka-StateofConflictandViolence.pdf

· වාමාංශික කැරැල්ලේ ඉතිහාසය - https://journals-sagepub-com.ezproxy.lib.rmit.edu.au/doi/pdf/10.1177/0010414020938096

1 වන කොටස සඳහා ආගම් පිලිබඳ අන්තර්ගතය ගැන අනතුරු ඇඟවීම

Content Warning for segment 1

23:50 for segment 2

ස්විට්සර්ලන්තය මේ මාසයේදී ඡන්දයක් හරහා, පොදු ස්ථාන වල බර්කා ඇඳීම තහනම් කරනවා. එක් පිරිසක් කියනවා බර්කාව කියන්නේ මුස්ලිම් සංස්කෘතියේ තියන පුරුෂාදිපත්‍ය පෙන්වන සංකේතයක් කියලා. තහනමට පක්ෂ පිරිස් කියනවා කාන්තාව නිදහස් කරන්න නම්, ඔවුන්ට බලයෙන් පනවල තියන බර්කාව තහනම් කරන්න ඔ්නෙ කියල. හැබැයි කාන්තාව නිදහස් කරනවා කියල බර්කාව තහනම් කිරීමෙන් වෙන්නේ කාන්තාවට තවත් සම්බාධක දැමීමක් කියල පිරිසක් කියනවා. බර්කා තහනමට විරුද්ධ අය කියනවා ආගමක් ඇඳහීමේ නිදහස යටතේ ඔ්නෑම කෙනෙක්ට කැමති ඇඳුමක් ඇඳීමේ නිදහස තියනවා කියල. හැබැයි මේ නිදහස තුලින් කරන්නේ මනුස්සයෙක්ගේ ස්ත්‍රී පුරුෂ භාවය මත ඒ කාන්තාවගේ නිදහසට බාධා කිරීම නම්, එවැනි ආගමික නිදහසක ඵලය මොකද්ද?

· බර්කාවේ ඉතිහාසය - https://en.wikipedia.org/wiki/Burqa

· ඉස්ලාම් ආගමට අනුව කාන්තාවගේ ඇඳුම - https://www.quran-islam.org/articles/women_dress_code_(P1150).html

· බර්කා තහනම ගැන කල පර්යේශනයක් - https://scholarlycommons.law.emory.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1041&context=eilr

අපි 2021 මාර්තු 29 පටිගත කරන්නේ අපේ 50 වෙනි podcast episode එක. අපි කලින් කිව්වා වගේම මේ podcast එකෙන් අපි බලාපොරොත්තු වෙන්නේ තරුණ පරපුරට සමාජයේ ගැටළු දැනෙන විදිහ කතා කරන එක. අපිට මේ වෙනකොට පොඩි හෝ audience එකක් තියනවා. මේ audience එකට එකතු වෙන, අපිත් එක්ක අදහස් බෙදාගත්ත හැමෝටම ගොඩක් ස්තූතියි. ඉදිරියටත් අපිත් එක්ක දිගටම ඉන්න කියල හැමෝටම ආරාධනා කරනවා. අපි කතා කල යුතු මාතෘකා, යෝජනා හෝ චෝදනා තියනවා නම් ඒක අපිට description එකේ තියන email එක හරහා හෝ facebook, twitter හරහා අපිත් එක්ක බෙදා ගන්න

· Email – [email protected]

ලංකාවේ ප්‍රවාහන ක්ෂේත්‍රයේ ආරක්ෂාවට දීල තියන තැන බොහොම අඩුයි. මේකට හොඳම උදාහරණයක් තමයි ටිපර් රථයක් සහ බස් රථයක් අතර වුන අනතුර. මේ සිදුවීමෙන් අපිට ඉගෙන ගන්න දේවල් බොහෝමයක් තියනවා. මීට වැඩිය ආරක්ෂාකාරී මහාමාර්ග පද්ධතියක් හදන්න අපිට ලෝකයෙන් ඔ්නේ තරම් උදාහරණ ගන්න පුළුවන්. ඒ අතරින් නෝර්වේ රාජ්‍ය කරපු Vision Zero ව්‍යාප්තියෙන් අපට ගන්න පුළුවන් පාඩම් මොනවද?

