🏠 Czy budynek może pomóc sąsiadom się poznać, dzieciom znaleźć przestrzeń do zabawy i rozmowy, seniorom wyjść z domu, a osobom w kryzysie – otrzymać realne wsparcie? Architektura zaangażowana społecznie nie zaczyna się od efektownej bryły. Zaczyna się od rozmowy, uważności i pytania: czego naprawdę potrzebują ludzie, którzy będą z tego miejsca korzystać?

💡 W tym odcinku podcastu „Teren zabudowany” Anna Cymer przygląda się architekturze, która stawia w centrum lokalną wspólnotę. Od gdyńskich Przystani – centrów sąsiedzkichtworzonych w procesie rewitalizacji – po warszawskie Centrum Aktywności Międzypokoleniowej na Ochocie, łączące potrzeby dzieci, młodzieży, osób z niepełnosprawnościami i seniorów.

🤝Jak projektować przestrzeń, która nie tylko dobrze wygląda, lecz także zachęca do spotkania, wspólnego działania i wzajemnej troski? Jak to możliwe, że plac, kawiarnia, kuchnia sąsiedzka czy nawet uchwyt na laskę mogą mieć takie znaczenie!? I jak sprawić, by mieszkańcy nie byli wyłącznie odbiorcami gotowego projektu, ale jego współtwórcami?

🔖 Z tego odcinka „Terenu zabudowanego” dowiesz się:

• Czym jest architektura zaangażowana społecznie i dlaczegojej podstawą jest rozmowa z przyszłymi użytkownikami;

• Jak działają gdyńskie Przystanie i dlaczego stały sięważnymi lokalnymi hubami usług społecznych;

• W jaki sposób rewitalizacja może zmieniać dzielnicępoprzez małe, celne interwencje – od bezpiecznego chodnika po centrum sąsiedzkie;

• Jak zaprojektowano Centrum Aktywności Międzypokoleniowej na warszawskiej Ochocie, aby różne grupy mogły spotykać się w jednej przestrzeni;

• Dlaczego wspólny plac i dostępna cenowo kawiarnia mogąprzełamywać społeczne podziały;

• Jak światło, akustyka, zieleń, materiały i skala budynkuwpływają na poczucie bezpieczeństwa oraz domowości;

• Dlaczego warto zostawić użytkownikom przestrzeń do własnej inicjatywy i pozwolić budynkowi „pożyć”;

• Oraz czemu nastolatki są jedną z najbardziej pomijanychgrup w projektowaniu współczesnych osiedli i przestrzeni publicznych.

🎤 Osoby występujące w odcinku:

• Agnieszka Jurecka-Fryzowska – pełnomocniczka prezydenta Miasta Gdyni ds. rewitalizacji oraz kierowniczka działu rewitalizacji w Miejskiej Jednostce Laboratorium Innowacji Społecznych.

• Bianka Witkowska — zastępczyni kierownika działuinwestycji w Miejskiej Jednostce Laboratorium Innowacji Społecznych w Gdyni.

• Łukasz Drozd — urbanista i politolog z UniwersytetuWarszawskiego.

• Dorota Sibińska — architektka, współtworzy pracownię XYStudio.

• Filip Domaszczyński — architekt, współtworzy pracownię XYStudio.

🏛️Czy zabytek można zmienić, nie odbierając mu duszy? Jak znaleźć równowagę między ochroną historycznej tkanki a współczesnymi potrzebami? Adaptacja zabytków to znaczniewięcej niż remont – to długi, wymagający proces pełen kompromisów, nieoczekiwanych odkryć i wyzwań.

🎧W tym odcinku podcastu „Teren zabudowany” Anna Cymer rozmawia z architektem, urzędniczką z Narodowego Instytutu Dziedzictwa i społecznikami o tym, jak nadać historycznymbudynkom nowe życie. Od pierwszego projektu Waltera Gropiusa na Pomorzu Zachodnim, przez spektakularną przebudowę Dworca Głównego we Wrocławiu, poprzykłady nagradzanych adaptacji z całej Polski – poznajemy kulisy decyzji, które decydują o przyszłości zabytków.
🧱 Dlaczego czasem największym sukcesem jest… zmienić jak najmniej? Jak wygląda współpraca architekta z konserwatorem zabytków? I dlaczego ratowanie historycznych budynków wymaga nie tylko pieniędzy, ale przede wszystkim cierpliwości, zaufania i ogromnej determinacji?

