Sant Attar Singh Ji

#SantAttarSinghji #Sakhi 

ਵਰਸਹੁ ਕਿਰਪਾ ਧਾਰਿ 

 ਜੈਤੋ ਦੀਵਾਨ ਸਮੇਂ ਬੜੀ ਸਖ਼ਤ ਗਰਮੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸੰਗਤ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਜਲ ਦੀ ਥੁੜ੍ਹ ਕਾਰਣ ਬੜੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਸੀ। ਸੰਗਤ ਨੇ ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਤੋਂ ਮੀਂਹ ਵੱਸਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰੋ। ਸੰਤ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਫ਼ੁਰਮਾਇਆ, ਆਓ ਸਾਰੀ ਸੰਗਤ ਮਿਲ ਕੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰੀਏ:  

ਮਿਲਿ ਸਤਿਸੰਗਤਿ ਖੋਜੁ ਦਸਾਈ ਵਿਚਿ ਸੰਗਤਿ ਹਰਿ ਪ੍ਰਭੁ ਵਸੈ ਜੀਉ ॥ (੯੪)  

ਕਰਤਾਰ ਜ਼ਰੂਰ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣੇਗਾ। ਅਰਦਾਸ ਉਪਰੰਤ ਸੰਤ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸ਼ਬਦ ਪੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਸੰਗਤ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ:  

ਬਾਬੀਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੈ ਬੋਲਿਆ ਤਾਂ ਦਰਿ ਸੁਣੀ ਪੁਕਾਰ ॥  

ਮੇਘੈ ਨੋ ਫੁਰਮਾਨੁ ਹੋਆ ਵਰਸਹੁ ਕਿਰਪਾ ਧਾਰਿ ॥ (੧੨੮੫)  

ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਚਿਰ ਮਗਰੋਂ ਮੂਸਲਾਧਾਰ ਬਾਰਸ਼ ਹੋਈ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕੋਈ ਥੁੜ੍ਹ ਨਾ ਰਹੀ।

#SantAttarSinghji #Sakhi 

ਬਹਮ ਗਿਆਨੀ ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਹੰਦ ਹਨ 

 ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਮਾਤਾ ਭੋਲੀ ਜੀ ਦਾ ਸੱਚਖੰਡ ਪਿਆਨਾ ਨੇੜੇ ਆਣ ਕਰਕੇ, ਸੰਤ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸੰਤ ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਵਕਤ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹਨ। ਮੈਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਭਾਸਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹੋ?" ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਤ, ਸਾਧ, ਬ੍ਰਹਮ-ਗਿਆਨੀ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਉਹ ਸ਼ਬਦ-ਗੁਰੂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਾਤਾ ਜੀ ਦੇ ਸੁਆਸ ਨਿਕਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ (ਸੰਤ) ਭਾਈ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਇਹ ਵਾਰਤਾ ਦੱਸੀ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਦਾਸ ਨੂੰ ਭਾਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੇ ਬਿਦੇਹ-ਮੁਕਤ, ਆਤਮ-ਦਰਸ਼ੀ ਹੋ ਕੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।" ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਫ਼ੁਰਮਾਇਆ ਕਿ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦੇ ਅਜੇ ਜਨਮ-ਮਰਨ (ਆਵਾ-ਗਉਣ) ਦੇ ਗੇੜ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੁਕਮ ਮੰਨ, ਰਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿ, ਨਾਮ-ਸਿਮਰਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ, ਇਹ ਆਤਮ-ਪਦਵੀ ਪਾ ਕੇ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸੰਤ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਗੋਡੇ ਦਾ ਕਸ਼ਟ ਤਾਂ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਪਰ ਹੁਕਮ ਮੰਨਣ ਅਤੇ ਰਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਭੇਦ ਸਮਝਾ, ਮਾਤਾ ਜੀ ਦਾ ਸਦਾ ਲਈ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦਾ ਦੁੱਖ ਕੱਟ ਕੇ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ:  

