Theologie aan de gracht

Kunnen bevindelijk gereformeerden en neocalvinisten elkaar nog vinden, of praten ze eigenlijk langs elkaar heen? Heen en weer bestaan er vooroordelen genoeg, maar hoe zit het echt?

In deze aflevering bespreken we Ontmoetingen, een bundel met lezingen van het gelijknamige congres samengesteld door Bart van Egmond en Harry Wendt. Theologen, studenten en geïnteresseerden kwamen samen rondom de ontmoeting tussen bevindelijk gereformeerde en neocalvinistische theologie: een thema dat spanning oproept, maar ook verrijkend kan zijn. Hoe kunnen beide stromingen elkaar vandaag de dag aanvullen in geloofsbeleving?

De bijdragen raken aan hete hangijzers: het verschil in spiritualiteit en de visie op de kerk, doop, verbond en de preek. Het boek is ontstaan in een specifiek kerkelijke context, maar de spanning die het beschrijft is ook voelbaar in de collegezalen van de TUU.

Het klassieke verhaal leert ons dat Mozes de eerste vijf boeken van de Bijbel schreef. In het Duits heet Genesis niet voor niets das erste Buch Mose. Maar wie theologie gaat studeren, ontdekt al snel dat bijbelwetenschappers sporen zien van meerdere auteurs en bronnen die door de eeuwen heen zijn samengekomen.

Koert van Bekkum werkte mee aan de nieuwe bundel Rethinking the Composition of the Pentateuch en gaat in gesprek over de vraag wie deze boeken nu eigenlijk heeft geschreven. Bijbelwetenschappers wijzen al langer op sporen van meerdere auteurs en bronnen die door de eeuwen heen zijn samengekomen.

We bespreken wat auteurschap eigenlijk betekent in de oudheid, en of een bijbelboek gezag verliest als het niet letterlijk is opgeschreven door degene aan wie het zijn gezag ontleent. En wat betekent dit voor hoe we de Bijbel vandaag de dag moeten lezen?

• Bergland, Kenneth, Roy E. Gane, Gary A. Rendsburg, and A. Rahel Wells, eds. Rethinking the Composition of the Pentateuch. Peabody, MA: Hendrickson Publishers, 2026.
• Clines, David J. A. "New Directions in Pooh Studies: Überlieferungs- und religionsgeschichtliche Studien zum Pu-Buch." In JSOTSup 293, 830–39. Sheffield: Sheffield Academic Press, 1998. Reprinted, Union Publishing, July 21, 2021. https://www.unionpublishing.org/resource/new-directions-in-pooh-studies/.

Zingen in de kerk is van alle tijden, maar wat moeten we zingen in de kerk? Steeds meer kerken zingen naast psalmen ook opwekkingsliederen en andere eigentijdse liederen. Naast het orgel is ook een band niet meer weg te denken uit de kerk. Maar hoe bepaal je welke liederen thuishoren in de liturgie? Hebben we opnieuw een normatief kader nodig om richting te geven aan de groeiende diversiteit?

Hans Schaeffer, hoogleraar praktische theologie aan de TUU gaat in op de rol van psalmen in de hedendaagse liturgie. Waarom zingen christenen eigenlijk in de kerk? Welke plaats hebben de psalmen door de eeuwen heen ingenomen, en wat kunnen ze vandaag nog betekenen nu het kerkelijke liedrepertoire steeds breder wordt? We spreken over de rijke traditie van de psalmen, de opkomst van gezangen, de invloed van de Reformatie en de vraag hoe nieuwe liederen zich verhouden tot het gebedenboek van de Bijbel.

- John D. Witvliet, The Biblical Psalms in Christian Worship: A Brief Introduction and Guide to Resources. (William B. Eerdmans Publishing Company, 2007).

- Hans Schaeffer, Kerk om te vieren. Praktisch-theologische reflecties op kerkzijn. (Summum Academic, 2019).

- Artikel in het Nederlands Dagblad naar aanleiding van de masterscriptie van Johannes van der Heide "Waar de psalm zwijgt, verstilt de klaagzang: een kwantitatief onderzoek naar gezongen liederen in de NGK en de ruimte voor kwetsbaarheid en hoop"

Het huwelijk is voor christenen belangrijk. Maar wat is het huwelijk eigenlijk? En bedoelden christenen daar hetzelfde mee? Anne Lorein doet onderzoek naar de ontwikkeling van het huwelijksformulier in de 16e en de 17e eeuw. Na de Reformatie veranderde er veel in de kerk, waaronder trouwen. Het huwelijk werd niet langer als sacrament beschouwd. Gereformeerden gingen opnieuw nadenken over de verhouding tussen kerk, overheid en huwelijk. Wat kunnen we hiervan leren in een tijd waarin steeds meer echtscheidingen plaatsvinden? Keken christenen toen anders tegen het huwelijk, de liefde en man/vrouw relaties aan?

