Scientias Podcast

Wat heeft het Apollo-project ons wetenschappelijk gezien opgeleverd?

00:00:00 Intro: Apollo 12 en de wetenschap achter de maanmissies
00:04:23 Na Apollo 11: waarom Apollo 12 al klaarstond
00:06:10 Het noodplan voor een mislukte maanlanding
00:09:22 Apollo 12 wordt de precisie- en wetenschapsmissie
00:11:15 Lanceren door geladen wolken
00:13:03 Twee blikseminslagen en chaos in Mission Control
00:14:59 John Aaron herkent het patroon
00:16:35 SCE to AUX redt de missie
00:18:55 De technische fout die Apollo 12 in 2002 terugbracht
00:19:12 Hoe de Saturn V in trappen werkt
00:21:23 Translunar Injection en de derde trap
00:23:20 Een kleine sensorafwijking met grote gevolgen
00:24:22 De zwervende S-IVB-rakettrap
00:26:22 J002E3: Apollo 12 duikt opnieuw op
00:28:36 De bemanning: Pete Conrad, Alan Bean en Dick Gordon
00:30:18 Pete Conrads eerste woorden op de maan
00:31:14 De precisielanding bij Surveyor 3
00:32:17 Alan Bean, Dick Gordon en de wetenschap aan boord
00:33:28 ALSEP: een wetenschapspakket op de maan
00:34:32 De plutoniumstaaf en de geologische hamer
00:35:33 Wat ALSEP allemaal mat
00:37:31 Hoe wetenschap stap voor stap wordt opgebouwd
00:37:53 Maanstof, Artemis en toekomstige landingen
00:38:45 SNAP-27: plutonium als energiebron
00:43:04 Maanstenen en de magma-oceaan
00:45:45 De maan als kind van de aarde
00:46:20 Seismologie op de maan
00:48:09 De opstijgtrap als gecontroleerde maaninslag
00:49:47 Afronding en vooruitblik op Apollo 13

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Wat heeft het Apollo-project ons wetenschappelijk gezien opgeleverd?

00:00:00 Intro: Apollo 11 en de wetenschap achter de missie
00:03:03 De onverwachte link met het Manhattanproject
00:03:58 Waarom wetenschap zo belangrijk werd voor Apollo
00:05:47 Twee onbekende hoofdrolspelers: Urey en Shoemaker
00:07:54 Harold Urey, zwaar water en isotopen
00:09:43 Het Miller-Urey-experiment en het ontstaan van leven
00:13:47 De maan als archief van het jonge zonnestelsel
00:16:01 Waarom maanstenen zonder context weinig zeggen
00:17:09 Eugene Shoemaker en het belang van geologie
00:18:01 Waarom men dacht dat maankraters vulkanisch waren
00:23:03 Atoombommen, kraters en het bewijs voor inslagen
00:28:33 Shoemaker wordt wereldexpert in inslagkraters
00:30:03 Astronauten leren denken als geologen
00:32:28 Shoemakers laatste rustplaats op de maan
00:33:16 De experimenten van Apollo 11
00:33:56 De Laser Ranging Retroreflector
00:35:43 Waarom de maan langzaam van de aarde wegdrijft
00:37:48 Wat de spiegel vertelt over de kern van de maan
00:38:33 Apollo 11 als test voor Einsteins relativiteit
00:42:01 Het Solar Wind Composition Experiment
00:44:19 Maanstenen, magma en anorthosiet
00:45:04 Maanstenen dateren met radioactieve elementen
00:46:15 Kraters tellen en de leeftijd van planeten bepalen
00:48:46 Late Heavy Bombardment en het water op aarde
00:49:28 De astronauten zelf als experiment
00:50:12 Straling en de Van Allen-gordels
00:51:38 Terugblik en vooruitblik naar Apollo 12
00:52:47 Volgende afleveringen: Apollo 13 en afsluiting

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering praat Diederik over de voorgeschiedenis van Apollo. Hoe kwamen raketpioniers als Tsiolkovsky, Oberth en Wernher von Braun op het spoor van ruimtevaart? Welke rol speelden de V2, Operation Paperclip, Sputnik en Kennedy’s maanbelofte? En waarom was de keuze voor Lunar Orbit Rendezvous zo bepalend voor de reis naar de maan? 

Luister deel 1 in deze Apolloreeks over ruimtevaart.

