Akbank Sanat

Akbank Sanat Konuşmaları 

’20-’21  Suretler – Süreçler  

Moderatör: Doç. Dr. Serhan Ada    

Konuk: Ahmet Doğu İpek   

Ahmet Doğu İpek ile ilk solo sergisi "Çokluk"tan Paris'teki Cité des Arts deneyimlerine uzanan bir söyleşi.  

Cafer Bozkurt Mimarlık tarafından son 10 seneye yayılan süreçte, İstanbul ve Bursa kent merkezlerinde, bu şehirlerin güncel kültür-sanat ihtiyaçlarına cevap verecek şekilde birer kamu yapısı olarak tasarlanan Süreyya Paşa Opera ve Konser Salonu, Bursa Merinos Atatürk Kültür Merkezi ve Kadıköy Haldun Taner Sahnesi Projelerinin gerçekleştirilmesi sırasında elde edilen deneyimler kentsel tasarım ilkeleri, kültürel mirasın korunması, çağdaş restorasyon anlayışı ve güncel sahne teknolojileri çerçevesinde ele alınarak dinleyici ile paylaşıyor. 

Foucault ve Öznellik

Öznellik kavramı 1980’lerde Foucault’nun düşüncesinde merkezi bir yer edinir. Daha da önemlisi, Foucault aynı yıllarda kendi eserlerini tutarlı bir bütünün parçaları olarak yeniden yorumlar ve bu yorumun merkezine yine öznellik, özneleşme ve özneleştirme kavramlarını yerleştirir. Bu sunuşta Foucault’nun öznellik anlayışının bilgi ve iktidar pratikleriyle ilişkisi içinde ayrıntılı bir analizi yapıldı ve bu anlayışın Foucault’nun eser bütünündeki izi sürüldü.

Nietzsche ve Özgür Ruh 

Bu sunumun amacı, 19. yüzyıl filozofu Friedrich Nietzsche’nin metinlerinde geçen “özgür ruh” kavramı üzerinden, Nietzsche’nin felsefedeki belli başlı kuramlara ve tektanrıcı dinlere yönelik eleştirilerini irdelemektir. Bu bağlamda, Nietzsche’nin, Platon’un İdealar kuramına ve Kant’ın kategorik buyruk ilkesine yönelik çözümlemeleriyle birlikte, Musevilik, Hıristiyanlık ve İslam dinlerine yönelik eleştirileri de ortaya konularak tartışmaya açıldı.

Marx ve Felsefenin Dönüşümü  

Marx’ın 1800’lerin ortalarına kadar özgürlük, özel mülkiyet, yabancılaşma, siyasal iktisat, bürokrasi, dini varoluş biçimleri, piyasa ve daha birçok konuda yazdıkları, “eleştirel yaklaşım” olarak bilinen döneminde ele aldığı konular arasında yer alır. Bu döneminde Marx, temsiliyet ilişkilerinde de bir dönüşümü önerir ve felsefenin tarihsel konumu üzerine geniş ölçekte bir çerçeve çizer. Bu çerçevenin içine sanayi devrimi ile “çalışma”nın insan hayatındaki değişen konumu da girer ve Marx’ın eleştirel felsefesi, on dokuzuncu yüzyıl ile birlikte felsefi bakış açısının da yeni bir konum alması gerektiğini vurgular.

Hegel ve Modern Dünya

19. Yüzyıl Alman düşüncesinin zenginliği içinde Hegel’in durduğu yerin özgüllüğü onu benimseyenlerin de, ona karşı çıkanların da teslim ettikleri bir olgu haline gelmiştir. Kimilerince modernliğin filozofu, kimilerince de post-modernliğin filozofu olarak görülen Hegel’in modernlik bağlamında okunması hem onun gözünden modernliğin anlamının ortaya konmasına hem de modernlik açısından Hegel’in yerinin kendine haslığının ortaya çıkmasında önemli bir rol oynar. Gelenek, gelecek, tarihsellik ve özgürlük gibi temel kavramlar bağlamında, Hegel’in bugün için hâlâ önemli şeyler söyleyip söylemediğini; önceki yüzyılın Hegel’e bakışıyla, içinde bulunduğumuz yüzyıl başının Hegel’e bakış(lar)ı arasındaki farklara değinerek tartışıldı.