ਨਾਨਕ ਸਾ ਕਰਮਾਤਿ ਸਾਹਿਬ ਤੁਠੈ ਜੋ ਮਿਲੈ ॥ (੪੭੫)

#SantAttarSinghji #Sakhi

 ਸ਼ੁਕਰ ਅਤ ਰਜ਼ਾ  

ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਮਾਤਾ ਜੀ, ਮਾਤਾ ਭੋਲੀ ਜੀ ਦੇ ਅੰਤਮ ਸਮੇਂ ਗੋਡੇ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਗੰਭੀਰ ਫੋੜਾ ਨਿਕਲਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗੋਡਾ ਕਾਫ਼ੀ ਗਲ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਾਤਾ ਜੀ ਇਸ ਫੋੜੇ ਦਾ ਅਸਹਿ ਕਸ਼ਟ ਸਹਾਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੁੰਗੇ (ਕਮਰੇ) ਵਿੱਚ ਆਏ। ਸਾਰੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ, ਮਾਤਾ ਜੀ ਦੇ ਮੰਜੇ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਭਾਣੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਅਤੇ ਹੁਕਮ ਮੰਨਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜੁਗਤ ਦੱਸੀ ਕਿ ਮਾਤਾ ਜੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਜੋ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੀ ਜੋਤ (ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ) ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਨਹੀਂ:  

ਨਾ ਓਸੁ ਦੂਖੁ ਨ ਹਮ ਕਉ ਦੂਖੇ ॥ (੩੯੧)  

ਉਸੇ ਨਾਲ ਅੰਤਰ-ਆਤਮੇ ਸੁਰਤ ਨੂੰ ਸਿਮਰਨ ਦੁਆਰਾ ਲੀਨ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਸੁਰਤ ਸਰੀਰ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ-ਸੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਉੱਠ ਕੇ ਉਸ ਸਰਬ ਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਜਾਵੇਗੀ:  

ਸੋ ਸਿਖੁ ਸਖਾ ਬੰਧਪੁ ਹੈ ਭਾਈ ਜਿ ਗੁਰ ਕੇ ਭਾਣੇ ਵਿਚਿ ਆਵੈ ॥ (੬੦੧)  

ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੇ 'ਸਤਿ ਬਚਨ' ਕਹਿ ਇਹ ਜੁਗਤ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵਸਾ ਲਈ। ਸਰੀਰ ਦੇ ਕਸ਼ਟ ਨੂੰ ਸ਼ੁਕਰ ਅਤੇ ਰਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮਿੱਠਾ ਕਰਕੇ ਮੰਨਿਆ। ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਮੁੱਖੋਂ 'ਸੀ' ਤੱਕ ਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵਨ ਢਾਲਿਆ: 

 ਜੋ ਨਰੁ ਦੁਖ ਮੈ ਦੁਖੁ ਨਹੀ ਮਾਨੈ ॥ ਸੁਖ ਸਨੇਹੁ ਅਰੁ ਭੈ ਨਹੀ ਜਾ ਕੈ ਕੰਚਨ ਮਾਟੀ ਮਾਨੈ ॥ (੬੦੩)  

ਕੇਤਿਆ ਦੂਖ ਭੂਖ ਸਦ ਮਾਰ ॥ ਏਹਿ ਭਿ ਦਾਤਿ ਤੇਰੀ ਦਾਤਾਰ ॥ (੫)

#SantAttarSinghji #Sakhi 

ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਸੰਗਤ ਰੂਪ ਹੋਣਾ 

 ਸੰਤ ਜੀ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਮਾਤਾ ਭੋਲੀ ਜੀ ਨੂੰ ਸੰਤ ਜੀ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਜੈ ਸਿੰਘ ਬਹੁਤ ਤੰਗ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਕਿ ਜਿਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਤੂੰ ਦਹੀਂ ਮੱਖਣ ਖੁਵਾਉਂਦੀ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਫ਼ਕੀਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਾ ਹੁਣ ਉਸ ਕੋਲ ਚਲੀ ਜਾ, ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਰੋਟੀਆਂ ਖੁਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਉਂ ਹੀ ਸੰਤਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਸੇਵਾਦਾਰ ਨੂੰ ਭੇਜ ਕੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਾਸ ਡੇਰਾ ਖ਼ਾਲਸਾ ਬੁਲਾ ਲਿਆ।

