Elini çamura bulamaktan çekinmeyip yaratıcılığını ortaya koymak isteyenler için kil modelleme olabilecek en iyi hobilerden biri. Günlük stresin, dertlerin ardı arkasının kesilmediği bu dönemlerde kendinizi dinlemek, kafanızı rahatlatmak için harika bir hobi. Aynı zamanda sonunda elinizde somut bir ürün olduğu için insana tatmin edici bir başarı hissi veriyor. Bir parça kil ile akla gelebilecek pek çok şeyi üretmek mümkün. Gelin bunlara örnekleriyle birlikte göz atalım.

Kil modelleme son derece geniş bir yelpazeye sahip. Kil ile yapabileceğiniz şeyler saymakla bitmez ancak şöyle örnekleyebiliriz: kil kullanılarak, bardak gibi günlük hayatta kullanılabilecek eşyalar; heykel ya da figür gibi dekoratif eşyalar, tütsülük ya da mumluk gibi hem dekoratif hem de kullanışlı eşyalar yapılabilir. Ayrıca sizin elinizden çıkmış, kendi zevklerinize göre şekillendirip boyadığınız, size adeta kendinizden bir parça gibi hissettiren bu eşyalar, yani kille yaptığınız her şey, eşsiz ve yalnızca size özel olacak!

(fotoğraflar pinterestten alınmıştır.)

Arkadaşlığınızı Güçlendiren Bir Hobi: Kil Modelleme

Kil modelleme sevdiklerinizle bağınızı güçlendirmenin harika bir yolu olabilir. Çok sevdiğiniz bir arkadaşınızın doğum günü olduğunu ve onun içine sinecek hediyeyi mağazalarda bulamadığınızı varsayalım. Bu nedenle eve gidip kilden kendi hediyenizi yapmaya karar verdiniz. Bu bir çiçek, bir heykel, bir mumluk- kısacası arkadaşınızın hoşuna gideceğini düşündüğünüz herhangi bir şey olabilir. Belki mükemmel olmayacak, belki ufak hatalarınız olacak ama kendi ellerinizle yaptığınız için anlamlı, ona özel olduğu için eşsiz bir hediye vermiş olacaksınız.

Kil modellemenin sevdiklerinizle bağınızı güçlendirmedeki rolü yalnızca hediye üretmekle sınırlı değil, aynı zamanda birlikte vakit geçirmenin yaratıcı bir yolu olmasıdır. Her seferinde arkadaşınızla aynı yere gidip aynı aktiviteleri yapmaktan sıkıldıysanız yalnızca biraz kil, su ve hayal gücüne ihtiyacınız var. Birbirinize fikir verdiğiniz, yardım ettiğiniz, bolca gülüp eğlendiğiniz, sonunda somut ve özel ürünlerle bitirdiğiniz bir buluşma olacak.

(fotoğraflar pinterestten alınmıştır.)

Kil Modelleme ve Küçük İşletmeler

    Hobilerimiz boş zamanlarımızda keyifli vakit geçirmemizi sağlayan, kendimizi ifade etmemize olanak tanıyan aktiviteler olduğuna göre hangimiz hobisini işi haline getirmek istemez ki? Böylece çalışırken hem keyifli vakit geçirir hem de kendimizi ifade ederiz. Kil modelleme, iş hayatına uygulamaya fazlasıyla açık bir hobi. Günümüzde kil modelleme üzerine açılmış pek çok küçük işletme bulunuyor. Neden sizin de böyle bir işletmeniz olmasın? İşletme açabilecek kadar iyi modelleme yapamıyorum diyorsanız, pratik mükemmelleştirir!

Kısacası; sınır tanımayan hayal gücünüzü yansıtabileceğiniz, sonunda elinizde kendi ellerinizin ürününü tutabileceğiniz, bütçenizi zorlamayacak ve belki de gelecekte girişim ya da iş olanağı sunabilecek bir hobi arıyorsanız kil modelleme sizin için biçilmiş bir kaftan.

(Dikkat: Ufak bir “trigger warning” koymak istedim, eğer yeme bozukluğunuz varsa bir profesyonelden destek almayı unutmayın. Hiçbir şey sağlığınızdan değerli değil ve tartıdaki birkaç rakam sizin değerinizi belirlemez. İyi okumalar )

Bir ekran ışığı, bir sahne yürüyüşü ya da dikkatle seçilmiş bir sosyal medya karesi… Bunlar, dışarıdan bakıldığında sağlıklı, neşeli, başarılı görünen birinin yaşadığı derin bir iç savaşı saklayabilir. Geçtiğimiz günlerde yaşamını yitiren Nihal Candan’ın hikâyesi, bu görünmeyen savaşın ne kadar ciddi sonuçlara yol açabileceğini bir kez daha acı şekilde hatırlattı.

Yeme bozuklukları; kişinin yeme alışkanlıklarını, beden algısını ve psikolojik durumunu etkileyen ciddi psikiyatrik rahatsızlıklardır. En bilinen türleri arasında anoreksiya nervoza, bulimia nervoza ve tıkınırcasına yeme bozukluğu bulunur. Bu bozukluklar sadece fiziksel sağlığı değil, zihinsel ve duygusal sağlığı da tehdit eder.

Anoreksiya nervoza, vücut ağırlığının belirgin şekilde düşmesine, yemek yeme korkusuna ve bozulan beden algısına yol açar. Kişi genellikle çok zayıf olmasına rağmen kendini kilolu hisseder. Dünya Sağlık Örgütü, bu rahatsızlığı en yüksek ölüm oranına sahip psikiyatrik hastalıklardan biri olarak tanımlar.

