In de Van Slingelandtlezing van 2025 gaat Marijn Kruk in op wat hij de "conservatieve contra-revolutie" noemt: een ideologische onderstroom die verder uitgepluist moet worden. Kruk hield een pleidooi voor "ideologische belezenheid". Thomas Schillemas verzorgde de referent-lezing en betoogde dat de ideologische onderstroom nog niet zo sterk is - maar dat we eerder in moeten zetten op het versterken van bestuurskwaliteit. 

In deze podcast gaan we in gesprek met dr. Lisanne de Blok en dr. Mariken van der Velde over veranderingen in politiek vertrouwen en wat dit betekent voor bestuur en beleid. We gaan onder andere in op legitimiteit van bestuur en politiek, de fragmentatie van onze democratie, en de druk die dit oplevert op ons democratisch systeem. 

Durft u wel eens de bus of het ziekenhuis niet in, omdat u bang bent de borden en de aanmeldpaal niet te kunnen lezen? Waarschijnlijk niet; maar het is wel de realiteit van 2,5 miljoen volwassenen in Nederland die moeite hebben met lezen, schrijven en/of rekenen. Meer en meer zijn we ons bewust van laaggeletterdheid. Ook komen er verschillende initiatieven die rekening houden met deze groep volwassenen. Denk aan het Journaal in Makkelijke Taal van de NOS en het versimpelen van brieven aan burgers door verschillende uitvoeringsorganisaties. Maar lossen we het probleem daarmee op? Of zijn we pleisters aan het plakken op een zere wond?

In deze speciale aflevering, een samenwerking met Uit de school van de NSOB, duiken we in de wereld van mensen die dagelijks worstelen met taal, rekenen en met digitale vaardigheden. Christiaan van der Kaaij bespreekt met Hanneke Propitius van Stichting Lezen en Schrijven en Marlies Honingh van de Radboud Universiteit Nijmegen en de NSOB (en natuurlijk VB-voorzitter) hoe co-productie kan helpen bij het vormgeven van effectief beleid rond laaggeletterdheid. Hoe betrekken we juist deze doelgroep bij onze talige – en taaie – beleidsprocessen?

De Van Slingelandtlezing wordt jaarlijks verzorgd door een prominent denker en/of practitioner op het terrein van het openbaar bestuur. Dit jaar is dat Maxim Februari, met een (voorafgaand) coreferaat van Trudy Dehue. 

Maxim Februari

Maxim Februari is een vooraanstaand denker op het snijvlak van recht, ethiek en samenleving, en staat bekend om zijn scherpe analyses van de invloed van technologische ontwikkelingen op de samenleving. In zijn lezing gaat hij in op de spanning tussen het democratische bestel en de snel veranderende technologische omgeving waarin we leven. Wat betekent het voor democratische processen als algoritmes, kunstmatige intelligentie en data steeds meer invloed krijgen op politieke besluitvorming en maatschappelijke structuren?

Trudy Dehue

Trudy Dehue is emeritus hoogleraar wetenschapsonderzoek en een autoriteit op het gebied van de invloed van wetenschap en technologie op het menselijk handelen. Ze verdiept als coreferent de lezing met haar eigen inzichten. Zij staat bekend om haar kritische houding ten opzichte van de hedendaagse gezondheidspolitiek van de samenleving en reflecteert in haar bijdrage op de manier waarop technologische ontwikkelingen de menselijke vrijheid en autonomie beïnvloeden.

Over de Van Slingelandtlezing

De Van Slingelandtlezing is vernoemd naar Simon van Slingelandt (1664-1736), een invloedrijke staatsman uit de Nederlandse geschiedenis.

De VB organiseerde op 23 april de Avond van de Bestuurskunde, onder leiding van Jesper Rijpma, met Katrien Termeer (Raad voor het Openbaar Bestuur, Sociaal-Economische Raad, en Wageningen University & Research), Stan Kaatee (Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid) en Wouter Koolmees (directeur van de Nederlandse Spoorwegen). Tijdens deze avond bespraken we de toename in het gebruik van akkoorden, analyseren we de achtergrond, voordelen en de risico’s van akkoordenpolitiek én hoorden we vanuit de eerste hand wat er achter de gesloten deuren echt gebeurt tijdens de lange onderhandelingsnachten. In deel 2 luister je naar het panelgesprek, met een introductie door onze voorzitter Marlies Honingh.

