Spegillinn

Í gær birtist í samráðsgátt stjórnvalda frumvarp frá Jóhanni Páli Jóhannssyni, umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra. Það er mjög ítarlegt - með því eru lagðar til breytingar á ýmsum lögum og þvi er ætlað að flýta fyrir uppbyggingu á raforkuinnviðum, einfalda leyfisveitingar og ýmislegt fleira. Rúnar Pálmason ræddi við Jóhann Pál um frumvarpið og við Þorgerði Maríu Þorbjarnardóttur, formann Landverndar.

Fari svo að Evrópa eða Evrópusambandið verði beinn þátttakandi í viðræðum um frið í Evrópu - hver eða hverjir gætu verið í forsvari? Og - hvað eiga rússnesk stjórnvöld við, þegar þau vilja tala um nýja uppbyggingu á öryggismálum í Evrópu, samhliða því að tala um Úkraínu? Björn Malmquist leitaði svara.

Umsjón: Rúnar Pálmason

Tæknimaður: Mark Eldred

Samtök Iðnaðarins og framáfólk í þeirra röðum er á einu máli um að íslenskt regluverk sé of þungt í vöfum. Framkvæmdastjóri samtakanna segir það sláandi hversu stór hluti stjórnenda iðnfyrirtækja hefur lent í flækjum vegna regluverks, úskýrra reglna eða hægrar afgreiðslu stjjórnsýslunnar á erindum þeirra. Rúnar Pálmason fjallar um málið.

Það kostaði mikla vinnu og enn meiri þolinmæði að afla fjár til að koma hinni 130 ára Silfrastaðakirkju í gott horf. Það er ekki síst fyrir þolgæði og ákveðni Maríu Jóhannsdóttur, bónda í Kúskerpi í Skagafirði og formanns sóknarnefndar Silfrastaðakirkju að það tókst, og nú stendur kirkjan aftur á sínum stað, eins og ný. Ágúst Guðmundsson ræddi við Maríu og Björn Friðrik Svavarsson.

Jensen Huang forstjóri tæknirisans Nvidia hætti störfum síðdegis eftir mikið fár sem tengist einkalífi hans, framhjáhaldi og ástarsamböndum bæði við konu sem er sökuð um að njósna fyrir Kína og við starfsmann fyrirtækisins. Anna Kristín Jónasdóttir skoðar málið.

Umsjón: Ævar Örn Jósepsson

Tæknimaður: Mark Eldred.

„Víðtækur skilningur virðist ríkja á þeim hættum sem loftslagsbreytingar fela í sér, þótt aðgerðir skorti.“ Þetta er lykilsetning í nýútkomnu mati loftslagsráðs á skýrslu verkefnisstjórnar loftslagsaðgerða um stöðu mótvægis- og aðlögunaragerða í loftslagsmálum. Ævar Örn Jósepsson ræddi við Halldór Þorgeirsson, formann loftslagsráðs um mótvægis- og aðlögunaragerðir hér á landi í loftslagsmálum.

Hluthafafundur Ljósleiðarans samþykkti í síðasta mánuði að veita umboð til aðgerða sem geta leitt til breytinga á eignarhaldi félagsins. Hámarka á verðmæti Ljósleiðarans fyrir eigendur, hvort sem niðurstaðan verði að Orkuveitan eigi félagið áfram, nýir eigendur eignist það að hluta eða í heild eða að það verði skráð á markað. En hvaða félag er Ljósleiðarinn og hvernig gengur reksturinn? Rúnar Pálmason ræddi um það við Þuríði Björg Guðnadóttur, framkvæmdastýru Ljósleiðarans.

Umsjón: Rúnar Pálmason

Tæknimaður: Mark Eldred

Tveggja daga friðarviðræður sendimanna Úkraínu og Rússlands undir forystu Bandaríkjanna byrjuðu í Sameinuðu arabísku furstadæmunum í morgun. Menn sátu þar við í fjóra tíma og sendimenn frá Moskvu og Kænugarði vildu lítið um fundinn í dag segja. Haft er eftir utanríkisráðherra Bandaríkjanna, Marco Rubio, sem var reyndar ekki á fundinum, að hann hafi verið árangursríkur. Fulltrúar Evrópu eru í Abú Dabí og hafa rætt við sendinefndir Úkraínu og Bandaríkjanna en Rússar hafa ekki tekið í mál að hleypa þeim að fundarborðinu.