  ਸੰਤ ਜੀ ਜਦੋਂ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਦੀਵਾਨ ਸਜਾਉਂਦੇ ਤਾਂ ਸੰਗਤਾਂ ਉੱਥੋਂ ਦੀ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜ ਮੁਤਾਬਕ ਸਤਿਕਾਰ ਲਈ ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾ ਕਰਦੀਆਂ। ਜਦੋਂ ਮਾਤਾ ਭੋਲੀ ਜੀ ਦੀਵਾਨ ਵਿੱਚ ਆਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਾਲਵੇ ਦਾ ਸਧਾਰਨ ਪਹਿਰਾਵਾ ਖੱਦਰ ਦਾ ਘੱਘਰਾ, ਕੁੜਤੀ ਤੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਚਾਦਰ ਲਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਸੰਗਤਾਂ ਨੇ ਦੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਐਨੀ ਸਧਾਰਨ ਔਰਤ ਕੌਣ ਹੈ? ਜਦੋਂ ਸੰਤ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਦੋਨੋਂ ਹੱਥ ਜੋੜ, ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ। ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਅਤਿ ਗਰੀਬੀ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨੀਰ ਵਹਿ ਤੁਰਿਆ ਅਤੇ ਸਹਿਜ-ਸੁਭਾਇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਮੁਖ਼ਾਰਬਿੰਦ ਤੋਂ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਨਿਕਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਉਹੀ ਧੰਨ ਮਾਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਤੇ ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ ਦੀ ਇਹ ਤੁਕ ਯਾਦ ਆ ਗਈ: 

 ਤਿਨ ਧੰਨ ਜਣੇਦੀ ਮਾਉ ਆਏ ਸਫਲੁ ਸੇ ॥ (੪੮੮) 

 ਸੰਤ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਬੜੇ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮਾਤਾ ਜੀ! ਕੀ ਅਸੀਂ ਕੋਈ ਮਾੜੇ ਕੰਮ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਲੱਗੇ?" ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੇ ਬੜੇ ਭੋਲੇ-ਭਾਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਨਹੀਂ ਪੁੱਤ! ਤੂੰ ਬੜੇ ਹੀ ਭਲੇ ਪਾਸੇ ਲੱਗਾ ਹੈਂ।" ਦੀਵਾਨ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ 'ਤੇ ਕੇਲਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਵਰਤਿਆ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕੇਲਾ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਦੇਰ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਦੇਖਦੇ ਰਹੇ। ਸੰਤ ਜੀ ਨੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਤੋਂ ਕੇਲਾ ਲਿਆ ਤੇ ਛਿਲ ਕੇ ਆਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛਕਾਇਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸੰਗਤਾਂ ਨੇ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮਾਤਾ ਜੀ ਇੰਨੇ ਭੋਲੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਕੇਲਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ? ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੇ ਕੁਝ ਦਿਨ ਰਹਿ ਕੇ ਸਤਿਸੰਗ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ ਤੇ ਫਿਰ ਘਰ ਜਾਣ ਲਈ ਸੰਤ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਆਗਿਆ ਮੰਗੀ। ਸੰਤ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਫ਼ੁਰਮਾਇਆ ਕਿ ਮਾਤਾ ਜੀ ਹੁਣ ਚੂਹੇ ਦੀ ਖੁੱਡ (ਘਰ) ਵਿੱਚ ਕੀ ਵੜਨਾ ਹੈ, ਸਾਧ-ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਹੀ ਨਾਮ-ਬਾਣੀ ਸਿਮਰਨ ਕਰਕੇ ਸੱਚੇ ਦੇਸ਼ (ਨਿਰੰਕਾਰ ਦੇ ਦੇਸ਼) ਅਪੜਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰੋ। ਫਿਰ ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੇ ਸਤਿ ਬਚਨ ਕਿਹਾ ਤੇ ਸੰਤ ਪੁੱਤਰ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸਿਆ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਬਖਸ਼ਿਆ ਹੋਇਆ ਉਪਦੇਸ਼ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਕਮਾਇਆ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