Vision Zero - https://www.vegvesen.no/_attachment/2322975/binary/1261865?fast_title=National+Plan+of+Action+for+Road+Safety+2018-2021+%28short+version%29.pdf

මාධ්‍ය නිදහස, අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමේ අයිතිය කියන්නේ අපේ මූලික අයිතියක්. ඒක ජනාධිපතිවරයා හෝ රජය අපිට දෙන වරප්‍රසාදයක් නෙවෙයි. එහෙම නම් ජනාධිපතිවරයා කොහොමද මාධ්‍ය ආයතන වලට පාඩම් උගන්නන හැටි ගැන කතා කරන්නේ? එයාට පාඩම් උගන්නන්න අයිතියක් තියනවාද?

මියන්මාර හමුදාව නැවතත්, කුමන්ත්‍රණයකින් රටේ බලය අල්ල ගන්නවා. මේකට ජාත්‍යන්තරයේ රටවල් විශාල ප්‍රමාණයක් විරුද්ධ වෙද්දි, ලංකාව මේ සිදුවීම ගැන හැසිරෙන විදිහ සාධාරණයි ද? ලංකාවේ විදේශ ඇමතිවරයා, මිලිටරි රජයේ විදේශ ඇමතිවරයාට ආරාධනා කරනවා කලාපීය සාකච්ඡාවක් සඳහා. මේකෙන් යන පණිවිඩය මොන වගේ ද?

මියන්මාරයේ මෑතකාලීන ඉතිහාසය - https://youtu.be/PLHlMoPw6-8

ඕස්ට්‍රේලියානු රජය නව නීතියක් ගේනවා ගූගල්, ෆේස්බුක් වගේ සමාගම්, ඔස්ට්‍රෙලියානු ප්‍රවෘත්ති සමාගමක ලිපි පෙන්වනවනම් ඒ පුවත්පත් සමාගම් වලට ගෙවීම් කල යුතුයි කියල. ගූගල් මේකට අකමැත්තෙන් වුනත් එකඟ වෙනවා. ෆේස්බුක් මේ තීරණයට විරෝධයක් විදිහට ඔසුට්‍රේලියානු පරිෂීලකයෙක්ගෙන්ම සියළු ප්‍රවෘත්ති පිටු hide කරනවා. රජයේ ස්ථාවරය වෙනස් නොවෙන නිසා අවසානයේ ෆෙස්බුක් කොන්දේසි මත මේකට එකඟ වෙනවා. මේක රාජතාන්ත්‍රික විදිහට ලංකාවට බලපාන්නේ කොහොමද? මේ සිදුවීමෙන් සමාජ මාධ්‍ය ගැන ලංකා රජය ඉගෙන ගත යුත්තේ, සූදානම් විය යුත්තේ මොන කරණා වලටද?

ෆේස්බුක් විසින් ඔස්ට්‍රේලියවට තංහචි දැමීම -  https://www.abc.net.au/news/2021-02-26/australian-news-sites-reappear-on-facebook-media-laws/13195100

පොලිස් නිලධාරියෙක් කරපු අපරාධයක් මුල් කරගෙන මාධ්‍ය හැසිරෙන ආකාරය ගැන සමාජයේ කතාබහක් ඇති වෙලා තියනවා. මේ සිද්ධිය මුල් කරගෙන සමහර මාධ්‍ය නාලිකා වෘත්ත්තීය ආචාර ධර්ම සම්පූර්ණයෙන්ම අමතක කරල තියනවා. මේ හැසිරීම නිසා වෙන්නේ ප්‍රසිද්ධ මාධය වල ජනප්‍රියතාවය අඩු වෙලා, මිනිස්සු තොරතුරු ලබා ගන්න සමාජ මාධ්‍ය වලට හැරෙන එක. මේක මිනිස්සුන්ගේ තොරතුරු දැනගැනීමේ අයිතියට සහ තොරතුරු වල ගුණාත්මක බවට හොඳ දෙයක් නෙවෙයි. එහෙම නම් ප්‍රසිද්ධ මාධ්‍ය කරන්න ඔ්නෙ මොකද්ද?