Anna Kristín Jónsdóttir ræðir við Jón Ólafsson prófessor og sérfræðing í málefnum Rússlands.

Enn er mögulegt að takmarka hlýnun Jarðar við 1,8 gráður, en til þess þarf markvissar, róttækar og umfram allt skjótar aðgerðir. Sporin hræða, því illa hefur gengið að draga úr losun - og hlýnun - undanfarin ár. Hvað gerist ef hlýnunin fer yfir tvær gráður? Og um hvað er rætt á loftslagsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna, COP 31, í Tyrklandi? Elín Björk Jónasdóttir sérfræðingur í loftslagsmálum svarar því í samtali við Ævar Örn Jósepsson.

Umsjón: Ævar Örn Jósepsson

Tæknimaður: Kári Guðmundsson

Jörðin mun óhjákvæmilega hafa hlýnað um meira en 1,5 gráður áður en þessari öld lýkur, þar sem ríki heims hafa einfaldlega dregið of lítið úr losun gróðuhúsalofttegunda til að hægt sé að forðast það úr þessu. Þetta kemur fram í nýjustu skýrslu umhverfisstofnunar Sameinuðu þjóðanna um bilið á milli loftslagsmarkmiða og raunverulegs árangurs. Með róttækum og skjótum aðgerðum á næstu 15 árum megi þó takmarka hlýnunina við eina komma sjö til eina komma átta gráður. Elín Björk Jónasdóttir, sérfræðingur í loftslagsmálum segir ekki útilokað að þetta takist, þrátt fyrir að notkun jarðefnaeldsneytis sé enn að aukast og losun minnki ekki að neinu ráð.

Aðeins eitt land í heimunum, Sviss, nær enn að halda stýrivöxtum sínum í núlli, þar eru húsnæðislánin á eitt til tvö prósent vöxtum, verðbólga í 0.8 prósentum og jafnvel virðisaukaskatturinn óvenju lágur miðað við nágranna þess í Evrópu eða í 8.1 prósenti sem er þriðjungur af því sem innheimt er á Íslandi. Jón Björgvinsson kannar ástæður þessa.

Í Hagaskóla í Reykjavík fá nemendur ekki lengur afhentar Chrome-bækur til afnota, heldur eru þær geymdar í læstum skápum og aðeins notaðar þegar þörf er á. Þess í stað er notast við bækur, ljósrit, blöð og blýanta. Rúnar Pálmason ræddi við Ómar Örn Magnússon skólastjóra Hagaskóla.

Breytingu á lögum sem taka gildi um áramót og skylda hafnarstjórnir til að innheimta nýtt gjald af ákveðinni tegund skipa og báta, fylgir engin reglugerð. Þetta setur starfsfólk hafna um allt land í óþægilega stöðu, því leiðbeiningar um hvernig á hefja þessa nýju innheimtu eru ekki til. Ágúst Ólafsson fjallaði um málið og ræddi við Gyðu Mjöll Ingólfsdóttur, umhverfis- og gæðastjóra Faxaflóahafna.

Þótt núverandi stjórnvöld í Bandaríkjunum njóti takmarkaðra vinsælda í Evrópu, urðu fáir þar til að lýsa opinberlega yfir gleði sinni yfir sigri Demókrata í þingkosningunum vestanhafs á þriðjudaginn. Donald Trump á tvö ár eftir af embættistíð sinni og Evrópuríki þurfa áfram á stuðningi hans og samvinnu að halda - ekki síst hvað varðar Úkraínu. Björn Malmquist fjallaði um þetta í Speglinum.

Umsjón: Rúnar Pálmason

Tæknimaður: Jón Þór Helgason

Það má segja að vertíðarskil séu hjá íslenska síldveiðiflotanum þessa dagana, en veiðum úr norsk-íslenska síldarstofninum fer að ljúka og þá hefjast veiðar á íslenskri sumargotssíld.