 - Erik de Boer en Anne Lorein, The Form of solemnization of Marriage’s Social and Historical Context. Church History and Religious Culture, 102-3-4 (2023), 502-514.
- Anne Lorein, "Het formulier om het huwelijk te bevestigen." In K.-W. de Jong, & W. Moehn (eds.), De Nederlandse gereformeerde Liturgie 1566-1639: De teksten en hun dynamiek, 200-237. Uitgeverij Verloren, 2024.
- Revius, J.,  Over-Ysselsche Sangen en Dichten. H. Duits (ed.). Hilversum: Verloren, 2003.

Wat betekent het evangelie voor sekswerkers? Hoe ziet (christelijke) hulp aan sekswerkers eruit? Peter Strating pionierde al voordat kerkelijk pionieren een ding was. Al ruim 30 jaar woont en werkt hij in Den Haag tussen de sekswerkers. Hij stond aan de wieg van stichting de Haven (http://www.dehaven.nl/ ), te vergelijken met Het Scharlaken Koord in Amsterdam. Maar hij stichtte ook een kerk: de Havenkerk (http://www.dehavenkerk.nl/) in de Haagse Schilderwijk. Nu doet hij academisch onderzoek naar waar hij al jaren mee werkt: sekswerkers. Hij wil luisteren naar hun verhalen. Waar hopen zij op? Waar verlangen zij naar? Hoe ervaren zij God? 

Stichting de Haven. http://www.dehaven.nl/  

De Havenkerk http://www.dehavenkerk.nl/ 

Lauren McGrow: https://laurenmcgrow.com 

Lauren McGrow, Missionary Positions: A Postcolonial Feminist Perspective on Sex Work and Faith-Based Outreach from Australia. (Brill, 2017). 

Marcella Althaus-Reid, Indecent Theology (Routledge, 2002) 

Peter Oakes, Philippians, From People to Letter (Cambridge UP, 2007) 

Wat is precies de betekenis van de dood van Jezus Christus aan het kruis? Daar wordt al over gesproken sinds het gebeurde en het gesprek is nog niet verstomd. We spreken door over de laatste stand van zaken en hoe we daar tegenaan kunnen kijken? Is het tijd om oude beelden achter ons te laten? Of dreigen we juist iets essentieels te verliezen? We spreken samen met prof. dr. Hans Burger die hier al veel over nadacht en schreef. 

Aulén, Gustaf. Christus Victor: An Historical Study of the Three Main Types of the Idea of Atonement. Translated by A. G. Hebert. London: SPCK, 1931. 

Burger, Hans. Being in Christ: A Biblical and Systematic Investigation in a Reformed Perspective. Eugene, OR: Wipf & Stock, 2008. 

Burger, Hans. Leven in Christus: Over de betekenis van het verhaal van Jezus. Franeker: Van Wijnen, 2017. 

Burger, Hans. “Gospel Presentation and the Structure of the Heidelberg Catechism” in:The Spirituality of the Heidelberg Catechism. Huijgen, A. (red.). Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht, 2015. 

Piper, John. The Future of Justification: A Response to N. T. Wright (Wheaton: Crossway, 2007) 

Burger, Hans. “Hoe vergeeft God? Hoe overwint God het kwaad? Bijbels-theologische motieven achter het concept genoegdoening”in Hoe kan Jezus’ kruisdood ons verlossen? Christus victor en verzoening door voldoening in verleden en heden.  (TU Bezinningsreeks ; vol. 23). Den Boer, W. (ed.). Amsterdam: Buijten en Schipperheijn. 

Sonneveld, Reinier. Het vergeten evangelie: Het geheim van Jezus verandert alles.Amsterdam: Buijten & Schipperheijn, 2018. 

Wright, N. T. Justification: God's Plan and Paul's Vision. Downers Grove, IL: IVP Academic, 2009. 

Christelijk onderwijs bestaat al meer dan een eeuw in Nederlands (en op een bepaalde manier al veel langer). Vandaag de dag staat het onder druk. Berber Vreugdenhil is onderwijskundige en werkt al jarenlang in allerlei rollen in het onderwijs. In haar onderzoek stelt zij de prikkelende vraag: werkt het eigenlijk ook? En wat werkt er dan precies? Daarvoor interviewde zij leerlingen en oud-leerlingen en komt tot interessante en soms verrassende conclusies. 