Z tego odcinka „Terenu zabudowanego” dowiesz się:

• Dlaczego adaptacja zabytków jest jednym z najtrudniejszych zadań w architekturze;

• Jakie wyzwania wiążą się z ratowaniem pierwszej realizacji Waltera Gropiusa w Jankowie;

• Co odkryto podczas przebudowy Dworca Głównego we Wrocławiu i dlaczego projekt ten stał się przełomem dla polskiej rewitalizacji;

• Jak wygląda współpraca architektów z konserwatorami zabytków i dlaczego każda inwestycja jest osobną historią;

• Dlaczego dobra adaptacja często polega na zachowaniu istniejącej przestrzeni, zamiast jej radykalnego przekształcania;

• Które polskie realizacje pokazują, że zabytki mogą z powodzeniem pełnić nowe funkcje – od centrów kultury, przez hotele, po przestrzenie koncertowe;

• Dlaczego użytkowanie jest najlepszą formą ochrony zabytków i co sprawia, że historyczne budynki naprawdę odzyskują życie.

Gościnie i goście:

• Joanna Klass i Wojtek S. – założyciele Fundacji Warsaw Bauhaus;

• Michał Leszczyński – architekt, wspólnik w pracowni Grupa 5 Architekci;

• Iwona Liżewska – historyczka sztuki, kierowniczka olsztyńskiego oddziału Narodowego Instytutu Dziedzictwa.

🏘️ TBS-y zmieniają myślenie o (własnym) mieszkaniu, bo budownictwo społeczne to nie tyle „tani najem”, co realne narzędzie kształtowania miasta: lokalnego, odpowiedzialnego i projektowanego na dekady.

🎙️W tym odcinku podcastu „Teren zabudowany” Anna Cymer przygląda się Towarzystwom Budownictwa Społecznego: skąd się wzięły w latach 90., dlaczego po świetnym starcie wyhamowały, i jak to się stało, że dziś – w czasach kryzysu mieszkaniowego – temat wraca z nową siłą. O TBS-ach rozmawia z badaczką architektury, a następnie przenosi się do Szczecina i Katowic, gdzie TBS-y pokazują, jak łączyć dobre zarządzanie, ambitną architekturę i program społeczny.

🏡Jak działa „społeczny deweloper” w praktyce? Dlaczego konkursy architektoniczne w mieszkaniówce mają sens? I jakzrobić osiedle, w którym obok siebie mieszkają ludzie o różnych dochodach – bez stygmatyzacji i bez konfliktów? Ten odcinek to prawdziwe historie, twarde liczby i praktyczne rozwiązania, które wpływają na codzienne życie miasta.
📌Z tego odcinka „Terenu zabudowanego” dowiesz się:

- Czym są TBS-y i dla kogo powstały – oraz jakie inspiracje przyszły z Francji, Holandii i Wielkiej Brytanii;

- Skąd dzisiejszy powrót mieszkalnictwa społecznego do debaty i co zmienia nowe finansowanie;

- Na czym polega „miks mieszkaniowy” i jak można go prowadzić w jednym budynku;

- Jak TBS-y projektują mieszkania i przestrzenie wspólne dla seniorów, rodzin, młodzieży usamodzielniającej się czy studentów;

- Co daje konsekwentne stawianie na konkursy architektoniczne i jakość, która ma przetrwać 100+ lat;

- Jak wygląda rewitalizacja kamienic w ścisłym centrum – z ogrodem, świetlicą i programem społecznym.

🎧 Gościnie i goście:

- Zuzanna Mielczarek — badaczka architektury i TBS-ów, architektka, kuratorka wystaw;

- Grażyna Szatkowska — była prezeska szczecińskiego TBS, obecnie pełnomocniczka prezydenta Szczecina ds. mieszkalnictwa;

- Oskar Grąbczewski — architekt z pracowni OVO Grąbczewscy Architekci, współautor projektu rewitalizacji kamienic przy ul. Mariackiej w Katowicach.

🚻Wucety, szalety, toj-toje, publiczne toalety – temat, o którym nie da się nie myśleć, choć mało kto chce o nim mówić. A przecież to jedna z najbardziej podstawowych usług w mieście: decyduje o komforcie spaceru, wyjścia z dziećmi, a czasem po prostu o godności.