Fjármálaráðherra stefnir á að leggja fram frumvarp sem takmarkar lánstíma verðtryggðra íbúðalána við 25 ár en nú er hægt að fá slíkt lán til allt að 40 ára. Sitt sýnist hverjum um þau áform. Arionbanki er styttingu hliðhollur en lífeyrissjóðir ekki. Rætt við Þóreyju S. Þórðardóttur, framkvæmdastjóra Landssambands lífeyrissjóða og Má Wolfgang Mixa prófessor.

Donald Trump forseta Bandaríkjanna er umhugað um arfleifð og áþreifanleg marki um forsetatíð sína. Meðal annars vill hann reisa mikinn sigurboga í Washington en það er umdeilt.

Demókratar náðu meirihluta bæði í öldungadeild og fulltrúadeild bandaríska þingsins í kosningum í gær. Það er algengt að flokkur sitjandi forseta tapi þingmeirihluta í kosningum á miðri setu hans en þessar niðurstöður og stærð sveiflunnar koma engu að síður á óvart. Kosningarnar snerust mikið um Donald Trump forseta, eins og hann lagði í raun upp með, en það kom á endanum niður á flokksbræðrum hans í Repúblikanaflokknum. Anna Kristín Jónsdóttir ræddi við Sverri Steinsson, doktor í stjórnmálafræði og kennara við Torontoháskóla.

Stefán Sveinsson aðstoðaryfirlögregluþjónn í lögreglunni á Suðurnesjum, er einn höfunda nýrrar löggæsluáætlunar til næstu fimm ára. Rætt var við hann um þörfina á því að fjölga lögreglumönnum um tvö hundruð á næstu árum, hlutverk lögreglu til að takast á við fjölþáttaógnir og áherslu á þjóðaröryggi. Ævar Örn Jósepsson ræddi við hann.

Umsjón: Rúnar Pálmason

Tæknimaður: Kári Guðmundsson

Fylgi flestra flokka er á svipuðum nótum í nýjasta Þjóðarpúlsi Gallups og var í síðustu könnun en Miðflokkurinn bætir mestu við sig, tveimur prósentum milli kannana, fær rúm 17% og er þriðji stærsti flokkurinn. Samfylkingin sem er stærst með 29%, tapar um prósenti milli kannana, Sjálfstæðisflokkurinn stendur nánast í stað með 25% og fylgi annarra flokka breytist líka lítið sem ekkert,

Anna Kristín Jónsdóttir fékk Viktor Orra Valgarðsson doktor í stjórnmálafræði til að rýna í stöðuna.

Skipulögð brotastarfsemi þar sem erlend glæpagengi koma mjög við sögu er fyrirferðarmikil í löggæsluáætlun til næstu fimm ára, sem dómsmálaráðuneytið birti í liðinni viku. Stefán Sveinsson aðstoðaryfirlögregluþjónn hjá lögreglustjóranum á Suðurnesjum er sérfróður um þennan málaflokk. Hann segir umfang þessarar brotastarfsemi mikla, hér sem annars staðar, en skipulögð glæpastarfsemi er talin einhver mesta ógn sem steðjar að vestrænum samfélögum. Ævar Örn Jósepsson talar við hann.

Umsjón: Ævar Örn Jósepsson

Tæknimaður: Kári Guðmundsson

Tilkynnt var í dag að Samkaup, dótturfélag Dranga hefðu keypt Fjarðarkaup í Hafnarfirði, einu stóru matvöruverslunina sem stóð utan við stóru verslanarisana þrjá. Spegillinn leit við í Fjarðarkaupum og ræddi við viðskiptavini, forstjóra Dranga og sviðsstjóra hjá ASÍ um matvörumarkaðinn, samkeppni og verðlag.

Í kosningum til fulltrúadeildar, þriðjungs öldungadeildar og fjöla ríkisstjóra í Bandaríkjunum bendir margt til sigurs Demókrata en spurningin er hver áhrifin verða á starfshætti forsetans.