#SantAttarSinghji #Sakhi 

ਪਠਾਣਾਂ ਦੀ ਬਾਰਸ਼ ਲਈ ਬੇਨਤੀ  

ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਨਾ ਪੈਣ ਕਰਕੇ ਸੋਕਾ ਅਤੇ ਕਾਲ ਪੈ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਪਠਾਣਾਂ ਨੇ ਸੰਤ ਜੀ ਨੂੰ ਟਾਂਗੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਿਆਂ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦਾ ਨੂਰ ਦੇਖ ਕੇ ਮੋਹੇ ਗਏ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਦੀਆਂ ਲਗਾਮਾਂ ਫੜ, ਨਿਮਾਣੇ ਹੋ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਵਾਸਤੇ ਖ਼ੁਦਾ ਦੇ, ਮੀਂਹ ਬਖਸ਼ੋ।" ਸੰਤ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੀਂਹ ਤਾਂ ਰੱਬ ਦੇ ਵੱਸ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਬੰਦੇ ਹਾਂ।" ਪਠਾਣਾਂ ਨੇ ਬੜੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਿਜਦਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਰਜ਼ ਕੀਤੀ, "ਤੂੰ ਖ਼ੁਦ ਅੱਲਾ-ਤਾਲਾ ਦਾ ਨੂਰ ਦਿੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਤੇਰੇ ਅਤੇ ਰੱਬ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭੇਦ ਨਹੀਂ। ਅਸੀਂ ਬੜੇ ਦੁਖੀ ਹਾਂ। ਸਾਡੇ ਤੇ ਜ਼ਰੂਰ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ। ਜਲ ਦੇ ਤ੍ਰਾਸ ਨਾਲ ਫ਼ਸਲਾਂ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀ ਮਰ ਰਹੇ ਹਨ।" ਬੇਨਤੀ ਸੁਣ, ਸੰਤ ਜੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸ ਠਹਿਰੇ। ਸ਼ਬਦ- ਕੀਰਤਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸੰਤਾਂ ਨੇ ਇਲਾਹੀ ਰੰਗ ਵਿੱਚ:  

ਬਾਬੀਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੈ ਬੋਲਿਆ ॥ ਤਾਂ ਦਰਿ ਸੁਣੀ ਪੁਕਾਰ ॥  

ਮੇਘੈ ਨੋ ਫੁਰਮਾਨੁ ਹੋਆ ਵਰਸਹੁ ਕਿਰਪਾ ਧਾਰਿ ॥ (੧੨੮੫) 

 ਸ਼ਬਦ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਫਿਰ ਰਹਿਰਾਸ ਦਾ ਪਾਠ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਅਰਦਾਸ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਦੋ ਘੰਟੇ ਬੜੇ ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਬਾਰਸ਼ ਹੋਈ। ਸਾਰੇ ਪਠਾਣ ਚਰਨੀਂ ਲੱਗੇ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਸਾਂਈਂ ਦਾ ਕਾਮਲ ਫ਼ਕੀਰ ਹੈਂ, ਤੇਰੇ ਦੀਦਾਰ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਤਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।"

