Milyonlarca genç ve ailesi için önemli bir gündem olan liseye ve üniversiteye giriş sınavları yapıldı, sonuçlar açıklandı. Uykusuz gecelerin, uzun uzadıya tartışmaların, hesaplamaların sonucunda tercihler yapıldı, yerleştirme sonuçları açıklandı. İyi bir liseye, iyi bir üniversiteye girmek için yıllarca çalışmış gençler ve aileleri için zorlu bir süreç daha başladı. Kimi öğrenciler istedikleri yere yerleşemedikleri için üzgünler, kimileri ise yoksulluk, barınma gibi sorunlar yüzünden yerleştikleri yerde eğitimlerini nasıl sürdüreceklerini kara kara düşünüyorlar. İşçi, emekçi anne babalar haklı olarak çocukları için kaygılanıyorlar, çocuklarına yardımcı olabilmek için uğraşıyorlar, “aman iyi bir liseye girsin, iyi bir üniversite okusun, iş bulabileceği bir bölüm okusun, hayatı kurtulsun” diyerek umutlarını dile getiriyorlar. Ama hayal kırıklıklarıyla, sorunlarla dolu bu zorlu dönemde kapılar yeni hayal kırıklıklarına ve sorunlara açılıyor.

Bir sabah çalıştığınız tezgâhta çamaşır makinesi kapağı yerine tank kapağı üretmeye başlayacağınızı söyleselerdi ne hissederdiniz? Veyahut çocuklar için deniz şortu üretirken ertesi gün askerler için hücum yeleği üretmeyi kabul eder miydiniz? Mahallelerde kadınların ve çocukların silah parçaları monte ettiğini görsek ne düşünürdük? Dahası otomobilden gıdaya, tekstilden tarıma birçok alanda üretimin silah, bomba, tank, uçak vb. üretimine doğru kayması bizde nasıl duygular uyandırırdı? 

Türkiye’nin karşı karşıya olduğu en büyük sorun nedir diye sorulsa ne cevap verirdiniz? Bir araştırma şirketinin Mart ayında yaptığı ankette bu soru sorulmuş ve katılımcıların yarısı “ekonomi, işsizlik ve enflasyon” derken yüzde 18’i “hukuk, adalet sistemi ve yargı bağımsızlığı” yanıtını vermiş. 2018’den bu yana yapılan benzer araştırmalarda ekonomi ve hayat pahalılığı yanıtının açık ara farkla önde olması tesadüf değil.

Sermaye sınıfının köklü yayınorganlarından The Economist, Haziran sayısındaki başyazısında şöyle diyor:“İnsanlık tarihinde doğmak için en iyi zaman bu.” Dergi bunu insanların yaşambeklentisinin yükselmesi, reel gelirlerin artması ve aşırı yoksullukoranlarının düşmesi gibi iddialara dayandırıyor. Yirmili yaşlarında bir gencebunu söylediğinizde, muhtemelen yüzünüze bakıp şöyle diyecektir: “Dalga mıgeçiyorsun?” Mesele burada düğümleniyor ve düğümün çözümü başka bir penceredenbakmayı gerektiriyor. Belki de sorun, doğru bir cümlenin bilerek yanlış birhikâyenin içine yerleştirilmesindedir, ne dersiniz?

Görkemli surlar, mermerden saraylar,devasa hipodromlar, heykeller, her yerde ihtişam ve şaşaa… Üzerlerinde togadenilen kıyafetleriyle, değerli madenlerden taçları ve takılarıyla, besilivücutlarıyla kibirli egemenler… Burası geçmişin Roma İmparatorluğu. Roma’nınzenginliğinin ve ihtişamının kaynağı ezilen, açlık çeken, kırbaçlanan, yoksayılan kölelerdi. Ama gün geldi köleler Spartaküs’ün önderliğinde ayağa kalktılar.Roma sancaklarını yükseltti, ordularını isyan eden kölelerin üzerine yürüttüama nafile! Spartaküs önderliğinde özgürlüğün peşine düşmüş köleler, Roma ordularınıdefalarca yenilgiye uğrattılar. Ne var ki sonunda isyan bastırıldı. İyice kibrekapılan egemenler kölelerin bir daha asla isyana cesaret edemeyeceklerinizannettiler. Ama yanıldılar. Spartaküs’ten sonra da, tarih boyunca da kölelerin,ezilenlerin, işçilerin isyan bayrağı dalgalanmaya devam etti. Çünkü zulüm, sömürüve zorbalığın baş gösterdiği yerde boyun eğmeyenler, isyan duygusuyla ayağakalkanlar vardır ve her zaman olacaktır.