Nihal Candan, yıllardır ekranlarda ve sosyal medyada gördüğümüz genç bir kadındı. Ancak son dönemlerde 23 kiloya kadar düşen bedeni, bir süredir süregelen anoreksiya ile mücadelesinin sessiz tanığıydı. Kalbinin defalarca durması ve sonrasında yaşanan ölüm, hem sevenlerini hem de toplumu derinden sarstı. Candan’ın yaşadığı bu süreç, yeme bozukluklarının ne kadar ciddi ve ölümcül olabileceğini gösteren çarpıcı bir örnek oldu.

Yeme bozuklukları çoğu zaman sinsi ilerler. Aşağıdaki belirtiler, yaygın yeme bozuklukları belirtileridir: 

Ani ve açıklanamayan kilo kaybı

Yemeklerden kaçınma veya gizli yeme davranışı

Aşırı egzersiz yapma

Yemek sonrası kusma ya da laksatif kullanımı

Aynada kendini “şişman” görme, beden algısında bozulma

Sosyal ortamlardan kaçınma, depresif ruh hali

Bu belirtiler hem fiziksel hem de psikolojik olarak hayatı tehdit eder. Uzun süren anoreksiya; elektrolit bozuklukları, kalp ritim problemleri, kemik erimesi, saç dökülmesi gibi kalıcı hasarlara neden olabilir. İleri vakalarda ölümle sonuçlanabilir.

Yeme bozuklukları tedavi edilebilir hastalıklardır. Ancak bu iyileşme, çoğu zaman profesyonel bir destek gerektirir. Destek süreci şu şekilde işler:

Psikolojik destek: Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT), beden algısını yeniden yapılandırmak ve sağlıklı düşünce kalıpları oluşturmak açısından etkilidir.

Beslenme danışmanlığı: Diyetisyen eşliğinde dengeli beslenme alışkanlığı kazandırılır.

Aile terapisi: Özellikle genç bireylerde ailenin destekleyici ve anlayışlı olması, tedavinin başarısını artırır.

Gerekirse ilaç tedavisi: Depresyon, anksiyete gibi eşlik eden sorunlarda psikiyatrist desteği ile medikal tedavi uygulanabilir.

Türkiye’de Sağlık Bakanlığı ve birçok ruh sağlığı merkezi, bu konuda danışmanlık ve yönlendirme hizmeti sunmaktadır. Aynı zamanda üniversitelerin psikolojik danışmanlık birimleri de ücretsiz yardım sağlamaktadır.

Yeme bozuklukları sadece bireyin değil, bir toplumun da sorumluluğudur. Medyada, sosyal platformlarda beden algısını sadece dış görünüşe indirgemek; gençlerin ruh sağlığını doğrudan etkileyebilir. Toplum olarak, başarının ve değerin yalnızca beden ölçüleriyle tanımlanmadığını anlatmak zorundayız.

Nihal Candan’ın hikâyesi bir son değil, bir çağrıdır: Daha erken fark edebilseydik belki bugün farklı olurdu. Şimdi elimizde olan tek şey, başka hayatların sessiz çığlıklarını duymak için kulak kesilmek. Onlara ulaşmak, destek olmak, konuşmak… Çünkü bu görünmeyen savaş, yalnızca birlikte kazanılabilir.

   Doğum sıranızın bile kişiliğinizin üstünde etkisi olduğunu biliyor muydunuz?

  Geçenlerde izlediğim bir videoda, Harvard’da bir ders esnasında profesör öğrencilerine “Kaçınız ailenin ilk doğan çocuğusunuz?” diye soruyordu. Sonuç inanılmazdı: Sınıfın neredeyse tamamı elini kaldırmıştı. Sizce bu bir tesadüf mü? Alfred Adler’e göre değil. Adler, doğduğumuz ve büyüdüğümüz ortamın kişiliğimizi şekillendirdiğini savunur ve bunun içine doğum sırasını da dahil eder. Gelin birlikte inceleyelim!

İlk Çocuk 

  Adler’e göre ilk çocuklar ruhsal gelişimleri açısından güçlü bir konumdadır. Doğuştan avantajlıdırlar çünkü kardeşlerinden daha elverişli koşullarda büyürler. Aile tarafından genellikle daha güçlü ve akıllı olarak görülürler. Kardeşlerinden büyük olan olmaları, onların her zaman daha akıllı olmaları gerektiğine inanmalarına neden olur. Bir aksilikle karşılaşmazlarsa genellikle başarılı olurlar. Ellerindeki bu güç, onları daha tutucu, sorumluluk sahibi ve otoriter kılar. Doğuştan liderdirler; çünkü hayatları boyunca kardeşlerine yol gösterirler.

En Küçük Çocuk

  En son doğan çocuklar, kendilerinden önceki kardeşleri büyümüş olduğundan, genellikle bütün ilgi onların üzerinde toplanır. Bu durum onlara hem sıcak bir ortam sağlar hem de bazen istemedikleri bir rol yükler: “Elinden iş gelmeyecek olan küçük kardeş.” Bu durum iki farklı şekilde etkileyebilir. Bir yandan içlerinde çevrelerine kendilerini kanıtlama arzusu ve büyük bir güç isteği gelişir. Bazıları bu hırsla gerçekten büyük kardeşlerini geçmeyi başarır. Diğerleri ise bir engele çarparak cesaretini kaybedebilir. Bu da onları daha çekingen, başarısız ve tembel bireyler haline getirebilir.

