Akbank Sanat

Bellek ve Görsel Sanatlar

“Gelecek stratejiler için arşivlemek”

Geçtiğimiz senelerde Yunanistan, Ukrayna, Mısır, Tunus, İspanya gibi yakın coğrafyalarda tarihin akışını sarsan ayaklanmalara şahit olduk. Kimi zaman parlamenter siyasete tercüme edilmeye çalışılan, kimi zaman öncesinden daha büyük baskı dönemlerinin takip ettiği bu hareketlenmelerin çoğunun bugüne sirayet eden duygusu şimdilik geçici yenilgi gibi görünüyor. En zayıf hissedilen zamanların, en ciddi hazırlık dönemleri de olabileceği bilgisiyle geleceğe dair yapılan strateji tartışmalarında sıklıkla dile getirilen araçlardan biri de arşivler oldu. Artık bitmiş saydığımız hareketlerin, ayaklanmaların dokümantasyonlarını nostaljik bir hatırlama ya da bir altın çağ özlemiyle değil, yeni politik özneler yaratmak amacıyla ziyaret etmek ve yeniden düşünmek bize verimli bir tartışma zemini hazırlayabilir mi? Tarihin bu özel anlarının her bir saniyesi defalarca farklı açılardan belgelendiği, kaydedildiği ve ardında dev data yığınları bıraktığı halde bir yandan da onu var eden özneler tarafından genellikle ‘temsil edilemez’ olarak tanımlanıyor. Olağanüstü koşullarda üretilen anonim ve kolektif bilgi her ne kadar etkileyici olsa da, hâlihazırda var olan ‘özgür paylaşım, özgür erişim, özgür kullanım’ ve teşhir stratejileri haricinde geçmiş deneyimleri gelecek hayallere bağlamak, özneleri güçlendirmek amacıyla bu arşivleri nasıl ele alabiliriz? Bu konuşma, Türkiye’den ve dünyadan hareketlere, ayaklanmalara dair arşivlerden yola çıkan çalışmalar üzerinden hatırlama stratejilerine dair ufak bir tartışma açmayı amaçlıyor.

Bellek ve Fotoğraf

“Fotoğraf: Bir kırık ayna. Fotoğraf ve bellek arasındaki aşk-nefret ilişkisi”  

Bireysel belleğin egoyu koruyacak biçimde dinamik ve değişken olmasının muhtemelen hayatta kalma değeri var. Ama bir yandan da bu değişkenliği, uçuculuğu fark etmek hayli korkutucu. İnsanların deneyimlerini kayıt altına alma iştahı bu korkudan kaynaklanıyor olsa gerek. Fotoğrafın bulunmasından bugüne bir patlama halinde gelişmesi ve bir protez görsel hafızaya dönüşmesi böylece açıklanabilir. Öte yanda, fotografik kayıtların statik olması ve günümüzde kontrolümüz dışında varlıklarını sürdürmeleri başta dile getirilmiş olan işlevi ortadan kaldırabiliyor. Bu nedenle fotografik kayıtlarla hem belleğin sağlamasını yapıyor, hem de onlardan rahatsız olabiliyor, onları kimi zaman silmek, değiştirmek, tekrar tekrar düzenlemek istiyoruz. Üstelik bu süreç hem bireysel hem de toplumsal tarihin inşa edilme süreçlerinde gözlenebiliyor. Seminerde fotoğraf ve bellek arasındaki aşk-nefret ilişkisi bu çerçeve içinde tartışmaya açıldı.

“Metod, artefakt, istisna: Yıkım mimarlığı ve bellek”  

Lübnanlı düşünür Jalal Toufic, post-travmatik bellek yitiminin yıkıntılarını şu sözlerle tarif eder: “…Sert bir biçimde zarar görmüş yapıların, yerlerine başka yapılar inşa etmek için fiziksel yıkımı günahkarca bir tutumdur. Günahın nedeni yapıların harabe olmaları yüzünden ortadan kaldırılmaları değildir. Bir harabe kasten ortadan kaldırılamaz. Çünkü bir yapı yeniden inşa edilse ya da yıkılsa ve yerine başka yeni bir yapı inşa edilse bile gerçekte hala bir harabedir. Bu harabe de labirentimsi (labyrinthine) mekana ve zamana sahiptir ve en azından geçmişe dönük anlarda bunu anlar, deneyimleriz.” Toufic, kentsel harabeler, yıkıntı binalar icin ironik bir biçimde, “yaşayanların musallat olup mesken edindiği yerlerdir” der. Konuşmacı, Toufic’in “harabe”, Reza Negarestani’nin “çürüme ve formların” inşa süreci ve Mimar Eyal Weizman’ın “yıkım mimarlığı” kavramları çerçevesinde; savaş sonrası kent, eşik mekânlar ve yıkıntı mahalleler üzerinden mimarlık ve belleği tartıştı.