Son yıllarda işçilerin ödediği vergiler büyüyor, geçinemeyen işçiler, sendikalar vergi yükünün hafifletilmesini istiyor. Ama iktidar sahipleri bu talebi duymazlıktan geliyor. Buna karşılık Haziranda yapılan bir yasal düzenlemeyle, yeni bir “varlık barışı” ve “20 yıl vergi muafiyeti” getirildi. Buna göre yurt dışındaki menkul kıymet, para veya altınlarını Türkiye’ye getirenler, bunları bankada 5 yıl boyunca tutmaları halinde hiç vergi ödemeyecekler. Eğer kendileri de Türkiye’ye yerleşirlerse yurt dışından kazanmaya devam edecekleri paralar için, yani ev ve işyeri kiraları, şirket kâr payları, hisse senedi kazançları, ticari faaliyetten gelen kazançlar için gelir vergisi ödemeyecekler. Bu yasayla o varlıkların sahipleri yıllar yılı vergi ödemekten kurtulacak; ülkeyi yönetenler, bankalar bugün çok ihtiyaç duydukları sıcak paraya kavuşacak. Ekonomi politikaları sonucunda eriyen döviz rezervleri biraz toparlanacak. Peki, işçi ve emekçiler bu yasadan nasıl etkilenecek?

Kapitalizmin hızla geliştiği 1800’lü yıllarda yaşamış bir Alman düşünür “sarayda yaşayan başka, kulübede yaşayan başka düşünür” demişti. Sermaye sınıfının ve işçi sınıfının dünyaya bakış açısının, çıkarlarının, hayallerinin, özlemlerinin, hareket tarzının asla aynı olamayacağını anlatmaya çalışmıştı. Mesela o dönemde derme çatma kulübelerde yaşayan işçilerin en büyük hayali belki de o gün aç yatmamak, doyasıya yemek yemek, uyuyabilmekti. En büyük dileği belki de işten atılmamak ya da iş kazası geçirmemekti. Oysa patronlar, sermayelerini, şirketlerini nasıl büyütecekleri, hangi yatırımları yapacakları, hangi pazarlara açılacakları, rekabeti nasıl sürdürecekleri üzerine uzun vadeli planlar yapabiliyorlardı. Bugün de özünde değişen bir şey yok. Kulübeler yerine apartman dairelerinde yaşasalar da, işçiler yine günü kurtarma telaşındalar. Lüksün sınırlarını zorlayan köşklerinde, yalılarında, rezidanslarında yaşayan patronlarsa kısa, orta ve uzun vadeli planlar yaparak, hedeflerine odaklanarak işçi sınıfını daha derinden sömürmenin, daha büyük zenginlikler elde etmenin yollarını buluyorlar.

Tarihin sayfalarında emekçisınıfların büyük mücadeleleri, kazanımları, zaferleri var. Ama egemenlerin yaşattığıbüyük acılar da var. O acıları bir daha yaşamamak için hatırlamak, yaşananlardanders çıkarmak gerekir. Acımızı tazelemek için değil, Elif Çağlı’nın ogüzel dizelerinde dediği gibi, geleceğe umudu yitirmeden, karabulutları bereketliyağmurlara dönüştürmek için… Çocuklarımızın geleceğini çalmak isteyenlere karşıdurabilmek için…

“Mutluluğa Boya Beni” adlı animasyonda, ilginç bir tablodaolup bitenler anlatılıyor. Çiçeklerle bezeli bahçesiyle görkemli bir şatonun veinsanların resmedildiği bu tabloda üç farklı grupta figürler var: Bir grupfigürün boyaması bitmiş, bunlar kusursuz görünüyorlar. Bir grup figürünçizimleri yarım kalmış. Diğerleri ise sadece taslak halindeler. Ama butablodaki her şey canlı, hareketli. “Tamamlananlar”, “yarımlar” ve “taslaklar”bambaşka hayatlar yaşıyorlar. Tabloda tamamlananların iktidarda olduğu,yarımların ve taslakların dışlandığı, kötü muamele gördüğü sınıflı bir sistemhâkim. Fakat günün birinde, yarımlar ve taslaklardan 3 kişi kendilerine çizilenbu adaletsiz resmi sorgulamaya başlar, çerçevenin dışına çıkar ve tabloyudeğiştirmesi için ressamı arayıp bulmaya karar verirler.

evdenatılan, işinden olan, sonunda kızını kaybeden bir emekçi kadın… Son Damla filminde,hayattaki tek varlığı olan hasta küçük kızını iyileştirmek için çırpınan yoksulbir Amerikalı kadının yaşadıkları anlatılır. Janiyah’ın hikâyesi sarsıcıdır. İnsan“bu kadarını” kendisinin yaşamadığını düşünebilir. Ne var ki filmde geçen şu cümleinsanı başka türlü düşünmeye sevk eder: “İnsanlar fakir olmanın ne kadarpahalı bir şey olduğunu bilmiyorlar.” Bu sözler konunun yalnızca yoksulbir kadının yaşadığı talihsizlikler olmadığını çok çarpıcı biçimde anlatır.