Ortanca Çocuk

  Ne ilk ne de son çocuk olmak, ortanca çocukları zaman zaman “görünmez” hissettirebilir. İlgi genellikle ya ilk çocuğun başarılarına ya da en küçük çocuğun ihtiyaçlarına yöneliktir. Bu durum ortanca çocuklarda “Ben neredeyim?” hissini yaratabilir. Kendilerini fark ettirmek için farklı yollar denemeleri yaygındır. Bu da onları daha rekabetçi, bağımsız ve esnek bireyler haline getirebilir. Aynı zamanda uyumlu olmayı, iki tarafı idare etmeyi ve empati kurmayı da erken yaşta öğrenirler. Ancak bu sürekli “denge kurma” hali zaman zaman içsel huzursuzluklara ya da kimlik arayışına yol açabilir.

Tek Çocuk

  Tek çocuklar, ailenin tüm ilgisini her zaman üzerinde toplar. Genellikle şımartılan, gözde birey onlar olur. Eğer aile korumacıysa, çocuğun karşısına çıkan her engeli ortadan kaldırmak için çabalar. Bu durum, çocuğun zorluklarla baş etme becerisini geliştirmesini engeller ve zamanla bağımsızlığını kaybetmesine neden olur. Dünya onların gözünde yalnız başına yaşamak için tehlikeli bir yer haline gelir. İlerleyen yıllarda karşılaştığı zorluklarla başa çıkmakta zorlanabilir, çünkü bu durumlara dair bir hazırlığı yoktur.

  Tabii ki bunlar genel eğilimlerdir ve her aile için durum farklı olabilir. Ayrıca kişiliği etkileyen birçok başka faktör de vardır. Adler’in kişilik oluşumu üzerine diğer fikirlerini merak ediyorsanız, “İnsanı Tanıma Sanatı” adlı kitabını öneriyorum. Belki de kişiliğinizin bazı parçaları, doğduğunuz sırada atılmıştı. Peki ya sizce bu sıranın ötesine geçebilir miyiz?

Bazı ilişkiler neden tüm çabalarımıza rağmen bir türlü başarılı olamaz? Bazıları ise neden kolayca ilerler? Eğer siz de insanlarla ilişkilerinizde kendinizi bir döngüde hapsolmuş hissediyorsanız, ne kadar farklı insanlarla iletişim içinde olsanız da hep aynı sonucu alıyorsanız bu bağlanma stilinizle ilgili olabilir.

Psikolog John Bowlby’nin kuramına göre bir insanın çocukken bakım vereniyle kurduğu ilişki onun bağlanma stilini etkiler dolayısıyla da yetişkin hayatında kuracağı ilişkileri de etkiler. Peki sizin bağlanma stiliniz ne olabilir?

Bağlanma Nedir?

Bowlby’e göre bağlanma davranışı başka bir bireye karşı yakınlık arama ve sürdürme olarak tanımlanmıştır. Bowlby, bağlanan nesne olarak bebeğe ilk bakım veren kişiyi tanımlamıştır.

Bağlanma Stilleri Nelerdir?

Güvenli bağlanan kişiler empati yeteneğine sahip, ilişkide olduğu insanlara uygun sınırlar çizebilen insanlardır. Kendilerini ilişkilerinde güvende hisseder ve ilişkilerini daha uzun süreler sağlıklı bir şekilde sürdürebilirler. İlişkilerinde özerkliğini korurlar. Reddedilmekten veya yalnız kalmaktan korkmazlar. Bu kişiler genelde çocukluğunda tutarlı, ulaşılabilir ve ilgili bir bakım verenle büyümüştür.

Kaygılı bağlanan bireyler ilişkilerinde hep bir onay arayışı içindedir. Karşı tarafın tutumu ne olursa olsun onaylandığından emin olmaya çalışırlar. Sağlıklı bir ilişkiye göre fazla yakınlık kurmak isterler. İlişkide karşıdaki insana bağımlı görünürler. Yoğun terk edilme endişesi duyarlar bu yüzden duygusal olarak tutarlı davranmazlar. Bu kişiler çocukluğunda bakım vereni tarafından tutarlı ve ulaşılabilir bir ilgi alamamış belki de ihtiyaçları sürekli ertelenmiş kişilerdir.

Kaçıngan bağlanma stiline sahip olan bireyler duygusal yakınlaşmadan kaçar. Bazen bunu bir tehdit olarak algılar. Bu kişilerin aşırı düzeyde bağımsız olma istekleri vardır. İnsanlarla mesafelerini korur, duygularını bastırırlar. Duygular onlar için insanların zayıf yönleridir. Bu kişiler çocuklukta soğuk ve mesafeli bir bakım veren tarafından büyütülmüş ve duygularını bastırması gerektiğini öğrenmiş olabilir.

Çelişkili / dağınık bağlanma stiline sahip olanlar ilişkilerinde yakınlık kurmak isterken aynı zamanda bu yakınlığı bir tehdit olarak algılarlar. Sevilmek ve onaylanmak isterler bir yandan da sevildiğini hissetmek onlara korku verir. Bu bireyler hem güven kaynağı hem de korku veren bir bakım veren tarafından yetiştirilmiş olabilir.

Bağlanma Stilimizi Değiştirebilir Miyiz?

Doğru terapi ve tekniklerle yetişkin hayatımızda daha güvenli bir bağlanmaya sahip olmak mümkün! Bunun için ilk adım içinde bulunduğunuz döngünün sebeplerini anlamak. Öz farkındalık, daha sağlıklı ilişkiler kurmak için atılan ilk adım.

İlişkilerinizde tekrar eden döngülerin kaynağını anlamaya bir adım daha yaklaşmak ister misiniz?