🎙️W czwartym odcinku podcastu architektonicznego „Teren zabudowany” Anna Cymer bez skrępowania i owijania w bawełnę sprawdza, jak (nie) działa system toalet publicznych w Warszawie – i pyta zaproszonych gości, dlaczego w dwumilionowym mieście nadal tak często kończy się na „toalecie w krzakach”. Szlak tym razem prowadzi nas od prototypowego szaletu na Agrykoli, przez automaty na Polu Mokotowskim, po Wydział Architektury na Politechnice Warszawskiej.

🎧To odcinek o tym, że toaleta to nie drobiazg: to technologia, psychologia, bezpieczeństwo, dostępność, utrzymanie, lokalizacja, oznakowanie i polityka miejska skupione na przestrzeni wielkości toj-toja. I o tym, dlaczego miasta muszą w końcu serio potraktować temat projektowania „najtrudniejszych kilku metrów kwadratowych” w całej architekturze.

📌Z czwartego odcinka „Terenu zabudowanego” dowiesz się:

Dlaczego projektowanie i utrzymanie toalet publicznych jest tak trudne (mimo że „to tylko” kilka m²);

Co działa w warszawskim programie miejskich szaletów, a co blokuje jego rozwój;

Czemu opłata w wysokości 2 zł bywa trudnym „progiem wejścia” – i jakie budzi to kontrowersje;

Jak brak oznakowania i informacji sprawia, że toalety „znikają” z oczu i z map;

Dla kogo toalety projektuje się dziś coraz lepiej, a kogo nadal się pomija;

Oraz dlaczego w toalecie liczy się nie tylko czystość, ale też poczucie bezpieczeństwa i przewidywalność.

Osoby występujące w podcaście:

Grzegorz Piątek — pisarz i krytyk architektury; autor m.in. książki „Świątynia i Śmietnik. Architektura dla życia”

Monika Pastuszko — antropolożka miasta i pisarka; autorka książki „Matka Polka, sika w krzakach”

dr Anna Cudny — adiunktka na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej

Rozdziały:

(00:00) – Jak „to” załatwić, czyli dlaczego wciąż nie umiemy rozmawiać o toaletach

(02:52) Grzegorz Piątek: dlaczego projektowanie toalety powinno przypominać projektowanie samochodu

(14:33) „Czy te drzwi na pewno się zamknęły?” — Monika Pastuszko o stresie korzystania z publicznych toalet

(24:24) Architektura codzienności: jak projektuje się publiczne toalety — dr Anna Cudny

(29:18) „Mamo, siku!” czyli Matka Polka szuka toalety: dzieci, rodzice i niewidzialny problem dostępności w mieście

(32:52) Od Tokio po Warszawę — jak mogą wyglądać toalety przyszłości

🚉 Na dworcach, w szkolnym holu, na elewacjach hoteli albo w domu kultury – mozaiki były kiedyś wszędobylskie. Potem przez lata traktowane jak relikt minionej epoki, dziś wracają do łask i zaczynają być odkrywane na nowo.

🎙️W tym odcinku podcastu „Teren zabudowany” Anna Cymer przygląda się niezwykłej historii mozaiki w architekturze – od powojennego boomu w latach 50. i 60., przez zapomnienie w latach 90. Ubiegłego wieku, aż po współczesny renesans tej formy sztuki. Zastanawiamy się, dlaczego ceramiczne kompozycje tak dobrze współpracują z architekturą i jak mogą zmieniać sposób, w jaki odbieramy przestrzeń wokół nas.

🏢Punktem wyjścia jest zachwycająca ceramiczna realizacja w warszawskim biurze firmy Colliers – dzieło projektantki Magdy Jurek, która opowiada o pracy z ceramiką, o znaczeniu dotyku w odbiorze sztuki i o tym, dlaczego marzy o powrocie wielkoformatowych mozaik do przestrzeni publicznej.

📌 Z tego odcinka „Terenu zabudowanego” dowiesz się:
Jak ceramika stała się jednym z najważniejszych materiałów artystycznych w powojennej architekturze;
Dlaczego w PRL część budżetu inwestycji przeznaczano na sztukę w budynkach;
Gdzie w Polsce można znaleźć najbardziej niezwykłe mozaiki;
I dlaczego dziś – w czasach recyklingu i poszukiwania trwałych materiałów – ta technika niesie ze sobą nie tylko korzyści, ale i wiele sensu.