#SantAttarSinghji #Sakhi 

ਰਹਿਮਤ ਖਾਂ ਪਠਾਣ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਤੋਂ ਰਿਹਾਈ  

ਕੈਦੀ ਰਹਿਮਤ ਖਾਂ ਨੇ ਝੂਠੇ ਕਤਲ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵਾਇਸਰਾਏ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਪਰ ਕੋਈ ਸੁਣਵਾਈ ਨਾ ਹੋਈ ਤਾਂ ਉਹ ਦੁਆ ਕਰਨ ਲੱਗਾ, "ਹੇ ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪੀਰ! ਮੈਂ ਨਿਹੱਕਾ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਬਚਾ ਲੈ।" ਉਸਦੇ ਮਨ ਦੀ ਤਾਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਮਸਤੂਆਣੇ ਪਹੁੰਚੀ। ਸੰਤ ਜੀ ਵਾਹੋ-ਦਾਹੀ ਸੰਗਰੂਰ ਤੋਂ ਗੱਡੀ ਰਾਹੀਂ ਲਾਹੌਰ ਜੇਲ੍ਹ ਪਹੁੰਚੇ। ਰਹਿਮਤ ਖਾਂ ਨੇ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਸਿਜਦਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ 'ਤੇ ਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਭੁੱਬਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਰੋ ਪਿਆ ਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਮੈਂ ਨਿਹੱਕਾ ਹੀ ਝੂਠੇ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਕੋਈ ਸੁਣਵਾਈ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੀ। ਸੰਤਾਂ ਨੇ ਫ਼ੁਰਮਾਇਆ, "ਜੇ ਤੂੰ ਨਿਹੱਕਾ ਹੈਂ ਤਾਂ ਤੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਹੀ ਰਿਹਾਅ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।" ਉਸ ਵਕਤ ਉਸ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਲੱਗਣ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਘੰਟੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਵਾਇਸਰਾਏ ਤੋਂ ਤਾਰ ਦੇ ਜਰੀਏ ਉਸ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਦਾ ਹੁਕਮ ਆ ਗਿਆ ਕਿ ਰਹਿਮਤ ਖਾਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚੋਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਰਹਿਮਤ ਖਾਂ ਪਠਾਣ ਘਰ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਦੁਸ਼ਾਲਾ ਅਤੇ ੫੦੦ ਰੁਪਏ ਲੈ ਮਸਤੂਆਣੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪੀਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਬੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਕੇ ਜਨਮ ਸਫ਼ਲਾ ਕੀਤਾ:  

ਚਿਤਿ ਆਵੈ ਓਸੁ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮੁ ਲਗੈ ਨ ਤਤੀ ਵਾਉ ॥ (੭੦)  

ਤਾਤੀ ਵਾਉ ਨ ਲਗਈ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਸਰਣਾਈ ॥ (੮੧੯)

#SantAttarSinghji #Sakhi

ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹੀ ਦਰਬਾਰ  ਸੰਨ ੧੯੧੧ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਜਾਰਜ ਪੰਚਮ ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਆਉਣ 'ਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ-ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਉੱਘੇ ਲੀਡਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸਵਾਗਤ ਲਈ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਖੇ ਸ਼ਾਹੀ ਦਰਬਾਰ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਜਲੂਸ ਕੱਢੇ। ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਰਾਜੇ-ਮਹਾਰਾਜੇ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਸਿੱਖ ਸਾਧ-ਸੰਗਤ ਨੇ ਵੀ ਜਲੂਸ ਕੱਢਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੂੰ ਇਸ ਜਲੂਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਸੰਤ ਜੀ ਬੇਨਤੀ ਨੂੰ ਪਰਵਾਨ ਕਰ, ਜਲੂਸ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹਾਥੀ 'ਤੇ ਸ਼ੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਜਲੂਸ ਬੜੀ ਸ਼ਾਨੋ-ਸ਼ੌਕਤ ਨਾਲ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਸੰਗਤਾਂ ਨੇ ਸੰਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਸੰਤ ਜੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ:  

ਥਿਰੁ ਘਰਿ ਬੈਸਹੁ ਹਰਿ ਜਨ ਪਿਆਰੇ ॥ ਸਤਿਗੁਰਿ ਤੁਮਰੇ ਕਾਜ ਸਵਾਰੇ ॥ (੨੦੧)  