İnsan öyle karmaşık bir varlık ve etrafı da bir o kadar çok katmanlı ki… Kimi zaman kendini tanıyamıyor; kimi zaman da sandığı kişiden çok uzakta buluyor kendini. Bir yanda ideallerini yaşamaya, yaşatmaya çalışırken, elinde tuttuğu bir “yapılacaklar listesi” vardır. Öte yanda ise arzularının, tutkularının ve özlemlerinin sesini duyurmak isteyen iç dünyası… İşte insan bu iki yön arasında sıkışıp kaldığında fark eder: En çok tanıması gereken kişi aslında kendisidir.

Yaşatmaya Çalıştıklarımız ve Yapılacaklar Listeleri

Kimliklerimiz bize bazı sorumluluklar yükler. Bu sorumluluklar hem içsel hem de dışsal yönlendirmelerle şekillenir ve zamanla ideallere dönüşür. İçimizde taşıdığımız “iyi insan olmak” arzusu, bu ideallerden biridir örneğin. Kimimiz bu fikri aileden alır, kimimizse “insanlığa faydam dokunsun” diyerek kendi kendine benimser.

Kimi için bu, “iyi bir anne/baba olmak” tır; kimi içinse bir beceri kazanmak, yetkinlik geliştirmek ya da başkalarına ilham verebilmektir. Ne olursa olsun, bu kimlik bize yüklenir ve beraberinde koca bir “olmamız gereken kişi” listesi gelir.

Peki, Ben Ne İstiyorum?

İşte burada önemli bir soru ortaya çıkar: “Ben gerçekten ne istiyorum?”

İdeallerimize doğru yürürken, o yolda karşımıza çıkan zorlukları her zaman isteyemeyiz. Yol bazen dikenlidir, ağırdır. Ve insan kendi kendine sormaya başlar: Bu yolun sonu istediğim şeye çıkıyor mu gerçekten? Yoksa bu arzuyu sadece arzu ettiğimi mi sandım?

Kimi zaman verdiğimiz kararları sorgularız. Hayatın ağırlığını fark ederiz. Ve bazen sadece dayanmak gerekebilir. Zorluklara rağmen, devam edebilmek…

İçsel Çatışmalar

Peki ya “iyi” olma yolundaki sorumluluklarımızla, içten içe yapmak istediklerimiz çatışırsa?

İşte burada devreye irade girer. Devam etmek ya da yön değiştirmek… Seçim her zaman bizim elimizdedir. Önemli olan, neyi neden yaptığımızı anlayabilmek ve bununla barış içinde olabilmek.

Hayatın bir yolculuk olduğunu, bu yolculuğun da herkes için farklı şekillendiğini unutmamalıyız. Tek bir doğru yol, tek bir yöntem yok. Bu nedenle eşsiz ve biricik hikâyelerimizi, elimizden gelen en tutkulu biçimde yaşamaya devam etmeliyiz.

Çünkü Tanpınar’ın da dediği gibi:

“Her insan biraz muammadır. Kendi içine eğilmek bir ömür ister.”

Ve bu muammayı çözmek, insanın en derin ve en değerli yolculuğudur.

Japonya’da çalışmak deyince aklına ilk ne geliyor? Sıkı disiplin, dakiklik, uzun mesailer… Peki ya bir Japon’un işyerinde uyuduğunu görsen? Garipseme, çünkü Japonya’da ofiste kestirmek ayıp değil – hatta takdir bile ediliyor!

Günlük hayatta hiç düşünmeden yaptığımız, kanıksadığımız doğal davranışlar aslında içinde yaşadığımız toplumun yapısı ve değerleri hakkında önemli ipuçları içerir.

Her iş kültüründe olduğu gibi Japonya’nın da kendine özgü kodları vardır: Örneğin, ofiste uyumak, patron gitmeden ofisten çıkmamak, patronun iş çıkışı içme teklifinin görev saymak…

Cambridge Üniversitesi’nde Modern Japon Toplumu konusunda kıdemli öğretim görevlisi olan Dr.Steger’e göre inemuri, işyerinde rahatsız edici olmadığı sürece uyumanın kabul edildiği ve anında uyanabilip işe koyulma yeteneğinin olduğu ‘ikincil katılım’ biçimini alır.

İnemuri‘yi farklı kılan şey budur. Kelime anlamı olarak kabaca ‘Orada olmak’ ve ‘uyumak’ anlamına gelir, işte uyuyan ancak uyanır uyanmaz performans gösterebilen kişi çalışkan ve verimli bir çalışan olarak görülür.

Dr.Steger’e göre bu eylem, yataktaki gece uykusu şeklinde algılanmaması gerektiği gibi, öğleden sonra kısa süreliğine kestirme ya da şekerleme olarak da görülmemeli. Çünkü uyumak bile dikkatli yapılıyor! Kişi kendini tamamen bırakmıyor, koltuğa yayılmıyor, telefonuna sarılmıyor. Kıyafet düzgün, oturuş yarı uyanık. Yani bir tür “aktif uyku.”

Japon kültürünün kolektif düşünce yapısının bir parçası olan İnemuri, aslında Japonların toplumsal beklentilerinin iş hayatına bir yansıması olarak sembolik bir mesaj veriyor:

“Evet, çok yoruldum. Çünkü çok çalıştım. Ama buradayım, işime sadığım.”

Japonya’da mesai saati biter bitmez işten ayrılma kültürü yoktur. Aksine uzatılmış mesailer Japon iş kültürünün normlarından biridir: Patron ofisteyse, sen de kalırsın, aksi takdirde dikkatleri üzerine çekebilirsin. Erkenden kaçmak, “ekip ruhunu hiçe sayma” olarak kabul edildiği için işi bitirmek için acele edilmez. Hatta bazen sadece ekrana bakarak “var gibi yapmak” bile yeter. Bu pratiğe biraz da “halkla ilişkiler” mesaisi olarak bakmak yanlış olmasa gerek.