Gościnie:

Magda Jurek – projektantka i ceramiczka, prowadzi studio i manufakturę ceramiki.

Zuzanna Jaszczuk – architektka, kierowała zespołem projektowym odpowiedzialnym za wnętrza biura Colliers w Warszawie.

Bożena Kostuch – historyczka sztuki, kustoszka w Muzeum Narodowym w Krakowie, specjalistka od ceramiki XIX i XX wieku.

Barbara Bułdys – historyczka sztuki, kustoszka w Muzeum Ziemi Tarnowskiej, współtwórczyni szlaku ceramicznego regionu tarnowskiego.

Rozdziały:

00:00 – Wnętrze biura w Warszawie z mozaiką – niezwykły projekt w Colliers

00:42 – Mozaika ceramiczna – dlaczego każdy chce jej dotknąć?

03:13 – Jak powstaje mozaika ścienna? Kulisy projektu

04:12 – Ceramika w architekturze – trwałość i zalety mozaiki

04:47 – Magda Jurek – projektantka, która zmienia przestrzenie biurowe

06:15 – Powrót mozaiki PRL – dlaczego znów jest popularna?

09:20 – Dlaczego w PRL powstawały mozaiki? Historia sztuki w architekturze

11:15 – Recykling w sztuce – jak powstawały mozaiki z odpadów

12:40 – Najciekawsze mozaiki w Polsce – przykłady i inspiracje

16:40 – Łysa Góra i ceramika architektoniczna – historia „Kamionki”

26:12 – Nowe techniki i trendy w mozaice

🏫Dlaczego w polskich szkołach jest tak głośno, a uczniowie często nie mają gdzie odsapnąć, zebrać myśli, porozmawiać w spokoju? Czy szkoła ma szansę być „drugim domem” dla młodzieży? I czy naprawdę potrzeba rewolucji w edukacji… czy może wystarczy lepiej zaprojektowana przestrzeń?

🎒W tym odcinku podcastu Anny Cymer „Teren zabudowany” autorka pyta o to, jak architektura szkoły wpływa na naukę, relacje i samopoczucie uczniów oraz nauczycieli. Od rojnych i nijakich korytarzy oraz tradycyjnych klas z ławkami w rzędach po szkoły zaprojektowane jako przyjazne miejsca spotkań, do których chce się wracać – sprawdzamy, co działa, a co wciąż wymaga zmiany.

A także:

• Jak pandemia i wojna w Ukrainie zainspirowały nowe pomysły na szkoły?
• W jaki sposób korytarz może stać się miejscem spotkań, a nie tylko przejściem między lekcjami?
• Czego można nauczyć się od szkół w Skandynawii i Niemczech?
• Jak drobne zmiany – ustawienie ławek, kolory czy materiały – wpływają na koncentrację i atmosferę w klasie?

🚌 Pytamy też o konkretne przykłady szkół w Polsce, które pokazują, że nowoczesna przestrzeń edukacyjna może być jednocześnie miejscem nauki, odpoczynku i życia społeczności lokalnej. Czy do zmiany w szkole wystarczą odrobina zaufania, odwagi projektowej i świeżego spojrzenia?

Gościnie i goście

W podcaście występują:

• Magdalena Garncarek, socjolożka, inicjatorka i koordynatorka akcji „Otwieramy szkoły” .
• Sławomir Nowicki, dyrektor zespołu szkół imienia Powstańców Wielkopolskich w Baranowie.
• Mikołaj Smoleński i Agnieszka Chrzanowska z wrocławskiego biura architektonicznego CH Plus, które projektuje m.in. żłobki, centra aktywności lokalnej, przedszkola i szkoły.

Przeczytaj więcej o szkołach na Culture.pl

Tysiąclatki – szkoły na rocznicę. Na 1966 rok przypadła tysięczna rocznica powstania państwa polskiego. Przygotowania do niej rozpoczęto blisko dekadę wcześniej, głównym elementem państwowych obchodów było bowiem zbudowanie tysiąca szkół.