Citaat Kennedy: https://youtu.be/atM5lmX5tPk?si=H6FM87l41grx97cw&t=3
Werner von Braun (0:43): https://www.youtube.com/watch?v=8zcU85O82XE
Alan Shepard: https://youtu.be/GuTE8Kndv4E?si=9UbDiQf6aEnfufgR&t=315

00:00:00 Intro: de Apollo-vakantieserie
00:01:05 Wat leverde Apollo wetenschappelijk op?
00:03:07 De hoofdpersonen en grote vragen achter Apollo
00:04:00 Waarom wetenschap cruciaal was voor NASA
00:06:06 Van de Wright Brothers naar de eerste ruimtedromen
00:07:04 Tsiolkovsky en de droom van raketten naar de maan
00:08:35 Newtons derde wet en hoe raketten werken
00:11:26 Vloeibare waterstof en zuurstof als raketbrandstof
00:15:44 Specifieke impuls: hoe efficiënt is raketbrandstof?
00:19:29 De Tsiolkovsky-vergelijking en waarom massa alles is
00:22:01 Hermann Oberth en de jonge Wernher von Braun
00:23:15 De eerste Duitse raketclubs en gevaarlijke experimenten
00:26:05 Von Braun, het leger en de V2-raket
00:27:34 Mittelbau-Dora en de donkere kant van de ruimtevaart
00:28:51 Operation Paperclip en von Braun naar Amerika
00:30:30 Disney, Tomorrowland en het opgepoetste ruimtevaartverhaal
00:31:47 Van V2-technologie naar ballistische raketten
00:33:40 Sputnik, NASA en de druk op Amerika
00:34:38 Gagarin en Kennedy’s zoektocht naar een grote overwinning
00:37:01 James E. Webb en Apollo als wetenschappelijk project
00:40:40 Direct Ascent en het probleem van de reuzenraket
00:43:01 John Houbolt en het Lunar Orbit Rendezvous
00:46:13 Project Mercury en de onzekerheden over mensen in de ruimte
00:47:15 Kritiek op bemande ruimtevaart en angst voor besmetting
00:48:29 James Van Allen en de stralingsgordels
00:50:11 Hoe Apollo veilig door de Van Allen-gordels kon vliegen
00:52:10 Wat bijna misging en de vooruitblik op Apollo 1
00:53:02 Afsluiting

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Wat weten we eigenlijk écht over de oudheid? En hoe voorkom je dat archeologie verandert in mooie verhalen, mediahypes of zelfs regelrechte misleiding?

In deze aflevering spreekt Krijn Soeteman met oudheidkundige, wetenschapsjournalist en schrijver Jona Lendering over de wereld achter archeologische vondsten, historische claims en wetenschappelijke onzekerheid. Van de Dode Zee-rollen tot vervalste papyri, van Romeinse resten in Nijmegen tot AI die oude teksten kan helpen lezen: deze aflevering laat zien hoe fascinerend én ingewikkeld het is om het verleden betrouwbaar te reconstrueren.

Ook bespreken we waarom communicatie over oudheidkunde vaak misgaat, hoe journalisten beter met archeologisch nieuws kunnen omgaan en waarom goede wetenschap juist begint bij twijfel.

Blog Mainzerbeobachter: https://mainzerbeobachter.com/ 
Persbericht Pompeii: https://pompeiisites.org/comunicati/archeologia-pompei-nuovi-ritrovamenti-nella-necropoli-di-porta-stabia/
Cloe vs. History: https://www.youtube.com/watch?v=aaua5ghidk0 
Backfire-effect: https://mainzerbeobachter.com/2017/07/31/mom-het-backfire-effect/ 
Filmpjes Diederik over Egypte: https://scientias.nl/piramides-gebouwd-door-aliens-hadden-ze-elektriciteit-short/ en https://scientias.nl/onvoltooide-vazen-liegen-niet-waarom-aliens-de-piramides-niet-bouwden/ 

00:00:00 Intro en Jona Lendering
00:01:57 Wat is oudheidkunde?
00:04:01 Waarom de oudheid relevant blijft
00:05:58 Jona als uitlegger van de oudheid
00:07:00 Archeologie in de praktijk: veldwerk en methodes
00:11:55 Ambigu bewijs: één muntje en meerdere hypotheses
00:14:38 Crisis in archeologische communicatie
00:17:00 De Schijf van Nebra, hypotheses en media
00:19:09 Nijmegen, de aquaductaffaire en wetenschappelijke integriteit
00:22:31 Lekenpubliek, musea en draagvlak voor archeologie
00:27:01 Misverstanden over de oudheid en historische analogieën
00:33:02 Geschiedenis, archeologie en mooie verhalen
00:37:19 De grondslagencrisis in de oudheidkunde
00:42:20 Wat misgaat in wetenschapsjournalistiek
00:44:20 Vervalsingen: Sappho-papyri en het Evangelie van Jezus’ vrouw
00:51:29 Het IDOHZO-syndroom: oudheid koppelen aan actualiteit
00:58:16 De Dode Zee-rollen als voorbeeld van echte oudheidkunde
01:00:15 AI in oudheidkunde: nut en valkuilen
01:04:40 Goede AI-toepassingen: LiDAR en grafheuvels
01:07:33 Qumran Instituut, Dode Zee-rollen en klerken
01:11:42 Kleitabletten automatisch lezen
01:14:46 Diederiks vraag: Egyptenaren, piramiden en aliens
01:19:30 Wat wetenschapsjournalisten beter moeten begrijpen
01:22:31 Afsluiting en vooruitblik