Ofisten erken çıkacak bireyin bu normun utanç verici olduğunu bildiğini gösteren şöyle bir kalıp dahi vardır:

「お先に失礼します」(Osaki ni shitsurei shimasu),  yani, “sizden önce çıkıyorum, kusura bakmayın.”

Batı kültürlerinde alışılageldik olan “mesaim bitti, ben kaçar. Hadi eyvallah” mentalitesini düşününce garipsemek zor olmasa gerek.

Mesai bitti, patron da çıkmaya hazırlanıyor, ekran başında “var gibi yapmayı” bırakıp siz de çıkacaksınız. Ama patronunuz “Hadi bu akşam bir şeyler içelim” teklifini yapıyor. Bu sözde teklif, teklif değil, görev olabilir.

Bu iş sonrası sosyalleşmeye nomikai (飲み会) “içme toplantısı”, deniyor. Katılmazsan “soğuk biri”, “ekip ruhuna aykırı” gibi etiketler yeme ihtimalin var. Hatta bazı şirketlerde katılım neredeyse zorunlu. Ama bu toplantılarda patronunla içerken bile fazla samimi olamazsın – saygı her zaman şart!

Yukarıda belirtilen normları düşünecek olursak, bu pratiklerde Japonya’daki “Ben” değil “Biz” kültüründen, yani Wa (harmony) kavramının öneminin büyük ölçüdeki etkisinden uzak olmadığı söylenebilir. Nitekim bu bireyselliğin arka planda olması toplantıların tartışma havası içinde olmaktan ziyade uyum bozulmasın diye bireysel öneri sunmaktan çok “uzun suskunluklar” ve “baş sallamalar” ile geçtiği görülür. Farklı bir fikrinizin oluşu ‘nemawashi’ (karar alınmadan önce arkaplanda tek tek fikir toplama) ruhunu yok edeceğinden alkışlanacağı yerde aslında aykırı sayılabilir.

İş yerinde sergilediğin başarılarla övünmek pek hoş karşılanmaz; tam tersine, insanlar genelde “まだまだです” (mada mada desu – Daha öğrenecek çok şeyimiz var/daha yolun başındayım) gibi mütevazı bir duruş sergiler. Övünmek neredeyse bir tabu gibidir. Bir iltifat aldığınızda, gülümseyip “まだまだです” demek daha yüceltici bir davranış olarak görülür. Hatta bu tarz mütevazı bir yaklaşımın benimsenmesi resmi ortamlarda kenjōgo olarak tanımlanır– yani kişinin kendini küçültüp karşısındakini yüceltmesi.

Sonuç olarak, Japonya’nın iş kültürü, disiplinli olduğu kadar detaylı ve simgelerle dolu. Ofiste uyuyan biri aslında çalışkan olabilir, içmeye giden biri şirkete sadık, susan biri fikir belirtmiş sayılabilir. Bu karmaşık ama ilginç dünya, Japon toplumunun genel felsefesini de yansıtıyor: Bireysellik değil, uyum. Parlamak değil, katkı sağlamak. Ve her şeyden önemlisi: Saygı, her koşulda.

Kaynakça

https://www.openculture.com/2017/12/inemuri-the-japanese-art-of-taking-power-naps-at-wor k-on-the-subway-and-other-public-places.html https://www.nippon.com/en/japan-data/h02171/#:~:text=According%20to%20a%202024%20 white,related%20brain, https://nyumi.com/blogs/news/inemuri-the-japanese-culture-of-napping-at-work

Her gün elimizde tuttuğumuz ekranlar, yalnızca bilgiye erişim kapısı değil; aynı zamanda vatandaşlık bilincimizin dijital izdüşümüdür. Artık sadece fiziki dünyada değil, dijital ortamda da birer yurttaşız. Ama bu yeni yurttaşlık formu; sadece internet kullanımıyla değil, bilinçli, etik ve sorumlu davranışlarla şekilleniyor.

Peki bizler, çocuklarımız, öğrencilerimiz ya da arkadaşlarımız ne kadar dijital vatandaşız?

Bu yazıyı okuyan herkesin cevabı farklı olabilir. Ama ortak bir gerçek var: Dijital dünyada bilinçli olmak, bugün her yaştan birey için temel bir yaşam becerisine dönüşmektedir.

Dijital Vatandaşlık Nedir ve Neden Önemlidir?

Dijital vatandaşlık; bireylerin dijital teknolojileri etik, sorumlu ve eleştirel bir biçimde kullanma yetkinliğidir. Sadece haklara değil, yükümlülüklere de sahip olduğumuz bu alan, özel hayatın gizliliğinden siber zorbalığa kadar birçok konuda bizden bilinçli tutum bekliyor.

Bir dijital vatandaş;

Dijital Okuryazarlık: Bilgiyle Kurulan Sağlıklı İlişki

Dijital vatandaş olmanın ön koşulu, dijital okuryazarlıkla donanmış olmaktır. Sadece teknolojiyi kullanmak değil, onu anlamak ve çözümleyebilmek gerekir. Dijital okuryazarlık:

Bugünün dünyasında bir tweet, bir haberi yayma gücüne sahip. Dolayısıyla, bilgiye sahip olmak kadar onu doğru yorumlamak da önemli.

Dijitalleşme kaçınılmaz ancak bu süreci yönetecek olan bizleriz. Teknolojiyle ilişkimizde daha dikkatli, daha etik, daha sorumlu olabilirsek; dijital dünyada sadece daha güvenli değil, aynı zamanda daha üretken bir toplum da inşa edebiliriz.