Expertisecentrum Onderzoek en Identiteit aan de Theologisch Universiteit Utrecht: https://www.e-oi.nl 

Wolter Huttinga en Roel Kuiper (red), Mens worden: over de relatie tussen theologie en pedagogiek TU-Bezinningsreeks 26 (Buijten en Schipperheijn, 2021) 

Wolter Huttinga, Persoon zijn: Een theologisch-antropologische bezinning voor goed onderwijs (TU Utrecht, 2023) 

Berber Vreugdenhil, “De school als oefenplaats: Vormende ervaringen van (oud-)leerlingen in het christelijk voortgezet onderwijs” Proefschrift Theologische Universiteit Utrecht, 2025) 

https://theoluniv.ub.rug.nl/806/1/2025%20Vreugdenhil%20dissertation.pdf 

"Het heil hangt aan de historiciteit" een gevleugelde uitspraak, maar is dat ook zo? Nico ter Linden is bekend geworden met de uitspraak, het is wel waar maar niet echt gebeurd. Voor Ter Linden doet de geschiedenis er weinig toe, het gaat om de verhalen. Veel christenen verzetten zich hiertegen, zeker als het gaat om de opstanding. Zegt niet Paulus zelf "als Christus niet is opgewekt, is uw geloof nutteloos" (1 Kor 15:17). Maar geldt het ook de uittocht uit Egypte? En voor Jona in de vis? Hier spreken we over door met Marinus de Jong, Koert van Bekkum en Myriam Klinker-de Klerck.

• Bekkum, Koert van. From Conquest to Coexistence: Ideology and Antiquarian Intent in the Historiography of Israel's Settlement in Canaan. Culture and History of the Ancient Near East 45. Leiden: Brill, 2011.
• Bekkum, Koert van. "De chronologie van Salomo en van Israëls uittocht uit Egypte en intocht in Kanaän in het licht van de Bijbel en beschikbare wetenschappelijke kennis." Radix 50, nr. 2 (2024): 196–205.
• Bekkum, Koert van. "Historical Geography and the Diachrony of the Geographical Concept of Joshua 15–19." In New Studies in the Historical Geography of the Ancient Near East, edited by Kyle H. Keimer, Chris McKinny, and Aharon Tavger, 61–92. Berlin: De Gruyter, 2026.
• Campbell, Antony F., and Mark A. O'Brien. Rethinking the Pentateuch: Prolegomena to the Theology of Ancient Israel. Louisville: Westminster John Knox Press, 2005.
• Goodacre, Mark. The Fourth Synoptic Gospel: John's Knowledge of Matthew, Mark, and Luke. Grand Rapids: Eerdmans, 2025.
• Hoffmeier, James K. Israel In and Out of Egypt: The Archaeological and Historical Background to the Exodus. Peabody, MA: Hendrickson, 2025.
• Klinker-De Klerck, Myriam. Herderlijke regel of inburgeringscursus? Een bijdrage aan het onderzoek naar de ethische richtlijnen in 1 Timoteüs en Titus. Zoetermeer: Boekencentrum, 2013.
• Klinker-De Klerck, Myriam. "Herderlijke regel of inburgeringscursus? Een bijdrage aan het onderzoek naar de ethische richtlijnen in 1 Timoteüs en Titus. Dissertation Summary." Journal for the Study of Paul and His Letters 3, nr. 2 (2013): 263–267.
• Kooten, George H. van. Reverberations of Good News: The Gospels in Context, Then and Now. London: SCM Press, 2025.
• Toorn, Karel van der. Israelite Religion: From Tribal Beginnings to Scribal Legacy. The Anchor Yale Bible Reference Library. New Haven: Yale University Press, 2025.

De scheiding tussen kerk en staat – veel genoemd, weinig begrepen. Is wat Tom de Wal doet een kerkdienst of niet? Moet de gemeente Amsterdam migrantenkerken helpen of niet? Zowel van de zijde van de kerk als van de overheid wordt er nogal eens verwezen naar de scheiding van kerk en staat. Maar waar gaat dat eigenlijk over? En waar komt het vandaan? Hoe kijken we daar met een theologische bril naar? Een gesprek met prof. Leon van den Broeke, hoogleraar rechtstheologie en kerkrecht die daar in de media regelmatig over spreekt.

De onderwijsvrijheid staat onder de druk. Een concept wetsvoorstel wil onderwijs verbieden dat aanzet tot haat en discriminatie. Dit raakt direct aan artikel 23 van de grondwet over onderwijsvrijheid. Al staat het nu als controversieel verklaard in de ijskast van het demissionaire kabinet, de vraag is voor hoe lang. En dat terwijl alle adviseurs tegen adviseren. 

We spreken dr. mr. Auke Dijkstra, advocaat en kerkrechtdeskundige, verbonden aan de TUU, over dit onderwerp. Hij is kritisch op de manier waarop er over artikel 23 wordt besproken. Gaat de staat niet ver buiten zijn grenzen? Wat is eigenlijk precies wat de staat wel en niet mag doen? Hoe kijken we hier als theologen naar?

Zie ook deze eerdere aflevering met prof. dr. Leon van de Broeke en dr. Wilco de Vries https://www.buzzsprout.com/2328835/episodes/17175801

Hansko Broeksteeg en Auke Dijkstra, "Toezicht op religieus informeel onderwijs" in Nederlands Tijdschrift  Kerk en Recht (2025-1).