Szkoła w mieście. Czy szkoła powinna być wydzieloną przestrzenią dostępną tylko dla uczniów, czy może warto takie obiekty budować jako ogólnodostępne? Są projekty, które czynią szkoły integralnymi częściami miast, z pożytkiem dla urbanistyki i użytkowników.

Nowa szkoła na nowy rok. Mało kto cieszy się na powrót do szkoły z powodu budynku, w którym będzie się uczyć. Mimo to architekci nie ustają w poszukiwaniu ładnych i funkcjonalnych brył dla placówek edukacyjnych. Oto kilka najnowszych pomysłów.

Autorka i narratorka: Anna Cymer

Scenariusz, realizacja, montaż i udźwiękowienie: Michał Kukawski

Rozdziały

(00:00) Idealna szkoła - czy to możliwe?

(01:30) Dlaczego przestrzeń szkolna ma znaczenie

(02:26) Akcja „Otwieramy Szkoły” i pierwsze zmiany

(07:13) Szkoła w biurowcu dla dzieci z Ukrainy

(09:18) Nowe standardy projektowania szkół w Polsce

(14:18) Jak architekci projektują współczesne szkoły

(25:00) Kolory, faktury i technologia w szkole

(29:25) Jak wygląda dobrze zaprojektowana szkoła

(35:30) Czy architektura może zmienić edukację

🌳 Czy park musi być idealnie wypielęgnowany, z przystrzyżoną trawą i alejkami wyłożonymi białymi kamykami? A co, jeśli najcenniejsza przyroda rodzi się tam, gdzie miasto kiedyś zawiodło?

🏙️ W pierwszym odcinku podcastu Culture.pl z serii „Teren zabudowany” zabieramy Was m.in. do najmłodszego i najmodniejszego parku w Warszawie – Parku Żerańskiego. To miejsce, w którym przemysł, historia i dzika natura splatają się w jedną, zaskakującą opowieść. Rozmawiamy o wodnych atrakcjach, niestandardowych pomysłach i rozwiązaniach oraz „czwartej przyrodzie” – krajobrazie ukształtowanym przez człowieka, który natura przejęła na własnych zasadach.

🏭Jak z nieużytku i terenu poprzemysłowego powstał park przyszłości?

🧱 Dlaczego betonowe prefabrykaty mogą być domem dla płazów, owadów i ptaków?

🛶 Co wspólnego mają kajaki pod balkonami, gazociąg pod stopami i sukcesja roślin?

🐲 I czego Warszawa może się nauczyć od Krakowa, który wyspecjalizował się w tworzeniu tzw. parków kieszonkowych?
🏗️ Anna Cymer ze swoimi gośćmi rozmawia o projektowaniu z naturą, a nie przeciwko niej, o miejskich konfliktach, społecznych emocjach, zmianach klimatu i nowym podejściu do zieleni w miastach. Usłyszycie głosy projektantów, przyrodników i urzędników, którzy pokazują, że park nie musi być skończony – on może żyć, zmieniać się i dojrzewać razem z miastem. 

• Autorka i narratorka: Anna Cymer
• Scenariusz, realizacja, montaż i udźwiękowienie: Michał Kukawski

Rozmówcy:

• Marcin Maraszek, Maciej Kaufman, pracownia Archigrest
• Justyna Dziedziejko, Magdalena Wnęk, pracownia Toposcape
• Katarzyna Opałka, Ogrodniczka Miasta Krakowa
• Iwona Zwolińska, Piotr Kołkowicz, Zarząd Zieleni m.st. Warszawy

Rozdziały:

(00:00) Wstęp: o czym będzie Teren zabudowany?

(00:48) Czwarta przyroda: natura na terenach poprzemysłowych

(02:11) Park Żerański: historia miejsca i konflikt wokół wycinki

(05:02) Koncepcja parku: trzy strefy i kontakt z wodą

(09:31) Prefabrykaty i wielka płyta jako element tożsamości

(12:17) Bioróżnorodność: żaby, dziki i życie w gruzie

(18:00) Materiały i projektowanie półdzikiej przestrzeni

(26:00) Park jako proces: zarządzanie i eksperyment

(37:33) Parki kieszonkowe w Krakowie – zielona infrastruktura w rozmiarze XS

(44:09) Zielony audyt i odbetonowanie ulic