Sizler de bir dijital vatandaş olarak;

Unutmayalım ki “çevrim içi” olmak, sadece bağlantıda olmak değil; bilinçte, yürekte ve sorumlulukta da “açık” kalmaktır.

Son olarak, meslek yüksekokulu öğrencileriyle yapılan iki çalışmamın sonuçları dijital vatandaşlığın sadece bir kavram değil, somut sonuçları olan bir yaşam becerisi olduğunu göstermektedir.

Kastamonu İnsan ve Toplum Dergisi’nde 2024 yılında yayımlanan (https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/3880585) ilk çalışmamda, dijital vatandaşlık algısının cinsiyet ve program tercihi gibi demografik faktörlerden etkilendiği; kadın öğrencilerin bu kavramı daha çok toplumsal sorumlulukla ilişkilendirdiği, erkek öğrencilerin ise teknik becerilerle bağlantı kurduğu tespit edilmiştir. Bu durum, dijital vatandaşlık ile ilgili eğitim programlarının daha kapsayıcı ve çeşitliliğe duyarlı şekilde tasarlanması gerektiğini ortaya koymaktadır.

4.BOYUT Medya ve Kültürel Çalışmalar Dergisi’nde yayımlanan (https://cdn.istanbul.edu.tr/file/JTA6CLJ8T5/C109AE50A9964802B488B7A1A9101832) ikinci çalışmamda ise öğrencilerin %35’inin dijital zorbalığa maruz kaldığı belirlenmiş, en sık karşılaşılan zorbalık türlerinin hakaret, iftira ve sosyal dışlanma olduğu görülmüştür. Öğrenciler bu durumlarla baş etmek için genellikle engelleme, şikâyet etme ve arkadaşlardan destek alma stratejilerine başvurmaktadır. Ancak bu başa çıkma yöntemlerinin etkili olabilmesi, öğrencilerin dijital vatandaşlık eğitim düzeyi ve çevrimiçi güvenlik farkındalığıyla doğrudan ilişkilidir.

Bu bulgular, dijital vatandaşlık eğitimlerinin sadece teorik değil, aynı zamanda yaşamsal önemi olan bir koruyucu kalkan olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.

Ülkemizde yabancı dil eğitiminin örgün eğitim müfredatına girmesi için yapılan çalışmalar 1940’lara kadar uzanıyor (Güneş, 2009). Onlarca yıl, değişen müfredat ve eğitim modelleri; bir de yılların deneyimi ile İngilizce’yi anadil seviyesinde konuşacak bir nesil yetişmesi beklenebilirdi, belki de öngörülen, hedeflenen buydu. Bulunduğumuz noktada ise hepimiz en az bir kere “Anlıyorum ama konuşamıyorum.” cümlesini duymuş, hatta belki bizzat tecrübe etmişizdir. Genellikle bu durumda öğrenenin çaba sarf etmediği, yeterince çalışmadığı düşünülür. Akıcı konuşabilmek için oturup daha çok çalışması gerektiği söylenir. Gelin birlikte altta yatan esas sebebe bakalım.

NEDEN KONUŞAMIYORUZ?

1 yaşında, konuşmaya birkaç kelime ile yeni yeni başlayan bir bebek düşünelim. Ona konuşmayı öğretmek için geniş zaman ve şimdiki zaman arasındaki farkı anlatmak kimsenin aklına dahi gelmez. Belki de bilişsel gelişimi gereken seviyeye ulaşmadığı ve anlamayacağı için anlatmaya çalışmaz kimse. Evet, anadil ve yabancı dil öğrenmek oldukça farklı süreçlerdir ve bu farkı oluşturan etmenlerden biri de yaştır, ama bir ortak nokta vardır ki dil eğitimine dil bilgisi kuralları öğreterek başlamak ideal sonucu vermeyecektir (Krashen, 1982; Ellis, 2003).

Matematikte bir denklemi çözmek için belirli bir kural öğrenip bu kuralı uygulayarak soru çözmek mümkündür. Tabii her soru için yine bir analiz, yorum yapma ve verilen formülün hangi noktada uygulanacağı bilgisi için sabit bir kural yeterli olmayacaktır, ancak bir başlangıç noktasıdır. Dil ise daha esnek, daha bireysel ve sosyaldir. Belirli bir şablondan birkaç kural ve kelime seçip birleştirerek ilerlenemez (Larsen-Freeman, 1997).

Yabancı dil eğitimine ağırlıklı dil bilgisi öğreterek başlanan programlardaki öğrenciler “I, you, we, they” den sonra fiilin yalın halde geleceğini, “he, she, it”ten sonra “-s” eki geleceğini bilir. Bir test çözmesi gerektiğinde doğru cevabı kolaylıkla bulabilir. Fakat konuşması gerektiğinde zorlanır ve kâğıt üzerinde hiçbir zorluk yaşamadığı zaman kalıplarını kullanarak cümleler kurmak için ekstra efor sarf eder çünkü onun yapmaya çalıştığı şey düşüncelerini ifade etmek değil, düşüncelerini kendisine öğretilen kalıba sokmaya çalışmaktır (Swain, 1985).

“Dil nedir?” sorusunun çeşitli cevapları olabilir, ama iletişim için bir araç olduğunu söylediğimizde itiraz edecek pek az kişi vardır. Canlıların duygu ve düşüncelerini aktarmak için kullandığı bir sistemdir dil. Eğer öğrenme sonucunda amacına uygun halde kullanılamıyorsa bu süreçte bir yanlışlık olduğu aşikardır. Alternatif yollar aramak gerekir.

