Türkiye, uzun yıllar boyunca uluslararası arenadaki jeopolitik ve iktisadi gücünü genç ve dinamik nüfus yapısı üzerine inşa etti. Ancak son yıllardaki rakamlar, bu tarihsel avantajın hızla aşındığını ve çok boyutlu bir yaşlanma sarmalına girdiğimizi ortaya koymakta. Nüfus yenilenme kapasitesinin kaybedilmesi, aile kurumunun kırılganlaşması, ekonomik baskılar ve bakım krizinin iç içe geçtiği bu süreç; Türkiye’yi doğrudan toplumsal ve iktisadi sürdürülebilirliği tehdit eden derin bir demografik dönüşümle karşı karşıya bırakıyor.

İsrail’in Suriye’deki Ebu Zuhur saldırısının askeri bir tesisin vurulmasının ötesinde bir anlamı var. Amerika’nın İran savaşının bir kez daha görünür ve acil hale getirdiği yeni bölgesel düzen ihtiyacı karşısında Türkiye ve Suudi Arabistan gibi ülkeler somut adımlar atarken, kendi hareket özgürlüğünü mutlak biçimde korumak isteyen bir İsrail öne çıkıyor.

İsrail’in Suriye’ye yönelik saldırıları artık ne “İran tehdidi”yle ne de klasik güvenlik gerekçeleriyle açıklanabilecek bir sınırda. İran bütün askeri, istihbarat ve Hizbullah varlıklarıyla en güçlü şekilde Suriye’deyken o kadar büyük bir tehdit hissetmedi hiçbir zaman. Ne zamanki İran’ı bu ülkede tutan Beşşar Esad devrilip yerine Suriye halkını temsil eden bir yönetim geldi, İsrail Suriye’den yana tarihinin en büyük tehditlerini hissetmeye ve saldırmaya başladı.

Geçtiğimiz çarşamba günü -19 Ağustos- gece geç vakit, kızı Esmâ Hanım’ın mesajıyla irkildim: “Babam az evvel vefat etti…” Hiç görmediğim, sohbetinde veya dersinde bulunmadığım, ama uzaktan uzağa muhabbet ve ihtiram beslediğim bir âlimdi Prof. Dr. Adnân Muhammed Zerzûr. 2021’de “Bir Rüyayı Hatırlar Gibi - Savaştan Önce Suriye” kitabımı kaleme alırken, Şam’ın kurrâ hafızlarından Şeyh Kureyyim Râcih’e dair bir bahsi danışmak için Esmâ Hanım’la temas kurmuş, ardından Zerzûr ailesine dair ayrıntılı malumatları da yine kendisinden almıştım.

Üçgeninin jeopolitiği üzerinde çok duruyorum çünkü, bölgenin geleceği ve genişliğine dair teorik bağlamı aşıp pratiğe dönüşmüş en somut göstergedir…

Türkiye-Pakistan-S.Arabistan ittifakı, üye ve müstakbel üye ülkelerin politikalarını, bölgeye dair projeksiyonu aşarak, Batı Asya, Hazar, Orta Asya, nihayet dünyaya dair geniş kanal açan bir adımdır. Önce Hindistan’ı kapsama alanını gösterdik. (‘ABD, Mekke Anlaşması’nın ertesi günü neden Hindistan’ı aradı?’, 19/08.)

Filistin sanatının en önemli isimlerinden Sliman Mansour’u pazartesi akşam saatlerinde kaybettik. 79 yaşındaydı. Ölüm haberini okuyunca aklıma birkaç hafta önce Kudüs’teki evinde yaptığımız son sohbet geldi. Kendisiyle ilk kez İstanbul’da, Necip Fazıl Kültür Sanat Ödülü’nü almak üzere Türkiye’ye geldiğinde uzun uzun konuşmuştuk. Ardından geçen yıl eserlerinden oluşan “Ben Yıkılmayacağım / I Will Survive” sergisini hazırladım. Serginin başlığı şimdi insana başka türlü dokunuyor.

İsrail, Suriye’deki taktiksel saldırıları ile Türkiye gibi devasa bir ülkeyi oyuna getiremez. Daha önce Arap devletlerine, İran’a karşı uyguladığı yol ve yöntemlerle, Türkiye’nin tarihsel yürüyüşünü, coğrafya ölçekli hesaplarını yolundan saptıramaz, bir “erken hareket”e mecbur bırakamaz.

İsrail’in Ebu Zuhur saldırısı sonrası bölgede tansiyon bir hayli yüksek. Yine de arka kapı diplomasisinin devreye girdiğini görüyoruz. Pozisyonları ve kritik gelişmeleri şöyle özetleyebiliriz:

Kamuran Çınar’ın levhasını okurken ağaçtaki yuvanın birlik ile çokluk bahsine yeni bir mertebe eklediğini, gövdedeki çokluğun birliğin içinde muhafaza edildiğini ama yuvadaki çokluğun henüz teşekkül etmekte olduğunu söylemiştik.

“Hamas liderinin Türkiye’ye geleceğine dair bir haber okudum. Eğer Türkiye’ye gelip ‘bizi yardımsız bıraktınız, sizden Allah katında davacıyız’ diyecekse, bunun için geliyorsa buyursun gelsin. Yok eğer Türk hükümetinden yardım istemeye geliyorsa yazıklar olsun.