Rorty ve Pragmatizm 

Pragmatizm görüşünün yakın zamanlardaki en etkili düşünürünün Richard Rorty (1931-2007) olduğu genelde kabul edilir. Rorty yalnızca Peirce, James ve Dewey gibi geleneksel pragmatistlerden etkilenmekle kalmamış, Hegel, Nietzsche, Heidegger, Davidson gibi düşünürlerin perspektiflerini de belli noktalarda felsefesi içine taşıyarak metafizik, epistemoloji, zihin felsefesi ve meta-felsefe konularında etkili ve hâlâ tartışılmaya devam eden iddialara imza atmıştır. Rorty’nin doğruluk ve gerçeklik gibi konulardaki tezleri ve bu tezlerin politik alanda verebileceği sonuçlar felsefeciler için ilginç bir irdeleme konusu oluşturmaktadır.

Husserl ve Bellek  

Husserl’in zaman, algı ve bellek çözümlemeleri, kurucusu olduğu fenomenolojinin merkezindeki konular olarak görülebilir. Husserl’e göre zaman, hep “bir şeye ait zaman” olarak karşımıza çıkar, ancak bu şeyler de, tıpkı bir melodinin notası gibi belirdikleri gibi kaybolmakta, sürekli geçmişte kalmaktadırlar. Zamanın kuruluşunda karşımıza çıkan bu zorluk, belleğin doğru konumlandırılması ile aşılabilir ve geçmişte kalan şeyler bu sayede kaybolup gitmekten korunabilir. Bu nedenle Husserl, belleği “anlık izlenimler” ve bunların yeniden temsil edilmesini sağlayan “anımsama” olarak birbirinden ayırır ve iki ayrı başlık altında inceler. Bellek konusunda daha önce yapılmamış olan bu ayrım sayesinde Husserl, yaşantılarımızın en küçük anları ile genel tarihselliğimiz arasında özel bir bağ kurmaktadır.

Kant ve Aydınlanma 

Kant’ın yaşadığı dönem (1724-1804), Batı dünyasında yaşanan çok önemli değişikliklerin meydana geldiği dönemdir aynı zamanda; ve bugün yaşamakta olduğumuz dünyanın temelleri büyük ölçüde o dönemde atılmıştır. O temellerin felsefi tarafında da Kant’ın çok önemli bir yeri vardır. Kant’ın Saf Aklın Eleştirisi kitabı tüm zamanların en önemli felsefi metinlerinden biri olarak, kendisinden önce gelen bütün bir felsefe anlayışını dönüştürmekle kalmamış, kendisinden sonraki felsefe anlayışının da sürekli referans noktası olmayı sürdürmüştür. Bu konuşma ile Kant’ın felsefe tarihi içindeki konumuna ve onun Aydınlanma Hareketi ile olan bağlantısına temas edildi, ayrıca Kant’ın kısa ancak çok önemli bir makalesi olan “Aydınlanma Nedir?” yazısını ele alındı. Bu yazıdaki temel mesele “artık bir makineden fazlası olan insana yararlılık temelinde yaklaşma düşüncesi, insan onuruna uygun bir davranışa” dönüşürken, özgürlüğün hem kamu düzenini muhafaza edecek şekilde, hem de daha iyi bir hayatı mümkün kılacak hukukî ve siyasî düzenlemelere imkân verilmesini sağlayacak şekilde kullanılmasının nasıl mümkün olabileceği meselesidir. Başka bir deyişle mesele, ahlâk ile siyasetin uyumunun tesis edilebilmesini sağlayacak ilkeyi tespit etme meselesidir. Kant'ın bu yazısı, Hegel’den başlayarak, Foucault ve Habermas’a kadar sayısız incelemenin ve başvurunun da konusu oldu.

Bellek ve Psikanaliz

“Nöro-felsefe açısından bellek ve psikanaliz”

Psikanalitik kuram ve uygulama modern nöro-biyolojik kavramların henüz yerleşmediği bir dönemde gelişmişti. Dolayısıyla psikanalizin hafıza anlayışı günlük yaşamda hafızayı kavrayışımızdan önemli bir farklılık göstermez. Bugün hafızanın oldukça kompleks bir beyin işlevi olduğunu biliyoruz. Hafızanın pek çok alt gurubu vardır. Psikanalizde ele alınan hafıza günümüz nöro-biyolojisinde “otobiyografik hafıza” adı verilen beyin işlevidir. Konuşmada bu işlevin insan duygu, düşünce ve davranışlarının belirlenmesinde ne ölçüde etkili olabileceği de tartışıldı.