NE YAPILMALI?

En önemli noktalardan biri dile maruz kalmaktır. Hedef dilde bolca okuma yapmak, dizi-film izlemek, şarkı dinlemek, her gün her an karşımıza çıkmasını sağlamak gerekir. Haftada 3 gün, günde 2 saat gibi limit konan bir çalışma ortamındansa süreklilik tercih edilmelidir. Sadece dışarıdan dile maruz kalmak da yeterli olmayacaktır; dili üretmek için fırsatlar oluşturulmalı, hedef dilde konuşma ve yazma pratiğine ağırlık verilmelidir (Krashen, 1982). Tabii ki karşıdaki dinleyicinin ya da okuyucunun bizim anlatmak istediğimizi anlaması hedeflendiği için cümlelerimizin ortak kabul edilen formatta olması gerekir. Bu sebepten seviyeye uygun ama daha geri planda bir dil bilgisi öğretimi de kritiktir (Ellis, 2003).

Sonuç olarak dikkat edilmesi gereken nokta, dil öğrenme sürecinin merkezine dil bilgisini koyup diğer becerileri onun etrafında örmekten kaçınmak ve bunun yerine okuma, yazma, dinleme ve konuşma gibi çeşitli becerilere dengeli bir şekilde odaklanan programlar hazırlamaktır.

Kaynakça (APA 7th Edition)

Dijitalleşen dünyada çizgi roman deneyimi de değişti. Artık klasik sayfa çevirme dönemi kapanıyor, onun yerini dikey kaydırmayla okunan, akıcı ve renkli hikâyeler alıyor. İşte karşınızda: Webtoon. Güney Kore çıkışlı bu dijital çizgi roman formatı, özellikle gençler arasında büyük bir hızla yayılıyor ve Türkiye’de de etkisini hissettirmeye başladı. Hem mobil uygulamalarda hem de Netflix ve Amazon gibi platformların dizi uyarlamalarıyla webtoonlar, dijital çizgi roman kültürünün en güçlü temsilcisi konumunda. Peki, webtoon nedir, neden bu kadar popüler ve gelecekte bizleri neler bekliyor?

Webtoon Nedir? 

Webtoon, “web (internet)” ve “cartoon” (çizgi film) kelimelerinin birleşiminden doğan, dijital çizgi roman türü. Güney Kore çıkışlı bu format, klasik manga ve çizgi romanlardan oldukça farklı bir deneyim sunuyor. Webtoonlar, telefon ve tablet gibi mobil cihazlar için özel tasarlanmış, dikey kaydırma sistemiyle hazırlanıyor. Yani sayfa sayfa çevirmek yerine, parmağını yukarı kaydırdıkça hikâye kesintisiz ve akıcı bir şekilde ilerliyor. Üstelik bazı serilerde animasyonlar, arka plan müzikleri ve efektler gibi ekstra dokunuşlar bulunabiliyor, böylece webtoon okumak klasik çizgi romanın ötesine geçiyor.

Bu özellikler sayesinde webtoonlar, modern okuyucunun hızlı tempolu yaşamına ve sosyal medya alışkanlıklarına kusursuz şekilde uyum sağlıyor. Hatta birçok webtoon uygulaması, hikâyeleri uygulama içerisinde reel formatıyla ön plana çıkararak sosyal medya diline daha da yakınlaşıyor. Böylece dijital çizgi roman kültürü, yalnızca içerik değil, sunum biçimiyle de teknolojiyle iç içe geçerek dijital okuryazarlığın yeni bir boyutunu oluşturuyor.

Üstelik LINE Webtoon, Tapas gibi platformlarda hem amatör hem profesyonel binlerce sanatçının hikâyesine ulaşmak mümkün. Haftalık güncellemelerle favori serilerini takip etmek ve yorumlarla etkileşimde bulunmak, bu dijital çizgi romanları sadece okumaktan öte bir topluluk deneyimine dönüştürüyor.

Popülerliğinin Arkasındaki Güç

Webtoon’un dünya çapında bu kadar hızlı yayılmasının birkaç önemli sebebi var.

Webtoon’un Küresel Yükselişi

Webtoonlar, Güney Kore’de 2000’lerin başında dijital yayıncılıkla doğdu ve LINE Webtoon gibi platformlar sayesinde kısa sürede milyonlara ulaştı. Akıllı telefonların yaygınlaşmasıyla birlikte K-wave kültürünün vazgeçilmez bir parçası haline geldi.

Türkiye’de de K-kültürüne olan ilgi arttıkça, webtoon platformları da Türkçe çevirilerle yaygınlaşmaya başladı. Hatta bazı yayınevleri, popüler webtoonların basılı versiyonlarını piyasaya sürüyor. Bu, dijital ve basılı çizgi roman dünyalarının birbirine entegre olmaya başladığının önemli bir göstergesi.

Webtoon’dan Ekranlara: Dizi Uyarlamaları

Webtoon’un etkisi sadece telefon ekranlarında kalmıyor. Netflix, Amazon Prime ve diğer büyük dijital platformlar, popüler webtoonları dizi ve filme uyarlayarak daha geniş kitlelere ulaştırıyor. Örneğin, Sweet Home, Hellbound, True Beauty ve Marry My Husband gibi sevilen diziler webtoon uyarlaması.

Bu diziler, dijital hikayelerin devasa bir izleyici kitlesine ulaşmasını sağlıyor. Ayrıca, Hollywood’un ve Güney Kore yapım endüstrisinin webtoonlara olan ilgisi giderek artıyor. The Economist’in makalesine göre, Hollywood ve dev yapım şirketleri webtoon’ların telif haklarını kapış kapış alıyor.