07/03/2021 ලංකාවේ කළු ඉරිදා දිනය සමරනවා. මේකෙන් බලාපොරොත්තු වෙන්නේ පාස්කු ප්‍රහාරයට සම්බන්ධ අපරාධකරුවන් නීතිය ඉදිරියට ගෙන එන්නයි රජයට බලපෑම් කිරීම. අපරාධකරුවන් නීතිය ඉදිරියට ගේන්න නම් ඒ වගකීම ජනාධිපති කොමිසමකට දීල හරියනවද? ඇයි දේශපාලන යාන්ත්‍රනය මේ ගැටළුව විසඳන්න පොලීසියට බාධා කරන්නේ?

මූලාශ්‍ර

පාස්කු ප්‍රහාරය - https://en.wikipedia.org/wiki/2019_Sri_Lanka_Easter_bombings

කළු ඉරිදා - https://divaina.com/daily/index.php/puwath-2/55249-2021-03-02-12-47-34

පාස්කු ප්‍රහාරයට වරදකරුවන් සොයා දඩුවම් ලබා දීමේ ක්‍රියාපටිපාටිය ඉක්මන් කරන්නැයි ඉල්ලන කළු ඉරිදා සැමරුමට අපි අපේ සහයෝගය ලබා දෙනවා.

Episode 47 Teaser

අළුත් මැකෝ නිමල් පුංචිහේවා ඉල්ලීමක් කරනවා ඡන්ද අපේක්ෂකයන්ගේ ආදායම් වියදම් වාර්තා මැතිවරණ කොමිසමට ලබා දීම අනිවාර්ය කරන වගන්තියක් අළුත් ව්‍යවස්ථාවට එක් කරන්න කියල. රටක ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය වැඩ කරන්න තියන ලොකුම බාධාවක් තමයි දේශපාලනයත් එක්ක ගෑවෙන මුදල්. මේක අපි සීනි බදු වංචාවෙන්, ටයිල් වංචාවෙන්, මහ බැංකු බැදුම් කර වංචාවෙන් හොඳටම අත්විඳිනවා. මේකට ලේසිම පිලියම වෙන්නේ අපේක්ෂකයන්ට මුදල් දෙන්නේ කවුද කියන එක ප්‍රසිද්ධ කිරීම. ඉතින් ඒ නිසා මැකෝ ගේ මේ ඉල්ලීම නිවැරදි මාවතක ආරම්භයක් කියල තමයි අපි දකින්නේ.

ප්‍රවෘත්තිය - https://www.newsfirst.lk/sinhala/2021/02/12/%E0%B6%A1%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%AF%E0%B6%BA%E0%B7%99%E0%B6%B1%E0%B7%8A-%E0%B6%B4%E0%B7%83%E0%B7%94-%E0%B6%85%E0%B6%B4%E0%B7%9A%E0%B6%9A%E0%B7%8A%E0%B7%82%E0%B6%9A%E0%B6%BA%E0%B7%92%E0%B6%B1%E0%B7%8A/

පුටින් ට ලංකාවේ අසාමන්‍ය ආරක්ශනයක් තියනවා. වර්තමාන ජනාධිපතිවරයාව පුටින් කෙනෙක් ට සමාන කරල මාකට් කලේත් ඒ ආක්ර්ශනය නිසා තමයි. ඇත්තටම පුටින් වගේ පුද්ගලයෙක් යටතේ ජීවිතය මොන වගේද? ජනාධිපතිට ඡන්දය දීපු මිනිස්සුන්ගේ ප්‍රර්තනාව අද ඉශ්ට වෙලා නැද්ද?