ਸ਼ਬਦ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਜਲੂਸ ਜਾਰਜ ਪੰਚਮ ਦੇ ਅੱਗੋਂ ਦੀ ਨਿਕਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ ਵਾਇਸਰਾਏ, ਗਵਰਨਰ ਤੇ ਰਾਜੇ-ਮਹਾਰਾਜੇ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਬੜੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਸੰਤਾਂ ਨੇ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਉਪਰ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਪੜ੍ਹਿਆ: 

 ਕੋਊ ਹਰਿ ਸਮਾਨਿ ਨਹੀ ਰਾਜਾ ॥ (੮੫੬)  

ਅਤੇ ਫਿਰ ਜਾਰਜ ਪੰਚਮ ਵਲ ਹੱਥ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ: 

 ਏ ਭੂਪਤਿ ਸਭ ਦਿਵਸ ਚਾਰਿ ਕੇ ਝੂਠੇ ਕਰਤ ਦਿਵਾਜਾ ॥ (੮੫੬)  

ਸੰਤਾਂ ਨੇ ਐਸੇ ਵੈਰਾਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ ਪੜ੍ਹਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਜਾਰਜ ਪੰਚਮ ਅਤੇ ਈਸਾਈਆਂ ਦੇ ਮੁੱਖ-ਪਾਦਰੀ (ਲਾਰਡ ਬਿਸ਼ਪ) ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਟੁੰਬਿਆ। ਜਾਰਜ ਪੰਚਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਕੌਣ ਹਨ ਅਤੇ ਕੀ ਉਚਾਰ ਰਹੇ ਹਨ?" ਮਹਾਰਾਜਾ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਸੰਤ, ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵੀ ਕਰਕੇ ਦੱਸੀ।  

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਜਾਰਜ ਪੰਚਮ ਅਦੁੱਤੀ ਸਤਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਹੈਟ (ਟੋਪ) ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਝੁਕਾ ਦਿੱਤੀ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਈਸਾਈ ਪਾਦਰੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਤਕ ਸੰਤ ਜੀ ਦੇ ਨੂਰਾਨੀ ਚਿਹਰੇ ਵੱਲ ਤੱਕਦਾ ਰਿਹਾ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਤੇਜੱਸਵੀ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਰੱਬੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਚਿਹਰਾ ਮੈਂ ਅੱਜ ਤੱਕ ਕਿਧਰੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ। ਜੇ ਏਨੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਸਰੀਰ ਸਾਡੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਈਸਾਈ ਬਣਾ ਲੈਣਾ ਸੀ। ਜਾਰਜ ਪੰਚਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਜੇ-ਮਹਾਰਾਜੇ ਅਤੇ ਲੁਕਾਈ ਉਸ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਮਗਿਆਨੀ ਹੀ ਇਲਾਹੀ ਗਰਜ ਵਿੱਚ ਵਕਤ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਝੂਠਾ ਰਾਜਾ ਹੈਂ ਤੇ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਹੀ ਇੱਕ ਸੱਚਾ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਹੈ। 

 ਜਾ ਤਿਸੁ ਭਾਵੈ ਤਾ ਹੁਕਮੁ ਮਨਾਵੈ ॥ ਇਸ ਬੇੜੇ ਕਉ ਪਾਰਿ ਲਘਾਵੈ ॥ (੩੩੭)  

ਇੱਕ ਵਾਰ ਸੰਤ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਬੇੜੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਜਿਹਲਮ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਬੜੇ ਜ਼ੋਰ ਦਾ ਝੱਖ਼ੜ ਅਤੇ ਤੂਫ਼ਾਨ ਆਉਣ ਨਾਲ ਬੇੜੀ ਦੇ ਮਲਾਹ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਬੇੜੀ ਡੁੱਬਣ ਲੱਗੀ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਹੁਣ ਕੋਈ ਵੱਸ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤਾਂ ਸੰਤ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਸੰਗਤਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਸ਼ਬਦ:  