Kısaca webtoonlar hızlı ve erişilebilir yapısıyla dijital çağın yeni eğlence fenomenine dönüşüyor. Bu dijital grafik hikayeler, hem Güney Kore kültürünün gücünden besleniyor hem de dünya genelinde eşsiz bir okuma ve izleme deneyimi sunuyor.

Sen de bu dijital evrene katılmak istiyorsan şimdi tam zamanı. Bir webtoon uygulaması indir, türünü seç ve kendi favori hikayeni keşfet. Kim bilir, belki senin seçimin de yakında bir diziye ya da filme dönüşür!

Kaynakça

https://www.economist.com/culture/2025/05/08/if-you-havent-heard-of-webtoons-you-will-soon

Her eserini merakla beklediğimiz yazarın son kitabını birkaç dakikadan fazla okuyamıyor, birlikte büyüdüğümüz arkadaşımız hayatındaki en önemli anları bize aktarırken göz ucuyla telefonun ekranına bakıyor, öfkeyle baktığımız bir haberi okuyup ardından biraz daha kaydırıp bir başka içeriğe kahkahalarla gülüyoruz.. Bir şeyler, derin bağlar kurmamızı engelliyor gibi gözüküyor.

“Zorunluluk toplumsal olarak düşlendiği ölçüde düş zorunlu hale gelir. Gösteri, sonuçta uyuma arzusundan başka bir şey ifade etmeyen zincire vurulmuş modern toplumun gördüğü kötü düştür. Gösteri, bu uykunun bekçisidir.” diyor Guy Debord Gösteri Toplumu adlı kitabında, dikkatimizi toplayamadığımız bu bilgi bombardımanı çağında biz de kimi zaman bu uyku halinin içinde oluyoruz. Uyku, dikkatimizin bölünmesi; rüya, sonsuz içerikler ve uykunun bekçisine de algoritmalar dersek biz kendimizi nerede konumlandırmalıyız?

Düşünmek, hissetmek ve davranmak dediğimiz, kimimize göre bizi biz yapan bu elzem olgular, zaman zaman dikkatimizle birlikte ” uyuma arzumuzun” kucağına bırakılıyor. Dikkatimizin her bir parçası yanıp sönen ışıklarla reklam panolarında, keyif veren müzikler eşliğinde yirmi saniyelik ürün tanıtım videolarında; bu güzel rüyaların içerisinde.

Hadi bu karamsarlığın içerisinden hafifçe sıyrılalım, biz uyanabiliriz çünkü dikkat, yalnızca bir kapasite değil; aynı zamanda yeniden inşa edilebilir bir ilişki biçimidir. Çünkü beynimiz, deneyimle şekillenen ve yeniden yapılanabilen bir organdır. Bu yetenek, nöroplastisite olarak adlandırılır. Nöroplastisite kavramı bize beynin yeni bağlantılar kurabildiğini, halihazırda varolan bağlantıları güçlendirebileceğimizi ve kullanmadıklarımızı budayabileceğimizi fısıldar. Dikkat de çoğu bilişsel işlevde olduğu gibi sabit bir kapasiteye sahip değildir, değişebilir ve geliştirilebilir. İşte nöroplastisite bize tam olarak bu potansiyeli işaret eder. Somut bir örnek vermek gerekirse, Tang ve arkadaşlarının (2007) yaptığı çalışmada, sadece 5 gün boyunca yapılan kısa süreli meditasyon uygulamalarının bile dikkati artırıcı etkiler gösterdiği ve bilişsel kontrolü geliştirdiği gözlemlenmiştir. Aynı zamanda deney katılımcılarında değişen tek şey dikkat görevlerindeki performansları değildi; anksiyete ve öfke düzeyleri de öncesine göre daha düşüktü. Buradaki mevzubahis beş gün, derin bağlarımızı geri kazanmamız için hayli küçük ama etkili bir adım gibi gözüküyor.

Dikkatimizin beraberinde kazanacağımız bu derinlik bizden büyük dönüşümler bekleyen karmaşık bir süreç değildir; günlük hayatımızda, rutinlerimizde yapacağımız küçük ve bilinçli seçimlerle onu inşa edebiliriz. Burada tekrar nöroplastisitenin nasıl çalıştığına bir bakmakta fayda var. Nöroplastisitenin mekanizmalarından biri şudur: sık tekrarlanan deneyimlerimiz, sinir hücrelerimiz (nöronlar) arasındaki bağlantıların güçlenmesini sağlar, ne kadar çok sinir ağını aktive edersek patikamızda yürümek o kadar kolaylaşır. Bu dikkat gibi bir becerinin kalıcılaşmasının biyolojik karşılığıdır.

Dikkatimizi geri kazanmak için bu sinir ağlarını aktive edebileceğimiz birçok yol vardır, bilinçli farkındalık pratikleri, dijital dünyadaki tüketim alışkanlıklarımızı sınırlandırmak, meditasyon ve egzersiz yapmak ise bunlardan bazılarıdır. Farkındalık pratikleri bize kendimizin bilincinde olma gücünü verir, tüketim alışkanlıklarımızı sınırlandırmak dikkatimizi milyon dolarlarla takas etmelerine izin vermez, meditasyon ve egzersiz ise bize ayrı şeyler gibi sunulan zihin ve bedenin bütünlüğünü kavramaya bizi davet eder.   Bütün bu yollar bizi şimdiki anın ve o anda neye odaklanabileceğimizin bilincinde kılar, bu bilince ihtiyacımız vardır çünkü anda kalmak, dikkat için bir sığınaktır.