Bellek ve Mimarlık

“Metod, artefakt, istisna: Yıkım mimarlığı ve bellek”

Lübnanlı düşünür Jalal Toufic, post-travmatik bellek yitiminin yıkıntılarını şu sözlerle tarif eder: “…Sert bir biçimde zarar görmüş yapıların, yerlerine başka yapılar inşa etmek için fiziksel yıkımı günahkarca bir tutumdur. Günahın nedeni yapıların harabe olmaları yüzünden ortadan kaldırılmaları değildir. Bir harabe kasten ortadan kaldırılamaz. Çünkü bir yapı yeniden inşa edilse ya da yıkılsa ve yerine başka yeni bir yapı inşa edilse bile gerçekte hala bir harabedir. Bu harabe de labirentimsi (labyrinthine) mekana ve zamana sahiptir ve en azından geçmişe dönük anlarda bunu anlar, deneyimleriz.” Toufic, kentsel harabeler, yıkıntı binalar icin ironik bir biçimde, “yaşayanların musallat olup mesken edindiği yerlerdir” der. Konuşmacı, Toufic’in “harabe”, Reza Negarestani’nin “çürüme ve formların” inşa süreci ve Mimar Eyal Weizman’ın “yıkım mimarlığı” kavramları çerçevesinde; savaş sonrası kent, eşik mekânlar ve yıkıntı mahalleler üzerinden mimarlık ve belleği tartıştı.

Bellek ve Sosyoloji

“Bastırılanın geri dönüşü: Hatırlamanın ve unutmanın toplumsal/siyasal dinamikleri”

Bireylerin olduğu gibi toplumların da belleği var mıdır? Bundan 135 yıl önce Ernest Renan Sorbonne’da verdiği bir konferansta bir millet yaratmak için gerekli unsurlardan birinin unutmak ve hatta tarihsel hata olduğunu söylüyordu. Yenilgileri unutmak ve galibiyetleri hatırlamak. Ondan 95 yıl sonra 1977 yılında Louis Althusser Paris’de Ulusal Siyasal Bilimler Vakfı’nda verdiği Machiaveli’nin Yalnızlığı başlıklı bir konferansta, bastırılanın geri dönüşüne işaret eden unheimlichkeit kavramı aracılığıyla siyaset teorisini psikanaliz perspektifli bir okumaya tabi tutuyordu.  Konuşma da bu perspektifin izini sürerek ortak belleğin oluşum aşamalarını sosyoloji, tarih, psikanaliz ve felsefenin kesişim noktalarından hareketle incelemeye çalışacaktır.

Bellek ve Psikanaliz 

“Nöro-felsefe açısından bellek ve psikanaliz”

Psikanalitik kuram ve uygulama modern nöro-biyolojik kavramların henüz yerleşmediği bir dönemde gelişmişti. Dolayısıyla psikanalizin hafıza anlayışı günlük yaşamda hafızayı kavrayışımızdan önemli bir farklılık göstermez. Bugün hafızanın oldukça kompleks bir beyin işlevi olduğunu biliyoruz. Hafızanın pek çok alt gurubu vardır. Psikanalizde ele alınan hafıza günümüz nöro-biyolojisinde “otobiyografik hafıza” adı verilen beyin işlevidir. Konuşmada bu işlevin insan duygu, düşünce ve davranışlarının belirlenmesinde ne ölçüde etkili olabileceği de tartışıldı.

Bellek ve Psikoloji  

“Beyin hücresinden topluma her yönüyle yaşadıklarımızın hatırlanması”

Gündelik yaşamımızda hatırlamanın önemi özellikle unutunca ortaya çıkıyor. Oysa asıl şaşırtıcı olan kim olduğumuzu hatırlamaktan tutun da o gün neler yaptığımızı, geçmişte yaşadıklarımızı ve isteyip de yaşayamadıklarımızı, yaşadığımız dünyaya, ülkeye, şehre, mahalleye ve çevremizdeki insanlara dair o sonsuz sayıda malumatı bu denli çabasız bir biçimde hatırlayabilmemizdir. Bu hatırlamalar hakkında beyindeki sinir hücreleri düzeyinde araştırmalar olduğu gibi diğer uçta da toplumların neyi unutup neyi hatırladıkları üzerinde çalışmalar mevcut. Artık eskiden sandığımız gibi hatırlamaktan kastedilenin geçmişte gerçeğe sadık bir biçimde kaydedilmiş bir arşiv kaydını bulup çıkarmak olmadığını biliyoruz. Hatırlamak, sinir hücresi düzeyinden toplum düzeyine kadar her aşamada geçmişin tekrar tekrar yazıldığı bir eylem. Asıl sorulması gereken, bu koşullarda neden unuttuğumuz değil, nasıl olup da hâlâ bazı bilgilerin hatırlanabildiğidir.