ਰਾਮ ਜਪਉ ਜੀਅ ਐਸੇ ਐਸੇ ॥ ਧ੍ਰ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਜਪਿਓ ਹਰਿ ਜੈਸੇ ॥  

ਦੀਨ ਦਇਆਲ ਭਰੋਸੇ ਤੇਰੇ ॥ ਸਭੁ ਪਰਵਾਰੁ ਚੜਾਇਆ ਬੇੜੇ ॥ 

 ਜਾ ਤਿਸੁ ਭਾਵੈ ਤਾ ਹੁਕਮੁ ਮਨਾਵੈ ॥ ਇਸ ਬੇੜੇ ਕਉ ਪਾਰਿ ਲਘਾਵੈ ॥ (੩੩੭)  

ਪੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਬੇੜੀ ਸਹਿਜ-ਸੁਭਾਇ ਹੀ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰ ਗਈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੇ ਅਸੀਂ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਭਾਵ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵਸਾ ਕੇ ਦਸਾਂ ਨਹੁੰਆਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਗੁਰੂ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਲਾਵਾਂਗੇ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਉੱਠ ਕੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਨਾਮ-ਬਾਣੀ ਸਿਮਰਨ ਵਿੱਚ ਜੁੱਟਾਂਗੇ ਅਤੇ ਦਿਨ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ:  

ਫਿਰਿ ਚੜੈ ਦਿਵਸੁ ਗੁਰਬਾਣੀ ਗਾਵੈ ਬਹਦਿਆ ਉਠਦਿਆ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਧਿਆਵੈ ॥ (੩੦੫) 

 ਦੇ ਮਹਾਂਵਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਾਂਗੇ ਤਾਂ ਇਸੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨਾਮ ਜਹਾਜ਼ 'ਚ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਰੂਪੀ ਭਵਸਾਗਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਨਿਰੰਕਾਰ ਦੇ ਦੇਸ਼ (ਸੱਚਖੰਡ) ਪਹੁੰਚ ਜਾਵਾਂਗੇ।  

ਨਿਰੰਕਾਰ ਕੈ ਦੇਸਿ ਜਾਹਿ ਤਾ ਸੁਖਿ ਲਹਹਿ ਮਹਲੁ ॥ (੫੯੫)  

ਸਚ ਖੰਡਿ ਵਸੈ ਨਿਰੰਕਾਰੁ ॥ (੮)

#SantAttarSinghji #Sakhi 

ਸੇਵਾ ਦੀ ਕਸਵੱਟੀ  

ਮਸਤੂਆਣੇ ਵਿਖੇ ਬੇਅੰਤ ਮਾਇਆ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਕੜਾਹ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ, ਖੀਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਗੱਫੇ ਵਰਤਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤਕਰੀਬਨ ੫੦੦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਧੂ-ਸੇਵਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਤਾਂ ਸੰਤਾਂ ਨੇ ਸਾਰੀ ਮਾਇਆ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਕੀਤਾ। ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਕੜਾਹ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ, ਖੀਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੁਆਦੀ ਪਦਾਰਥ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਸਾਦਾ ਦਾਲ-ਰੋਟੀ ਦਾ ਲੰਗਰ ਚੱਲਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਤਾਂ ਸੁਆਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸੱਜਣ ਹੌਲ਼ੀ-ਹੌਲ਼ੀ ਖਿਸਕ ਗਏ। ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਾਵਨਾ ਵਾਲੇ ੫੦ ਕੁ ਸੇਵਕ ਹੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਏ। ਸੰਤ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੱਖੀ-ਚੱਖੀ ਝੜ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਸੱਚੇ-ਸੁੱਚੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨੇ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਹੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹਨ:  

ਸੇਵ ਕੀਤੀ ਸੰਤੋਖੀਈਂ ਜਿਨ੍ਹੀ ਸਚੋ ਸਚੁ ਧਿਆਇਆ॥ (੪੬੭) 