ඇලෙක්සි නවානි - https://www.smh.com.au/world/europe/alexei-navalny-moved-probably-to-prison-camp-says-lawyer-20210226-p57609.html

පුටින්ගේ අළුත් ගෙදර - https://youtu.be/CbHYFSZqvPE

රැසියාවේ ආදායම් බෙදී යාමේ විෂමතාවය - https://wid.world/country/russian-federation/

පෙබරවාරි 6 වෙනිදා google.lk සහoracle.lk ඇතුළු .lk domain තිබෙන පේජ් ගණනාවක්ම හැක් වෙනවා. මේකෙන් ඉස්මත් වෙන්නේ ලංකාවේ සයිබර් සෙකියුරිටි වලට දීල තියෙන තැන. TRCSL සිට Telecom එක දක්වාම ලංකාවේ සයිබර් සෙකියුරිටි ඉතිහාසය එතරම් සුභවාදී එකක් නෙවෙයි. අපි ට දැන් සයිබර් සෙකියුරිටි ප්‍රමිතිගතකරණයේ අවශ්‍යතාවය මතු වෙලා තියනවා.

සිදුවීම වාර්තා කල ලිපිය- https://www.zdnet.com/article/hacktivists-deface-multiple-sri-lankan-domains-including-google-lk/

ලොගින් ගැන වාර්තාව - https://twitter.com/aselawaid/status/1359089894203785217

IT සමාගමක් පිලියෙල කල වාර්තාව - https://twitter.com/CswWorks/status/1359836705927409671

දේශපාලන පලිගැනීම් පිලිබඳ ජනාධිපති කොමිසම තමන්ගේ අවසන් වාර්තාව ජනාධිපතිට බාර දුන්නත් එය පාර්ලිමේන්තුවට ඉදිරි පත් කරල නැහැ. මේ කොමිසම උදයංග වීරතුංග වැනි චූදිතයන් ව නිදොස් කොට නිදහස් කරන අතරෙම බුද්ධි අංශ නිලධාරීන්, හමුදා නිලධාරීන්, නීතිපති දෙපාර්තමේන්තුවේ නිලධාරීන් ට විරුද්ධව නඩු දානවා. මේක කොච්චර සාධාරණ ද?

2017 අවුරුද්දේ ගුරුවරයෙක් ළමයෙකුට පහර දීම නිසා ඒ ළමයා ජීවිත කාලයට ම බිහිරි වෙනවා. ඒ ගැන දාපු මානව අයිතිවාසිකම් නඩුවෙන් ගුරුවරයා වැරදි කරු වෙනවා. ඒ ගුරුවරයාට ලක්ෂ 1.5 වන්දියක් ගෙවන්න වෙනවා. සමහරු කියන දෙයක් තමයි ගහන්නේ හොඳ අරමුණකින් නිසා දඬුවම් දීමේ වරදක් නැහැ කියල. නමුත් පර්යේෂණ වලින් සොයා ගෙන තියනවා ළමයින්ට ගැසීමෙන් වෙන්නේ ළමයි තවත් දරුණු වීමත්, දඬුවමට බය වීමත් මිස වැරදි කරන්න බය වීම නොවන බව. ඉතින් එහෙම නම් ගුරුවරුන්ට අයිතියක් තියනවාද ළමයින්ට ගහන්න?

මාර්ග අනතුරු වාර්තාව - https://srilankamirror.com/news/6874-a-road-accident-every-10-minutes

ළමයින්ට ගැසීම ගැන ලියන පර්යේෂණයක් - https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/23311886.2018.1536316

ජනාධිපතිවරයා මෑතක දී තිබුණු කතාබහකදි පොඩි කතාවක් කරනවා. මේ කතාවෙන් ඔහුගේ පරිසර දැක්ම ගැන අපට ලොකු අවබෝධයක් ගන්න පුළුවන්. නමුත් ඔහු දකින පරිසර දැක්ම හරි ද? ඒ පරිසර දැක්ම ගම සමඟ පිළිසඳරෙන් කරන්න පුළුවන් ද?

ජනාධිපතිවරයාගේ කතාවෙන් කොටසක් - https://www.youtube.com/watch?v=EmL9G3Paep8&feature=emb_title