พระไตรปิฎก ไทย (ฉบับมหาจุฬาฯ) เล่มที่ ๑๒ หน้าที่ ๑๐๑

มหาสติปัฏฐานสูตร

ว่าด้วยการเจริญสติปัฏฐาน สูตรใหญ่

เห็นความเกิดชัด (คือเห็นสังขตัง เห็นปฏิจจสมุปปันนังชัด) ย่อมเห็นความไม่เที่ยงชัด ย่อมเห็นความเป็นธรรมที่อาศัยกันเกิดขึ้นชัด ย่อมทำให้ไม่เห็นเป็นสัตว์บุคคลตัวตนเราเขาในธรรมเหล่านั้นอยู่

เห็นความดับ คือเห็นความเป็นทุกข์ ของธรรมะนั้นชัดเจน (เพราะเกิดแล้ว ปรุงแต่งแล้ว ย่อมสิ้นไป เสื่อมไปคลายไปดับไปในที่สุด)

ดังนั้นการเห็นความเกิดความดับ จึงทำให้แจ้งใน ความไม่เที่ยงของธรรมทั้งปวง ความเป็นทุกข์ของธรรมทั้งปวง ความเป็นอนัตตาของธรรมทั้งปวง

ปฏิจจสมุปบาท ธรรมชาติที่อาศัยกันเกิดขึ้น เป็นอย่างไร

ขอให้ตั้งใจ ใส่ใจ ฟังให้ดี

การพิจารณาเนื้อความตามกาลมีอานิสงส์ ๖ ประการ

(ภิกษุในธรรมวินัย จะได้รับอานิสงส์ ๖ ประการนี้)

ภูตะ มีความเกิดขึ้นเป็นธรรมดาเพราะอาหาร

ธาตุหก อายตนะหก ขันธ์ห้า

การพิจารณาเห็นธรรมเป็นเหตุเกิด หรือเห็นความเกิด

การพิจารณาเห็นธรรมเป็นเหตุดับ หรือเห็นความดับ

ของธาตุหก อายตนะหก ขันธ์ห้า เป็นคุณธรรมที่มีในอริยสาวก

เพราะนี่คือลักษณะของสติ นี่คือลักษณะของปัญญา

อันเป็นองค์คุณของอริยสาวกทั้งหลาย

อริยสัจสี่ อธิบายโดยรอบสามอาการสิบสอง

เมื่อใด พระอริยสาวก

รู้ชัดอาหาร

เหตุเกิดแห่งอาหาร

ความดับแห่งอาหาร

และข้อปฏิบัติให้ถึงความดับแห่งอาหาร

อริยาสาวกย่อมรู้ชัด กุศลและอกุศล รู้ชัดทางมาของกุศล รู้ชัดทางมาของอกุศล

ความรู้นี้ไม่ทั่วไปในปุถุชน

ปริญญา คือการกำหนดรู้ คือการพิจารณาธรรมใดธรรมหนึ่ง เพื่อให้เห็นธรรมนั้นตามความเป็นจริงด้วยปัญญาอันชอบ

ปริญญา มีความหมายเหมือนกับอีกหลายๆคำที่พระศาสดาใช้แทนกัน เช่น โยนิโสมนสิการ พิจารณาเห็น กำหนดรู้ สำเหนียก ศึกษา ธัมมวิจยสัมโพชฌงค์ สังกัปปะ วิตกวิจาร เป็นต้น

ผลของการทำปริญญา ผลของการโยนิโสมนสิการ พิจารณาเห็น กำหนดรู้ สำเหนียก ศึกษา ธัมมวิจยสัมโพชฌงค์ สังกัปปะ วิตกวิจาร ก็คือ เห็นตามความเป็นจริงด้วยปัญญาอันชอบ(ยถาภูตญาณทัสสนะ) รู้แจ้ง รู้ชัด สัมมาญาณ