ਛਾਦਨ ਭੋਜਨ ਕੀ ਆਸ ਨ ਕਰਈ ਅਚਿੰਤੁ ਮਿਲੈ ਸੋ ਪਾਏ॥ (੧੦੧੩)

#SantAttarSinghji #Sakhi

ਗੁਰਸਾਗਰ ਸਾਹਿਬ ਮਸਤੂਆਣਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨਾ 

 ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਮਸਤੂਆਣੇ ਨਾਮ ਦੇ ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇੱਥੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਤੇ ਹੋਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਨੇ ਚਰਨ ਪਾਏ ਹਨ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸੰਤਾਂ-ਭਗਤਾਂ ਨੇ ਜਪ-ਤਪ ਕੀਤੇ ਹਨ। ੧੯੦੧ ਵਿੱਚ ਸੰਤ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਕੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਿਕ ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਇਆ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਨੀਂਹ-ਪੱਥਰ ਰੱਖਣ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚੋਂ ਆਏ ਮਹਾਂਵਾਕ:  

ਗੁਰੁ ਸਾਗਰੁ ਰਤਨੀ ਭਰਪੂਰੇ ॥ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਸੰਤ ਚੁਗਹਿ ਨਹੀ ਦੂਰੇ ॥ (੬੮੫) 

 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਸੰਗਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਦੱਸੇ ਪਰ ਸੰਤ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ 'ਗੁਰਸਾਗਰ' ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸੰਤ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਸੰਤ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬੇਅੰਤ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੇ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਵਿੱਚ ਅਤੁੱਟ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ੧੯੦੬ ਵਿੱਚ ਲੜਕੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਸੰਤ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸੰਤ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਆਗਿਆ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਅਰਪਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ:  

ਜਿਥੈ ਜਾਇ ਬਹੈ ਮੇਰਾ ਸਤਿਗਰੂ ਸੋ ਥਾਨੁ ਸੁਹਾਵਾ ਰਾਮ ਰਾਜੇ ॥ 

ਗੁਰਸਿਖੀਂ ਸੋ ਥਾਨੁ ਭਾਲਿਆ ਲੈ ਧੂਰਿ ਮੁਖਿ ਲਾਵਾ ॥ (੪੫੦)

#SantAttarSinghji #Sakhi

ਸਿੱਖੀ ਸਿਦਕ 

ਵਿਸਰੁ ਨਾਹੀ ਦਾਤਾਰ ਆਪਣਾ ਨਾਮੁ ਦੇਹੁ ॥ 

ਗੁਣ ਗਾਵਾ ਦਿਨੁ ਰਾਤਿ ਨਾਨਕ ਚਾਉ ਏਹੁ ॥ (੭੬੨) 

 ਸੰਤ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਦੀ ਗ਼ਰੀਬੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਗੱਡੀ ਚੜ੍ਹਨ ਸਮੇਂ, ਸੰਗਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੇਖ ਕੇ ਸੰਤ ਜੀ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇ ਕੇ ਆਖਿਆ,"ਭਾਈ! ਤੁਸੀਂ ਹਜ਼ੂਰੀ ਸਿੱਖ ਹੋ। ਹਰ ਵਕਤ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਸਾਡੇ ਲਈ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪ੍ਰੀਤਮ-ਪਿਆਰੇ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਰਦਾਸ ਕਰਿਆ ਕਰੋ ਕਿ ਸਿੱਖੀ-ਸਿਦਕ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਨਿਭ ਜਾਏ ਅਤੇ ਇਹ ਸਰੀਰ ਸਾਧ- ਸੰਗਤ ਦੀ ਟਹਿਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਫ਼ਲਾ ਹੋਵੇ":  

ਨਿਬਾਹਿ ਲੇਹੁ ਮੋ ਕਉ ਪੁਰਖ ਬਿਧਾਤੇ ਓੜਿ ਪਹੁਚਾਵਹੁ ਦਾਤੇ ॥ (੨੦੯)