In deze aflevering hebben we het met prof. Peter Scholten (Erasmus Universiteit Rotterdam)  en prof. Jaco Dagevos (Erasmus Universiteit Rotterdam / Sociaal Cultureel Planbureau) over migratie en samenleven, een onderwerp wat zich in de afgelopen twee decennia opgewerkt heeft tot een belangrijk maatschapelijk en politiek item op zowel de Europese als Nederlandse (beleids)agenda. Hoe komt het eigenlijk dat migratie zo’n heet hangijzer is in de politieke en maatschappelijke discussie? Welke mythen over migratie en samenleven zijn hardnekkig in het debat?  Maar ook: in hoeverre kunnen overheden eigenlijk sturen op een ‘wicked problem’  zoals migratie en samenleven? Waar liggen limitaties en kansen? In deze podcast reflecteren we met beide gasten op deze vragen.

De VB organiseerde op 23 april de Avond van de Bestuurskunde, onder leiding van Jesper Rijpma, met Katrien Termeer (Raad voor het Openbaar Bestuur, Sociaal-Economische Raad, en Wageningen University & Research), Stan Kaatee (Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid) en Wouter Koolmees (directeur van de Nederlandse Spoorwegen). Tijdens deze avond bespraken we de toename in het gebruik van akkoorden, analyseren we de achtergrond, voordelen en de risico’s van akkoordenpolitiek én hoorden we vanuit de eerste hand wat er achter de gesloten deuren echt gebeurt tijdens de lange onderhandelingsnachten. In deel 1 luister je naar de lezing van Katrien Termeer, met een introductie door onze voorzitter Marlies Honingh.

De Van Slingelandtlezing wordt jaarlijks verzorgd door een prominent denker en/of practitioner op het terrein van het openbaar bestuur. Tamara Metze is de spreker van dit jaar met haar lezing:

Een posthumane bestuurskunde: bestuur en beleid als missie gedreven katalysator van de duurzaamheidsopgaven.

“Klimaatverandering tegengaan staat hoog op de politieke en maatschappelijke agenda. De planetaire grenzen worden ruim overschreden en we voelen wat dat betekent: zomerstormen, hittegolven, watertekorten en overschotten. Naarstig zoeken wetenschap en samenleving naar socio-technologische innovaties: groene waterstof, ecodorpen, energie coöperaties, buurtbatterijen, genetische editing om de gewassen bestendiger te maken tegen het natuurgeweld. Zowel natuur als technologie zijn essentieel in een transitie naar een duurzame samenleving. Toch spelen zij altijd een bijrol, net als de volgende generaties, of de sociale gevolgen van klimaatverandering. In deze lezing onderzoek ik hoe een post humane bestuurskunde – waarin de relaties tussen mens, natuur en technologie centraal staan - op een praktische manier kan bijdragen aan duurzaamheidstransities.”

Tamara Metze is hoogleraar Bestuurskunde bij de Afdeling Multi Actor Systemen van de Faculteit Techniek, Bestuur en Management aan de TU Delft. Metze is getraind als politicoloog en in Science and Technology Studies aan de Universiteit van Amsterdam. Ze onderzoekt conflict en samenwerking in de governance van duurzaamheidsvraagstukken op gebied van energie en circulariteit. Zij besteedt daarbij aandacht aan de rol van grensobjecten, (visuele) framing, emoties, en kennis co-creatie. Metze is lid van de redactie van Beleid en Maatschappij, van het college van the International Public Policy Association. Zij is Principal Investigator bij het Amsterdam Institute for Advanced Metropolitan Solutions.

Derk Loorbach is directeur van DRIFT en hoogleraar sociaal-economische transities aan de faculteit Sociale Wetenschappen, Erasmus Universiteit Rotterdam. Derk is een van de grondleggers van de transitiemanagement-aanpak als een nieuwe manier van governance voor duurzame ontwikkeling. Hij heeft meer dan honderd publicaties in dit vakgebied op zijn naam staan en is als actie-onderzoeker betrokken bij vele transitie-processen in de bestuurs- en zakenwereld, het publieke domein en in de wetenschap. Derk geeft regelmatig keynotes in Europa en daarbuiten.

In deze aflevering hebben we het over samenwerken. Hoe bestuderen bestuurskundigen samenwerkingsprocessen en welke termen gebruiken ze hierbij? Wat kunnen we leren van samenwerken in de duurzaamheidstransitie of zorghervormingen? En wat zijn de uitdagingen die wetenschappers zelf ervaren als ze samenwerken? VB bestuurslid Henrico van Roekel praat hierover met Tamara Metze en Sarah van Duijn, o.a. naar aanleiding van Sarah’s dissertatie ‘Tinkering with Tensions: Boundary work and collaborative governance’ en verschillende studies die Tamara hier naar deed.

Tamara is hoogleraar aan de Technische Universiteit Delft. Ze verzorgde recent ook de Van Slingelandtlezing voor de VB.

Sarah is universitair docent aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Je kan haar al kennen van haar deelname aan de VB-NIG Science Dates.