#archeologie #scientias

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering praten Diederik en Krijn over de geschiedenis van programmeren en kunstmatige intelligentie. Ze volgen de ontwikkeling van machinecode naar programmeertalen, van de eerste computers tot moderne AI. Ze besteden bijzondere aandacht aan pioniers als Kathleen Booth, Grace Hopper, Margaret Hamilton, Karen Spärck Jones en Fei-Fei Li, ofwel de vrouwen die programmeren mogelijk maakten. Een aflevering over schakelaars, bugs, compilers, zoekmachines en de ideeën die uiteindelijk de basis legden voor de AI van nu.

Een relais-computer: https://www.youtube.com/shorts/KpFzga-bDtI

00:00:00 Intro: van programmeren naar AI
00:00:49 Terugblik op vrouwen in de softwaregeschiedenis
00:04:12 Kathleen Booth en het probleem van machinecode
00:06:14 De ARC en computers met relais
00:10:07 Van binaire code naar assembler
00:13:12 Wie was Kathleen Booth?
00:16:16 De volgende stap: herhaling automatiseren
00:20:20 Subroutines als recepten voor computers
00:22:38 Grace Hopper: van wekkers naar Harvard Mark I
00:25:16 Grace Hopper na de oorlog: UNIVAC en standaardcode
00:31:39 Wat doet een compiler?
00:34:31 COBOL en de onzichtbare motor van banken
00:36:13 De eerste echte bug
00:37:40 Margaret Hamilton en software engineering
00:40:14 Apollo 11, fouttolerantie en priority scheduling
00:41:29 Waarom vaste regels tekortschieten
00:43:47 Karen Spärck Jones en de statistiek van zoeken
00:45:41 Inverse document frequency uitgelegd
00:47:28 Van regels naar waarschijnlijkheid en machine learning
00:49:18 Fei-Fei Li en de doorbraak van computer vision
00:52:11 ImageNet: miljoenen voorbeelden voor AI
00:53:11 Geoffrey Hinton, neurale netwerken en de AI-revolutie
00:54:21 Samenvatting: van schakelaars naar kunstmatige intelligentie
00:55:25 Afsluiting en vooruitblik

Beeld thumbnail: CODASYL - https://ia801604.us.archive.org/3/items/bitsavers_codasylCOB_6843924/COBOL_Report_Apr60.djvu, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=35899805

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering neemt Diederik Jekel ons mee naar de oude Apollo-missie en waarom de Artemis-missies zoveel moeilijker lijken. Daarna gaan we diep in op de belangrijkste vrouwen in de wereld van de computer en dan met name het programmeren: eerst letterlijk met fysieke kabels en later in code.

00:00:00 Intro: Apollo, Artemis en de computersaga
00:01:12 Luisteraarsvraag: Apollo versus Artemis
00:01:52 Waarom heten de missies Apollo en Artemis?
00:06:26 De hitteschildproblemen van Artemis
00:09:51 Apollo was touch-and-go, Artemis wil blijven
00:11:00 Space Shuttle en herbruikbare hitteschilden
00:12:07 Hoe risicovol was Apollo echt?
00:17:52 Terug naar de computersaga
00:19:02 Waarom programmeren via vrouwen uitleggen?
00:21:34 De vrouwen achter de geschiedenis van programmeren
00:21:56 Terugblik: van rekenmachine naar computer
00:24:13 ENIAC en programmeren met kabels
00:25:39 John von Neumann en opgeslagen programma's
00:28:40 De enorme ENIAC in cijfers
00:32:04 Programmeren als handwerk
00:37:30 De vergeten rol van de ENIAC Girls
00:38:41 Ada Lovelace: de eerste programmeur
00:41:10 Lord Byron, Ada's moeder en de angst voor gekte
00:47:01 Charles Babbage en mechanisch rekenen
00:51:07 Ada ontmoet Babbage
00:52:03 De Analytical Engine: computer op stoom
00:55:04 Bernoulli-getallen en het eerste computerprogramma
00:56:05 Wat programmeren eigenlijk is
00:59:04 Machinecode: 5 + 5 in nullen en enen
01:00:01 Hoe binair tellen werkt
01:02:47 Machinecode, assembler en de vooruitblik
01:03:34 Volgende week: de volgende heldinnen en AI

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering deel twee van het verhaal over Tsjernobyl, of Tsjornoby in het Oekraïns. De afloop is iedereen bekend, het verhaal er naartoe misschien minder. Maar voor we verdergaan met de ramp van 26 april 1986 eerst over GPS in je huis en hoe dat werkt.