Felsefe ve Bellek “Paul Ricoeur’de Bellek ve Kendilik”  

Ricoeur’ün Başkası Olarak Kendisi kitabında ele aldığı kimlik meselesinin temel sorusu, öznenin değişime rağmen, hatta değişim sayesinde, kendisi olabilmesidir. Bu değişen kimlik algısında bellek merkezi bir konumdadır. Kendilik, bir taraftan, aynılıktan, bir belleğe sadakatten ileri gelir, diğer taraftan sürekli değişimdir. Ricoeur bu ikilemi Parcours de la reconnaissance kitabında, bellek (mémoire) ile verilen söz (promesse) arasındaki ayrımda ele alır. Canlı bir kimlik hem bellekle geçmişe hem de verilen söz sayesinde geleceğe yönelir ve kendini yeniler. Ancak bu yine verilen sözü sürekli hatırlamayı gerektirir ve belleği gerekli kılar. Genel olarak konuşmamızın amacı, Ricoeur’de sürekli ama farklı biçimlerde karşımıza çıkan ve her iki boyutu da gerekli olan, arkhe ve telos, sadakat ve ihanet gerilimini kişisel bellek bağlamında ele almaktır.

Akbank Sanat Konuşmaları ’20-’21  

Suretler – Süreçler  

Moderatör: Doç. Dr. Serhan Ada    

Konuk: Simge Burhanoğlu  

Simge Burhanoğlu ile performans sanatı, performans sanatçıları, Performistanbul ve daha fazlası üzerine.    

Akbank Sanat Konuşmaları Hakkında:  Akbank Sanat, çağdaş sanatı desteklemek ve Türkiye’de sanat alanındaki gelişmeleri daha geniş kitlelerle paylaşırken bu alanda bir bellek ve kaynak oluşturmak amacıyla Akbank Sanat Konuşmaları ’20-’21 isimli projeyi hayata geçiriyor. Doç. Dr. Serhan Ada’nın içerik editörlüğünü üstlendiği proje Türkiye’de üretilen ya da dünyada üretilerek Türkiye’de uzantıları olan 20. ve 21. yüzyıl görsel sanat(lar)ına odaklanıyor. Akbank Sanat Konuşmaları ’20-’21 tüm sanat izleyicileri ve meraklılarının yanı sıra, kültür ve sanat üretimi ile tüketiminin yoğunlaştığı İstanbul’un dışında kalan ve hatta yurtdışında bulunan sanat öğrencileri ve sanatseverlerin de izleyeceği bir dizi oluşturulması hedefini taşıyor.

Akbank Sanat Konuşmaları ’20-’21  

Suretler – Süreçler  

Moderatör: Doç. Dr. Serhan Ada    

Konuk: Seyhun Topuz  

Heykeltraş Seyhun Topuz ile akademik kariyeri, çalışmalarında hareket kavramının yeri, modernist sanatçı olmak ve işlerindeki süreklilik kavramı üzerine.   

Akbank Sanat Konuşmaları Hakkında:  Akbank Sanat, çağdaş sanatı desteklemek ve Türkiye’de sanat alanındaki gelişmeleri daha geniş kitlelerle paylaşırken bu alanda bir bellek ve kaynak oluşturmak amacıyla Akbank Sanat Konuşmaları ’20-’21 isimli projeyi hayata geçiriyor. Doç. Dr. Serhan Ada’nın içerik editörlüğünü üstlendiği proje Türkiye’de üretilen ya da dünyada üretilerek Türkiye’de uzantıları olan 20. ve 21. yüzyıl görsel sanat(lar)ına odaklanıyor. Akbank Sanat Konuşmaları ’20-’21 tüm sanat izleyicileri ve meraklılarının yanı sıra, kültür ve sanat üretimi ile tüketiminin yoğunlaştığı İstanbul’un dışında kalan ve hatta yurtdışında bulunan sanat öğrencileri ve sanatseverlerin de izleyeceği bir dizi oluşturulması hedefini taşıyor.