ЖЕР ЭНЕ

“Куугунтук курмандыктары” подкастында ХХ кылымдын 30-жылдарында Украинанын Херсон аймагына айдалып, репрессияланган кыргыздар тууралуу белгилүү журналист жана публицист Амирбек Азам уулу, тарыхчы Гүлзат Алагөз кызынын изилдөөлөрү менен тааныштырабыз.

Кыргызстанда 10 жаштан 24 жашка чейинки жаштардын көпчүлүгүнүн көзү начарлап, 21% ашыгы аз кандуулук менен жабыркаса, 40% чукулу толук кандуу тамактанбайт. Ошол эле маалда ашыкча салмактан жабыркаган өспүрүмдөр барган сайын көбөйүүдө.

Канткенде үйдүн, кеңсенин ичине кирип келген түтүндөн кантип арылабыз? "Жашыл планета" подкастынан өндүрүшү, калкы, экономикасы жагынан кыйла үлкөн Кытай мамлекети ыш маселесин кантип чечип жатканы тууралуу кеп кылабыз.

Жакында Орусияда баңгизат менен кармалган кыргызстандык 7,5 жылга кесилди. 29 жаштагы кыргызстандык интернет аркылуу ири көлөмдөгү маңзат сатууга айыпталган. Расмий маалыматка караганда, бүгүнкү күндө чет өлкөлөрдө абакта 1282 кыргыз жараны отурат. Алардын 1077си (1205и эркек, 91и аял) Орусияда. Абакка кесилгендердин басымдуу бөлүгү баңгизат колдонуу, таратууга байланыштуу.

Камактагылардын туугандары аларды Кыргызстанга которуу өтө оор процедура экенин айтып келет. "Азаттыктын" "Укугум бар" подкастында Орусиянын абактарында баңгизатка байланыштуу отурган кыргызстандыктар, балдарын зарлап күткөн энелер, алардын укугун коргогон юристтер ушул көйгөй тууралуу айтып беришти.

1920-50-жылдардагы репрессия курмандыктарын актоо тууралуу мыйзам долбоору бир айдан бери талкууланууда. 1994-жылы кабыл алынган мыйзамга өзгөртүү киргизүү тууралуу долбоордо Улуттук архив фонду тууралуу дагы өзгөртүү сунушталды. “Куугунтук курмандыктары” подкастында ушул маселени талкуулайбыз.

Нарындын Кочкор районуна караштуу Чолпон айылынын тургуну Урмат Өмүрбеков жайыттарды коргоого жан үрөп жүргөн экоактивист. Ал соңку жылдары жайыттардын такырайып кеткенин иликтеп, экологиялык бул көйгөйдүн алдын алуунун камын көрүп жүрөт.

Кадимки отун жана газ жакпаган, зыяндуу заттарды айлана- чөйрөгө такыр бөлүп чыгарбаган конуш бар. АКШнын Колорадо штатындагы Geos конушун экоактивисттер, жашыл энергиянын жактыргандар, окумуштуулар жана курулуш жаатында иштеген адистер негиздеген. “Азаттыктын” кабарчысы жашыл конушта болду.

31 жылдан бери “Азаттык” Кыргызстанда иштеп келатат. 70 жылдык тарыхы бар радионун Бишкек бюросу азыр “Азаттык Медиа” катары иштеп жатат. “Азаттыктын” 70 жылдыгына карата Бишкек бюросун 1998-2005-жылдар аралыгында жетектеген тарых илимдеринин кандитаты Кыяс Молдокасымов менен маектештик.

“Азаттыктын” айланасындагы окуяларга Кыргызстандын алыскы аймактарынан дагы тынчсыздануусун билдирген угармандар бар. Баткен шаарынын тургуну, жашы 80ге таяп калган Пайзилла Калилов өз жашоосундагы "Азаттыктын" орду тууралуу баян курду.

““Азаттыктын” Кыргызстанга келгенинин өз тарыхы бар. Ага себепчи болгон инсан бул жолку мейманыбыз. Түгөлбай Казаковду биз мыкты композитор, обончу, жазуучу, публицист катары билебиз. Бирок, Түгөлбай Казаков “Азаттыкты” кыргыз жергесине алып келүүгө түздөн түз салым кошкон.