Fragment Russisch nieuws: https://youtu.be/SFugxoT-OCE?is=meWwbrloKGcZt-bC
Fragment NOS Journaal: https://youtu.be/hXNdZOSpEIE?is=6pgMWlwrklwxEfR8 

00:00:00 Intro en onderwerpen van de aflevering
00:01:07 Wetenschapsnieuws: gps in je huis
00:02:50 Waarom Celeste anders is dan gewone gps
00:05:49 Hoe werkt gps eigenlijk?
00:09:54 Het nieuws rond ESA's Celeste-missie
00:11:20 Tsjernobyl: terug naar de nacht van de ramp
00:12:56 De veiligheidstest die alles veranderde
00:17:18 Xenonvergiftiging uitgelegd
00:24:05 De fatale test begint
00:25:14 De verborgen ontwerpfout van de RBMK-reactor
00:31:12 AZ-5 en de explosie van reactor 4
00:32:36 Waarom Tsjernobyl zo'n enorme ramp werd
00:35:48 De radioactieve wolk over Europa
00:37:05 Wanneer Nederland de fallout merkte
00:38:20 Hoe gevaarlijk was Tsjernobyl echt?
00:40:58 Angst, perceptie en de erfenis van de ramp
00:43:25 Kernenergie nu: veiligheid, kosten en keuzes
00:47:00 Afsluiting

See omnystudio.com/listener for privacy information.

In deze aflevering van de Scientias Podcast nemen Diederik Jekel en Krijn Soeteman je mee in het indrukwekkende verhaal van Tsjernobyl, veertig jaar na de kernramp die de wereld veranderde. Ze staan stil bij wat er gebeurde, hoe de gevolgen nog altijd voelbaar zijn en waarom dit verhaal relevant blijft. Ook praten ze over een artikel over long covid naar aanleiding van reacties van lezers.

00:00:00 Intro en vooruitblik
00:01:37 Reacties op het long-covid-artikel
00:06:02 Wat is long covid precies?
00:13:21 De fluvoxamine-studie uitgelegd
00:15:37 Waarom dit soort medische berichtgeving gevoelig ligt
00:19:34 De ontdekking in Forsmark
00:23:35 De avond voor de ramp
00:25:44 De veiligheidstest van reactor 4
00:27:26 Zo werkt de reactor van Tsjernobyl
00:30:58 Hoe kernsplijting en kettingreacties werken
00:35:11 Prompte en vertraagde neutronen
00:37:03 Wat is een RBMK-reactor?
00:39:48 Pripyat en de opmaat naar volgende week

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Een lijst die zichzelf moet bevatten als hij zichzelf niet bevat en zichzelf niet mag bevatten als hij zichzelf wel bevat. Het klinkt als een flauwe woordgrap, maar rond 1900 stortte de hele wiskunde er bijna door in. En uitgerekend die ineenstorting leverde ons, via een omweg langs Kurt Gödel en John von Neumann, de moderne computer op. Eerst hebben Diederik en Krijn het over de Artemis II-missie en dan in het bijzonder de wonderlijke manier hoe de capsule rond de Aarde en de Maan vliegt. 

00:00:00 Intro
00:00:46 Artemis-missie en vervolg van computers
00:01:42 De inbound coast phase
00:25:54 Recap van vorige computer-afleveringen
00:26:48 Wie maakte de wiskunde kapot?
01:10:17 Mensen en computers zijn meer hetzelfde dan je voor deze podcast dacht

See omnystudio.com/listener for privacy information.

Diederik en Krijn zijn in Teylers Museum te gast. Ze spreken met Trienke van der Spek over het zijn van conservator op zo'n mooie plek. Voordat ze daaraan beginnen vertelt Diederik het verhaal van Pieter Teylers en vele andere oude bekenden uit de Nederlandse wetenschapsgeschiedenis passeren de revue.

Aan het eind nog even een kleine shoutout naar de huidige tentoonstelling over Gevaarlijke Boeken. https://teylersmuseum.nl/nl/zien-en-doen/gevaarlijke-boeken

Shownotes:

• https://teylers.adlibhosting.com/ais6/Details/museum/4001819 de iguandodon die Trienke noemde van de toverlantaarn
• https://teylers.adlibhosting.com/ais6/Details/museum/4001799 prehistorisch landschap
• https://teylersmuseum.nl/nl/ontdek/collectie/wetenschap de hele collectie van Teylers

https://teylersmuseum.nl/nl/ontdek/verhalen?d7001cc8f963=d7ef1aa3-4c94-48ee-89df-c93b2d2325a0 Geschiedenis van het museum

See omnystudio.com/listener for privacy information.